ԵԴ1/3699/01/24







Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«05» փետրվարի 2025 թվական քաղաք Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ՀՐԱՆՈՒՇ ՄԻՔԱԵԼՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ՄԵԼՔՈՆ ԳԱԼՍՏՅԱՆԻ

«Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մելքոն Շոթայի Գալստյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (ծնված՝ 18․04․1986 թվականին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չամուսնացած, չդատված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվող՝ քաղաք Երևան, Դավթաշեն 4-րդ թաղամաս, 34-րդ շենք, 5-րդ բնակարան հասցեում, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը)։

1. Նկարագրական մաս.

2023 թվականի փետրվարի 03-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60801323 քրեական վարույթը։
2023 թվականի նոյեմբերի 28-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-5045-23 քրեական վարույթը։
2023 թվականի նոյեմբերի 30-ի որոշմամբ թիվ 60-5045-23 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 60801323 քրեական վարույթին։

2024 թվականի նոյեմբերի 18-ին Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
2024 թվականի նոյեմբերի 19-ին Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան են մուտքագրվել թիվ 60801323 քրեական վարույթի նյութերը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին քրեական գործը թիվ ԵԴ1/3699/01/24 համարի ներքո հանձնվել է դատավոր Վ․Ջիվանյանին, որով 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի փետրվարի 4-ին ավարտվել են հիմնական դատալսումները և Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ` Մելքոն Շոթայի Գալստյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նույն օրն իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։

1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն.
Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ «նա ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության վարչական իրավախախտման վերաբերյալ գործով 2022 թվականի սեպտեմբերի 28-ի թիվ 8180161841 որոշմամբ հանդիսանալով մեկ տարի ժամկետով՝ մինչև 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ը ներառյալ, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձ և 2022 թվականի սեպտեմբերի 28-ից հաստատապես իմանալով այդ մասին, 2022 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ ժամը 16։05-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Դավթաշեն 2-րդ թաղամասում վարել է «ՎԱԶ» մակնիշի 12 ML 555 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի կրտսեր պարեկ Գրետա Վաչագանի Նոբելյանի կողմից, ինչի կապակցությամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ կազմվել է թիվ 8180144261 արձանագրությունը։
Բացի այդ, Մելքոն Շոթայի Գալստյանը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության վարչական իրավախախտման վերաբերյալ գործով 2023 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ 8180248231 որոշմամբ հանդիսանալով մեկ տարի ժամկետով՝ մինչև 2024 թվականի մարտի 24-ը ներառյալ, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձ և 2023 թվականի մարտի 13-ին հաստատապես իմանալով այդ մասին, 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ ժամը 15։00-ին, Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցում վարել է «ՎԱԶ» մակնիշի 12 MG 555 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 2-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի կրտսեր պարեկ Արամ Արմենի Գասպարյանի կողմից, ինչի կապակցությամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ կազմվել է թիվ 8180260856 արձանագրությունը:»։

1.2. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներ.
Դատաքննությամբ հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները՝
1.2.1. Մեղադրյալ Մելքոն Շոթայի Գալստյանը, պատասխանելով հանրային մեղադրողի հարցերին հայտնեց, որ 10․11․2022թ․ և 09․09․2023թ․ տրանսպորտային միջոց վարելիս տեղյակ է եղել, որ զրկված է եղել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, առաջին դեպքը եղել է նույն թաղամասում, քանի որ մեքենան անսարք է եղել և տեղափոխել է վերանորոգման, իսկ երկրորդ դեպքը՝ եղբոր որդուն է հասցրել շախմատի մրցման, քանի որ ուշանում էր։ Զրկման մասին տեղեկացել է հաղորդագրության միջոցով։
Դատարանի հարցերին պատասխանելով հայտնեց, որ ներկայացված մեղադրանքի հետ համաձայն է, դրանում նկարագրված հանգամանքները ճիշտ են։

1.2.2. Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180166261 արձանագրությունը, որի համաձայն՝ 10․11․2022թ․ ք․Երևան, Դավթաշեն 2-րդ թաղամաս 3/2 հասցեում ժամը 16։05-ին տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձը վարել է տրանսպորտային միջոց։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ.թ. 3/

