Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/3672/01/24
Վիճակագրական տողի համար :
3.6
Պատասխանող
Կարեն Գալստյան Սաշայի
Կարեն Գալստյան Սաշա
Կարեն Գալստյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Վահե Ջիվանյան
Հոդվածներ
Երևանի քրեական դատարան
ՀՀ Քրեական օրենսգիրք
Հոդված 171 Մաս 2
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Վահե Ջիվանյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-04-25 | 10:30 | 4 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-04-22 | 17:00 | 4 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-04-15 | 17:00 | 4 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-03-27 | 16:30 | 4 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-03-06 | 11:00 | 4 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-02-06 | 16:00 | 4 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-01-20 | 16:30 | 4 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2024-12-25 | 14:30 | 4 | Նիստը կայացել է |
ԵԴ1/3672/01/24
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
«25» ապրիլի 2025 թվական քաղաք Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)
ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ` ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ԼՈՒՍԻՆԵ ՍԱՐՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ԱՆԴՐԱՆԻԿ ԱԼԵՔՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ ՏԻԳՐԱՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ԿԱՐԵՆ ԳԱԼՍՏՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՕՐԻՆԱԿԱՆ
ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ ՔՆԱՐԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ ՎԱՀԱԳՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
«Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում քննեց բժշկական հարկադրանքի վարույթն ըստ մեղադրանքի Կարեն Սաշայի Գալստյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով (ծնված՝ 12․07․1976 թվականին՝ Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած, չդատված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվել է՝ քաղաք Երևան, Եղիշե Թադևոսյան փողոց, 18-րդ շենք, 9-րդ բնակարան, 29․11․2024 թվականից մինչև օրս գտնվում է ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի հատուկ տիպի հոգեբուժական կազմակերպությունում)։
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Նկարագրական մաս.
2024 թվականի օգոստոսի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 13-1030-24 քրեական վարույթը։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին որոշում է կայացվել քրեական վարույթը բժշկական բնույթի հարկադրանքի վարույթի փոխակերպելու մասին։
2024 թվականի նոյեմբերի 28-ին դատարանի որոշմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին եզրափակիչ ակտով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան են մուտքագրվել թիվ 13-1030-24 քրեական վարույթի նյութերը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին քրեական գործը թիվ ԵԴ1/3672/01/24 համարի ներքո հանձնվել է դատավոր Վ․Ջիվանյանին, որով 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի հունվարի 20-ին Կարեն Գալստյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոց բժշկական հսկողությունը երկարաձգվել է 3 ամիս ժամկետով։
2025 թվականի ապրիլի 15-ին կայացվել է անմեղսունակության վերդիկտ և իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։
1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն.
Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ «նա 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 13։30-ի սահմաններում զբոսնելիս է եղել Երևան քաղաքի Տերյան փողոցով, նույն փողոցի 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի մոտ պատահական նկատել է իր հետ խնամիական հարաբերությունների մեջ գտնվող Վահագն Մկրտիչի Գրիգորյանին, որից հետո վերջինիս մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությամբ, իր մոտ պահվող դանակով, առանց որևէ պատճառի, խուլիգանական դրդումներով մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս աջ գոտկային շրջանին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող, առողջության կարճատև քայքայումով՝ ծակած-կտրած չթափանցող վերքի ձևով մարմնական վնասվածք։»։
1.2. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներ.
1.2.1. Մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանը դատաքննության փուլում հայտնել է, որ տուժողին հարվածել է, քանի որ մինչ այդ հեռախոսային խոսակցության ժամանակ նա իրեն հայհոյել է, հետազոտված դանակն իրենն է։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
1.2.2. Տուժող Վահագն Գրիգորյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ դեպքի կոնկրետ օրը չի հիշում, Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա Տերյան փողոցների խաչմերուկում իր մեջքին հասցրել են մարմնական վնասվածք, չի տեսել, թե ինչով է հարվածել, միայն ծակոց է զգացել։ Մինչև դեպքը մեղադրյալին չի ճանաչել, նրա հետ հեռախոսային խոսակցություն չի ունեցել և ընդհանրապես չի առնչվել։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
1.2.3. Դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, հաաձայն որի՝ դեպքի վայր է հանդիսանում Երևան քաղաքի Տերյալ 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի հատվածը, որտեղ շինության արտաքին պատին հայտնաբերվել է տեսանկարահանող սարք, որը վերցվել է, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանը հայտարարել է, որ տվյալ հատվածում է իրեն անհայտ անձը հարվածել դանակով։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 19-21/
1.2.4. Տեսագրությունը զննելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որոնց զենվել է դեպքի վայրում առկա տեսագրությունը, որի ընթացքում պարզվել է, որ Վահանգ Գրիգորյանը քայլել է մայթով և նրա թիկունքից եկող Կարեն Գալստյանը ձեռքում գտնվող առարկայով (դանակով), հարվածել է Վ. Գրիգորյանի թիկնային հատվածին և արագացված քայլերով հեռացել է նշված վայրից:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 33/
1.2.5. Հագուստը ներկայացնելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի թիվ 1 Հերացու անվան հիվանդանոցից վերցվել է դեպքի ժամանակ Վ. Գրիգորյանի հագին եղած կապույտ շապիկը, որի վրա հայտնաբերվել է ծակած հետք:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 18/
