ԵԴ1/3818/01/24


Ո Ր Ո Շ Ու Մ
քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական
հետապնդումը դադարեցնելու մասին

2025թ. մարտի <<21>> ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան)՝ նախագահող դատավոր Ա.Հովհաննիսյանի, քարտուղարությամբ Մ.Հովհաննիսյան, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող Ա.Բարսեղյան, պաշտպան Ա․Խառատյան, քննելով թիվ ԵԴ1/3818/01/24 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Արման Էդվարդի Խանումյանի (ծնված՝ 1989 թվականի մարտի 30-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Արարատյան փողոցի 62/2-րդ շենքի 605-րդ բնակարանում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 462-րդ հոդվածի 1-ին մասով. որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

2024 թվականի հոկտեմբերի 17-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժնի քննիչ Կ․Հարությունյանի արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 462-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 92202824 քրեական վարույթը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 3-ի ՀՀ դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ա․Բարսեղյանի որոշմամբ՝ Արման Էդվարդի Խանումյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված այն արարքի կատարման համար, որ նա հաշվառված լինելով ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ 4-րդ տարածքային ստորաբաժանումում՝ որպես պահեստազորային, 2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ին պատշաճ կարգով ծանուցվել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 1-ին վարժական հավաքների վայր մեկնելու համար տարածքային ստորաբաժանում ներկայանալու վերաբերյալ, սակայն ծանուցագրում նշված օրը՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, չի ներկայացել տարածքային ստորաբաժանում՝ այդպիսով հրաժարվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2024 թվականի հուլիսի 4-ի թիվ 1010-Ն որոշմամբ հայտարարված վարժական հավաքներին մասնակցելուց և խախտելով <<Պաշտպանության մասին>> ՀՀ օրենքի 14-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի պահանջները, խուսափել է 2024 թվականի օգոստոսի 1-ից մինչև հոկտեմբերի 25-ն անցկացվող վարժական հավաքներից՝ այդ ծառայությունից ազատվելու ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում:
Այսինքն, Արման Էդվարդի Խանումյանին մեղսագրվում է ՀՀ քրեանան օրենսգրքի 462-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված առերևույթ հանրորեն վտանգավոր արարքի կատարում:
2024 թվականի դեկտեմբերի 5-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժնի քննիչ Կ․Հարությունյանի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Էդվարդի Խանումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 16-ին թիվ 92202824 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:
2025 թվականի մարտի 4-ին տեղի ունեցած նախնական դատալսումների ընթացքում քննարկելով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու հարցը՝ պաշտպան Ա.Խառատյանը միջնորդել է մեղադրյալ Արման Խանումյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և վերջինին քրեական պատասխանատվությունից ազատել՝ գործուն զղջալու հիմքով, քանի որ Արման Խանումյանը 2025 թվականի փետրվարի 4-ից մինչև նույն թվականի փետրվարի 28-ը մասնակցել է վարժական հավաքների:
Ինչ վերաբերում է վերջինին առաջադրված մեղադրանքին, ապա այդ անգամ մեղադրյալը չի մասնակցել վարժական հավաքներին, քանի որ նրա հայրը ինսուլտ էր տարել և չէր կարողանում ինքնուրույն տեղաշարժվել, իսկ նրան օգնում էր Արման Խանումյանը։ Բացի այդ, Արման Խանումյանը 2024 թվականի սեպտեմբերի 17-21-ը գտնվել է ամբուլատոր բուժման մեջ։ Արդյունքում՝ Արման Խանումյանը փաստացի միտումնավոր (դիտավորյալ) չի խուսափել վարժական հավաքներից, քանի որ ունեցել է օբյեկտիվ պատճառներ։
Արման Խանումյանն ընդունում է առաջադրված մեղադրանքը, չի վիճարկում այն, և զղջալով կատարվածի համար՝ կամավոր կերպով ներկայացել է իրավասու մարմին և մասնակցել վարժական հավաքներին։
Կից ներկայացրել է ՀՀ ՊՆ հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Երևանի 4-րդ զինվորական կոմիսարիատի կողմից տրված տեղեկանքները, Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի <<Հերացի>> թիվ 1 հիվանդանոցային համալիրի կողմից տրված բժշկական տեղեկանքները։
Մեղադրյալ Արման Խանումյանը միացել է պաշտպանի դիրքորոշմանը և հայտնել, որ զղջում է կատարվածի համար, հասկանում է գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու հետևանքները։
