Գործ ԵԴ1/3775/01/24
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ

նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ՝ Լ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրողներ`
Երևան քաղաքի Կենտրոն և
Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
դատախազության դատախազներ
Ա.ԱԼԵՔՅԱՆԻ,
Ն.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԻ
տուժողի իրավահաջորդ Գ.ԳԱԼՍՏՅԱՆԻ
պաշտպան Կ.ՔԱԼԱՆԹԱՐՅԱՆԻ
մեղադրյալ Զ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

2026 թվականի փետրվարի 24-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝
Զոհրաբ Սուրենի Հովհաննիսյանի՝ ծնված 1979 թվականի հունվարի 18-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, աշխատում է «ԱՌ ԱՐՏ» ՍՊ ընկերությունում որպես տնօրեն, չդատված, հաշվառված ք․Երևան, Դավթաշեն 2-րդ թաղամաս, 22 շենք, 36 բնակարան հասցեում, բնակվող Կոտայքի մարզ, գյուղ Զովունի, 12-րդ փողոց, տուն 7 հասցեում, մեղադրվում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված բացակայելու արգելքը:

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1 2021 թվականի օգոստոսի 15-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնի քննիչ Վ.Տիրացվյանը որոշում է կայացրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ 15110721 քրեական գործ հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 26/։
1.2 Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 15110721 քրեական գործով Արտաշես Գալստյանին որպես տուժող ճանաչելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 29/։
1.3 2021 թվականի հոկտեմբերի 01-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնի ավագ քննիչ Ա.Տոնոյանը որոշում է կայացրել թիվ 15110721 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 40/։
1.4 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ին որոշում է կայացվել թիվ 15110721 քրեական գործով Գագիկ Գալստյանին որպես տուժող Արտաշես Գալստյանի իրավահաջորդ ճանաչելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 68/։
1.5 2022 թվականի մարտի 31-ին որոշում է կայացվել թիվ 15110721 քրեական գործով վարույթը կասեցնելու մասին՝ որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձը հայտնի չլինելու հիմքով /հատոր 1-ին, գ.թ. 238-239/։
1.6 2024 թվականի օգոստոսի 12-ին Զոհրաբ Սուրենի Հովհաննիսյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 301-307/:
1.7 2024 թվականի օգոստոսի 13-ին մեղադրյալ Զոհրաբ Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը /հատոր 1-ին, գ.թ. 308-310/:
1.8 2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին կազմվել է թիվ 15110721 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին, գ.թ. 333-350/:
1.9 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին որոշում է կայացվել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին։
1.10 2024 թվականի դեկտեմբերի 16-ին թիվ 15110721 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով նույն օրը թիվ ԵԴ1/3775/01/24 համարի ներքո մակագրվել և նույն թվականի դեկտեմբերի 17-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին:
1.11 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.12 2025 թվականի հունվարի 08-ին մեղադրյալ Զոհրաբ Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ:
1.13 Նույն օրը որոշում է կայացվել հիմնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.14 2025 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Զոհրաբ Սուրենի Հովհաննիսյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կայացվել է արդարացման վերդիկտ և նույն օրը որոշում է կայացվել լրացուցիչ դատալսումներ նշանակելու մասին:

2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2.1 Զոհրաբ Սուրենի Հովհաննիսյանին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է ներկայացվել պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքի համար, որ նա «2019 թվականի մայիսի 22-ից ստանձնելով «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության տնօրենի պաշտոնը, հանդիսացել է նաև օբյեկտի անվտանգության պատասխանատուն, ով պարտավոր է եղել դեպքին նախորդող ժամանակահատվածում աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների վերաբերյալ սահմանված կարգով հրահանգավորումներ անցկացնելու, ինչպես նաև մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող` գետնից մոտ 19,0 մետր բարձրություն ունեցող տվյալ հարկի տանիքի եզրային հատվածում, անվտանգության նկատառումներից ելնելով ժամանակավոր նախապահպանական պաշտպանիչ փակոցների տեղադրումը կազմակերպելու, աշխատակիցներին անհատական պաշտպանիչ սաղավարտ տրամադրելու և տվյալ օբյեկտում սահմանված կարգով աշխատանքի անվտանգության պաշտպանության մասով հսկողություն իրականացնելու պարտավորություններ, անփութությամբ չի կատարել դրանք, ինչի հատևանքով 2021 թվականի օգոստոսի 5-ին՝ ժամը 14:00-ի սահմաններում, «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության եռակցող Արտաշես Լենդրուշի Գալստյանն առանց սաղավարտի կիրառման, Երևան քաղաքի Լեոյի փողոցի 54-րդ հասցեում գտնվող և վերը նշված ընկերության կողմից կիսակառույց շինության 6-րդ հարկի հարթ տանիքի եզրային հատվածում շինարարական աշխատանքներ կատարելիս, մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող գետնից մոտ 19,0 մետր բարձրության վրա, փակոցներով չցանկապատված հայտվածից վայր ընկել գետնին (շինհրապարակի տարածք), ինչի հետևանքով ստացել է մարմնական վնասվածքներ, որից հետո տեղափոխվել է «Թիվ 1 համալսարանական» հիվանդանոց, որտեղ էլ գիտակցության չգալով մահացել է:
Այսպես.
2018 թվականի հոկտեմբերի 2-ին «ԿԱՄ Դեվելուիմենթս» ՍՊ ընկերության հետ կնքված «Շինարարական կապալի» պայմանագրի հիման վրա «Առ Արտ» ընկերությունը, որի տնօրենը հանդիսացել է Զոհրաբ Սուրենի Հովհաննիսյանը, պարտավորվել է համաձայն նախագծահաշվարկային փաստաթղթերի, շինարարական նորմեր պահպանմամբ Երևան քաղաքի Լեոյի փողոց 54 հասցեում կատարել երկաթբետոնե, ներքին և արտաքին հարդարման, ինչպես նաև այլ շինարարական աշխատանքներ:
Զոհրաբ Սուրենի Հովհաննիսյանը, թիվ 129 «Աշխատանքային պայմանագրով» 2019 թվականի մայիսի 22-ից ստանձնելով «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության տնօրենի պաշտոնը և հանդիսանալով նաև օբյեկտի անվտանգության պատասխանատուն, պարտավոր է եղել աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների վերաբերյալ սահմանված կարգով հրահանգավորումներ անցկացնել, ինչպես նաև մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործուներով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 19,0 մետր բարձրություն ունեցող տվյալ հարկի տանիքի եզրային հատվածում, անվտանգության նկատառումներից ելնելով ժամանակավոր նախապահպանական պաշտպանիչ փակոցների տեղադրումը կազմակերպել, աշխատակիցներին անհատական պաշտպանիչ սաղավարտ տրամադրել և տվյալ օբյեկտում սահմանված կարգով աշխատանքի անվտանգության պաշտպանության մասով հսկողություն իրականացնել, սակայն դեպքին նախորդող ժամանակահատվածում, անփութությամբ, չի կատարել վերը նշված գործողությունները, խախտել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 14.01.2008թ.