1.2.6. Ձերբակալված Կ. Գալստյանի անձնական խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի Կարեն Գասլտյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է ծալովի դանակ, որը վերցվել է:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 40/
1.2.7. Դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի Վ. Գրիգորյանի մարմնական վեասվածքները աջ գոտկային շրջանի ծակած-կտրած չթափանչող վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող կտրող առարկայով՝ ինչպես կարող էր հանդիսանալ փորձաքննությանը ներկայացված դանակը, ինչպես նաև նմանատիպ չափային և կառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող սուր ծակող կտրող այլ առարկայով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում և պատճառվել է առողջության թեթև վնաս, առողջության կարճատև քայքայումով, նկատի ունենալով վնասվածքների հետ անմիջական պատճառական կապի մեջ եղած հետևանքների տևողությունը՝ ոչ պակաս 6 օրից և ոչ ավելի 21 օրից:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 169-170/
1.2.8. Դատատեխնիկական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի փորձաքննությանը ներկայացված սևեռող շեղբով զսպանակային ծալովի, տետեսակենցաղային նշանակության դանակը գործարանային արտադրության զսպանակային ծալովի դանակ է, սառը զենք չի հանդիսանում:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 264-265/
1.2.9. Ստացիորնար դատահոգեբուժական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի վերլուծելով և համադրելորվ քրեական վարությի նյութերը, անամնեստիկ տեղեկությունները, առկա բուժ. փաստաթղթերը և ներկա հետազոտման արդյունքները փորձագիտական հանձնաժողովը եզրակացնում է, որ Կարեն Սաշայի Գալստյանը տառապել և տառապում է «Շիզոտիպային խանգարում դեկոմպենսացիայի շրջանում» F-21.0 հոգեկան հիվանդությամբ, որը արտահայտված է այն աստիճանի և ուղեկցվում է մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս նա չէր կարող և չի կարող գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանին հարկ է ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Իր ներկա հոգեկան վիճակով նա սոցիալապես վտանգավոր է ինչպես հանրության, այնպես իր իսկ համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական գործողություններին: Հաշվի առնելով նրա մոտ առկա «Շիզոտիպային խանգարումը դեկոմպենսացիայի շրջանում» խորհուրդ է տրվում հարկադիր բուժում հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 215-219/
1.2.10. Իրեղեն ապացույց ճանաչված, դեպքի պահին Վ. Գրիգորյանի հագին եղած, կապույտ շապիկը, որի թիկնային հատվածում առկա են վնասված հատված և արնանման հետքեր:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 279/
1.2.11. Իրեղեն ապացույց ճանաչված, Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 278/
1.2.12. Արտավարույթային փաստաթուղթն ապացույց ճանաչված, Երևան քաղաքի Տերյան 50 հասցեում գործող «Լաքշբի Բուտիկ» խանութի արտաքին պատին գտնվող տեսանկարահանող սարքի տեսագրությունները:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 34, 280-281/
1.2.13. Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք համայնքների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2008թ դեկտեմբերի 12-ի թիվ ԵԱՆԴ/3065/02/08 վճիռը, համաձայն որի դատարանը վճռել է Կարեն Սաշայի Գալստյանին ենթարկել հոգեբուժական հիվանդանոցային հարկադիր բուժման։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 105-106/
1.2.14. ՀՀ ԱՆ ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2024 թվականի օգոստոսի 29-ի գրությունը, համաձայն որի «Կ․Գալստյանը 20․11․2009թ․-ից հաշվառման մեջ է գտնվում ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ում,իսկ 24․07-05․08․2024թթ-ին գտնվել է հիվանդանոցային բուժօգնության մեջ՝ «Շիզոտիպային խանգարում (F21)» ախտորոշմամբ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 147/
1.2.15. ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 08-ի գրությունը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանը ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ում գտնվում է շարունակական բուժման մեջ։ Բուժման ֆոնին Կարեն Գալստյանի հոգեվիճակում դիտվում է որոշակի դրական դինամիկա, սակայն իր ներկա հոգեվիճակով Կարեն Գալստյանը շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է նաև հետևյալ ապացույցները.
1.2.16. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 տեղեկանքը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանի դատվածության վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 42/
1․2․17․ Կարեն Սաշայի Գալստյանի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 61-95
1.2.18. ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 18-ի գրությունը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանը իր ներկա հոգեվիճակով շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ, ինչից ելնելով հետագա շարունակական բուժումը պետք է իրականացվի հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
1.3. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, եզրահանգում է․ հաստատված է, որ մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանը 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 13։30-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Տերյան փողոցի 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի մոտ իր հետ խնամիական հարաբերությունների մեջ գտնվող Վահագն Մկրտիչի Գրիգորյանին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությամբ, իր մոտ պահվող դանակով, առանց որևէ պատճառի, խուլիգանական դրդումներով մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս աջ գոտկային շրջանին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող, առողջության կարճատև քայքայումով՝ ծակած-կտրած չթափանցող վերքի ձևով մարմնական վնասվածք։ Այդ հանգամանքը հաստատվել է ինչպես տուժողի ցուցմունքով, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված տեսագրությամբ, դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ, դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությամբ, իրեղեն ապացույցներ դանակով և տուժողի շապիկով։
2․ Պատճառաբանական մաս.