Հանրային մեղադրող Ա.Բարսեղյանն առարկել է ներկայացված միջնորդության դեմ՝ նշելով, որ ՀՀ ՊՆ հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Երևանի 4-րդ զինվորական կոմիսարիատի կողմից տրված տեղեկանքn ուղարկվել է նաև ՀՀ դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազություն, սակայն ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 197-րդ հոդվածի` գործուն զղջալու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելը բացառապես դատախազի հայեցողական լիազորությունն է, որը դատաքննության ընթացքում կարող է իրականացվել ծայրահեղ դեպքում՝ համաձայնեցման վարույթի շրջանակներում, ուստի համաձայնեցման վարույթի բացակայության պայմաններում Արման Խանումյանը չի կարող գործուն զղջալու հիմքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 81-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նա համագործակցում է քրեական հետապնդման մարմինների հետ, չի վիճարկում իրեն մեղսագրվող արարքը, վնաս պատճառած լինելու դեպքում հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը:
Վերոգրյալից բխում է, որ հանցանք կատարած անձը գործուն զղջալու հիմքով կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից որոշակի պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում: Մասնավորապես՝ նշյալ հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար անհրաժեշտ է, որ
• անձը պետք է հանցանք կատարած լինի առաջին անգամ,
• մեղսագրվող հանցավոր արարքը պետք է լինի ոչ մեծ կամ միջին ծանրության,
• մեղադրյալը պետք է չվիճարկի իրեն մեղսագրվող արարքը,
• համագործակցի քրեական հետապնդման մարմինների հետ,
• վնաս պատճառած լինելու դեպքում՝ հատուցի կամ այլ կերպ հարթի հանցագործությամբ պատճառված վնասը:
Անդրադառնալով գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու պայմաններից առաջին անգամ հանցանք կատարած լինելուն՝ հարկ է նշել, որ ըստ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի՝ առաջին անգամ հանցանք կատարած է համարվում այն անձը, որը նախկինում հանցանք չի կատարել կամ կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից, կամ որի դատվածությունը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով մարվել կամ վերացվել է։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ հոդվածների համաձայն՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ:
Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը:
Հաջորդ պայմանը մեղադրյալի կողմից իրեն մեղսագրվող արարքը չվիճարկելն է։ Ի տարբերություն 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի, որտեղ նախատեսված էր, որ հանցանք կատարած անձը պետք է կամովին ներկայանա մեղայականով, Դատարանը գտնում է, որ գործող կարգավորման պայմաններում, ըստ էության, մեղադրյալի համար նախատեսվել է առավել լայն հնարավորություն և բոլոր այն դեպքերում, երբ մեղադրյալը համաձայն է իրեն առաջադրված մեղադրանքի փաստական և իրավական կողմին, ապա կարելի է պնդել, որ քննարկվող պայմանը ևս առկա է:
Հետևաբար, կամովին մեղայականով ներկայանալու ուղիղ պայմանը, ըստ էության, գործող կարգավորումներով այլևս անհրաժեշտ չէ։
Անդրադառնալով քննարկվող ինստիտուտի պայմաններից հաջորդ՝ վնաս պատճառած լինելու դեպքում վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հանցագործությամբ պատճառված վնասը հարթելու պայմանին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այն իրենից ենթադրում է հանցավորի կողմից տուժող կողմին հանցագործությամբ պատճառված վնասների, այդ թվում, օրինակ՝ դրամական կամ այլ գույքային վնասը, հատուցելը: Ինչ վերաբերում է պատճառված վնասն այլ կերպ հարթելուն, ապա որպես այպիսին կարող են հանդես գալ, օրինակ՝ սեփական աշխատանքով տուժողի գույքին հասցված վնասի վերականգնումը, բարոյական վնասի դիմաց ներողություն խնդրելը կամ այլ գործողությունների ձեռնարկումը, որոնք ի վերջո, ըստ էության, հանգեցնում են մինչև հանցանքի կատարումը եղած իրադրության վերականգմանը (գոնե վնասի մասով): Ընդ որում, պարտադիր է, որպեսզի հանցավորը պատճառված վնասը հատուցի կամ այլ կերպ հարթի նախքան քրեական հետապնդման դադարեցման մասին որոշման կայացումը:
Ինչ վերաբերում է քրեական հետապնդման մարմինների հետ համագործակցելուն, ապա այն կարող է դրսևորվել լրիվ ու ճշմարտացի ցուցմունք տալով, հանցագործության գործիքը, միջոցը կամ առարկան կամովին հանձնելով կամ դրանց գտնվելու վայրի մասին տեղեկություններ տրամադրելով, առկայության դեպքում՝ մյուս հանցակիցների բացահայտման գործում վարույթն իրականացնող մարմնին աջակցելով և այլ եղանակներով:
Սակայն, պետք է արձանագրել, որ միշտ չէ, որ հնարավոր է վերը թվարկված բոլոր հանգամանքների միաժամանակյա առկայություն: Մասնավորապես, օրինակ՝ քրեական հետապնդման մարմինների հետ համագործակցելու պայմանի առկայությունը պետք է գնահատվի առկա իրադրությամբ և այն դեպքերում, երբ մեղադրյալը, օբյեկտիվ պատճառներով չհամագործակցի քրեական հետապնդման մարմինների հետ, չդիտարկել, որ բացակայում են օրենքով նախատեսված բոլոր պայմանները և այդպիսով մեղադրյալին զրկել գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու հնարավորությունից:
Այլ կերպ ասած՝ Դատարանի մոտեցումը կայանում է նրանում, որ օրենսդրի կողմից նման պայմանների նախատեսումն ինքնանպատակ չէ, այլ նպատակ է հետապնդել, որպեսզի քննարկվող ինստիտուտը կիրառվի բացառապես այն անձանց նկատմամբ, ովքեր իսկապես զղջում են իրենց կատարածի համար և դա ապացուցելու տեսանկյունից գործուն միջոցներ են ձեռնարկում։ Սակայն այն դեպքում, երբ հիշյալ պայմաններից մեկն օբյեկտիվորեն հնարավոր չէ իրագործել (անգամ մեղադրյալի մեծ ցանկության դեպքում), ապա դա չի կարող հիմք հանդիսանալ՝ անձին գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելը մերժելու համար։
Ավելի կոնկրետ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված մի շարք հանցագործությունների դեպքում դժվար է պատկերացնել, թե առհասարակ մեղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնի հետ համագործակցելն այլ ինչ եղանակով կարող է դրսևորվել (օրինակ՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու դեպքում): Կամ նմանատիպ իրավիճակ կարող է լինել այն դեպքում, երբ կատարված հանցագործության արդյունքում թեև, ընդհանուր առմամբ, որևէ հասարակական հարաբերությանը վնաս է պատճառվել, սակայն այն նյութական չէ (օրինակ՝ թմրանյութ պահել), որպիսի դեպքում վնասի հատուցման խնդիր առկա չէ։
Ուստի գտնում ենք, որ բոլոր դեպքերում պետք է քննարկման առարկա դարձվի այն հարցը, թե առհասարակ տվյալ իրադրությունում մեղադրյալը որևէ ձևով կարող էր համագործակցել քրեական հետապնդման մարմինների հետ կամ նյութական վնաս առկա է, թե ոչ:
Արդյունքում, չպետք է ձևականորեն պահանջել հոդվածում թվարկված բոլոր պայմանների համաժամանակյա առկայություն՝ այդպիով արհեստականորեն սահմանափակելով մեղադրյալի՝ քննարկվող իրավունքից օգտվելու հնարավորությունը:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Դատարանը եզրահանգում է, որ օրենսդրի կողմից գործուն զղջալու հիմքում դրված պայմանների նախատեսումն ինքնանպատակ չէ և դրանք իրենց համակցությամբ պետք է բավարար լինեն փաստելու, որ մեղադրյալն ընդունում է իր մեղքը և անկեղծորեն՝ գործուն կերպով զղջում է իր կողմից կատարված հանցանքի համար:
Սույն դեպքում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի պահանջագրի ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դառնում, որ Արման Խանումյանը նախկինում արատավորված՝ դատապարտված չի եղել և վերջինին առաջին անգամ մեղսագրվում է ոչ մեծ ծանրության հանցանքի կատարում (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 462-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ է նախատեսվում տուգանք՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով): Արդյունքում՝ Արման Խանումյանն առաջին անգամ կատարել է ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն և ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը՝ փաստացի չվիճարկելով այն։
Ինչ վերաբերում է սույն դեպքում հանցագործությամբ պատճառված վնասին, ապա Դատարանի գնահատմամբ այդ հարցի քննարկումը, ըստ էության, առարկայազուրկ է, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 462-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքը դասվում է կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, և տվյալ դեպքում նյութական վնասի մասին խոսելն իրատեսական չէ:
Անդրադառնալով քրեական հետապնդման մարմինների հետ համագործակցելուն՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն իրավիճակում Արման Խանումյանի կողմից բացի խոստովանական ցուցմունքներ տալով և պատշաճ վարքագիծ դրսևորելով, ըստ էության, որևէ այլ եղանակով չէր կարող դրսևորվել, ինչն էլ փաստացի առկա է:
Բացի այդ, մեղադրյալ Արման Խանումյանի կողմից իրեն մեղսագրվող արարքի կապակցությամբ գործուն զղջալու մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ վերջինը 2025 թվականի փետրվարի 4-ից մինչև նույն թվականի փետրվարի 28-ը մասնակցել է վարժական հավաքներին, ինչը արդարացիորեն խոսում է նրա մասին, որ նույնիսկ մեղսագրվող արարքի պահին մեղադրյալն առաջնային ցանկություն չի ունեցել խուսափել վարժական հավաքներից, այլ պարզապես որոշակի օբյեկտիվ (կամ նույնիսկ սուբյեկտիվ) պատճառներով չի ներկայացել իրավասու մարմնին՝ այդպիսով խուսափելով վարժական հավաքներին մասնակցելուց: Այսինքն՝ առկա տվյալներով կարելի է հանգել այն եզրակացության, որ Արման Խանումյանը հանցանքի կատարումից հետո դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, փորձել է իր հանցանքի հետևանքները վերացնել՝ կամավոր մասնակցելով հավաքներին։ Այլ կերպ ասած՝ վերջինը, ըստ էության, հատուցել է նաև պետության առաջ ունեցած իր պարտքը։