1.2.3. ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքի պատճենը, որի համաձայն՝ Մելքոն Շոթայի Գալստյանի վարորդական վկայականի կարգավիճակը նշված է «Զրկված», զրկման սկիզբը՝ 28․09․2022թ․, ավարտը՝ 28․09․2023թ․։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ.թ. 4/

1.2.4. Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180161841 արձանագրությունը և որոշումը, որի համաձայն՝ 28․09․2022թ․ ք․Երևան, Մ․Մաշտոցի պողոտայում ժամը 02։35-ին անձը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում և զրկվել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ.թ. 6/

1.2.5. Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180260856 արձանագրությունը, որի համաձայն՝ 09․09․2023թ․ ք․Երևան, Չարենցի փողոցում ժամը 15։00-ին տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձը վարել է տրանսպորտային միջոց։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ.թ. 15/

1.2.6. Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180248231 արձանագրությունը և որոշումը, որի համաձայն՝ 12․02․2023թ․ ք․Երևան, Մ․Մաշտոցի պողոտայում ժամը 02։40-ին անձը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում և զրկվել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ.թ. 39/

1․2․7․ Ճանապարհային ոստիկանության հարթակից օգտվելու և էլեկտրոնային եղանակով ծանուցումների վերաբերյալ տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Մելքոն Շոթայի Գալստյանը տեղեկացված է եղել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու մասին։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 65-66/

1.2.8. Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, որի համաձայն՝ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայությունից ստացված թիվ 8180161841 վարչական վարույթի ողջ նյութերի պատճենները, այն է՝ արձանագրության, սթափության վիճակի ստուգման, Մելքոն Գալստյանի՝ տ/մ-ից զրկված ժամանակահատվածում կազմված արձանագրությունների և զուգակցված որոշումների էլեկտրոնային ռեգիստրից ներբեռնված էլեկտրոնային օրինակները և թվով երեք էլեկտրոնային ռեգիստրից ներբեռնված թվայնացված արձանագրությունների պատճենները, ճանապարհային ոստիկանությունից ստացված Մելքոն Գալստյանի կողմից ROADPOLICE.AM հարթակից օգտվելու տեղեկանքի արտատպված օրինակը, ինչպես նաև վարույթի նյութերում առկա, վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 09.09.2023թ. արձանագրությունը ճանաչվել են արտավարութային փաստաթուղթ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1, գ.թ. 76-77/

Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է նաև հետևյալ ապացույցները.

1.2.9. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 տեղեկանքը, դատվածության և հետախուզման առկայության հարցման վերաբերյալ ստացված ձև 8 և ձև 9 պատասխանները, Արագածոտնի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 09․02․2024թ․ թիվ ԱՐԱԴ1/0004/01/24 դատավճիռը, համաձայն որոնց՝ Մելքոն Շոթայի Գալստյանը Արագածոտնի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 09․02․2024թ․ թիվ ԱՐԱԴ1/0004/01/24 դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է 375․000 ՀՀ դրամ տուգանքի։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը և հատոր 1՝ գ/թ 78/

1․2․10․ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունից ստացված գրությունը, համաձայն որի՝ Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ Արագածոտնի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 09․02․2024թ․ թիվ ԱՐԱԴ1/0004/01/24 դատավճռով նշանակված 375․000 ՀՀ դրամ տուգանք պատիժը փաստացի ի կատար է ածվել 26․12․2024 թվականին և վերջինս հանվել է հաշվառումից։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

1․2․9․ Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տվյալների շտեմարանի քաղվածքը, համաձայն որի՝ Մելքոն Շոթայի Գալստյանի վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

1․2․10․ Պետական եկամուտների կոմիտեի տվյալների շտեմարանի քաղվածքը, համաձայն որի՝ հարցվող ժամանակահատվածում Մելքոն Շոթայի Գալստյանի եկամուտների վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

