ԵԴ1/3806/01/24

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ
ՈՐՈՇՈՒՄԸ

«05» փետրվարի 2026թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

նախագահությամբ՝ դատավոր Տաթևիկ Գրիգորյանի,

մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝

Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի
դատախազ՝ Ժ.Թովմասյանի
Մեղադրյալ՝ Ա.Խաչատրյանի
Պաշտպան՝ Մ.Պողոսյանի
Տուժող՝ Ա.Ղազարյանի


քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Գ.Գասպարյան)՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ԵԴ1/3806/01/24 որոշման դեմ մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի պաշտպան Մազման Պողոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2024 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 11194424 քրեական վարույթը:
1.2. Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Ստեփանյանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 01-ի որոշմամբ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.3. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 03-ի որոշմամբ մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով։
1.4. 2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին թիվ 11194424 քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում և ԵԴ1/3806/01/24 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Գ.Գասպարյանին:
1.5. 2024 թվականի դեկտեմբերի 23-ին դատավոր Գ.Գասպարյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/3806/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.6. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
1.7. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 18-ի որոշմամբ մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը փոխվել է և որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել է տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով (ՀՀ, ք.Երևան, Ֆանարջյան, 76/8 տուն հասցե) և 1.500.000 ՀՀ դրամի չափով գրավը: Տնային կալանքի սկիզբը հաշվվել է մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային հսկողության վերցնելու պահից: Տնային կալանքի ժամանակ մեղադրյալին արգելվել է շփում ունենալ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, նրանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց։ Նշված սահմանափակումները չեն վերաբերում Գյուլփերի Ստեփանյանի և մեղադրյալի մերձավոր ազգականների հետ շփմանը, պետական մարմինների կողմից ուղարկված փոստային առաքանիներ ստանալուն, ինչպես նաև շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա, իսկ այդպիսիք լինելու դեպքում այդ մասին անհապաղ տեղեկացնել վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
1.8. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 05-ի, 2025 թվականի սեպտեմբերի 05-ի որոշումներով մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է՝ յուրաքանչյուր անգամ 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
1.9. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ ՀՀ, ք.Երևան, Ֆանարջյան, 76/8 տուն հասցեում: Տնային կալանքի ժամանակ մեղադրյալին արգելվել է շփում ունենալ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, նրանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց։ Նշված սահմանափակումները չեն վերաբերում Գյուլփերի Ստեփանյանի և մեղադրյալի մերձավոր ազգականների հետ շփմանը, պետական մարմինների կողմից ուղարկված փոստային առաքանիներ ստանալուն, ինչպես նաև շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա, իսկ այդպիսիք լինելու դեպքում այդ մասին անհապաղ տեղեկացնել վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
1.10. Մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի պաշտպան Մազման Պողոսյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ԵԴ1/3806/01/24 որոշման դեմ 2025 թվականի դեկտեմբերի 30-ին ներկայացրել է հատուկ վերանայման բողոք, որը 2026 թվականի հունվարի 05-ին մուտքագրվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան: ԵԴ1/3806/01/24 վարույթի նյութերը 2026 թվականի հունվարի 20-ին մուտքագրվել են ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, որոնք հատուկ վերանայման բողոքի հետ միասին 2026 թվականի հունվարի 21-ին հանձնվել են դատավոր Տ.Գրիգորյանի աշխատակազմին:
1.11. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 26-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ԵԴ1/3806/01/24 որոշման դեմ մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի պաշտպան Մազման Պողոսյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2026 թվականի փետրվարի 05-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով՝ հետևյալ արարքի համար. որ նա կատարել է ուրիշի գույքն ապօրինի, անհատույց, իրենը կամ այլ անձինը դարձնելու դիտավորությամբ բնակարան ապօրինի մուտք գործելու միջոցով գույքի գաղտնի հափշտակության փորձ:
Այսպես.
2024թ. հոկտեմբերի 17-ին՝ ժամը 15:30-ի սահմաններում, Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանը բնակարան ապօրինի մուտք գործելու եղանակով ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ մոտեցել է Երևան քաղաքի Չեխովի փողոցի 15-րդ շենքի 1-ին բնակարանի մուտքի դռան մոտ և իր մոտ եղած հարմարեցված առարկայով փորձել է բացել նշված բնակարանի մուտքի դուռը՝ այդ բնակարան ապօրինի մուտք գործելու և գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու նպատակով, սակայն իր կամքից անկախ հանգամանքներով հանցանքն ավարտին չի կարողացել հասցնել, քանի որ բնակարանի բնակչուհի Աննա Էդիկի Ղազարյանը բնակարանի ներսի կողմից դիտանցքից նկատելով Անդրանիկ Խաչատրյանի գործողությունները՝ փականի վրա ներգործությունը, բղավել, բանալին ներսից տեղադրել է փականի մեջ, որպեսզի նա չկարողանա բացել փականը, ինչպես նաև ներսի կողմից թակել է դուռը, ինչի արդյունքում Անդրանիկ Խաչատրյանը իր կամքից անկախ հանգամանքներով պայմանավորված հանցանքն ավարտին չի հասցրել և դիմել է փախուստի»:
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ԵԴ1/3806/01/24 որոշման համաձայն. «(…) Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: (...)
Այսպիսով՝ քրեական գործի նյութերով, մասնավորապես` մեղադրական եզրակացությունում նշված ապացույցներով կարող է հիմնավորվել այն կասկածը, որ մեղադրյալը կարող է կատարած լինել մեղսագրված ենթադրյալ հանրորեն վտանգավոր արարքները և առնչություն ունենալ դեպքին, այլ կերպ ասած՝ առկա է հիմնավոր կասկած մեղադրյալի կողմից իրեն մեղսագրված ենթադրյալ հանրորեն վտանգավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ:
Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքների մասով, առավել մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցին՝ Դատարանն իր 2025 թվականի սեպտեմբերի 05-ի որոշմամբ արձանագրել էր հետևյալը.
«Անդրադառնալով տնային կալանքի հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ դեռևս շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարք կատարելու ռիսկը: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ վերջինիս ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից ստացված ձև 8 տեղեկանքի համաձայն՝ ՌԴ-ում դատապարտվել է 4 տարի ազատազրկման և ներկայումս մեղադրվում է ծանր հանցանք կատարելու մեջ, որը, Դատարանի գնահատմամբ, հիմք է հանդիսանում ողջամիտ եզրահանգման գալու մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում վերջինիս հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի մասին»:
Դատարանը, վերահաստատելով իր նախորդ որոշումներով արձանագրված դիրքորոշումը, գտնում է, որ անցած ժամանակահատվածում չեն նվազել մեղադրյալին վերագրվող ապագայում կատարվելիք այն հավանական գործողությունները, որոնք հիմք են հանդիսացել նրա նկատմամբ տնային կալանքը խափանման միջոցն ընտրելու և հետագայում դրա ժամկետը երկարաձգելու համար։ Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ ավելի մեղմ՝ ազատության սահմանափակման հետ չկապված այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել նրա պատշաճ վարքագիծը։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է երկարացնել մեղադրյալի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցներից տնային կալանքի ժամկետը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ ՀՀ, ք.Երևան, Ֆանարջյան 76/8 տուն հասցեում:
Դատարանը գտնում է, որ տնային կալանքի ժամանակ մեղադրյալին պետք է արգելել շփում ունենալ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, նրանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց։ Նշված սահմանափակումները չեն վերաբերում Գյուլփերի Ստեփանյանի և մեղադրյալի մերձավոր ազգականների հետ շփմանը, պետական մարմինների կողմից ուղարկված փոստային առաքանիներ ստանալուն, ինչպես նաև շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա, իսկ այդպիսիք լինելու դեպքում այդ մասին անհապաղ տեղեկացնել վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը անհրաժեշտ է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության վրա:
Անդրադառնալով քրեական գործի ողջամիտ ժամկետներում քննության և վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությանը՝ Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկումից հետո Դատարանի կողմից հնարավորինս սեղմ ժամկետներում նշանակվել են մի քանի դատական նիստեր՝ նպատակ ունենալով ապահովել գործի բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության ընթացքը, սակայն օբյեկտիվ պատճառներով հնարավոր չի եղել ավարտել այն մեղադրյալի՝ տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամկետում: (…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի պաշտպան Մազման Պողոսյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի թիվ ԵԴ1/3806/01/24 որոշումը, բեկանված մասով կայացնել փոխարինող դատական ակտ՝ փոխել մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի խափանման միջոց տնային կալանքը և որպես այլընտրանքային խափանման միջոց ընտրել վարչական հսկողությունը՝ գրավի հետ համատեղ:
3.2. Մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի պաշտպան Մազման Պողոսյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում հակիրճ ներկայացրել է քրեական վարույթի նախապատմությունը, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը. «(...) Ուսումնասիրելով Դատարանի որոշումը, առկա փաստական տվյալները՝ պաշտպանության կողմը կարծում է, որ Դատարանը ոչ իրավաչափորեն է երկարաձգել տնային կալանքի ժամկետը, այնինչ վարույթի բնականոն ընթացքն ու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը կարող էր ապահովվել այլ այլընտրանքային խափանման միջոցներով։
Վերը նշվածը, մասնավորապես, հիմնավորվում է հետևյալ հանգամանքներով:
Ըստ էության, դատարանը միջնորդության մեջ նշված՝ տնային կալանքի հիմքերից իրատեսական է համարում այն, որ մեղադրյալը, մնալով ազատության մեջ, հնարավոր է կատարի նոր հանցանք և այդ եզրակացությունը հիմնավորում է նրանով, որ մեղադրյալը Ռուսաստանի Դաշնությունում ունի դատվածություն, ՀՀ-ում չունի մշտական բնակության վայր և աշխատանք:
Այդ մասին Դատարանը շեշտադրել է իր կողմից նախորդ որոշումներին հղում տալով:
Վարույթի նյութերին նաև կցված է Ա.Խաչատրյանի վերաբերյալ տեղեկություն այն մասին, որ վերջինս դատապարտվել է ՌԴ-ում: Սակայն որևէ հիմնավորում չի ներկայացվել այն մասին, թե արդյոք այն ՀՀ տարածքում ճանաչվել է, թե ոչ կամ այն մասին, որ դատվածությունը մարվել է, թե ոչ, որքան ժամանակ է անձը համարվում դատված ըստ ՌԴ քրեական օրենսգրքի: Նշված հանգամանքները ողջամիտ և չփարատված կասկածներ են հարուցում մեղադրյալի դատված լինելու մասին, ուստի այն դիտարկել որպես բարեխիղճ փաստական տվյալ, կարծում ենք, ողջամիտ չէ: Մյուս կողմից մշտապես հիմք ընդունել անձի դատվածություն ունենալու հանգամանքը և դրանով պայմանավորված երկարաձգել կալանքի կամ տնային կալանքի ժամկետը, կարծում ենք արդար մոտեցում չէ, քանի որ այն դառնում է մեղադրյալի համար խարան: Կարծում ենք Դատարանը սույն դեպքում, տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս, հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը բավական երկար ժամանակ եղել է անազատության մեջ, ուստի նոր ենթադրյալ արարք կատարելու ռիսկն աներկբա նվազում է, ընդհուպ մինչև ազատության սահմանափակման հետ չկապված խափանման միջոց ընտրելիս: Հարկ է նկատել նաև որ դատաքննությունը մոտենում է իր ավարտին, վարույթով անցնող բոլոր անձանց Դատարանը լսել է:
Անդրանիկ Խաչատրյանի հետագա պատշաճ վարքագծի մասին դրական կանխատեսումներ կատարելու համար նաև անհրաժեշտ է դիտարկման առարկա դարձնել անազատության մեջ գտնվելու ընթացքում դրսևորած վարքագիծը: Այս դեպքում ակնհայտ է, որ Անդրանիկ Խաչատրյանի մոտ չկան հակումներ՝ խախտումներ թույլ տալու, իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու մղումներ նույնպես, ինչից կարող են եզրակացնել, որ նրա մոտ էապես նվազել է հակասոցիալական, հակաիրավական ապրելակերպը և այս երկար ամիսների ընթացքում, երբ գտնվել է անազատության մեջ, ծանրակշիռ փաստարկ է նրա՝ իրավահպատակ անձի կայացման մասին դատողություններ կատարելու համար: Ուստի կարծում ենք, որ տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգումը չպետք է լինի մեխանիկական ձևով, այլ յուրաքանչյուր դեպքում Դատարանը պետք է փաստարկի, թե ինչու է շարունակում անձին պահել անազատության մեջ, ընդ որում՝ իր որոշումներով Դատարանը պետք է ցույց տա, որ կալանքի կամ տնային կալանքի իրավաչափության պայմանները կարող են նվազել և կարող է նաև փոփոխվել, ընդհուպ մինչև ազատության սահմանափակման հետ չկապված խափանման միջոցի ընտրում: Իսկ սույն դեպքում Դատարանը մշտապես նույն փաստարկն է դիտարկում, այն է, որ Անդրանիկ Խաչատրյանը ՌԴ-ում ունեցել է դատվածություն: Ակնհայտ է, որ նման փաստարկը տանում է դեպի փակուղի և կամ ստեղծում առնվազն անորոշության զգացում, քանի որ մեղադրյալի համար կանխատեսելի և ըմբռնելի չէ, թե երբ կարող է կամ որ պահն է, որ հնարավոր է նվազեն տնային կալանքի իրավաչափության պայմանը:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ կարծում ենք, որ Դատարանը պետք է փոխեր մեղադրյալի խափանման միջոցն ավելի նվազ տեսակով՝ վարչական հսկողությամբ (գրավը շարունակում է պահպանվել) (…)»։

4. Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ստացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ԵԴ1/3806/01/24 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով (…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Ինչ վերաբերում է տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցին, հարկ է նշել, որ այն մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: Ընդ որում՝ դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև՝
ա) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց,
բ) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ Այս խափանման միջոցն ունի տեխնիկական բաղադրիչ։ Մասնավորապես, մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: Հաշվի առնելով տնային կալանքի բնույթը՝ դրա մեկ օրը հավասարեցվել է կալանքի մեկ օրվան:
5.4. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ հատուկ վերանայման բողոքի շրջանակներում բողոքաբերի կողմից այդ հարցը չի վիճարկվել: Ավելին՝ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել է դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի ենթադրյալ առնչությունն իրեն վերագրվող արարքին փաստելու համար: Ավելին՝ հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից՝ անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի վերաբերյալ որոշումների դատական վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Ավելին՝ հարկ է նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հարություն Արսենի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով 2025թ. փետրվարի 28-ին կայացված որոշման 15-րդ կետում իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
5.5. Անդրադառնալով մեղադրյալ Անդրանիկ Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և գտնում է, որ դրանք իրավաչափ են։
Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում՝ մեղադրյալ Անդրանիկ Խաչատրյանի կողմից հանցանք կատարելու մտավախությունը շարունակում է առկա լինել: Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ մեղադրյալ Արթուր Խաչատրյանի՝ ՌԴ-ում կատարված հանցանքի համար 4 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված լինելը, ներկայումս սեփականության դեմ ուղղված ծանր հանցանքի կատարման մեջ մեղադրվելը, այդ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, գործի` ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը` մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը: Այլ խոսքով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, մեղադրյալ Անդրանիկ Խաչատրյանի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝ մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, մեղադրյալի կողմից գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը և գտել, որ տնային կալանքից իր բնույթով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու դրանք։ Ավելին՝ բողոքաբերի կողմից չեն մատնանշվել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին վկայել վարույթն իրականացնող՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված որոշման ոչ իրավաչափության մասին, իսկ հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմնավորումները, սույն գործի փաստական տվյալների պայմաններում, չեն կարող գնահատվել որպես ծանրակշիռ հանգամանքներ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կայացրած որոշումը բեկանելու և այդ որոշմամբ արձանագրված՝ մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացված դիտարկելու համար։
5.6. Ինչ վերաբերում է բողոքաբերի այն դիտարկմանը, որ որևէ հիմնավորում չի ներկայացվել այն մասին, թե արդյոք Անդրանիկ Խաչատրյանի վերաբերյալ ՌԴ-ում կայացված դատավճիռը ՀՀ տարածքում ճանաչվել է, թե ոչ կամ դատվածությունը մարվել է, թե ոչ, ուստի ողջամիտ չէ այն դիտարկել որպես բարեխիղճ փաստական տվյալ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս ու դրա պիտանիությունը որոշելիս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում սահմանված՝ «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումների» գնահատման համար մեղադրյալի անձին ներկայացվող վերոգրյալ փաստական տվյալները բավարար են եղել՝ մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հիմնավորված համարելու համար՝ հաշվի առնելով նաև այն, որ օտարերկրյա պետության դատական ակտի ճանաչված չլինելը խափանման միջոցի քննարկվող հիմքի, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածով սահմանված՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից դուրս անձի քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու իրավական հետևանքների գնահատման տեսանկյունից չի կարող նույնական լինել: Ընդ որում՝ հարկ է նկատել, որ անդրադառնալով խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու անհրաժեշտությունը որոշելու չափանիշ հանդիսացող՝ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող հնարավոր հանգամանքների առանձնահատկություններին՝ Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ պետք է հաշվի առնել նույնիսկ այլ ենթադրյալ հանցագործությունների կատարման մեջ մեղադրվելու մասին մեկ այլ վարույթի առկայությունը (մինչդատական, դատական) (տե՛ս mutatis mutandis ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 19-ի ՀԿԴ/0124/01/23 որոշումը):
5.7. Այսպիսով, անդրադառնալով տնային կալանքից իր բնույթով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման հնարավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը՝ հանցանք կատարելը կանխելու նպատակին քրեական վարույթի ներկա փուլում հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալ Անդրանիկ Խաչատրյանի նկատմամբ տնային կալանքից առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ վարչական հսկողության կիրառմամբ:
5.8. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի հիմնավորված են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ԵԴ1/3806/01/24 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ԵԴ1/3806/01/24 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի պաշտպան Մազման Պողոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Անդրանիկ Արթուրի Խաչատրյանի պաշտպան Մազման Պողոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ԵԴ1/3806/01/24 որոշումը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