Արդյունքում՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով առկա են Արման Խանումյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 81-րդ հոդվածով նախատեսված՝ գործուն զղջալու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու բոլոր պայմանները:
Անդրադառնալով հանրային մեղադրողի այն դիրքորոշմանը, որ գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու լիազորությունը վերապաված է միայն դատախազին, որը դատաքննության փուլում կարող է իրականացվել միայն համաձայնեցման վարույթի շրջանակներում, Դատարանի գնահատմամբ իրավաչափ չէ։
Այսպես՝ ՀՀ Սահմանադրության 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ դատախազությունն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով հարուցում է քրեական հետապնդում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերի համաձայն՝ սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածով սահմանված՝ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներից որևէ մեկի առկայության դեպքում քննիչը միջնորդություն է ներկայացնում քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու մասին, որի հիման վրա հսկող դատախազը որոշում է կայացնում այն բավարարելու կամ մերժելու մասին: Քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու մասին որոշումը հսկող դատախազը կարող է կայացնել նաև իր նախաձեռնությամբ՝ վարույթի նյութերի հիման վրա:
Իսկ նույն հոդվածի 7-10-րդ մասերի համաձայն՝ քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը սույն հոդվածի 6-րդ մասում նշված անձինք կարող են բողոքարկել վերադաս դատախազին` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում: Վերադաս դատախազը բողոքն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում որոշում է կայացնում այն բավարարելու կամ մերժելու մասին:
Բողոքը բավարարելու դեպքում վերադաս դատախազը վերացնում է վիճարկվող որոշումը և իրավիճակից թելադրվող անհրաժեշտ հանձնարարություններ տալիս հսկող դատախազին: Վերադաս դատախազի որոշման պատճենը քննիչն անհապաղ հանձնում է սույն հոդվածի 6-րդ մասում նշված անձանց՝ նրանց գրավոր պարզաբանելով որոշումը բողոքարկելու կարգը և ժամկետները:
Բողոքը մերժելու դեպքում վերադաս դատախազն իր որոշմամբ հաստատում է վիճարկվող որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը՝ նշելով դրա դատական բողոքարկման կարգը և ժամկետները: Բողոքը մերժելու վերաբերյալ որոշումը վերադաս դատախազն անհապաղ ուղարկում է բողոք բերած անձին:
Բողոք բերած անձը սույն օրենսգրքի 300-րդ հոդվածով սահմանված կարգով և ժամկետներում կարող է քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը բողոքարկել դատարան:
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 197-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հսկող դատախազն իրավասու է չհարուցելու քրեական հետապնդում կամ դադարեցնելու քրեական հետապնդումը, եթե առկա են Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 81-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված բոլոր պայմանները: Նույն հոդվածի 2-րդ մասը նշում է, որ սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված դեպքում քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը հսկող դատախազը կայացնում է իր նախաձեռնությամբ՝ վարույթի նյութերի հիման վրա կամ քննիչի միջնորդությամբ:
Վերը նշված նորմերի համակարգային ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դառնում, որ դատախազը պետության քրեական քաղաքականությունն իրացնող և դրա համար հաշվետու այն պաշտոնատար անձն է, որին պատկանում են քրեական հետապնդում հարուցելու, ինչպես նաև դրանից ձեռնպահ մնալու բացառիկ լիազորությունները։ Ուստի տրամաբանական է, որ քրեական հետապնդմանը վերաբերող բոլոր որոշումները կայացնում է միայն դատախազը։ Նախաքննության ընթացքում դատախազի բացառիկ լիազորությունն է քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ արդեն իսկ հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավասությունը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներից որևէ մեկը։
Հատկանշական է, որ ի տարբերություն քրեական հետապնդում հարուցելու, այն չհարուցելու կամ դադարեցնելու հիմքերն օրենսգրքում հստակ և սպառիչ են սահմանված, ինչը նվազեցնում է դրանց գնահատման հարցում իրավասու անձի հայեցողությունը։ Իսկ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքների առկայությունը դատախազին ընդհանրապես թույլ չի տալիս այդ հարցում որևէ այլընտրանք ունենալ։