1.3. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, եզրահանգում է․ հաստատված է, որ մեղադրյալ Մելքոն Շոթայի Գալստյանը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում, 2022 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ ժամը 16։05-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Դավթաշեն 2-րդ թաղամասում վարել է «ՎԱԶ» մակնիշի 12 ML 555 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, բացի այդ, 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ ժամը 15։00-ին, Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցում վարել է «ՎԱԶ» մակնիշի 12 MG 555 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։ Մասնավորապես՝ մեղադրյալն իր ցուցմունքով նշել է, որ տեղեկացված է եղել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու մասին և մեղադրանքում նշված օրերին և ժամերին վարել է տրանսպորտային միջոց, վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություններով արձանագրվել է մեղադրանքում նշված ժամանակահատվածներում մեղադրյալի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը, ՀՀ ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի հաշվառման շտեմարանից արտատպված քաղվածքով արձանագրվել է մեղադրյալի՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունենալը։
Դատարանը հաստատված է համարում նաև, որ Մելքոն Շոթայի Գալստյանը, տալով խոստովանական ցուցմունքներ, համագործակցել է վարույթն իրականացնող մարմնի հետ, չի վիճարկել առաջադրված մեղադրանքը։

2. Պատճառաբանական մաս.

2.1. Քննարկելով մեղադրյալ Մելքոն Գալստյանին առաջադրված մեղադրանքի փաստակազմը հաստատված լինելու հանգամանքը և դրա իրավաբանական որակումը՝ Դատարանը պետք է պատասխանի հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
բ) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
գ) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
դ) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ.
ե) դատապարտված մեղադրյալի արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման։
2.1.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Դատարանը գտնում է, որ հետազոտված ապացույցներով հաստատվել է, որ մեղադրյալ Մելքոն Գալստյանը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում, 2022 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ ժամը 16։05-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Դավթաշեն 2-րդ թաղամասում վարել է «ՎԱԶ» մակնիշի 12 ML 555 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, բացի այդ, 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ ժամը 15։00-ին, Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցում վարել է «ՎԱԶ» մակնիշի 12 MG 555 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։
2.1.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:»:
Նշված հանցակազմի օբյեկտը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործումն ապահովող հասարակական հարաբերություններն են, օբյեկտիվ կողմը՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը: Սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ, իսկ սուբյեկտը 16 տարին լրացած անձն է։
Հաստատված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են բերված հանցակազմի հատկանիշներին, հետևաբար ապացուցված է արարքների քրեական հակաիրավականությունը։
2.1.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Հետազոտված ապացույցներով՝ մեղադրյալի ցուցմունքով, վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ թիվ 8180144261 և 8180260856 արձանագրություններով հաստատվել է, որ մեղադրյալ Մելքոն Գալստյանին վերագրված արարքները կատարվել են նրա կողմից։
2.1.3. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Քննարկվող հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Այսինքն՝ հանցավորը գիտակցում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ կասեցված լինելու կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունենալու պայմաններում։ Տվյալ դեպքում մեղադրյալի ցուցմունքով, ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքով և ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության հարթակից օգտվելու և էլեկտրոնային եղանակով ծանուցումների վերաբերյալ տեղեկանքով հաստատվել է, որ նա գիտակցել է, որ զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ վարել է տրանսպորտային միջոց, հետևապես հաստատվել է դատապարտված մեղադրյալ Մելքոն Գալստյանի մեղքը նրան վերագրված արարքների կատարման մեջ։
2.1.4. Անդրադառնալով «ե» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Սույն գործի դատաքննությամբ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ապացուցված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասում նկարագրված դիսպոզիցիային։