2․1․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ վնաս պատճառելը, որն առաջացրել է՝
1) առողջության կարճատև քայքայում կամ
2) ընդհանուր աշխատունակության աննշան կայուն կորուստ`
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է՝
1) անձի կամ նրա մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի նկատմամբ` կապված այդ անձի կողմից իր պետական, քաղաքական, ծառայողական, մասնագիտական կամ հասարակական գործունեության կամ պարտքի կատարման հետ,
2) հղի կնոջ նկատմամբ,
3) անօգնական վիճակում գտնվողի նկատմամբ,
4) անչափահասի նկատմամբ,
5) մի խումբ անձանց կողմից,
6) մերձավոր ազգականի, զուգընկերոջ կամ նախկին զուգընկերոջ կողմից կամ
7) խուլիգանական դրդումներով,
8) ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելության, անհանդուրժողականության կամ թշնամանքի շարժառիթով՝
պատժվում է հանրային աշխատանքներով` ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
(․․․)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Անմեղսունակության վիճակում սույն օրենսգրքով նախատեսված արարք կատարած անձը ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության:
2. Անմեղսունակ է համարվում այն անձը, որը սույն օրենսգրքով նախատեսված արարքը կատարելու պահին հոգեկան առողջության խնդիրների հետևանքով չի գիտակցել իր արարքի հակաիրավականությունը կամ չի ղեկավարել դա:»:
Անդրադառնալով բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցներ կիրառելու վարույթում դատարանի կողմից անձին մեղսագրվող արարքի որակմանն անդրադառնալու իրավաչափության հարցին՝ Վճռաբեկ դատարանն Արա Շուշանյանի վերաբերյալ գործով իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ. «[Ա]նմեղսունակ անձի դեպքում գիտակցական և կամային հատկանիշները բացակայում են, քանի որ նա զրկված է իր գործողության (անգործության) փաստացի բնույթն ու նշանակությունը, դրա վտանգավորությունը գիտակցելու կամ դա ղեկավարելու ունակությունից (տե՛ս Հարություն Շուքուրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2010 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ԵՔՐԴ/0350/01/08 որոշման 17-րդ կետը): Սակայն Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ գիտակցական կամ կամային հատկանիշներ չունենալը դեռևս չի բացառում անմեղսունակ անձի՝ քրեական օրենքով արգելված արարքին ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում նշված` օբյեկտի և օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներին համապատասխան իրավական որակում տալու հնարավորությունը: Հակառակ պարագայում առհասարակ պետք է բացառվի քրեաիրավական հարթությունում անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառումը քննարկելու հնարավորությունը, քանի որ գիտակցական և կամային հատկանիշները բնորոշ են ոչ միայն հանցափորձին, այլ ցանկացած ավարտված արարքին:
(…)
[Ա]նմեղսունակ անձի արարքը կարող է ստանալ թե՛ ձևական, թե՛ նյութական հանցակազմի հատկանիշներ կրող իրավական որակում (օրինակ, երբ անմեղսունակության վիճակում գտնվող անձի կողմից մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս է պատճառվում, ապա արարքն օբյեկտիվ իրադրության վերլուծությամբ ենթակա է որակման «Դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը» վերտառությունը կրող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով, չնայած, որ այդ դեպքում ևս բացակայում են քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած անձի գիտակցական և կամային հատկանիշները: Ընդ որում, նույն իրադրության պայմաններում եթե անմեղսունակության վիճակում գտնվող անձը չկարողանա օբյեկտիվ հանգամանքներից ելնելով ավարտին հասցնել արարքի կատարումը (օրինակ` դանակով հարվածելու պահին բռնվի նրա ձեռքը կամ հրազենից արձակված գնդակը չդիպչի հասցեատիրոջը), ապա արարքն օբյեկտիվ իրադրության վերլուծությամբ ենթակա է որակման որպես դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու փորձ):
Դրա մասին է վկայում նաև այն, որ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում, ի տարբերություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում սահմանված ընթացակարգի, դատարանը չի քննարկում անձի մեղավորության հարցը։ Մասնավորապես, բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում դատարանը պարզում է, թե «կատարվել է արդյոք հանրորեն վտանգավոր արարք»` առանց անդրադառնալու գործողության (անգործության) վտանգավորությունը գիտակցելու կամ ղեկավարելու հատկանիշներին։» (տե՛ս Արա Սարգսի Շուշանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԵԱՆԴ/0030/01/15 որոշման 13-15-րդ և 19-րդ կետերը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
Վերոգրյալի հիման վրա և հաշվի առնելով սույն դատավճռի 1․3-րդ կետում հաստատված փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է Կարեն Սաշայի Գալստյանին վերագրվող արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այն որակված է ճիշտ և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախատեսված արարքի արտաքին հատկանիշներին։ Ապացուցված է նաև նշված արարքը կատարելու պահին Կարեն Սաշայի Գալստյանի անմեղսունակությունը։
2․2․ Ապացուցված համարելով Կարեն Սաշայի Գալստյանի անմեղսունակությունն իրեն մեղսագրված արարքը կատարելու պահին՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ վերջինիս նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- Կարեն Գալստյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է արդյոք կիրառել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց.