Վերը նշվածին զուգահեռ, պետք է նկատել նաև, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածում թվարկված քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներից մեծամասնությունը (բացառությամբ մեկի) ենթադրում է դատախազի կողմից քրեական հետապնդում չհարուցելու/դադարեցնելու որոշման պարտադիր կայացում և միայն մեկ դեպքում է, երբ համապատասխան իրադրության գնահատումը դատախազի կամաարտահայտության տիրույթում է հայտնվում (հայեցողական քրեական հետապնդում)։ Խոսքն այս դեպքում վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված գործուն զղջալու հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելուն։
Ընդ որում, ի տարբերություն քրեական պատասխանատվությունից ազատելու այլ հիմքերի, միայն գործուն զղջալը կարող է հայեցողության առարկա լինել, քանի որ դրա իրացման համար նաև անհրաժեշտ է իրավասու դատախազի կամաարտահայտությունը (նախաքննության փուլում)։ Բանն այն է, որ գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու ինստիտուտը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի՝ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու գլխում, որտեղ բացի վերոնշյալ հիմքից, առկա են նաև քրեական պատասխանատվությունից ազատող այլ հիմքեր ևս՝ հանցագործությունից կամովին հրաժարվելու, տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով և վաղեմության ժամկետն անցնելու հետևանքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելը։ Նշված երեք դեպքերում անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերը ձևակերպված են իմպերատիվ ձևով, այսինքն՝ դրանց բովանդակությունից հետևում է, որ այն դեպքերում, երբ ի հայտ են գալիս համապատասխան հիմքերը՝ վարույթն իրականացնող մարմինները (քննիչ, դատախազ և դատարան), պարտավոր են մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական պատասխանատվությունից ազատել նրան: Այլ կերպ ասած՝ այդ դեպքերում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելը թողնված չէ վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողությանը, այլ նրանց համար սահմանված պարտադիր պահանջ է (նման միջնորդության առկայության դեպքում):
Սակայն, նույնը չի կարելի պնդել գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու մասին, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 81-րդ հոդվածում այն ներկայացված է՝ <<կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից>> ձևակերպմամբ, այսինքն՝ բոլոր դեպքերում իրավասու մարմնի հայեցողությանն է թողնված մեղադրյալի կողմից գործուն զղջալու հանգամանքը գնահատելու և ի վերջո նրան քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը:
Այդուհանդերձ, այս հարցում դատախազի հայեցողությունը բացարձակ չէ․ նա կարող է օգտվել իր հատուկ լիազորությունից, եթե դրա համար կան անհրաժեշտ պայմաններ, սակայն զրկված է այդ հնարավորությունից, եթե բացակայում է դրանցից թեկուզ մեկը կամ առկա է այդ լիազորության իրականացմանը խոչընդոտող հատուկ հանգամանք։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 81-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պայմանների գոյությունն անձի համար դեռևս ցանկալի արդյունք դեռ չի երաշխավորում, քանի որ դատախազը, հիմք ընդունելով այլ հանգամանքներ, կարող է ձեռնպահ մնալ իր լիազորությունն իրականացնելուց։ Մասնավորապես՝ դատախազն իրավունք ունի կոնկրետ անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելը նպատակահարմար չհամարել՝ հաշվի առնելով նրա անձնական բնութագիրը, նրան վերագրվող հանցանքի բնույթը և զղջալու փաստը գնահատող այլ հանգամանքներ։
Ստացվում է, որ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներից գործուն զղջալու դեպքում անձի՝ քրեական հետապնդումից ազատվելու և իրավական անվտանգությունն ապահովելու համար միայն օրենքում թվարկված հիմքերի առկայությունը բավարար չէ և տվյալ դեպքում որոշում կայացնող անձը՝ դատախազը իր կամաարտահայտության և հայեցողության սահմաններում որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու/չհարուցելու կամ այն մերժելու համար։ Պարզ ասած՝ օրենսդրական մակարդակով հայեցողական քրեական հետապնդման ինստիտուտի հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ ի վերջո իրավասու սուբյեկտը՝ դատախազն է իր իրավասության սահմաններում որոշում անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, թե ոչ։
Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ գործում է քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու մասին որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելու սկզբունքը։ Բանը նրանում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը նախատեսել է այդ որոշումների բողոքարկման հստակ ընթացակարգ։ Ըստ այդմ, շահագրգիռ անձը վերոնշյալ որոշման հետ համաձայն չլինելու դեպքում այն կարող է բողոքարկել վերադաս դատախազին, իսկ հետագայում՝ նաև դատարան։
Ի վերջո, համապատասխան որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում, երբ բողոք չներկայացնելու դեպքում լրանում է բողոքարկման համար սահմանված ժամկետը կամ բողոքը վերջնականապես մերժվում է՝ այդ թվում դատարանի կողմից։
Հարկ է նկատել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 196-րդ և 197-րդ հոդվածները, որոնք, ըստ էության, վերաբերում են քրեական հետապնդում չհարուցելուն կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելուն, կարգավորում են քննիչի և դատախազի փոխհարաբերությունները մինչդատական վարույթում (խոսքը քրեական հետապնդման վերաբերող հարցերի մասին)։ Մասնավորապես, ի տարբերություն նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի, գործող քրեադատավարական կարգավորումներով հանրային քրեական հետապնդման համար պատասխանատու բացառիկ սուբյեկտը դատախազն է, որպիսի պայմաններում, ըստ էության, փորձ է արվել հստակ կարգավորել քրեական հետապնդում չհարուցելու և դադարեցնելու գործընթացում քննիչի ու դատախազի գործառույթները և այսպես ասած՝ <<դերերի բաշխումը>>։ Այլ խոսքով՝ հիշյալ հոդվածներով ուղիղ կարգավորում է ստացել, որ քրեական հետապնդում չհարուցելը կամ դադարեցնելը կարող է իրականացվել քննիչի միջնորդությամբ (որոշ դեպքերում առանց այդ միջնորդության) միմիայն դատախազի որոշման հիման վրա։
Այսինքն՝ օրենսդրի նպատակն է, որպեսզի մինչդատական վարույթի շրջանակներում հստակ արձանագրվի, թե քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ դադարեցնելու գործընթացքում քննիչը և դատախազը յուրաքանչյուրն ինչ դերակատարություն և լիազորություն ունեն։ Այլ կերպ ասած՝ օրենսգրքի վերը նշված հատվածում ոչ թե սահմանվում է, ընդհանրապես, ողջ քրեական վարույթի ընթացքում քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ դադարեցնելու գործառույթի իրականացման միակ ու բացառիկ սուբյեկտների առկայությունը, այլ զուտ խոսք է գնում քրեադատավարական այդ փուլի՝ մինչդատական վարույթի ընթացքում, սուբյեկտների դերի և գործառությների մասին (այսպես ասած՝ խնդիրը քննիչ և դատախազ գործառույթի տարանջատման մեջ է), ինչի պայմաններում չի կարող հիշյալ նորմերի կարգավորումը վերաբերել դատական քննության ընթացքում իրականացվող գործընթացներին և/կամ դրանով սահմանափակել դատարանի՝ իր իսկ վարույթի շրջանակներում ունեցած լիազորությունները։
Ավելին՝ վկայակոչված հոդվածներն ընդգրկված են օրենսգրքի <<Մինչդատական վարույթը>> վերտառությամբ բաժնում, ուստի առավել քան տրամաբանական է, որ այդ բաժնում, ըստ էության, պետք է անդրադարձ կատարվեր մինչդատական վարույթում քննարկվող ինստիտուտին, առաջացող հարցերին, կարգավորումներին և դրա կիրառման առանձնահատկություններին։ Նշվածից էլ ուղղակիորեն հետևում է, որ քրեադատավարական փուլերի տեսանկյունից իմաստ չէր լինի, երբ նույն գլխում նշվեր, որ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներով անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ դադարեցնելու իրավասու սուբյեկտ է նաև դատարանը։
Հակառակ դեպքում, եթե ելնենք այն մոտեցումից, որ միևնույն բաժնում ընդգրկված հոդվածների բովանդակությունից հետևում է, որ դատարանը գործուն զղջալու հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար իրավասու սուբյեկտ չէ, ապա կստացվի, որ նույն ձևով դատարանն իրավակիրառ սուբյեկտ չէ քրեական հետապնդումը բացառող մյուս հիմքերի առկայության դեպքում ևս (օրինակ՝ վաղեմության ժամկետի անցման հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու դեպքում), ինչը, բնական է՝ այդպես չէ։
Բացի այդ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված է առանձին բաժին (10-րդ բաժինը)՝ իր գլուխներով, որոնք արդեն կարգավորում են դատական վարույթը առաջին ատյանի դատարանում, այդ թվում՝ նախնական, հիմնական և լրացուցիչ դատալսումների անցկացման կարգը։
Նույն բաժնի 315-րդ հոդվածի 1-ին մասի կարգավորմամբ՝ սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու:
Վկայակոչված կարգավորումն ուղղակիորեն հղում է կատարում նույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի բացառող հանգամանքներին, որոնց թվում է՝ նաև հենց ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթներով նախատեսված՝ գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու ինստիտուտը։ Ուշադրության է արժանի, որ վերը նշված հոդվածում որևէ բացառություն այդ մասով նախատեսված չէ։ Այսինքն՝ ստացվում է, որ եթե օրենսդիրն ուղղակիորեն արգելեր դատարանին կիրառել այդ նորմը, ապա այդ մասին նշում պետք է պարունակեր նաև հիշատակված հոդվածը, որը տվյալ դեպքում բացակայում է, ինչը նույնպես վկայում է, որ դատարանները ոչ մի կերպ զրկված չեն նյութական իրավունքի համապատասխան ինստիտուտը կիրառելու հնարավորությունից։