2.2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով պատիժ է նախատեսվում տուգանք` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներ` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկում՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ դատապարտված մեղադրյալ Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Մելքոն Շոթայի Գալստյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) Մելքոն Շոթայի Գալստյանը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ.
դ) Մելքոն Շոթայի Գալստյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
2.2.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(․․․)
10) հանցանք կատարած անձի մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը, հանցագործության այլ մասնակցին բացահայտելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն, գործով ապացույց ձեռք բերելուն աջակցելը,
(․․․)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:
3. Եթե սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք:»:
Տվյալ դեպքում Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետը՝ որպես Մելքոն Շոթայի Գալստյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում խոստովանական ցուցմունքներ տալը։ Բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում նաև առաջադրված մեղադրանքում իրեն ամբողջությամբ մեղավոր ճանաչելը և զղջալը (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշում):
2.2.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Մելքոն Շոթայի Գալստյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի՝ իր կողմից կատարած հանցանքների համար։
2.2.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
(…):»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ քրեական գործով արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…): Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»: (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39-րդ կետը)։
Անդրադառնալով արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-15-րդ կետերը):
Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում անդրադառնալով Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելուն՝ Դատարանը հիմք է ընդունում հետևյալ հանգամանքները.
- մեղադրյալ Մելքոն Շոթայի Գալստյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցագործություն,
- հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը՝ խոստովանել է իր կողմից կատարած իրավախախտումները,
- նրա անձը բնութագրող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ հանցանքը կատարելու պահին դատված չի եղել, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 2.2.1 կետում նշված հանգամանքները և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալ Մելքոն Գալստյանի նկատմամբ 1-ին դրվագով պետք է նշանակել նրան վերագրվող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն չափով տուգանք` հանցանքի պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով, իսկ 2-րդ դրվագով՝ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված տուգանք պատժատեսակը` հանցանքի պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում և չափերով:
(...)
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(...)
5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։
(․․․)»։
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 10-ի դրությամբ Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանված է եղել 68․000 ՀՀ դրամ, իսկ 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ի դրությամբ՝ 75000 դրամ։
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Մելքոն Շոթայի Գալստյանին մեղսագրվող արարքի համար տուգանքի ձևով նախատեսված պատժի նվազագույն չափը կազմում է հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկը, ինչպես նաև այն, որ նրա՝ հանցանքը ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում ստացած միջին ամսական եկամտի վերաբերյալ տեղեկություն առկա չէ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ տուգանք պատժատեսակի չափը հաշվարկելիս որպես ելակետ պետք է ընդունել նրա կողմից հանցանքները կատարելու պահին գործող Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափը, այսինքն՝ 1-ին դրվագով՝ 68․000 (վաթսունութ հազար) ՀՀ դրամը, 2-րդ դրվագով՝ 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամը, ինչպիսի պայմաններում նրա նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակվելիք պատժաչափը 1-ին դեպքում կազմում է 340․000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամ, 2-րդ դեպքում՝ 450․000 (չորս հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցագործությունների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով: (․․․)»։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, Դատարանը գտնում է, որ հանցագործությունների համակցությամբ Մելքոն Գալստյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով՝ պատիժ սահմանելով տուգանք՝ 715․000 (յոթ հարյուր տասնհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
2.2.4. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Մելքոն Շոթայի Գալստյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
2.3. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի արգելադրման, վարութային ծախսերի, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում։
2.4. Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի կարգավորումներով, գտնում է, որ քրեական գործով ապացույցները պետք է թողնել քրեական գործի նյութերում։
2.5. Անդրադառնալով մեղադրյալ Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել:
2.6. Սույն դատական ակտը կայացնելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 99-րդ, 276-րդ, 347-350-րդ հոդվածներով։

3. Եզրափակիչ մաս.
Ելնելով վերոգրյալից` Դատարանը

ՎՃՌԵՑ

Մեղադրյալ Մելքոն Շոթայի Գալստյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (1-ին դրվագ) նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ տուգանք՝ հանցանքը կատարելու պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով՝ 340.000 երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար ՀՀ դրամ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2-րդ դրվագ) նշանակել պատիժ՝ տուգանք՝ հանցանքը կատարելու պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի չափով՝ 450.000 չորս հարյուր հիսուն հազար ՀՀ դրամ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կանոններով հանցագործությունների համակցությամբ պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ 715․000 (յոթ հարյուր տասնհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Մելքոն Շոթայի Գալստյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, վերացնել:
Դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով ապացույցները թողնել քրեական գործի նյութերում։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