- բժշկական բնույթի հարկադրանքի ինչ միջոց պետք է կիրառվի Կարեն Գալստյանի նկատմամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անվտանգության միջոցը պետական հարկադրանքով ապահովված քրեաիրավական ներգործության միջոց է, որը դատարանի դատավճռով կամ որոշմամբ պետության անունից նշանակվում է պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն գլխով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Անվտանգության միջոցների նպատակն է կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ սույն օրենսգրքով պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար: Սույն օրենսգրքի 120-րդ հոդվածով նախատեսված անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ փորձագետի, իսկ սույն օրենսգրքի 115-րդ և 116-րդ հոդվածներով նախատեսված անվտանգության միջոցների նշանակման վերաբերյալ՝ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ կարող են նշանակվել անվտանգության հետևյալ միջոցները.
1) բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ՝
ա. հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում,
բ. ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
գ. հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
2) որոշակի վայրեր այցելելու արգելք,
3) հոգեբանական օգնություն ստանալու պարտականություն:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատարանը բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց է նշանակում այն անձի նկատմամբ, որը՝
1) պատժի սպառնալիքով արգելված արարքի կատարման պահին գտնվել է անմեղսունակության վիճակում,
(...)
2. Դատարանն անձի նկատմամբ նշանակում է բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց, եթե հանգում է հետևության, որ անձը, իր առողջական վիճակով պայմանավորված, կարիք ունի բժշկական միջամտության, որը կապահովի իր կամ այլ անձի անվտանգությունը, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ անվտանգության միջոցների կիրառման նպատակի իրականացումը:
(...)
4․ Դատարանը սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված և հոգեկան վիճակով իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն չներկայացնող անձի վերաբերյալ անհրաժեշտ նյութերն ուղարկում է առողջապահության համապատասխան մարմին՝ այդ անձի բուժման հարցը լուծելու համար։»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատարանը հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով հիվանդանոցային բուժման կարիք չունի:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձյան․
«1․ Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպությունների ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որի հոգեկան վիճակը պահանջում է բուժման, խնամքի և հսկողության այնպիսի պայմաններ, որոնք կարող են իրականացվել միայն հիվանդանոցային պայմաններում:
2. Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպության հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով վտանգավոր է իր կամ այլ անձի համար և պահանջում է մշտական հսկողություն:»։
Նույն օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն․
«Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը, կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարմանը նպաստած գործոնները, անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը, իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը: Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կոնկրետ տեսակը նշանակելու որոշում կայացնելիս դատարանը հիմնվում է հոգեբուժական կազմակերպության հանձնաժողովի տված եզրակացության վրա:»։
2․2․1․ Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու նպատակը օրենսդիրը պայմանավորում է իր կամ այլ անձի անվտանգության ապահովման, ինչպես նաև պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը կանխելու հետ։
Քննարկվող հարկադրանքի միջոցի կիրառման իրավական հիմքն իր առողջական վիճակով պայմանավորված անձի՝ բժշկական միջամտության կարիք ունենալն է։ Այդպիսի բժշկական միջամտությունը պետք է ուղղված լինի և ի զորու լինի ապահովել տվյալ կամ այլ անձի անվտանգությունը և կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը։
Վերոգրյալից երևում է, որ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու պահին անձը պետք է շարունակի վտանգավոր լինել հասարակության համար, հակառակ դեպքում՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը կվերանա։ Այս տեսանկյունից բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկի պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը (բժշկական չափանիշ)։ Դրա հետ մեկտեղ պետք է գնահատման ենթարկվեն հետևյալ իրավական չափանիշները․
- կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը,
- դրա կատարմանը նպաստած գործոնները,
- անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը,
- իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը:
Անվտանգության միջոց նշանակելը դատարանի համար ոչ թե պարտականություն է, այլ հայեցողության շրջանակներում տրված իրավունք: Օրենսդիրը հստակեցնում է, որ դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար:
2․2․2․ Քննարկվող անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը։ Վերջինս անվտանգության միջոցի կիրառման բժշկական չափանիշի գնահատման միջոցն է: Ընդ որում, այդ եզրակացությունը դատարանի համար կաշկանդող չէ, քանի որ վերջինս ունի դատական հայեցողության շրջանակներում գործելու հնարավորություն և պարտավոր է գնահատման ենթարկել նաև իրավական չափանիշի առկայությունը։
Այսպես՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի տեսակը որոշելու յուրաքանչյուր դեպքում դատարանը համապատասխան եզրակացության հետ մեկտեղ պետք է քննարկման առարկա դարձնի և հաշվի առնի նաև անձի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի, ի թիվս այլոց, այն հարցը, թե ինչ օբյեկտի, ինչպիսի հասարակական հարաբերությունների դեմ է ուղղված եղել անձի ոտնձգությունը, ինչ եղանակով է կատարվել, ինչպիսի հետևանքներ է առաջացրել կամ կարող էր առաջացնել այն։