Եվ ի վերջո, պետք է հստակ արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու ինստիտուտները, ուղիղ առնչվում են մեղադրյալի հիմնարար իրավունքների և ազատությունների հետ, որպիսի պայմաններում չկա որևէ իրավական տրամաբանություն, թե դատարանը, լինելով արդարադատություն իրականացնող հիմնական և անկախ սուբյեկտ, զրկված պետք է լինի քննարկել անձի՝ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը։
Արդյունքում, Դատարանի գնահատմամբ վերը նշված կարգավորումներով դատախազին տրված այս լիազորությունը չի կարող արգելք հանդիսանալ դատարանի կողմից գործուն զղջալու հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը քննարկելու և այդ հիմքով նրան քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար:
Ուստի Դատարանը գտնում է, որ հանրային մեղադրողի դիրքորոշումը՝ Դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 81-րդ հոդվածով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու արգելքի վերաբերյալ, իրավաչափ չէ և չի բխում օրենսդրական կարգավորումներից:
Հաջորդիվ, Դատարանը քննարկումը ցանկանում է իրականացնել խնդրո առարկա հարցի դատական երաշխիքների շրջանակում վերանայման համատեքստում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն՝ բողոք բերած անձը սույն օրենսգրքի 300-րդ հոդվածով սահմանված կարգով և ժամկետներում կարող է քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը բողոքարկել դատարան: Իսկ նույն օրենսգրքի 197-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կարգավորմամբ՝ սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված դեպքում քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշման բովանդակության, հանձնման և բողոքարկման նկատմամբ համապատասխանաբար կիրառվում են սույն օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված պահանջները և նույն հոդվածի 6-12-րդ մասերով նախատեսված կարգը:
Վերը նշված հոդվածների համալիր վերլուծությամբ պարզ է դառնում, որ այն դեպքերում, երբ մեղադրյալը միջնորդում է իր նկատմամբ քրեական հետապնդում չհարուցել գործուն զղջալու հիմքով և դատախազի կողմից այն բավարարվում է, ինչը տուժողի (կամ ցանկացած այլ շահագրգիռ անձի) կողմից կարող է բողոքարկվել։ Մասնավորապես՝ ըստ սահմանված կարգի՝ անձը հիշյալ որոշումը կարող է բողոքարկել վերադաս դատախազին, իսկ վերադաս դատախազի կողմից մերժվելու դեպքում՝ դատարան։ Դրան զուգահեռ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 299-րդ հոդվածով որպես վիճարկման ենթակա մինչդատական ակտ նախատեսված է քրեական հետապնդում չհարուցելը, իսկ նույն հոդվածի երկրորդ մասում՝ որպես այդպիսիք նշված են նաև մինչդատական այն ակտերը, որոնց վիճարկումը դատաքննության ընթացքում անհնար է լինելու կամ բողոքարկողին ակնհայտորեն զրկելու է իր իրավաչափ շահերն արդյունավետ պաշտպանելու իրական հնարավորությունից (այդպիսին կարող է լինել օրինակ՝ գործուն զղջալու հիմքով քրեական հետապնդումը չդադարեցնելու մասին որոշումը):
Ստացվում է, որ օրենսդիրն ուղղակիորեն հնարավորություն է ստեղծել դատարանների համար՝ շահագրգիռ անձանց բողոքարկման արդյունքում վերանայելու և ստուգելու գործուն զղջալու հիմքով քրեական հետապնդում չհարուցելը կամ այդ հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու որոշումների օրինականությունը և հիմնավորվածությունը։ Այլ կերպ ասած՝ դատարաններն իրավասու են գնահատելու, թե արդյոք դատախազի կողմից անձին գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելը եղել է իրավաչափ, դրա համար եղել են արդյոք բավարար հիմքեր, թե ոչ։ Հետևաբար, այլևս անտրամաբանական է դառնում այն մեկնաբանությունը (եթե ոչ իր վարույթում գտնվող գործով գնահատում է գործուն զղջալու հիմքերը), թե դատարանն իրավասու չէ նույն հիմքով սեփական նախաձեռնությամբ անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից։
Հակառակ դեպքում, ստացվում է, որ դատարանն իրավասու է վերանայման արդյունքում գնահատել այդ հանգամանքները, սակայն իր վարույթում քննվող քրեական գործի շրջանակներում չի կարող այդ նույն հիմքով մեղադրյալին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, ինչը չի բխում քրեական դատավարության օրենսդրության տրամաբանությունից։
Հաջորդիվ, Դատարանը բարձրացված հարցի քննարկումն անհրաժեշտ է համարում իրականացնել մարդու հիմնարար իրավունքների և դրանց սահմանափակման վտանգների դիտակետից.