-ի թիվ 11-Ն հրամանով հաստատված ՀՀՇՆ 1-3.01.01-2008 «Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում» շինարարական նորմերի «Աշխատանքի պաշտպանություն և շրջական միջավայրի պահպանություն» մասի 3-րդ՝ «Աշխատանքի պաշտպանություն» գլխի՝ 42-րդ, 43-րդ և 45-րդ կետերի, ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80* «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» շինարարական նորմերի 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերի, ինչպես նաև ԳՕՍՏ 12.0.004-2015՝ «Աշխատանքի անվտանգության ստանդարտների համակարգ. Աշխատանքի անվտանգության ուսուցում. Ընդհանուր դրույթներ» միջպետական ստանդարտի 8.4, 8.6 և 8.7 կետերի պահանջները, ինչի հետևանքով 2019 թվականի հուլիսի 4-ին կնքված թիվ 0237 «Աշխատանքային պայմանագրի» հիման վրա «Առ Արտ» ՍՊ ընկերությունում աշխատանքի ընդունված, եռակցող Արտաշեն Լենդրուշի Գալստյանը 2021 թվականի օգոստոսի 14:00-ի սահմաններում, առանց սաղավարտի կիրառման, գտնվելով Երևան չքաղաքի Լեոյի փողոցի 54-րդ հասցեում գտնվող՝ նշված ընկերության կողմից կառուցվող կիսակառույց շինության 6-րդ հարկի հարթ տանիքի եզրային՝ մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող, գետնից մոտ 19,0 մետր բարձրության վրա, աշխատանքներ կատարելու ժամանակ փակոցներով չցանկապատված հատվածից վայր է ընկել գետնին (շինհրապարակի տարածք), որի հետևանքով ստացել է գլխի, պարանոցի, իրանի, ձախ վերին, զույգ ստորին վերջույթների համակցված, բաց և փակ, բութ վնասվածքների, դեմքի, իրանի, վերջույթների շրջաններում՝ քերծվածքների, արյունազեղումների, սալջարդ վերքերի, գլխի մաշկի տակ, ձախ քունքամկանում՝ արյունազեղումների, ենթամաշկային արյունահավաքների, գանգի դիմային հատվածի, թաղի և հիմի ոսկրերի բազմաթիվ կոտրվածքների, գլխուղեղի ենթաոստայնենային արյունազեղումների, արյունահավաքների, աջից և ձախից հարողնաշարային գծով կողոսկրերի ուղղակի, պարանոցային 5, 7-րդ ողերի մարմինների, ձախ արմունկոսկրի, աջ սրբան-զստային համակցության, ձախ քացախափոսի, աջ և ձախ սրունքների զույգ ոսկրերի վերին և ստորին երրորդականների կոտրվածքների, ներքին օրգանների արյունազեղումների առկայությունների ձևով մարմնական վնասվածքներ, որից հետո տեղափոխվել է «Թիվ 1 համալսարանական» հիվանդանոց, որտեղ էլ գիտակցության չգայով մահացել է, ինչն էլ պատճառահետևանքային կապի մեջ է գտնվում «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, օբյեկտի շինարարական աշխատանքների անվտանգության պատասխանատու Զոհրաբ Հովհաննիսյանի կողմից թույլ տրված վերը նշված խախտումների հետ»:

3. Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
3.1 Դեպքի վայրի զննության մասին 2021 թվականի օգոստոսի 05-ի արձանագրությունը, որի համաձայն՝ դեպքի վայր է հանդիսանում Երևան քաղաքի Լեոյի փողոցի 54 հասցեում գտնվող կիսակառույց շինությունը, որի զննությամբ պարզվել է, որ նշված հատվածը պատված է մետաղյա ցանկապատով, որտեղ առկա են շինարարական աղբ և շենքի շինարարության համար նախատեսված շինանյութ, երկաթ և փայտի կտորներ: Շինության դիմացի պատից երկուսուկես մետր հեռավորության վրա առկա է արնանման հետք: Շինություն մուտք են գործում փայտից պատրաստված աստիճանով: Շինությունը վեց հարկանի է: Շինության դիմացի հատվածում առկա է պատին հավաքված երկաթե կոնստրուկցիա, որի որոշակի հատվածներում առկա են տախտակներ: Նշված փայտից պատրաստված աստիճանով մտելով շինության 1-ին հարկ, պարզվել է, որ ներսի հատվածը ևս կիսակառույց է, առկա են շինարարական աղբ և շինանյութ: Զննության մասնակից Համլետ Հովհաննիսյանը հայտարարեց, որ աշխատակից Արտաշես Գալստյանը, ով աշխատում էր, որպես եռակցող վայր է ընկել շենքի վեցերորդ հարկից կամ տանիքից, քանի որ առաջինից մինչև հինգերորդ հարկերը տեղադրված են պատուհաններ: Շինության վեցերորդ հարկում ևս առկա են շինարարական աղբ և շինանյութ, 15 X 20 մ չափերի է հետևի հատվածում տեղադրված պատուհանները, իսկ դիմացի հատվածը հավաքված է երկաթե կոնստրուկցիաներով, պատուհանները բաց են և պաշտպանիչ արգելապատնեշներ տփեղադրված չեն: Շինության առաջին հարկից մյուս հարկեր բարձրանում են աստիճանավանդակով, առկա է նաև վերելակ: Շինության տանիքը նույնպես 15 X 20 մ չափերի է, որը պատված է սև գույնի իզոգամից, առկա են նաև օդափոխության և տաքացման համակարգեր: Շինության տանիքը պաշտպանիչ պատնեշով պատված չէ: Զննության մասնակից Համլետ Հովհաննիսյանը հայտարարեց, որ եռակցող Արտաշես Գալստյանը եռակցման աշխատանքներ 2021 թվականի օգոստոսի 05-ին իրականացրել է շենքի տանիքի հատվածում: Ժամը 13:00-14:00-ն շինհրապարակում աշխատող բանվորները, այդ թվում՝ Արտաշես Գալստյանը, գտնվել են շինության 1-ին հարկում՝ ընդմիջման: Ժամը 13:30-ի սահմաններում Արտաշես Գալստյանը բոլորից շուտ ավարտել է ընդմիջումը և միայնակ բարձրացել վերև, որից մի քանի րոպե անց լսել են դմփոցի ձայն, և շինության դիմացի հատվածում տեսել Արտաշես Գալստյանին գետնին ընկած վիճակում: Շինությունը բաղկացած է երկու մասնաշենքից: Արնանման հետքերը գտնվում են առաջին մասնաշենքի առաջին հարկի առաջին պատուհնա պատից երկուսուկես մետր հեռավորության վրա՝ դեպի Լեո փողոցը: Ընդմիջման համար նախատեսված սենյակը գտնվում է շինության առաջին մասնաշենքի առաջին հարկում, որը 6 X 6 մետր չափերի է, որտեղ առկա են փայտից պատուհաններ, որոնց վրա առկա են գործիքներ, առկա է չհրկիզվող պահարան, երկու սեղան, փայտից պատրաստված աթոռներ և աշխատանքային գործիքներ: Զննության մասնակից Համլետ Հովհաննիսյանը հայտարարեց, որ Արտաշես Գալստյանը որևէ տեսակի ալկոհոլ չի օգտագործել, ընկնելու պահին բոլոր աշխատակիցները գտնվել են առաջին մասնաշենքի առաջին հարկում /հատոր 1-ին, գ.թ. 1-13, դատական նիստի արձանագրություն/:
3.2 Կրիմինալ դեպքերի մատյանը զննելու մասին 2021 թվականի օգոստոսի 05-ի արձանագրությունը, որի համաձայն՝ զննության է ենթարկվել Հերացի թիվ 1 հիվանդանոցի ընդհանուր կրիմինալ դեպքերի մատյանը, որը կարված, կնիքված և համարակալված է 202 թերթից: Մատյանի 169-րդ էջի 2181 համարի տակ գրանցված է 2021 թվականի օգոստոսի 05-ին ժամը 14:00-ին, իրենց մոտ է տեղափոխվել Արտաշես Գալստյանը 63 տարեկան, ախտորոշումը՝ պոլիտրավմա, կլինիկական մահ /հատոր 1-ին, գ.թ. 14, դատական նիստի արձանագրություն/:
3.3 Առգրավում կատարելու մասին 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ի արձանագրությունը, որի համաձայն՝ «ԱՐ ԱՐՏ» ՍՊ ընկերությունից առգրավվել են անվտանգության հրահանգավորման մատյանները և Ա.Գալստյանի աշխատանքային պայմանագիրը /հատոր 1-ին, գ.թ. 63-64, դատական նիստի արձանագրություն/:
3.4 «ԱՌ ԱՐՏ» ՍՊ ընկերությունից առգրավված փաստաթղթերը զննելու մասին 2022 թվականի փետրվարի 25-ի արձանագրությունը, որի համաձայն՝ զննության են ենթարկվել ԱՐ ԱՐՏ» ՍՊ ընկերությունից առգրավված անվտանգության հրահանգավորման մատյանները և Ա.Գալստյանի աշխատանքային պայմանագիրը, որոնց համաձայն՝ «Ար Արտ» ՍՊ ընկերությունից առգրավված աշխատատեղում հրահանգավորման ուսուցման և գիտելիքների ստուգման գրանցամատյանը կարված և կնիքված է, բաղկացած է 12 թերթից: Գրանցամատյանի վրա գրառված է /աշխատատեղում հրանգավորման ուսուցման և գիտելիքների ստուգման գրանցամատյան, ձեռագիր՝ Լեո - 54 սկսված է 01 մայիսի 2020թ.:
Գրանցամատյանը բաղկացած է աղյուսակներից և համարակալված է 1-ից մինչև 10 համարով: 1-ին համարի տակ գրառված է ամսաթիվ, 2-րդ համարի տակ՝ հրանգավորվողի անուն ազգանուն ծնդյան թիվ, 3-րդ համարի տակ՝ մասնագիտություն, 4-րդ՝ հրահանգավորման տեսակ, 5-րդ՝ հրահանգի համար, 6-րդ՝ հրահանգավորում կատարողի աշխատանքի թույլտվություն տվողի պաշտոնը, 7-րդ՝ հրահանգավորողի ստորագրությունը, 8-րդ՝ հրանգավորվողի ստորագրությունը, 9-րդ՝ ստաժավորումն անցել է աշխատողի ստորագրություն:
Գրանցամատյանի առաջին և 2-րդ էջերի վրա բացակայում է Արտաշես Գալստյանի տվյալները, իսկ 3-րդ էջի 1-ին աղյուսակում գրառված է 6.01.2020, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, որի դիմաց 8-րդ աղյուսակում բացակայում է Գալստյանի ստորագրությունը:
Գրանցամատյանի 4-րդ էջի վրա 1-ին աղյուսակում գրառված է 01.07.220, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, իսկ 8-րդ աղյուսակում բացակայում է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը:
Գրանցամատյանի 5-րդ էջի վրա 1-ին աղյուսակում գրառված է 01.08.2020, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, իսկ 8-րդ աղյուսակում բացակայում է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը:
Գրանցամատյանի 6-րդ էջի վրա 1-ին աղյուսակում գրառված է 01.09.2020, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, իսկ 8-րդ աղյուսակում բացակայում է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը:
Գրանցամատյանի 6-րդ էջի հետնամասում ձեռագիր գրառված է 2021թ, 7-րդ էջի աղյուսակի վերնամասում ձեռագիր գրառված է Հյուրանոց, Լեո փողոց, 2-րդ եռամսյակ, 1-ին աղյուսակում գրառված է համարակալում 1-ից մինչև 12 թիվը, 2-րդ աղյուսակի 7-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, 3-րդ աղյուսակում էլ զոդող, իսկ 9-րդ աղյուսակում առկա է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը: 4-րդ աղյուսակի առաջին տողում գրառված է հրահանգավորման տեսակ և առաջին տողի վրա գրառված է հերանոփ, 5-րդ՝ հրահանգի համարի տակ գրառված է 01-38, 6-րդ հրահանգավորում կատարողի աշխատանքի թույլտվություն տվողի պաշտոնը՝ տնօրեն, 7-րդ՝ հրահանգավորողի ստորագրությունը, 8-րդ՝ հրանգավորվողի ստորագրությունը՝ Զ.Հովհաննիսյան, 9-րդ ստաժավորումն անցել է աշխատողի ստորագրություն՝ ստորագրություն:
Գրանցամատյանի 8-րդ էջի աղյուսակի վերնամասում ձեռագիր գրառված է Հյուրանոց, Լեո փ., 3 եռամսյակ, 1-ին աղյուսակում գրառված է համարակալում 1-ից մինչև 10 թիվը, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, 3-րդ աղյուսակում էլ բանվոր, իսկ 9-րդ աղյուսակում առկա է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը: 4-րդ աղյուսակի առաջին տողում գրառված է հրահանգավորման տեսակ և առաջին տողի վրա գրառված է ներանոփ, 5-րդ՝ հրահանգի համարի տակ գրառված է 01-38, 6-րդ՝ հրահանգավորում կատարողի աշխատանքի թույլտվություն տվողի պաշտոնը՝ տնօրեն, 7-րդ՝ հրահանգավորողի ստորագրությունը, 8-րդ՝ հրանգավորվողի ստորագրությունը՝ Զ.Հովհաննիսյան, 9-րդ՝ ստաժավորումն անցել է աշխատողի ստորագրություն' ստորագրություններ:
Գրանցամատյանի 9-րդ էջի աղյուսակի վերնամասում ձեռագիր գրառված է Հուրանոց, Լեո փ., 4 եռամսյակ, 1-ին աղյուսակում գրաոված է համարակալում 1- ից մինչև 16 թիվը, 2-րդ աղյուսակի գրառված անուն ազգանունների մեջ բացակայում է Արտաշես Գալստյանի տվյալները և ստորագրությունը:
Զննության ընթացքում արտատպվել է մատյանի զննված էջերը 12 թերթ:
«Ար Արտ» ՍՊ ընկերությունից առգրավված անվտանգության տեխնիկայի գծով ներածական նախնական հրահանգավորման գրանցման մատյանը կարված և կնիքված է, բաղկացած է 12 թերթից: Գրանցամատյանի վրա գրառված է ՍՊ ընկերության անվանումը՝ «ԱՌ ԱՐՏ», անվտանգության տեխնիկայի գծով ներածական նախնական հրահանգավորման գրանցման, ձեռագիր՝ Լեո - 54 սկսված է 01 մայիսի 2020թ.:
Գրանցամատյանը բաղկացած է 7 աղյուսակներից: 1-ին աղյուսակ՝ ամսաթիվ, 2-րդ աղյուսակ՝ հրահանգավորվողի անուն, ազգանուն, հայրանուն, 3-րդ աղյուսակ՝ հրահանգավորվողի մասնագիտություն, պաշտոն, 4-րդ աղյուսակ՝ տեղամասը, օբյեկտն ուր ուղարկվում է հրահանգավորվողը, 5-րդ աղյուսակ՝ հրահանգավորողի անուն ազգանուն և հայրանուն, 6-րդ աղյուսակ՝ հրանգավորողի ստորագրություն, 7-րդ աղյուսակ՝ հրանգավորվողի ստորագրություն:
Գրանցամատյանի առաջին, 2-րդ և 3-րդ էջերի վրա բացակայում է Արտաշես Գալստյանի տվյալները, իսկ 4-րդ էջի 1-ին աղյուսակում գրառված է 07.01.2020, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, որի դիմաց 7-րդ աղյուսակում բացակայում է Գալստյանի ստորագրությունը:
Գրանցամատյանի 5-րդ էջի վրա 1-ին աղյուսակում գրառված է 08.01.2020, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, իսկ 7-րդ աղյուսակում բացակայում է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը:
Գրանցամատյանի 6-րդ էջի վրա 1-ին աղյուսակում գրառված է 09.08.2020, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, իսկ 7-րդ աղյուսակում բացակայում է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը:
Գրանցամատյանի 6-րդ էջի հետնամասում գրառված է ձեռագիր 2021թ, իսկ աղյուսակի վերնամասում գրառված է Հյուրանոց Լեո փ, 2 եռամսյակ:
Գրանցամատյանի 7-րդ էջի 1-ին աղյուսակում գրառված է համարակալում 1-ից մինչև 12 թիվը, 2-րդ աղյուսակի 7-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, 3-րդ աղյուսակում էլ զոդող, իսկ 9-րդ աղյուսակում առկա է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը: 4-րդ աղյուսակի առաջին տողում գրառված է հյուրանոց Լեո փ., 5-րդ աղյուսակի առաջին տողին գրառված է Զ.Հովհաննիսյան, 7-րդ աղյուսակում Արտաշես Գալստյանի անվան դիմաց առկա է ստորագրություն:
Գրանցամատյանի 8-րդ էջի աղյուսակի վերնամասում ձեռագիր գրառված է Հյուրանոց, Լեո փ., 3 եռամսյակ, 1-ին աղյուսակում գրառված է համարակալում 1-ից մինչև 10 թիվը, 2-րդ աղյուսակի 9-րդ տողի վրա գրառված է Գալստյան Արտաշես, 3-րդ աղյուսակում՝ Ա.Գալստյանի անվան դիմաց էլ զոդող, իսկ 7-րդ աղյուսակում առկա է Արտաշես Գալստյանի ստորագրությունը: 4-րդ աղյուսակի առաջին տողում գրառված է Լեո փ., 5-րդ աղյուսակի առաջին տողին գրառված է Զ.Հովհաննիսյան, իսկ 7-րդ աղյուսակում Արտաշես Գալստյանի անվան դիմաց առկա է ստորագրություն:
Գրանցամատյանի 9-րդ էջի աղյուսակի վերնամասում ձեռագիր գրառված է Հյուրանոց, Լեո, 4 եռամսյակ 2021թ, 1-ին աղյուսակում գրառված է համարակալում 1-ից մինչև 16 թիվը, 2-րդ աղյուսակի գրառված անուն ազգանունների մեջ բացակայում է Արտաշես Գալստյանի տվյալները և ստորագրությունը:
Զննության ընթացքում արտատպվել է մատյանի զննված էջերը 12 թերթ:
Արտաշես Գալստյանի աշխատանքային պայմանագիրը բաղկացած է 5 թերթից: Պայմանագրի վերևի ձախ անկյունային մասում գրառված է ք.Երևան, իսկ աջ անկյունային մասում 04.հուլիս 2019թ.: Աշխատանքային պայմանագրի 1.2 կետի համաձայն՝ Արտաշես Գաստյանն աշխատանքի է ընդունվել որպես եռակցող: Պայմանագրի 4-րդ էջի վերջնամասում ձախ կողմում գրառված է գործատու և ընկերության տվյալները, իսկ աջ կողմում աշխատող Արտաշես Գալստյանի տվյալները՝ սոց քարտի և անձնագրի տվյալներն ու ստորագրություն: 5-րդ էջում 237 համարի հրաման է, համաձայն որի՝ Արտաշես Գալստյանը ընդունվել է աշխատանքի 06.07.2019թ, որպես եռակցող՝ հիմք աշխատանքային պայմանագիրը:
Քննության ընթացքում արտատպվել է աշխատանքային պայմանագիրը և հրամանը 5 թերթից և կցվեց զննության արձանագրությանը /հատոր 1-ին, գ.թ. 143-174, դատական նիստի արձանագրություն/:
3.5 Դատաբժշկական փորձագետի թիվ 1718 եզրակացությունը, որի համաձայն՝ «Ա.Գալստյանի մահը վրա է հասել տրավմատիկ, հեմոռագիկ շոկից՝ գլխի, պարանոցի, իրանի, ձախ վերին, զույգ ստորին վերջույթների համակցված, բաց և փակ, բութ վնասվածքներ ստանալու հետևանքով, որոնք էլ գտնվում են ուղղակի պատճառական կապի մեջ՝ մահվան անմիջական պատճառի հետ: Սույն հետևությունը հիմնավորվում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված, դեմքի, իրանի, վերջույթների շրջաններում՝ քերծվածքների, արյունազեղումների, սալջարդ վերքերի, գլխի մաշկի տակ, ձախ քունքամկանում՝ արյունազեղումների, ենթամաշկային արյունահավաքների; գանգի դիմային հատվածի, թաղի և հիմի ոսկրերի բազմաթիվ կոտրվածքների; գլխուղեղի ենթաոստայնենային արյունազեղումների, արյունահավաքների; աջից և ձախից հարողնաշարային գծով կողոսկրերի ուղղակի: պարանոցային 5, 7-րդ ողերի մարմինների; ձախ արմունկոսկրի; աջ սրբան-զստային համակցության; ձախ քացախափոսի; աջ և ձախ սրունքների զույգ ոսկրերի վերին և ստորին երրորդականների կոտրվածքների; ներքին օրգանների արյունազեղումների առկայություններով, որոնք առաջացել են՝ կենդանության օրոք, բութ առարկաներով, կարճ ժամանակահատվածի ընթացքում, հնարավոր է՝ բարձրությունից վայր ընկնելու հետևանքով, նման վնասվածքները, կենդանի անձանց ևոտ համարվում են առողջությանը ծանր վնաս պատճառող՝ կյանքին վտանգ սպառնացող, որոնք էլ բերել են մահվան: Ա.Գալստյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել են նաև արյունազեղումներ՝ աջ բազկի, ձախ նախաբազկի շրջաններում, որոնք ևս պատճառվել են՝ կենդանության օրոք, բութ առարկաներով, դրանց առաջացումը ևս չի բացառվում նաև՝ բարձրությունից վայր ընկնելու հետևանքով. նման վնասվածքները կենդանի անձանց մոտ համարվում են առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող և տվյալ դեպքում չեն գտնվում պատճառական կապի մեջ՝ մահվան հետ: Վերոնշյալ մարմնական վնասվածքները ստանալուց հետո՝ Ա.Գալստյանը չէր կարող կատարել ինքնուրույն նպատակասլաց գործողություններ: Դիակի դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում հայտնաբերված' զույգ վերին վերջույթների շրջանների կետային բնույթի վերքերը, աջից և ձախից պտկային գծերով կողոսկրերի անուղղակի, կրծոսկրի մարմնի կոտրվածքները հանդիսանում են՝ բժշկական միջամտությունների հետևանք /ներարկումների տեղում և վերակենդանացման միջոցառումների արդյունքում/: Ըստ ներկայացված բժշկական փաստաթղթի տվյալների՝ Ա.Գալստյանի մահը վրա է հասել՝ 05.08.21թ. ժամը՝ 14.30-ին: Ա.Գալստյանի դակի դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում, նրա ստամոքսում հայտնաբերվել է՝ 500,0 գրամ կաթնագույն սննդային զանգված, որը վերջինս ընդունել է մահվանից մինչև՝ 24 ժամ առաջ /հատոր 1-ին, գ.թ. 126-132, դատական նիստի արձանագրություն/:
3.6 Ճարտարագիտատեխնիկական փորձագետի 22-0470 եզրակացությունը, որի համաձայն՝ «Ա.Գալստյանի հետ տեղի ունեցած դեպքի անմիջական պատճառն է հանդիսացել Երևան քաոլաքի Լեո փողոցի 54 հասցեում «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության կողմից կառուցվող շինության 6-րդ հարկի տանիքում վերջինիս գտնվելու ժամանակ՝ /ըստ քրեական վարույթի նյութերի տվյալների՝ դեպքին նախորդող պահին տուժող Ա.Գալստյանի կողմից տանիքում շինարարական աշխատանքներ չեն իրականացվել/ չպարզված հանգամանքներում տանիքից վայր ընկնելը (ըստ սույն դեպքի վերաբերյալ հարուցված թիվ 15110721 քրեական վարույթի նյութերում առկա ելակետային տվյալների «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության աշխատակից՝ եռակցող Արտաշես Գալստյանը 2021 թվականի օգոստոսի 05-ին՝ ժամը 14:00-ի սահմաններում առանց սաղավարտի կիրառմամբ գտնվելով նշված հասցեի շինության 6-րդ հարկի հարթ տանիքի եզրային հատվածում՝ մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող, գետնից մոտ 19,0 մետր բարձրության վրա, փակոցներով չցանկապատված հատվածից վայր է ընկել գետնին /շինհրապարակի տարածք/, ստացել մարմնական վնասվածքներ և տեղափոխվել է «թիվ 1 համալսարանական» հիվանդանոց, որտեղ էլ գիտակցության չգալով մահացել է: Դեպքի կայացման պատճառ է հանդիսացել նաև այն հանգամանքը, որ «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության տնօրեն և միաժամանակ օբյեկտի անվտանգության պատասխանատու անձ՝ Զ.Հովհաննիսյանի կողմից տուժող Ա.Գալստյանին դեպքին նախորդող ժամանակահատվածում աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների վերաբերյալ սահմանված կարգով հրահանգավորումներ չանցկացնելն, ինչպես նաև մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 19,0 մետր բարձրություն ունեցող տվյալ հարկի տանիքի եզրային հատվածում, անվտանգության նկատառումներից ելնելով ժամանակավոր նախապահպանական պաշտպանիչ փակոցների տեղադրումն չկազմակերպելը, տուժողին անհատական պաշտպանիչ սաղավարտ չտրամադրելը և տվյալ օբյեկտում սահմանված կարգով աշխատանքի անվտանգության պաշտպանության մասով հսկողություն չիրականացնելը: Ըստ փորձաքննությանը տրամադրված քրեական վարույթի նյութերի տվյալների՝ տվյալ կիսակառույց շինության վրա իրականացվող շինարարական աշխատանքների ընթացքում ընկերության աշխատակիցների, մասնավորապես՝ տուժող Ա.Գալստյանի անվտանգության տեխնիկայի կանոնների պահպանման հետ կապված բոլոր աշխատանքների կատարման հսկողության, ինչպես նաև անվտանգության տեխնիկայի ուսուցման և հրահանգավորումների անցկացման պատասխանատու անձ է հանդիսացել «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Զ.Հովհաանիսյանը: Վերը նշվածի պարագայում Գործատու հանդիսացող՝ «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության տնօրեն և միաժամանակ օբյեկտի անվտանգության պատասխանատու անձ՝ Զ.Հովհաննիսյանի կողմից դեպքին նախորդող պահին թույլ են տրվել՝ ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 14 հունվարի 2008թ. թիվ 11-Ն հրամանով հաստատված ՀՀՇՆ 1-3.01.01-2008 «Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում» շինարարական նորմերի 1X-րդ՝ «Աշխատանքի պաշտպանություն և շրջակա միջավայրի պահպանություն» մասի 3-րդ՝ «Աշխատանքի պաշտպանություն» գլխի՝ 42-րդ, 43-րդ և 45-րդ կետերի, ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ 11-4-80* «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» շինարարական նորմերի 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերի, ինչպես նաև ԳՕՍՏ 12.0.004-2015՝ «Աշխատանքի անվտանգության ստանդարտների համակարգ. Աշխատանքի անվտանգության ուսուցում. Ընդհանուր դրույթներ» միջպետական ստանդարտի 8.4, 8.6 և 8.7 կետերի պահանջների խախտումներ: «Առ Արտ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, օբյեկտի շինարարական աշխատանքների անվտանգության պատասխանատու անձ Զ.Հովհաննիսյանի կողմից թույլ տված վերը նշված խախտումները գտնվում են պատճառահետևանքային կապի մեջ տեղի ունեցած դեպքի հետ /հատոր 1-ին, գ.թ. 253-262, դատական նիստի արձանագրություն/:
3.7 Վկա Վլադիմիր Բորոդավկինի դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը, որի համաձայն՝ 2021 թվականին «ԱՌ ԱՐՏ» ՍՊ ընկերությունում աշխատել է որպես զոդող: Ընկերությունում որպես զոդող աշխատել է նաև Արտաշես Գալստյանը: Ընկերության տնօրեն է հանդիսացել Զոհրաբ Հովհաննիսյանը: Դեպքի օրը եղել 2021 թվականի օգոստոսի 05-ին Արտաշեսի հետ ապամոնտաժել են ուղեփակոցները, որպեսզի օրվա ընթացքում բերեն և տեղադրեն պատուհանները: Ուղեփակոցները մնացել են վերևում, քննիչի գալուց հետո էլ են այնտեղ մնացել: Աշխատանքները կատարել են 6-րդ հարկում: Ժամը 1-ից 2-ը ընդմիջման ժամն է եղել, և ինքն ու Արտաշեսն իջել են ընդմիջման: Սնվել են, որից հետո Արտաշեսն ավելի շուտ է վերջացրել և, ասելով, որ թոռնիկի ջրի շշի համար ինչ-որ պատյան պետք է պատրաստի, բարձրացել է վերև: Արտաշեսն ասել է, որ բարձրանում է 6-րդ հարկ: Դեռ ժամը 2-ը չկար, երբ ինքը նստած ծխում էր, հանկարծակի լսել է ուժեղ հարվածի՝ դմփոցի ձայն: Վազելով դուրս է եկել սենյակից և տեսել է Արտաշեսին վայր ընկած: Նրան չի մոտեցել ընկած ժամանակ: Չի կարող ասել նա հենց 6-րդ հարկից է ընկել, թե տանիքից: Վերև բարձրանալուց Արտաշեսի գլխին շինգլխարկ գիխին չի եղել, շինգլխարկները մնացել են է 6-րդ հարկում:
Սաղավարտներն ու ամրագոտիներն ստանում են առավոտյան տնօրենից, որի համար ստորագրում են, իսկ երեկոյան հանձնում: Դեպքի Աշխատանքի ժամանակ կրել են սաղավարտ, սակայն ընդմիջմանը՝ ոչ: Բացի այդ, ամեն առավոտ Համլետ Հովհաննիսյանը հրահանգավորում է աշխատակիցներին, թե ինչ աշխատանք պետք է իրականացվի, և անվտանգության հրահանգավորվորման համար ստորագրում են մատյանում: Դեպքի օրն Արտաշեսը նույնպես հրահանգավորվել է: Մատյանում Արտաշեսի կողմից չստորագրված օրերին հնարավոր է նա աշխատել է այլ վայրում, քանի որ դեպքի ժամանակահատվածում այլ շինություններում ևս իրականացնում էին աշխատանքներ: Եթե ոչ ամեն օր, առնվազն երկու օրը մեկ Զոհրաբը եկել է շինհրապարակ: Նա անվտանգության կանոնների վերաբերյալ հրահանգները տվել է աշխղեկին, ով էլ իր հերթին աշխատողներին: Սակայն եղել են դեպքեր, որ Զոհրաբն էլ է անվտանգության վերաբերյալ հրահանգներ տվել /դատական նիստի արձանագրություն/:

3.8 Վկա Նաիրա Կապրելյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ «Ալլադին Քիդս Քլաբ» մանկապարտեզում սեպտեմբերի 12-ից 14-ն անցել է փորձաշրջան որպես դաստիարակի: Պետք է անցներ աշխատանքի, սակայն իմացել է, որ դեպքեր են պատահել և չի գործելու մանկապարտեզը: Իր կապը մանկապարտեզում եղել է դաստիարակ Սյուզի Բարսեղյանի հետ: Մինչ այդ մանկապարտեզում աշխատելը այլ մանկապարտեզում չի աշխատել: Համացանցով տեսել է, որ մանկապարտեզում առկա է թափուր տեղ, սակայն ընդունվելու համար որևէ պահանջ չի եղել: Հարցազրույցը անցել է տիկին Աննայի մոտ: Նա նույնպես հարցրել է փորձի հետ կապված, ինքը պատասխանել է, որ փորձ չունի, նաև չունի մասնագիտություն: Դրանից հետո Աննա Հարությունյանն իրեն ասել է, որ կարող է գալ և անցնել փորձաշրջան: Փորձաշրջանի ընթացքում այնտեղ եղել է ժամը 09:00-ից մինչև 13:00-ը, և այդ ընթացում շփվել է երեխաների, դայակների և մաքրուհու հետ առնչվել է: Այդ ժամանակահատվածում արտառոց ոչինչ չի նկատել, շատ ջերմ մթնոլորտ է եղել և բռնություն կամ կոպտություն չի նկատել: Հետո տեղեկացել է, որ ինչ-որ երեխայի Աննա Հարությունյանը հարվածել է: Ինքը դրա մասին լսել է, ինչպես նաև ինչ-որ տեսանյութ է տեսել համացանցով, սակայն ուշադրություն չի դարձել: Իր նայած տեսագրության մեջ գործողություն կատարողը Աննա Հարությունյանն էր, և իր հիշելով վերջինս հարված չի հասցրել երեխային, քանի որ երեխան որևէ շարժում չի կատարել և չի լացել: Սյուզի Բարսեղյանն իրեն պատմել է, որ Աննայի պահվածքը կարող է պայմանավորված լինել նրա հոր առողջական վիճակով: Աննայի կամ Կարինեի հետ դեպքի հետ կապված չի զրուցել: Նրանց վերջին անգամ տեսել է սեպտեմբերի 13-ին: Երեխաներին չի կարող նույնացնել, քանի որ նոր էր այնտեղ և անունները չէր ֆիքսել: Երեխաների վերաբերմունքը Աննայի և Կարինեի նկատմամբ ջերմ է եղել: Նրանց տեսնելիս՝ երեխաները ուրախանում էին, վազում գրկում էին /դատական նիստի արձանագրություն/:
3.9 Վկա Սյուզաննա Բարսեղյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատել է «Ալլադին Քիդս Քլաբ» մանկապարտեզում բացման օրվանից՝ 2020 թվականի նոյեմբերից մինչև գործունեության դադարեցման օրն աշխատել է որպես դաստիարակ: Սկզբնական շրջանում աշխատել է մսուր խմբի հետ, իսկ հետո խումբն ավագ է դարձել: Մսուր խմբի հետ աշխատել է 2020-ից 2022 թվականները: Գևորգ Ղազարյանը, Հայկ Առաքելյանը և Դավիթ Համբարձումյանը եղել են մսուր խմբից: Այդ երեխաների համար պատասխանատու դաստիարակը եղել է ընկեր Քրիստինեն: Աշխատելու ընթացքում անձնակազմի կողմից երեխաներին ուղղված վատ վերաբերմունք չի նկատել: Եղել են դեպքեր, որ նկատողություն անեն երեխաներին, սակայն կոպիտ վերաբերմունք կամ բղավոց չի տեսել: Երեխաների վերաբերյալ տեսագրությունները տեսել է համացանցում: Սկզբում տեսել է Հայկի և ընկեր Աննայի տեսագրությունը, հետո՝ մյուսները: Տեսել է, որ ընկեր Աննան մոտեցել է Հայկին և նկատողություն է արել, քանի որ Հայկը կծել էր մեկ այլ բալիկի: Ինքը չգիտի, թե ինչու կծելու համար նկատողություն չի արել Քրիստինեն, այլ՝ Աննան: Երբ երեխաները լացում էին, ընկեր Աննան միշտ մոտենում էր՝ հանգստացնում: Մյուս տեսագրություններում տեսել է Կարինեին և այլ երեխաների: Կարինեն հոգատար կին է եղել, միշտ փորձել է իրենց օգնել, շատ է սիրել բոլոր երեխաներին: Վերջին անգամ Կարինեին և Աննային տեսել է սեպտեմբերի 15-ին կամ 16-ին, դրանից հետո չեն հանդիպել: Կարինեյի հետ մի քանի անգամ ունեցել են հեռախոսազանգ, իսկ ընկեր Աննայի հետ չի շփվել: Փորձել է պարզել, թե ինչն է եղել պատճառը նման վերաբերմունքի, սակայն չի կարողացել, քանի որ Աննայի հետ շփում չի ունեցել: Վերջին օրերին Աննան ավելի հուզական էր, քանի որ նրա հայրը վատառողջ էր և դա շատ էր նրան հոգեպես ճնշում: Նա ավելի նյարդային էր և դրան էլ գումարվել էր այն, որ մսուրային խմբի դաստիարակը բացակայում էր, ունեին նոր բալիկներ և շարժը շատացել էր:
Ունի 8 և 6 տարեկան երկու երեխաներ: Տանն իր երեխաների հետ այլ ձև է, իսկ մանկապարտեզում տարբերվում է: Տանը կարող է մի փոքր բարձր տոնով խոսել, երեխաները չեն նեղանա, իսկ մանկապարտեզի երեխաների հետ ինքը բարձր տոնով խոսելու իրավունք չունի: Լինում են դեպքեր, երբ մի երեխան հարվածում կամ վնասում է մյուս երեխային, այդ պահին նա ջղայնանում է, բայց որ կոպիտ, ոչ ավել ձևով: Կարծում է, որ նորմալ է երեխային այդ դեպքում նկատողություն անելը: Չի կարծում, որ երեխան կենթարկվի տրավմայի, եթե նրան ասեն վեր ընկի տեղդ, այն դեպքում երբ երեխան ընտանիքից ստանում է ջերմություն: Ընտանիքը պետք է համագործակցի և մանկապարտեզի, և դպրոցի հետ: Ինքը 2023 թվականին չի զբաղվել Գևորգի, Հայկի և Դավիթի հետ, քանի որ եղել է ավագ խմբի դաստիարակը: Կարինեն եղել է մաքրուհի, սակայն անհրաժեշտության դեպքում օգնել է իրեն: Երեխաներին համբուրելով է Կարինեն մտել մանկապարտեզ, ունեցել է նաև տատիկի դեր: Կարինեի կողմից որևէ կոպտություն չի նկատել: Նաիրա Կապրելյանին ճանաչում է, նրա հետ առնչվել է, երբ նա եկել է մանկապարտեզ: Մանկապարտեզում բոլոր դաստիարակները ունեցել են մանկավարժական կրթություն: Երբ Աննայի հայրիկի մոտ ի հայտ են եկել առողջական խնդիրները, ինքը իմացել է դրա մասին: Աննայի լարվածությունը նկատելի էր: Չի եղել, որ Աննան իր վրա ջղայնանա, սակայն նա իր նման չի եղել /դատական նիստի արձանագրություն/:
3.10 Տուժողի օրինական ներկայացուցիչ Օֆելյա Չուխաջյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ մեկ տարեկան երկու ամսական հասակից իր երեխան՝ Հայկ Առաքելյանը 2022 թվականի նոյեմբերից հաճախել է «Ալլադին Քիդս Քլաբ» մանկապարտեզ։ Երեխան եղել է քայլող, սակայն չի խոսել։ Չի մտածել, որ կարող է որևէ դեպք պատահել, քանի որ լիովին վստահել է հենց տնօրենին՝ Աննային։ Մի օր մանկապարտեզ գնալիս ծնողներից մեկը մյուս ծնողներին ցույց է տվել տեսագրություններ, որոնցից մեկի մեջ տեսել է, թե ոնց է Աննան, վատ բառեր ասելով, հարվածում իր երեխային, «հիմար երեխա» ասելով նվաստացրել է նրան։ Վերջինս այդ ժամանակ 1.8-1.9 տարեկան էր և դրանից ենթարկվել է տրավմաների։ Տեսագրությունը տեսնելուց հետո ինքը հասկացել է, թե ինչու է իր երեխան վախենում, երբ ինքը արագ մոտենում էր նրան: Դա կապել է հենց այդ դեպքի հետ։ Հնարավոր է, որ էլի եղած լինեն այդպիսի դեպքեր։ Լինում էին դեպքեր, երբ երեխան սոված էր տուն գալիս մանկապարտեզից։ Եղել է դեպք, որ ինքը մտնի մանկապարտեզ և լսի բարձր ձայներ, իսկ Աննան պարզաբանել է, որ դա ծնող է, ով բարկացել է և գոռում է։ Ինքը հետո է հասկացել, որ դա Աննայի ձայն է եղել։ Տեսագրությունների մեջ չկան խոսող երեխաներ, դեպքերը կատարվել են այն երեխաների հետ, ովքեր խոսել չեն կարողացել և չէին կարող պատմել, թե ինչ է կատարվել։ Տեսագրությունները եղել են դրանք տեսնելուց մեկ ամիս առաջվա։ Տեսագրության մեջ երեխան գտնվում էր ճաշասենյակում, իսկ այդ սենյակի տեսախցիկի հասանելիությունը իրենք չեն ունեցել։ Երեխային մոտեցել է տնօրենը, գոռացել նրա վրա և ապտակել, սակայն մեղադրյալի ասելով՝ ինքը հարվածել է իր իսկ ձեռքին։ Երեխան հաճույքով է գնացել մանկապարտեզ, վազելով գնացել է Աննայի մոտ, նույնիսկ չի ցանկացել տուն գնալ։ Մինչև դեպքը երեխան ունեցել է կապրիզներ։ Կարծում է, որ մոտենալիս վախը հենց դեպքից հետո է առաջացել։ Մինչև դեպքը երեխայի մոտ նկատել է կապրիզներ, բայց քանի որ դեպքի մասին տեղյակ չի եղել, իր մտքով չի անցել, որ դա կարող է կապ ունենալ։ Չխոսող երեխան նույնիսկ գլխով չէր կարող պատասխանել, ժեստերով նա որևէ բան չի հասկացրել։ Դեպքի մասին իմանալու նույն օրը երեխային հանել են մանկապարտեզից։ Փորձել է պարզել, թե ինչու է երեխայի հետ այդպես վարվել Աննան, որին ի պատասխան նա ասել է, որ իր երեխան մյուս երեխաներից մեկի մազերն է քաշել, կծել է։ Նախկինում եղել են դեպքեր, որ ասեն, որ իր երեխայի մոտ կա ագրեսիա, սակայն ասել են, որ դա նորմալ է։ Երեխան մանկապարտեզում գտնվել էր 10։00-ից 18։00-ը։ Իր հիշելով դայակը փոխվել է միայն մեկ անգամ։ Երեխային հիմնականում դիմավորել է Աննան։ Խմբում մշտապես եղել են դաստիարակ և դայակ, և շուրջ 11 ամիսների ընթացքում հիմնականում աշխատել են նույն անձինք։ Երեխայի հետ շփումը հիմնականում իրականացվել է Աննայի հետ։ Երեխաների խնամքով զբաղվել են դայակը, դաստիարակը, Աննան և մաքրուհին, սակայն նշվում է, որ մաքրուհին չպետք է ներգրավված լիներ դաստիարակման կամ դայակության գործընթացում։ Աննան մի քանի անգամ տեղեկացրել է երեխայի ագրեսիվ վարքագծի մասին, և այդ տեղեկություններին լիովին վստահել են։ Երեխան մանկապարտեզ գնալիս վազելով մոտեցել է Աննային, իսկ տուն վերադառնալիս հաճախ չի ցանկացել գնալ։ Իրենք նկատել են որոշ փոփոխություններ երեխայի վարքագծում, սակայն դրանք չեն կապել մանկապարտեզի հետ։
Քննիչի մոտ համարյա նույն ցուցմունքն է տվել։ Դիտվել են 4–5 տեսագրություններ, որոնք վերաբերում են նաև այլ երեխաների և բոլորն էլ նկարահանված են եղել ճաշարանում։ Մեկ տեսագրությունում մաքրուհին ավելը թափ է տալիս երեխայի վրա, մյուսում երեխայից վերցնում են հացը և ասում՝ «վեր ընկի»: Տեսագրությունների մեծ մասում երևում է Աննան, երկուսում՝ մաքրուհին։
Տեսագրությունները հայտնաբերած ծնողը հաղորդում չի ներկայացրել և բողոքել է, որ իր երեխան երկար ժամանակ չի կարողացել խոսել։ Հայտնի չէ, թե տեսագրությունները ինչպես են հասու դարձել այդ անձին։ Այն ծնողը, ով ցույց է տվել տեսագրությունները, ներկայումս չկա, և կա տեղեկություն, որ նրա ամուսինը թույլ չի տվել գործին ընթացք տալ։ Ծնողները ունեցել են հասանելիություն միայն այն սենյակի տեսախցիկներին, որտեղ գտնվել է իրենց երեխան։ Ծնողների միջև շփում չի եղել, ինչպես նաև տեղյակ չեն եղել, որ դայակը դուրս է եկել կամ որ Աննայի ընտանիքում խնդիրներ են եղել։ Դեպքից հետո հիմնական հարցը եղել է՝ ինչու է նման վարքագիծ դրսևորվել։ Աննան հայտնել է, որ ունեցել է հոգեբանական խնդիրներ, ծանր վիճակում է եղել, ներողություն է խնդրել։