Էական կարևորություն ունի նաև անձի կողմից տվյալ արարքի կատարմանը նպաստած գործոնները վեր հանելը և դրանց պատշաճ գնահատումը։ Մասնավորապես որպես այդպիսիք կարող են լինել անձի՝ բուժում չստանալը կամ ոչ պատշաճ ստանալը, ընտանեկան վիճակը, այդ թվում՝ հսկողության բացակայությունը, արարքն այլ անձանց գործողություններով պայմանավորված լինելը և այլն։
Անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականության գնահատումը սերտորեն կապված է նախորդ հանգամանքների գնահատման հետ։ Այս տեսանկյունից պետք է հաշվի առնել նաև մինչև հիվանդության ախտորոշումը, ինչպես նաև դրանից հետո անձի կողմից այլ հանցանքներ կատարած լինելու հանգամանքը, դրանց բնույթը, պարբերականությունը։
Անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման հնարավորությունը պայմանավորվում է նաև մինչև բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման վարույթի դատական քննության ավարտը հասարակության համար անձի՝ վտանգավոր լինելու շարունակականության հանգամանքով: Վերջինս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ կարող է գնահատվել ոչ միայն բժշկական փաստաթղթերի հետազոտության, այլ նաև հոգեկան հիվանդությամբ տառապող անձի անհատական հատկանիշների, դատական նիստերի դահլիճում նրա դրսևորած վարքագծի, ունեցած հոգեվիճակի անմիջական գնահատման արդյունքում: Այս տեսանկյունից անհրաժեշտ է հաշվի առնել այն, որ հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձը դատավարությունում ունի երկբնույթ դեր, մասնավորապես` նա և՛ շահագրգիռ անձ է, և՛ դատաքննության օբյեկտ: Այս հաշվառմամբ էլ դատաքննությանը նրա մասնակցության ապահովմանն ուղղված պարտականություններ են դրված վարույթն իրականացնող մարմնի վրա, ինչը պայմանավորված է ոչ միայն գործն անձամբ ներկայացնելու նրա իրավունքի ապահովման, այլ նաև դատավորին հնարավորություն տալու համար իր անձնական կարծիքը ձևավորել գործի և այդ անձի հոգեկան վիճակի վերաբերյալ (տե՛ս, mutatis mutandis, Եվրոպական դատարանի` Kovalev v. Russia գործով 2007 թվականի մայիսի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 78145/01, կետեր 35-37): Դատավորի համար կարևոր է առնվազն հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձի հետ կարճ հանդիպում ունենալը և նախընտրելի է նրան հարցեր ուղղելը: Եվրոպական դատարանը գտնում է, որ դատավորի կողմից գործի լուծումը միայն փաստաթղթավորված ապացույցների հիման վրա, առանց տեսնելու կամ լսելու անձին, հանդիսանում է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված մրցակցության սկզբունքի խախտում (տե՛ս Եվրոպական դատարանի` Shtukaturov v. Russia գործով 2008 թվականի մարտի 24-ի վճիռը, գանգատ թիվ 4409/05, կետեր 72-73):
Հանրորեն վտանգավոր արարք կատարած սուբյեկտի անձը գնահատելիս դատարանը պետք է քննարկի նրա նկատմամբ նախկինում իրականացվող բուժման հանգամանքը, դրա տևողությունը, պայմանները, նրա ներկա հոգեկան վիճակը, վարքագիծը։ Դատարանը պետք է ուշադրություն դարձնի նաև այն հանգամանքների վրա, թե արդյոք տվյալ անձը նախկինում հանրորեն վտանգավոր արարք կատարել և համապատասխան բուժում ստացել է, թե ոչ։ Այս հանգամանքների պարզումը ևս կարող է էական նշանակություն ունենալ անձի` իր կամ շրջապատի համար վտանգավորության աստիճանը պարզելու հարցում։
Վերոնշյալ հանգամանքների համատեղ գնահատմամբ միայն դատարանը կարող է հիմնավորված որոշում կայացնել անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտության և դրա կոնկրետ տեսակի վերաբերյալ։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենգրքով նախատեսված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները միմյանցից տարբերվում են, նախևառաջ, անձին պահելու ռեժիմի խստությամբ։ Դրանցից առավել մեղմ ռեժիմն ունի հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողությունը և հարկադիր բուժումը, իսկ մյուս երկու տեսակները ենթադրում են անձի ազատության իրավունքի սահմանափակում։
Անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման հետ կապված բժշկական հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել բացառապես այդպիսի բժշկական ցուցման առկայության դեպքում։ Միևնույն ժամանակ այդպիսի բժշկական ցուցման առկայությունն ինքնին դատարանին չի պարտավորեցնում անձի ազատության իրավունքը սահմանափակող հարկադրանքի միջոց կիրառել։ Մասնավորապես՝ բժշկական ցուցումը վերաբերում է հարկադրանքի միջոց կիրառելու բժշկական չափանիշի առկայությանը, մինչդեռ դատարանը պարտավոր է դրա հետ մեկտեղ գնահատման ենթարկել նաև իրավական չափանիշի առկայությունը։ Այլ խոսքով՝ անձի նկատմամբ չի կարող ազատության իրավունքի սահմանափակման հետ կապված բժշկական հարկադրանքի միջոց կիրառվել առանց դրա վերաբերյալ համապատասխան բժշկական ցուցման առկայության։ Միևնույն ժամանակ այդպիսի բժշկական ցուցման առկայության դեպքում դատարանն իրավասու է իրավական չափանիշի հաշվառմամբ անձի նկատմամբ կիրառել ավելի մեղմ, այդ թվում՝ ազատության սահմանափակման հետ չկապված բժշկական հարկադրանքի միջոց։
2․2․3․ Վերոգրյալի հիման վրա անդրադառնալով Կարեն Գալստյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտության հարցին՝ Դատարանը հաշվի է առնում, որ ՀՀ առողջապահության նախարարությանը կից միջգերատեսչական ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննությունների հանձնաժողովի կողմից տրված ստացիորնար դատահոգեբուժական փորձաքննության թիվ 85 եզրակացության համաձայն՝ «(․․․) Վերլուծելով և համադրելորվ քրեական վարությի նյութերը, անամնեստիկ տեղեկությունները, առկա բուժ. փաստաթղթերը և ներկա հետազոտման արդյունքները փորձագիտական հանձնաժողովը եզրակացնում է, որ Կարեն Սաշայի Գալստյանը տառապել և տառապում է «Շիզոտիպային խանգարում դեկոմպենսացիայի շրջանում» F-21.0 հոգեկան հիվանդությամբ, որը արտահայտված է այն աստիճանի և ուղեկցվում է մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս նա չէր կարող և չի կարող գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանին հարկ է ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Իր ներկա հոգեկան վիճակով նա սոցիալապես վտանգավոր է ինչպես հանրության, այնպես իր իսկ համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական գործողություններին: Հաշվի առնելով նրա մոտ առկա «Շիզոտիպային խանգարումը դեկոմպենսացիայի շրջանում» խորհուրդ է տրվում հարկադիր բուժում հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում:»։