Նախ նկատենք, որ գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելը նյութական իրավունքի նորմերով նախատեսված քրեաիրավական ինստիտուտ է, ինչպես օրինակ՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի միջև հաշտության հիմքով կամ արարքի կատարման վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելը, և որևէ այլ իրավունքի ճյուղ՝ այդ թվում քրեական դատավարությունը, չի կարող սահմանափակել նյութական իրավունքի նորմի կիրառելիությունը, այդ թվում՝ իրավասու սուբյեկտների շրջանակը։ Պարզ ասած, որևէ իրավունքի ճյուղ չի կարող սահմանափակել մեկ այլ իրավունքի ճյուղով նախատեսված ինստիտուտի կիրառելիությունը, դրանից օգտվելու հնարավորությունը, առավել ևս երբ խոսք է գնում՝ անձի հիմնարար իրավունքների մասին, հակառակ դեպքում՝ դա կարող է հանգեցնել անձանց իրավունքների ոտնահարման և խտրական՝ տարբերակված մոտեցման։
Մասնավորապես՝ ՀՀ Սահմանադրության 28-րդ հոդվածի համաձայն՝ բոլորը հավասար են օրենքի առջև:
ՀՀ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածի համաձայն՝ խտրականությունը, կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է:
Վերը նշվածից ակնհայտ է, որ ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային նորմերով նախատեսված բարձրագույն իրավունքները պետք է պաշտպանվեն և հնարավորություն ընձեռվի յուրաքանչյուր անձի, այդ թվում՝ քրեաիրավական պրոցեսների մեջ գտնվող, օգտվել օրենքի առաջ հավասարության և խտրականության արգելքի սկզբունքներից: Հետևաբար, պետության պոզիտիվ պարտականությունն է օրենքով նախատեսված դեպքերում հնարավորություն տալ ցանկացած անձի օգտվել այն իրավունքից, որը կարող է համանման դեպքերում, իրավիճակներում կիրառելի լինել մեկ այլ անձի նկատմամբ:
Ասվածն ավելի ընկալելի դարձնելու համար հարկ է քննարկումն իրականացնել նաև այն հարցի շրջանակում, թե ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով միայն նախաքննության ընթացքում դատախազի համապատասխան որոշմամբ գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատման նախատեսումը կարող է արդյոք հանգեցնել հավասարության և խտրականության արգելքի ոտնահարմանը:
Խոսքը տվյալ դեպքում հատկապես այն մասին է, երբ քրեական օրենսգրքով համապատասխան ինստիտուտի կիրառման պարտադիր պայմանները կարող են ի հայտ գալ ինչպես նախաքննության ընթացքում, այնպես էլ դատաքննության։ Մասնավորապես, թեև ակներև է այն հանգամանքը, որ անձի կողմից գործուն զղջալն առավելապես վերաբերում է հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո հանցավորի դրսևորած վարքագծին, այսինքն՝ գործուն զղջալն առավել ցայտուն դրսևորվում է հանցանքի կատարումից հետո, սակայն պրակտիկայում չի բացառվում, որ հանցավորը որոշակի՝ այդ թվում հենց օբյեկտիվ պատճառներից ելնելով, չկարողանա տուժողին պատճառված վնասը հատուցել նախաքննության ընթացքում (օրինակ՝ խոշոր չափերով գողություն կատարած անձը չի կարողանում նախաքննության ընթացքում հատուցել տուժողին պատճառված վնասը, քանի որ գտնվում է տնային կալանքի տակ)։ Ստացվում է մի իրավիճակ, երբ անձը, անհատական պատասխանատվությունից ելնելով ցանկություն ունի հարթել տուժողին պատճառված վնասը, սակայն օբյեկտիվորեն չի կարող, քանի որ գտնվում է անազատության մեջ, և այդպիսի հնարավորություն ստեղծվում է միայն դատաքննության ընթացքում՝ ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում։ Արդյունքում` հանցավորը հնարավոր է անարդարացիորեն զրկվի գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու իրավունքից, որով տարբերակված իրավիճակ է ստեղծվում նմանատիպ այլ իրադրությունների համեմատությամբ։ Խնդիրն առավել ակնառու է դառնում այն դեպքերում, երբ նույն քրեական գործի շրջանակներում երկու մեղադրյալներից մեկն օբյեկտիվորեն հնարավորություն ունենալով նախաքննության ընթացքում հատուցել տուժողին պատճառված վնասը, ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, իսկ մյուս մեղադրյալը՝ այդպիսի հնարավորություն ունենալով դատաքննության ընթացքում, ըստ էության, արդեն զրկվում է այդ ինստիտուտից օգտվելու հնարավորությունից։
Այսինքն՝ վերը նկարագրված օրինակներից բխում է, որ նույնիսկ օբյեկտիվ պատճառներով կարող են ոտնահարվել անձի սահմանադրական իրավունքները և միևնույն կարգավիճակում գտնվող անձինք զրկվեն հավասար իրավունքներ ունենալու հնարավորությունից, ինչը, նույնիսկ իրավական տրամաբանության տեսանկյունից, անընդունելի է: Իսկ նման սահմանափակումների նախատեսումը միանշանակ հավասարության և խտրականության արգելքի խախտման վառ օրինակ կարող է լինել:
Հետևաբար, առաջին հերթին, կարելի է արձանագրել, որ միայն նախաքննության ընթացքում և դատախազին նման իրավունք վերապահելու պայմաններում կստացվեր, որ անարդարացիորեն և տարբերակված մոտեցում կդրսևորվեր մեղադրյալների նկատմամբ, ինչն էլ հանգեցնելու է վերջինների իրավունքների անհարկի սահմանափակման։
Այսպիսով՝ Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ Արման Խանումյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 462-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ գործուն զղջալու հիմքով
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
Դատարանը գտնում է, որ Արման Խանումյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-13-րդ, 33-րդ, 311-րդ 315-րդ, 353-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպան Ա.Խառատյանի միջնորդությունը բավարարել.
թիվ ԵԴ1/3818/01/24 քրեական վարույթը կարճել և Արման Էդվարդի Խանումյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 462-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ գործուն զղջալու հիմքով:
Արման Էդվարդի Խանումյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ դատական ակտն ստանալու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