Երեխան ներկայումս 3,5 տարեկան է և խոսում է։ Դեպքից հետո ծնողները եղել են վախեցած և փորձել են վերականգնել երեխայի հոգեվիճակը։ Վեց ամիս անց երեխան սկսել է հաճախել այլ մանկապարտեզ, իսկ այդ ընթացքում խնամվել է տանը։ Նորմալ վերաբերմունքի պայմաններում երեխայի հոգեվիճակը վերադարձել է ոչ կապրիզային վիճակի՝ մոտ 3–4 ամիս անց։ Հնարավոր է երեխայի վիճակը կապել մանկապարտեզի հետ, սակայն հստակ չի կարող ասել, որ կապրիզներն ու վախը պայմանավորված են եղել հենց մանկապարտեզով։ Մանկավարժական կրթություն ունեցող անձինք պետք է տիրապետեն երեխաներին հանգստացնելու մեթոդներին։ Երեխայի սնվելու վերաբերյալ տեղեկացվել է, որ նա նորմալ է սնվել։ Մինչ դեպքը ուշադրություն չի դարձվել դայակների մանկավարժական կրթության կամ լիցենզավորման հարցին, քանի որ դա առաջին երեխան էր և նման պահանջների մասին տեղեկացված չեն եղել։ Այդ մասին իմացել են միայն դեպքից հետո։ Չի փորձվել պարզել, թե տեսագրություններն ինչպես են տարածվել, սակայն տարբեր կայքերում շրջանառվել է հենց իրենց երեխայի տեսագրությունը։ Եզրակացություն կազմած հոգեբանը հայտնել է, որ տվյալ տարիքում հնարավոր չէ փորձաքննություն անցկացնել։ Տանը երեխային դիտողություն անելուց հետո երեխան կապրիզ չի արել։ Իրենց տանը առհասարակ երեխային հարվածել հասկացությունը չկա /դատական նիստի արձանագրություն/:
3.11 Վկա Տաթևիկ Սիմոնյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատել է «Ալադին» մանկապարտեզում որպես միջին խմբի դաստիարակ՝ 2021 թվականի ապրիլից մինչև մանկապարտեզի փակվելը։ Իր աշխատանքային գործունեության ընթացքում Աննա Հարությունյանի և Կարինեի նկատմամբ ունեցել է միայն դրական տպավորություն։ Աննա Հարությունյանը տիրապետել է մանկավարժական մեթոդիկային և կարողացել է թե՛ մանկավարժական, թե՛ մարդկային տեսանկյունից փոխարինել բացակայող դաստիարակներին։ Մանկապարտեզում չի եղել պրակտիկա, ըստ որի դաստիարակի բացակայության դեպքում երեխաներին տուն ուղարկեն։ Նման դեպքերում իրականացվել է փոխարինում, իսկ Աննա Հարությունյանը, որպես տնօրեն, իրականացրել է ընդհանուր հսկողություն։ Եղել են նաև դեպքեր, երբ ինքը բացակայել է և իրեն փոխարինել են այլ դաստիարակներ, սակայն փոխարինումից հետո երեխաների վարքագծում փոփոխություններ չեն արձանագրվել։ Փոքրերի խմբի երեխաները հաճախ չեն հասցնում նկատել դաստիարակի փոփոխությունը։ Կարինեին մանկապարտեզում բոլոր երեխաները սիրում էին։ Կարինեի կողմից իրականացված որևէ անթույլատրելի կամ կոպիտ գործողության մասին տեղեկություն չունի։ Նմանատիպ այլ բողոքներ հայտնի չեն։
Դեպքի մասին տեղեկացել է տեսագրությունից, որի դիտման ընթացքում չի հավատացել իր աչքերին։ Դեպքը տեղի է ունեցել սեպտեմբեր ամսին, երբ մանկապարտեզում եղել են նոր ընդունված երեխաներ։ Այդ օրը փոքրերի խմբի դաստիարակը բացակայել է, և Աննա Հարությունյանը եկել է՝ օգնելու նպատակով։ Տեսագրությունում երեխաները աղմկում էին, իսկ Աննա Հարությունյանը միայն բարձրացրել է ձայնի տոնայնությունը։ Երեխաները վազում էին Աննայի և Կարինեի մոտ, սակայն Աննա Հարությունյանի կողմից որևէ բռնի կամ անթույլատրելի գործողություն չի նկատվել։ Տեսագրությունում Կարինեն մաքրում է երեխայի քիթը, սակայն այդ գործողությունը կոպիտ չի եղել։ Գոյություն է ունեցել բողոք, հավանաբար՝ կոպիտ վերաբերմունքի վերաբերյալ, սակայն անձամբ ոչ Կարինեի, ոչ Աննա Հարությունյանի կողմից կոպիտ վերաբերմունք չի նկատել։ Եթե չի սխալվում, նշված ժամանակահատվածում Աննա Հարությունյանի հայրը վատառողջ է եղել, և հնարավոր լարվածությունը պայմանավորված է եղել այդ հանգամանքով։
Ճանաչում է երեխաներից Գևորգին և Հայկին։ Հայկը եղել է ժպտերես և ուրախ երեխա և շատ էր սիրում Կարինեին, այնքան, որ լացում էր նրա համար։ Եղել է դեպք, երբ Հայկը կծել է մեկ այլ երեխայի։ Այդ դեպքում Աննա Հարությունյանը նրան նախատել է՝ բացատրելով, որ նման վարքագիծը թույլատրելի չէ։ Հայկը ունեցել է կծելու հակում, նման դեպքեր գրանցվել են մեկ-երկու անգամ, սակայն այդ իրավիճակներում Աննան կամ դաստիարակները երեխայի պահվածքին ջղայնությամբ չեն արձագանքել։ Աննա Հարությունյանի և Կարինեի վարքագծում դիտարկվել է միայն դրական վերաբերմունք, իսկ տվյալ դեպքը կրել է բացառիկ բնույթ /դատական նիստի արձանագրություն/։
3.12 Մեղադրյալ Աննա Հարությունյանն օգտվելով իր դատավարական իրավունքից հրաժարվեց հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տալ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 330-րդ հոդվածի համաձայն՝ հրապարակվեց վերջինիս նախաքննական ցուցմունքները, համաձայն որոնց՝ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել: Հայտնել է, որ 2020 թվականից հանդիսանում է Ռամինա ՍՊԸ-ի գործադիր տնօրենը և նշված ՍՊԸ-ի մեջ գործում է «Ալլադին Քիդս Քլաբ» մանկապարտեզը: Մանկապարտեզը գործունեությունը ծավալում է Երևան քաղաքի Ավան Իսահակյան թաղամասի 10 հասցեում: Մանկապարտեզը բացված օրվանից ունեցել է տեսանկարահանող սարքեր և հասանելիություն տրվել են բոլոր ծնողներին: 2023 թվականի սեպտեմբերի 15-ին, բացել է մանկապարտեզը և այդ ժամանակ մանկապարտեզ են եկել սաներ՝ Սամվելի, Հայկի և Գևորգի ծնողները երեխաների հետ մասին և իրենց հարազատները: Այդ օրը երեխաները վազել են իր, մանկապարտեզի աշխատակցուհի Կարինեի մոտ ու փաթաթվել են իրենց, սակայն նշված ծնողները մյուս երեխաների ծնողներին ցույց են տվել ձայնագրություններ ու ասել, որ երեխաներին այլևս չբերեն մանկապարտեզ և իրենից պահանջել են, որ ինքը ցույց տա մանկապարտեզի տեսանկարահանող սարքերի ձայնագրությունները: Ինքը թույլ է տվել այդ ամենը և նրանք նայել են իր աշխատասենյակում ձայնագրությունները: Ուսումնասիրելով ներկայացված տեսագրությունը հայտնել է, որ 2023 թվականի օգոստոսի 02-ին առկա տեսագրությունը, որտեղ երևում է, որ երեխային գրկած ներս է մտնում մի կին, այդ կինը հանդիսանում է ինքը, ինքն է տեսագրության մեջ երեխային ասում՝ «վեր ընգի», իսկ տեսագրության մեջ երևացող կանաչ հագուստով կինը հանդիսանում է մանկապարտեզի հավաքարար Կարինե Հովհաննիսյանը: Նշված տեսագրության մեջ երևացող երեխան Եպրաքսիայի երեխան է՝ Գևորգը: Ուսումնասիրելով մյուս տեսագրությունը, որտեղ երևում է, որ 12.09.2023թ. ճաշասենյակում երեխաները սնվում են, տեսագրության մեջ երևացող երեխան Սամվելն է, Կարինեյի որդին, վերջինս լացում է, լացը փոխանցում է մյուս երեխաներին, տեսագրության մեջ երևացող սպիտակ հագուստով կինը հանդիսանում է ինքը, տեսագրության մեջ երևում է, որ ինքը Սամվելին հրավիրում է դուրս, ինքը հպվում է երեխայի գլխին հրելու ձևով, որպիսի հանի դուրս, ինքը երեխային չի հարվածում: Ուսումնասիրելով մյուս տեսագրությունը, որտեղ երևում է, որ մանկապարտեզի ճաշասենյակում սնվում են երեխաները, հայտնել է, որ տեսագրության մեջ երևացող կինը, ով անձեռոցիկով մաքրում է երեխայի դեմքը մի փոքր կոպիտ ձևով, հանդիսանում է մաքրուհի Կարինե Հովհաննիսյանը, վերջինս մաքրում է Գևորգի՝ Եպրաքսիայի որդու դեմքը: Ուսումնասիրելով ներկայացված մյուս տեսագրությունը, հայտնել է, որ նշված տեսագրության մեջ երևացող կինը, ով մտնում է ներս ու ասում է «Դու չես ամաչում, ինչու ես կծում, ես քո աչքերը կհանեմ», այդ խոսքերը հնչեցնողը հանդիսանում է ինքը, այդ երեխան Հայկն է՝ Օֆելյայի որդին, ով այդ ժամանակ կծել էր մյուս սան՝ Վահեի ձեռքը և ինքն այդ երեխայի վրա դրա պատճառով է բարկանում՝ հավելելով, որ տեսագրության մեջ երևում է, որ ինքը ձեռքը տանում է այդ երեխայի դեմքի մոտով, սակայն ինքն այդ ժամանակ նշված երեխային չի հարվածել և այդ տեսագրությունը կատարվել է 2023 թվականի սեպտեմբերի 14-ին: Նշել է նաև, որ զղջում է իր կատարած արարքների համար, խնդրել է իր հանդեպ լինել ներողամիտ, նշված շրջանում գտնվել է հուզված վիճակում, հայրն ունեցել է առողջական խնդիրներ, բացի այդ մանկապարտեզում եղել է մեծ հոսք երեխաների, եղել է լարված շրջան, ինչպես նաև ունեցել է կադրային խնդիրներ: Ընդունել է իր կողմից նշված երեք երեխաների՝ Գևորգի, Հայկի և Սամվելի նկատմամբ իր դրսևորած վարքագծի անընդունելի և կոպիտ լինելը, զղջում է դրա համար պատրաստ է ցանկացած ձևով հատուցել իր կողմից այդ երեխաներին պատճառված վնասները: Նշել է, որ իր վարքագիծը կապված է եղել, մասնավորապես հոր առողջական վիճակի կտրուկ վատթարացմամբ, կադրային լուրջ խնդիրներով և դեպքերից մեկի օրը՝ օգոստոսի 02-ին, աշխատանքից դուրս է եկել իրենց լավագույն դայակներից Նարինեն և աշխատանքի ողջ ծանրությունը ընկել է իր ուսերին, որը զուգորդվել է օգոստոս- սեպտեմբեր ամիսներին բնորոշ սաների մեծ հոսքով: Որևէ կերպ այդ ամենով չի ցանկացել արդարացնել իր վարքագիծը /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 91-95, 168-172, հատոր 4, գ.թ. 5-8/:
Ցուցմունքները հրապարակվելուց հետո մեղադրյալ Աննա Հարությունյանը նշեց, որ պնդում է դրանք /դատական նիստի արձանագրություն/:
3.13 Մեղադրյալ Կարինե Հովհաննիսյանը օգտվելով իր դատավարական իրավունքից հրաժարվեց հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տալ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 330-րդ հոդվածի համաձայն՝ հրապարակվեց վերջինիս նախաքննական ցուցմունքները, համաձայն որոնց՝ ներկայացված մեղադրանքում դիրքորոշում չի հայտնել և տվել է ցուցմունքներ առ այն, որ տեսագրությունը, որտեղ երևում է, որ մանկապարտեզի ճաշասենյակում սնվում են երեխաները, տեսագրության մեջ երևացող կինը, ով անձեռոցիկով մաքրում է երեխայի դեմքը կոպիտ ձևով, ինչպես նաև ձեռքով մի քանի անգամ հարվածում է երեխայի ձեռքին, այդ կինը հանդիսանում է ինքը, ինքն այդ երեխային սիրել է կոպիտ ձևով, այդ երեխային որևէ վնասելու կամ ցավ պատճառելու նպատակ ու մտադրություն չի ունեցել: Ներկայացված մյուս տեսագրությունը ուսումնասիրելով հայտնել է, որ 2023 թվականի օգոստոսի 02-ին առկա տեսագրությունը, որտեղ երևում է, որ երեխային գրկած ներս է մտնում մի կին, այդ կինը մանկապարտեզի տնօրեն՝ Աննա Հարությունյանն է եղել, իսկ տեսագրության մեջ երևացող կանաչ հագուստով կինը հանդիսացել է ինքը, ինքն է հարվածել այդ երեխայի ձեռքին, մաքրել երեխայի դեմքը և երեխայի հասցեին հնչեցրել վատ խոսքեր՝ հավելելով, որ իր կատարած արարքի համար բացատրություն չի գտնում, հնարավոր է, որ պահի տակ հոգնածության կամ լարվածության պատճառով է նման բան կատարել, զղջացել է իր կատարած արարքի համար /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 119-122, 177-180, հատոր 4, գ.թ. 13-16/:
3.14 Փորձագետ Անի Վարդանյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ տարիքային առանձնահատկությունները հոգեբանական տեսանկյունից էական նշանակություն ունեն տրավմայի առաջացման և գնահատման հարցում։ Վաղ մանկության տարիքում երեխաները ունեն հասկանալու, վերարտադրելու և երկարատև հիշողության էական սահմանափակումներ, ինչի պատճառով տրավմայի գնահատումը չի կարող հիմնվել միայն երեխայի տվյալ պահին դրսևորվող վարքի կամ հուզական արձագանքների վրա։ Այդ տարիքում երեխաները չունեն ձևավորված հասկացողական համակարգ, որի հիման վրա կարողանան լիարժեք գիտակցել իրավիճակը և ձևավորել կայուն հուզական կամ ֆիզիոլոգիական ռեակցիաներ։ Տրավմայի հնարավոր հետևանքները կարող են ի հայտ գալ ավելի ուշ փուլերում՝ այլ գործոնների հետ համակցված և անձի հետագա զարգացման համատեքստում։ Տրավմայի կարևոր հենակետային գործոններից մեկը իրավիճակի գիտակցումն է և դրա արդյունքում առաջացած ապրումները, սակայն այս տարիքային խմբում այդ գիտակցումը խնդրահարույց է։ Այդ պատճառով գնահատումն իրականացվում է առավելապես ոչ թե երեխայի վարքի, այլ իրավիճակային և միջավայրային գործոնների դիտարկման հիման վրա՝ ստիմուլ–ռեակցիա տիրույթում։
Վաղ մանկության շրջանում ձևավորվում են աշխարհի հանդեպ բազային վերաբերմունքը, անվտանգ կամ վտանգավոր միջավայրի ընկալման նախադրյալները։ Հետևաբար` տրավմայի գնահատումը պետք է իրականացվի ոչ միայն տվյալ պահի արձագանքների, այլև դրանց հնարավոր ազդեցության՝ հետագա զարգացման ընթացքի վրա։ Երեխաները այդ տարիքում արձագանքում են իրավիճակին, այլ ոչ թե անձի գործողությունների ամբողջականությանը, ինչի պատճառով հետագայում կարող են դրսևորել դրական վերաբերմունք գործողություն կատարած անձի նկատմամբ, եթե իրավիճակային պայմանները փոխվել են։ Երեխայի վրա մեծ ազդեցություն ունի միջավայրը, և հատկապես ծնողների վերաբերմունքը։ Եթե ծնողները ցուցաբերում են կառուցողական մոտեցում, չեն վերապատմում և չեն ուժեղացնում դեպքի հիշեցումը, ապա երեխան կարող է արագ վերականգնվել, իսկ տրավմատիկ գործոնների ազդեցությունը ենթարկվել վերափոխման։ Սակայն դա չի նշանակում, որ ազդեցությունն ամբողջությամբ չեզոքացված է, քանի որ մանկության շրջանում չլուծված կամ ոչ լիարժեք գիտակցված խնդիրները կարող են մեծահասակ տարիքում արտահայտվել՝ անվստահության, ինքնագնահատականի կամ հարաբերությունների դժվարությունների ձևով։ Մանկության տարիքում հոգեբանական խնդիրները հենց դրա համար պետք է կարևորել, քանի որ այդ տարիքում կարող ենք համարել, որ խնդիրը լուծվել է և անցնենք առաջ, սակայն մեծահասակ տարիքում դա խնդիր առաջացնի, օրինակ՝ աշխարհի հանդեպ անվստահություն, սիրված լինելու ներքին խնդիրներ: Հետևաբար, միանգամայն համարել, որ ազդեցությունը չեզոքացված է չենք կարող, բայց այն, որ վերափոխումների արդյունքում երեխան կարող է դա չդրսևորել կամ մեծահասակի նկատմամբ իր վերաբերմունքը փոխել դա միանշանակ է: «Հոգեկան ուժեղ տառապանքը» տվյալ տարիքային փուլում կիրառելի չէ, բայց տրավմատիզացիայի առումով որոշակի առանձնահատկություններ ուսումնասիրելի են: Որքան փոքր է երեխայի տարիքը, այնքան գնահատումն ավելի շատ ուղղվում է գործոնների, այլ ոչ երեխայի փոփոխական վարքի վերլուծությանը։ Որովհետև երեխայի վարքը այդ տարիքում շատ ճկուն և փոփոխական է և արտաքին գործոնների ազդեցությամբ կարող է արագ փոխվել, բայց գործոնների վերաբերյալ հստակ ելակետային տվյալները գնահատելը, որպես պրոտոտիպ գործոններ, փորձագետը իրավասու է և հենց այդ համատեքստում էլ կազմվել է եզրակացություն: Երեխան այդ տարիքում շատ ընկալունակ է, շատ արագ է յուրացնում: Հետևաբար իրավիճակի փոփոխությունը նոր ասոցիատիվ կապեր ստեղծելու լայն հնարավորություն է:
Մենք հաճախ հակված ենք ագրեսիայի, երբ կարիք ենք տեսնում մեզ պաշտպանելու: Երեխայի այն գործողությունը, որով երբ նրան արագ մոտենում են, նա ձեռքով ցույց է տալիս, հասկացնում է, որ հարվածում են, դա բռնության ենթարկված երեխայի արձագանք է: Այն անձը, ով հանդիսանում է խնամակալ անձ և զբաղվում է երեխայի խնամքով, երեխայի մոտ ունենում է երկու բևեռ՝ մարդ ով հոգ է տանում իր մասին, ով պաշտպանում է և մարդ ումից ինքը պետք է պաշտպանվի: Այդտեղ առաջանում է ուղիղ կապ սիրո ընկալման և պաշտպանության անհրաժեշտության ու վտանգի միջև: Դրանով է պայմանավորված, որ մեծ տարիքում նրանք ենթագիտակցորեն գտնում են այնպիսի անձանց, ովքեր իրենց վատ են վերաբերվում: Երեխան այդ դեպքում ունի որոշակի պահանջմունքների բավարարման աջակցող օբյեկտ, նա ունի մեծահասակին դրական կողմից ընկալելու պատճառներ: Հնարավոր է, որ երեխան ունենա դրական վերաբերմունք անկախ նման գործողությունների, քանի որ դրականի տիրույթում հիշողությունները ավելի լավ են ամրապնդվում: Ցանկացած մի բան, որը երեխայի ներքին, բազային անվտանգությանը, ֆիզիկական տարածքում իր ապահովության զգացողությանը սպառնում է դա վտանգ է: Երեխաների համար միշտ կան նշանակալի անձիք, նման դեպքերում երեխայի ուշադրությունը սևեռվում է դեպի այդ նշանակալի անձը՝ ծնողը, տատիկը կամ պապիկը, որպեսզի նա ապահովի իր ապահովության զոնան: Հետևաբար, եթե այդտեղ խնդիր չունենք, ապա տրավման շատ տարածում չի ունենում և երեխան կարողանում է արագ վերականգնվել: Լինում է, որ բռնության ենթարկելիս օգտագործում են ծնողների անունները, օրինակ՝ «կասեմ մամադ կծեծի»: Չի բացառվում, որ ծնողների անունը և պատիժը օգտագործելով բռնություն կիրառեն կամ ասեն, որ ծնողին չհայտնի:
Տարիքային փուլերում երեխաները արձագանքում են ըստ կենսամիջավայրերի: Տարիքային փոփոխություններով պայմանավորված երեխաները կարող են ավելի քմահաճ լինել: Հայկի փոփոխությունները ստանդարտ չէին և կարող էին նաև չլինել, սակայն այդ տարիքում դրանք կարող են դրսևորվել: Աննա Հարությունյանի գործողությունները որպես ծնողավարման մոդել շատ դեստրուկտիվ է: Երեխան իր չէ, առարկա չէ, նրա նկատմամբ նման վերաբերմունքը ընդունելի չէ: Դատական հոգեբանության գնահատման տիրույթում դա ունի նեղ մասնագիտական գնահատման խնդիր: Մեկանգամյա գործողությունը հնարավոր է, որ չհանգեցնի նման վարքագծային փոփոխությունների: Երեխայի խնամքի, դաստիարակության, ծնողավարման տեսանկյունից դա դեստրուկտիվ գործոնների ամբողջություն է: Գևորգի վերաբերյալ երեք գործողությունները հնարավոր չէ հոգեբանի տիրույթում առանձնացնել: Դրանք ազդեցություն և հետևանք թողնում են ամբողջության մեջ: Վաղ մանկության տարիքում գտնվող երեխայի համար պետք է ստեղծել միջավայր, որպեսզի երեխան իր բնականոն գործունեության մեջ դրսևորի ավելի կառուցողական մոտեցում: Պետք է հասկանալ, որ երեխաները այդ տարիքում կարող են իրար քաշել, հրել, խաղալ միմյանց հետ: Դրա համար պետք չէ երեխային քաշել կամ խփել, այլ հասկանալ, թե ինչպես կարելի է դա փոխել, որ երեխան իր արձագանքների մեջ լինի անկաշկանդ և պահպանի որոշակի նորմեր: Երեխան այդ տարիքային խմբում չի հասկանում չի կարելին, հետևաբար՝ երեխային անհրաժեշտ է սովորեցնել համագործակցել: Հոգեբանական տեսանկյունից, եթե երեխան կծել է, ապա պետք է լինեն նախադրյալներ: Դա կամ ագրեսիայի արտահայտման ձև է, կամ պաշտպանվելու: Երբ երեխան անզոր է և չի կարող պատասխանել մեծահասակին նա իր ագրեսիան ուղղում է դեպի այն անձը ում կարող է: Որպես հակազդող ռեակցիա երեխան կարող է կծել: Առանց բովանդակային մեկնաբանության դրան չի կարելի որակումներ տալ: Տարիքով պայմանավորված երեխաները կարող են արագ վերափոխվել: Գործոնները հոգետրավմատիկ են, և ոչ երեխայակենտրոն, երեխայի հոգեբանական վիճակից չբխող, երեխայի կարիքները անտեսող մոտեցումների ամբողջություն են: Չի կարող ասել՝ որքանով դա կարելի է կապակցել հոգեկան տառապանքի հետ: Տեսանյութում երևացող գործոնները երեխայի կարիքներին համահունչ չեն: Հատկապես այդ տարիքային խմբի համար այդ գործողությունները հոգետրավմատիկ են, քանի որ երեխան չի կարող արտահայտվել, կարող է լացել կամ վատագույն դեպքում հիվանդանալ: Գևորգի մոտ մանկապարտեզից հետո վարքի չդրսևորվելը արագ վերականգնվելու հետևանք է, այլ ոչ թե նրա, որ գործողությունները ազդեցություն չեն թողել:
Մեկ գործողությունը չի կարող մեկնաբանվել որպես հոգետրավմատիկ: Մեկ անգամ բռնության փաստ ունենալը չի կարող բերել նման արդյունքի: Սակայն, քանի որ դրանք այլ գործողությունների հետ համակցված կրել են շարունակական բնույթ և դարձել են վարքի մոդել, դա ունի էական նշանակություն: Երկու դեպքերում էլ միայն մեկ գործոնով դժվար է որակել որպես հոգետրավմատիկ: Բայց, քանի որ դրանք համակցության մեջ են և ենթադրում են երեխաների կարիքների անտեսում, այստեղ նաև համակցվում է անգործության ֆակտորը: Եթե երեխան կարիք ունի հույզի և անհրաժեշտ է դրան արձագանք տալ, սակայն անգործություն է տեղի ունենում, դա նույնպես ամբողջի մաս կազմող հոգետրավմատիկ գործոն: Ինքը երկու երեխաներին էլ ներկայացնում է նույն օրինաչափությամբ և տրամաբանությամբ՝ ամբողջության մեջ: Երեխային լացելիս ասելը «Ձենդ կտրի, ավելը կտամ քյալիդ» արտահայտությունը նույնպես դիտարկվում է որպես հոգետրավմատիկ գործոն: Որքան փոքր է երեխան այնքան նա չի կարողանում որևէ արձագանք արտահայտել: Այս դեպքում հոգետրավմատիկը երկու ուղղվածություն ունի: Մեկը այն, որ երեխան այնքան անզոր է, որ չի կարող որևէ կերպ արձագանքել, առկա է հիերարխիկ հարաբերություն, բացի այդ առկա է ֆիզիկական և մտավոր այնպիսի սահմանափակում, որ նա չի կարող արձագանքել: Մյուսը այն հիմնականն է, ինչի մասին խոսվում է՝ բացասական ազդեցությունը կարիքի չհասկացված լինելու դիտանկյունից: Հոգեբանական տեսանկյունից երևույթը նույնն է: Երեխան կրկին չի խոսում, նա կարող է կրկնել վարքը որպեսզի ցույց տա: Երբ համակցվում են տարբեր անձերի գործողություններ, երեխաների կողմից իրավիճակը ավելի վտանգավոր է ընկալվում: Նրանք սկսում են հասկանալ, որ որևէ մեկի մոտ չեն կարող աջակցություն գտնել: Երեխաների աչքին և հոգեկան վիճակին սովոր մեծահասակները այն մարդիկ են, որոնց նրանք ճանաչում են, դա ձևավորում է վստահության մթնոլորտի առաջացում: Ուստի եթե այդ անձիք նրանց կարող են ցավեցնել կամ նեղացնել, դրանք են հետագայում մեծահասակների մոտ տրավմաների առաջացման հիմքերը: Մեկի գործողությունների ազդեցությունը մյուսի վրա նման պարագայում ստանում է էական նշանակություն: Տարիքի հետ փոխկապակցվում է ոչ միայն խոսքը այլև մի շարք այլ առանձնահատկություններ: Առաջին հերթին դա կենսափորձ ձեռք բերելն է: Եզրակացությունը կազմվում է հետազոտելով և՛ անձի, և՛ իրավիճակի վերաբերյալ գործոնների ամբողջությունը: Շատ կարևոր է հաշվի առնել տեղը և միջավայրը: Բացառապես խոսքի բացակայությամբ պայմանավորված չէ երեխային ուղղված նման արտահայտության հոգետրավմատիկ վիճակ առաջացնելը, այլև մնացած բոլոր հանգամանքների՝ կենսափորձի, սոցիալական շփումների, ֆիզիկական զարգացման, այսինքն` այն բոլոր հմտությունների համադրման արդյունքում, որոնցով մարդը սովորում է հակազդել արտաքին միջավայրային՝ գործոններին:
Ընկալման սահմանափակում, որը սպեցիֆիկ ուղղվածությամբ է տանում հոգետրավմատիկ գործոնի ազդեցության ուժգնությունը, երեխային զրկում է իրավիճակը լիարժեք հասկանալու կարողությունից: Հարցադրումները ավելի լայն են և դրանք եզրակացության մեջ ներկայացվում են այն ձևաչափով, որը կառուցվածքային հիմք է հանդիսանում եզրակացության համար: Տրվում են բոլոր հարցերը, որպեսզի հասկանան երեխայի վերաբերյալ տեղեկությունների ամբողջությունը, ինչից հետո սկսում են տեղեկացվել դեպքի հանգամանքներին, նրան, թե ինչպես են ծնողները մեկնաբանում իրավիճակը: Անչափահասների դեպքում ծնողների հետ ներկայանալը օրենքի պահանջ է: Այդ պարագայում առկա է երեխաների խոսքը միջնորդավորված տեղ հասցնելու խնդիր, երեխաները չեն խոսում և փոփոխությունները գնահատելու տեսանկյունից ծնողների մասնակցությունը առավել քան կարևոր է: Անամնեստիկ տեղեկությունները հավաքագրվում են ծնողներից: Եթե երեխան բռնության է ենթարկվում ընտանիքում, ապա տվյալ դեպքում ելակետային տվյալներ են և՛ դայակների, և՛ ծնողների հայտնածները: Հնարավոր է, որ անհրաժեշտություն առաջանա միջնորդել որևէ մեկին լսել, սակայն եթե անձիք ցուցմունք են տվել, ապա դա ինքնին տեղեկություն է, քանի որ նրանք արդեն մեկնաբանել են իրադրությունը որոշակի կարգով: Տվյալ պարագայում կարևորը երեխայի վերաբերյալ ամբողջական տվյալների հավաքագրումն է: Եթե դայակի հայտնած տեղեկությունը գործողությունը հերքող են, ապա դրանք փոխում են իրադրությունը, եղելությունը: Սա կարևոր է, քանի որ կատարողը ավելի շատ մեկնաբանում է իր գործողությունները, ոչ թե երեխայի փոփոխությունները: Եթե երեխան տանն է ենթարկվում բռնության և մանկապարտեզում ֆիքսել են դա, ապա երեխայի վարքի և վիճակի փոփոխությունների վերաբերյալ նրանք են տեղեկություններ հայտնում: Երեխաները իրենց նկատմամբ կատարված գործողությունների հետևանքը կապակցում են երևույթների, ոչ թե մարդկանց: Ծնողները ևս հաճախ նեղացնում են իրենց երեխաներին, սակայն նրանք չեն դադարում սիրել ծնողին, այլ դադարում են սիրել իրենք իրենց: Մեծ տարիքում իրենք իրենց վերաբերվում են ինչպես ծնողները: Հետևաբար` օրինաչափ է, որ այլ միջավայրային, այլ ազդեցության պայմաններում երեխաները կարող են գործողությունը կատարած անձի նկատմամբ այլ վարքագիծ դրսևորել: Հոգեկան ուժեղ տառապանքը նման պայմաններում շատ խոցելի է տարիքի գործոնով պայմանավորված: Երեխաները ավելի խոցելի են և տրավմատիզացվող, քան մեծահասակ մարդը, ով ավելի ուժգին գործոնների ազդեցությամբ ապրում է հոգեկան ուժող տառապանք: Մեծահասակի ռեսուրսները կարող են ավելի գործուն կերպով ծառայել իրավիճակի ապաքինմանը և լուծմանը: Նման դեպքում նույն տարիքի յուրաքանչյուր երեխայի դեպքում եզրակացությունը կսահմանափակվեր այնքանով, ինչքանով սահմանափակվել է այս դեպքում: Դրանից ավելին այդ տարիքի երեխաների դեպքում հնարավոր չէ: Հոգետրավմատիկ գործոնը արտաքին կամ ներքին ազդակների այնպիսի դրսևորում է, որը էական բացասական ազդեցություն ունի անձի հոգեկան գործընթացների վրա: Ներքին ազդակը այս դեպքում քննարկման առարկա չէ, այն արտաքին աշխարհից չէ և գտնվում է անձի վերաիմաստավորումների տիրույթում: Այն կարող է տեսանելի չդառնալ, սակայն մարդու կյանքի վրա էական ազդեցություն ունենալ: «Ձենդ կտրի, նստի տեղդ» արտահայտությունը երեխայի համար արտաքին ազդակ է, որով ինքը ձևավորում է ինքնաընկալման մեխանիզմներ: Մանկահասակ երեխաների դեպքում շատ կարևոր է, թե արտահայտությունը անող
 
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել Զոհրաբ Սուրենի Հովհաննիսյանի անմեղությունը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ներկայացված մեղադրանքում՝ արարքն ապացուցված չլինելու հիմքով:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Զոհրաբ Սուրենի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները վերացնել։
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