Բացի այդ, Դատարանի հարցմանն ի պատասխան ստացված ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 18-ի գրության համաձայն՝ «Կարեն Սաշայի Գալստյանը իր ներկա հոգեվիճակով շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ, ինչից ելնելով հետագա շարունակական բուժումը պետք է իրականացվի հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում։»։
Վերոհիշյալի հետ մեկտեղ Դատարանը հաշվի է առնում․
- Կարեն Գալստյանին վերագրված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, նրան վերագրվում է առողջության դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության հանցագործության օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներ պարունակող արարք, որը կատարվել է խուլիգանական դրդումներով, դանակի գործադրմամբ,
- Կարեն Գալստյանի մոտ ախտորոշված հոգեկան հիվանդության ախտանիշները դրսևորվում են մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք, որով էլ իր և հասարակության համար սոցիալապես վտանգ ներկայացնելու վերաբերյալ եզրահանգումը։
- Կարեն Գալստյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք համայնքների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2008թ․ դեկտեմբերի 12-ի թիվ ԵԱՆԴ/3065/02/08 վճռի հիման վրա կիրառվել է հոգեբուժական հիվանդանոցային հարկադիր բուժում։
- ՀՀ ԱՆ ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2024 թվականի օգոստոսի 29-ի գրության և քրեական գործի նյութերում առկա բժշկական փաստաթղթերի համաձայն՝ Կ․Գալստյանը 20․11․2009թ․-ից հաշվառման մեջ է գտնվում ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ում, իսկ 24․07-05․08․2024թթ-ին գտնվել է հիվանդանոցային բուժօգնության մեջ՝ «Շիզոտիպային խանգարում (F21)» ախտորոշմամբ։
- դատական նիստի ընթացքում Դատարանի հարցերին տրված արձագանքներով և նրա դրսևորած վարքագծով պայմանավորված Դատարանն արձանագրել է դատական քննությանը նրա փաստացի մասնակցելու հնարավորությունը և ապահովել նրա մասնակցությունը, իսկ դատական նիստերի ընթացքում նրա կողմից որևէ ագրեսիվ կամ ողջամտորեն վտանգավոր այլ վարքագիծ չի դրսևորվել։
Ելնելով Կարեն Գալստյանի հոգեկան առողջության վիճակի վերաբերյալ վերոգրյալ բժշկական բնույթի տեղեկատվությունից, այն համադրելով նաև սույն գործով Կարեն Գալստյանին վերագրված քրեական օրենքով արգելված արարքի բնույթի (առողջությանը թեթև վնաս պատճառելը՝ խուլիգանական դրդումներով), դրանից հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի հետ՝ Դատարանը գտնում է, որ Կարեն Գալստյանի կողմից հանրության համար վտանգ ներկայացնելու աստիճանը և նրա կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարելու հավանականությունն առկա է և բավարար՝ նրա ազատության իրավունքի սահմանափակման տեսանկյունից։
2․2․4․ Այսպիսով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Կարեն Գալստյանն իր առողջական վիճակով պայմանավորված կարիք ունի բժշկական միջամտության և այդ միջամտությունն անհրաժեշտ է ինչպես իր և այլ անձանց անվտանգությունն ապահովելու, այնպես էլ պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը կանխելու համար:
Հաշվի առնելով նախորդ կետերում նշված հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ Կարեն Գալստյանի նկատմամբ համաչափ է և անհրաժեշտ է նշանակել բժշկական բնույթի ամենախիստ հարկադրանքի միջոցը՝ հարկադիր բուժում հատուկ տիպի հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում, որն ի զորու է ապահովել ինչպես իր և այլ անձանց անվտանգությունը, այնպես էլ պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը։
2․2․5․ Անդրադառնալով Կարեն Գալստյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոցին՝ բժշկական հսկողությանը, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ դրա հիմքերը չեն վերացել:
2․2․6․ Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, պետք է ոչնչացնել, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանի կապույտ շապիկը՝ վերադարձնել սեփականատիրոջը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 427-430-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախատեսված արարքը կատարելու պահին ճանաչել անմեղսունակ:
Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ որպես բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառել հարկադիր բուժում հատուկ տիպի հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում:
Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ ընտրված անվտանգության միջոցը՝ բժշկական հսկողությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, ոչնչացնել, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանի կապույտ շապիկը՝ վերադարձնել սեփականատիրոջը:
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
«25» ապրիլի 2025 թվական քաղաք Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)
ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ` ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ԼՈՒՍԻՆԵ ՍԱՐՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ԱՆԴՐԱՆԻԿ ԱԼԵՔՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ ՏԻԳՐԱՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ԿԱՐԵՆ ԳԱԼՍՏՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՕՐԻՆԱԿԱՆ
ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ ՔՆԱՐԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ ՎԱՀԱԳՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
«Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում քննեց բժշկական հարկադրանքի վարույթն ըստ մեղադրանքի Կարեն Սաշայի Գալստյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով (ծնված՝ 12․07․1976 թվականին՝ Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած, չդատված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվել է՝ քաղաք Երևան, Եղիշե Թադևոսյան փողոց, 18-րդ շենք, 9-րդ բնակարան, 29․11․2024 թվականից մինչև օրս գտնվում է ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի հատուկ տիպի հոգեբուժական կազմակերպությունում)։
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Նկարագրական մաս.
2024 թվականի օգոստոսի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 13-1030-24 քրեական վարույթը։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին որոշում է կայացվել քրեական վարույթը բժշկական բնույթի հարկադրանքի վարույթի փոխակերպելու մասին։
2024 թվականի նոյեմբերի 28-ին դատարանի որոշմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին եզրափակիչ ակտով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան են մուտքագրվել թիվ 13-1030-24 քրեական վարույթի նյութերը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին քրեական գործը թիվ ԵԴ1/3672/01/24 համարի ներքո հանձնվել է դատավոր Վ․Ջիվանյանին, որով 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի հունվարի 20-ին Կարեն Գալստյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոց բժշկական հսկողությունը երկարաձգվել է 3 ամիս ժամկետով։
2025 թվականի ապրիլի 15-ին կայացվել է անմեղսունակության վերդիկտ և իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։
1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն.
Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ «նա 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 13։30-ի սահմաններում զբոսնելիս է եղել Երևան քաղաքի Տերյան փողոցով, նույն փողոցի 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի մոտ պատահական նկատել է իր հետ խնամիական հարաբերությունների մեջ գտնվող Վահագն Մկրտիչի Գրիգորյանին, որից հետո վերջինիս մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությամբ, իր մոտ պահվող դանակով, առանց որևէ պատճառի, խուլիգանական դրդումներով մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս աջ գոտկային շրջանին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող, առողջության կարճատև քայքայումով՝ ծակած-կտրած չթափանցող վերքի ձևով մարմնական վնասվածք։»։
1.2. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներ.
1.2.1. Մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանը դատաքննության փուլում հայտնել է, որ տուժողին հարվածել է, քանի որ մինչ այդ հեռախոսային խոսակցության ժամանակ նա իրեն հայհոյել է, հետազոտված դանակն իրենն է։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
1.2.2. Տուժող Վահագն Գրիգորյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ դեպքի կոնկրետ օրը չի հիշում, Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա Տերյան փողոցների խաչմերուկում իր մեջքին հասցրել են մարմնական վնասվածք, չի տեսել, թե ինչով է հարվածել, միայն ծակոց է զգացել։ Մինչև դեպքը մեղադրյալին չի ճանաչել, նրա հետ հեռախոսային խոսակցություն չի ունեցել և ընդհանրապես չի առնչվել։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
1.2.3. Դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, հաաձայն որի՝ դեպքի վայր է հանդիսանում Երևան քաղաքի Տերյալ 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի հատվածը, որտեղ շինության արտաքին պատին հայտնաբերվել է տեսանկարահանող սարք, որը վերցվել է, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանը հայտարարել է, որ տվյալ հատվածում է իրեն անհայտ անձը հարվածել դանակով։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 19-21/
1.2.4. Տեսագրությունը զննելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որոնց զենվել է դեպքի վայրում առկա տեսագրությունը, որի ընթացքում պարզվել է, որ Վահանգ Գրիգորյանը քայլել է մայթով և նրա թիկունքից եկող Կարեն Գալստյանը ձեռքում գտնվող առարկայով (դանակով), հարվածել է Վ. Գրիգորյանի թիկնային հատվածին և արագացված քայլերով հեռացել է նշված վայրից:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 33/
1.2.5. Հագուստը ներկայացնելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի թիվ 1 Հերացու անվան հիվանդանոցից վերցվել է դեպքի ժամանակ Վ. Գրիգորյանի հագին եղած կապույտ շապիկը, որի վրա հայտնաբերվել է ծակած հետք:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 18/
1.2.6. Ձերբակալված Կ. Գալստյանի անձնական խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի Կարեն Գասլտյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է ծալովի դանակ, որը վերցվել է:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 40/
1.2.7. Դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի Վ. Գրիգորյանի մարմնական վեասվածքները աջ գոտկային շրջանի ծակած-կտրած չթափանչող վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող կտրող առարկայով՝ ինչպես կարող էր հանդիսանալ փորձաքննությանը ներկայացված դանակը, ինչպես նաև նմանատիպ չափային և կառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող սուր ծակող կտրող այլ առարկայով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում և պատճառվել է առողջության թեթև վնաս, առողջության կարճատև քայքայումով, նկատի ունենալով վնասվածքների հետ անմիջական պատճառական կապի մեջ եղած հետևանքների տևողությունը՝ ոչ պակաս 6 օրից և ոչ ավելի 21 օրից:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 169-170/
1.2.8. Դատատեխնիկական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի փորձաքննությանը ներկայացված սևեռող շեղբով զսպանակային ծալովի, տետեսակենցաղային նշանակության դանակը գործարանային արտադրության զսպանակային ծալովի դանակ է, սառը զենք չի հանդիսանում:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 264-265/
1.2.9. Ստացիորնար դատահոգեբուժական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի վերլուծելով և համադրելորվ քրեական վարությի նյութերը, անամնեստիկ տեղեկությունները, առկա բուժ. փաստաթղթերը և ներկա հետազոտման արդյունքները փորձագիտական հանձնաժողովը եզրակացնում է, որ Կարեն Սաշայի Գալստյանը տառապել և տառապում է «Շիզոտիպային խանգարում դեկոմպենսացիայի շրջանում» F-21.0 հոգեկան հիվանդությամբ, որը արտահայտված է այն աստիճանի և ուղեկցվում է մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս նա չէր կարող և չի կարող գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանին հարկ է ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Իր ներկա հոգեկան վիճակով նա սոցիալապես վտանգավոր է ինչպես հանրության, այնպես իր իսկ համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական գործողություններին: Հաշվի առնելով նրա մոտ առկա «Շիզոտիպային խանգարումը դեկոմպենսացիայի շրջանում» խորհուրդ է տրվում հարկադիր բուժում հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 215-219/
1.2.10. Իրեղեն ապացույց ճանաչված, դեպքի պահին Վ. Գրիգորյանի հագին եղած, կապույտ շապիկը, որի թիկնային հատվածում առկա են վնասված հատված և արնանման հետքեր:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 279/
1.2.11. Իրեղեն ապացույց ճանաչված, Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 278/
1.2.12. Արտավարույթային փաստաթուղթն ապացույց ճանաչված, Երևան քաղաքի Տերյան 50 հասցեում գործող «Լաքշբի Բուտիկ» խանութի արտաքին պատին գտնվող տեսանկարահանող սարքի տեսագրությունները:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 34, 280-281/
1.2.13. Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք համայնքների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2008թ դեկտեմբերի 12-ի թիվ ԵԱՆԴ/3065/02/08 վճիռը, համաձայն որի դատարանը վճռել է Կարեն Սաշայի Գալստյանին ենթարկել հոգեբուժական հիվանդանոցային հարկադիր բուժման։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 105-106/
1.2.14. ՀՀ ԱՆ ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2024 թվականի օգոստոսի 29-ի գրությունը, համաձայն որի «Կ․Գալստյանը 20․11․2009թ․-ից հաշվառման մեջ է գտնվում ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ում,իսկ 24․07-05․08․2024թթ-ին գտնվել է հիվանդանոցային բուժօգնության մեջ՝ «Շիզոտիպային խանգարում (F21)» ախտորոշմամբ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 147/
1.2.15. ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 08-ի գրությունը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանը ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ում գտնվում է շարունակական բուժման մեջ։ Բուժման ֆոնին Կարեն Գալստյանի հոգեվիճակում դիտվում է որոշակի դրական դինամիկա, սակայն իր ներկա հոգեվիճակով Կարեն Գալստյանը շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է նաև հետևյալ ապացույցները.
1.2.16. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 տեղեկանքը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանի դատվածության վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 42/
1․2․17․ Կարեն Սաշայի Գալստյանի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 61-95
1.2.18. ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 18-ի գրությունը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանը իր ներկա հոգեվիճակով շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ, ինչից ելնելով հետագա շարունակական բուժումը պետք է իրականացվի հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
1.3. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, եզրահանգում է․ հաստատված է, որ մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանը 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 13։30-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Տերյան փողոցի 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի մոտ իր հետ խնամիական հարաբերությունների մեջ գտնվող Վահագն Մկրտիչի Գրիգորյանին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությամբ, իր մոտ պահվող դանակով, առանց որևէ պատճառի, խուլիգանական դրդումներով մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս աջ գոտկային շրջանին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող, առողջության կարճատև քայքայումով՝ ծակած-կտրած չթափանցող վերքի ձևով մարմնական վնասվածք։ Այդ հանգամանքը հաստատվել է ինչպես տուժողի ցուցմունքով, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված տեսագրությամբ, դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ, դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությամբ, իրեղեն ապացույցներ դանակով և տուժողի շապիկով։
2․ Պատճառաբանական մաս.
2․1․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ վնաս պատճառելը, որն առաջացրել է՝
1) առողջության կարճատև քայքայում կամ
2) ընդհանուր աշխատունակության աննշան կայուն կորուստ`
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է՝
1) անձի կամ նրա մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի նկատմամբ` կապված այդ անձի կողմից իր պետական, քաղաքական, ծառայողական, մասնագիտական կամ հասարակական գործունեության կամ պարտքի կատարման հետ,
2) հղի կնոջ նկատմամբ,
3) անօգնական վիճակում գտնվողի նկատմամբ,
4) անչափահասի նկատմամբ,
5) մի խումբ անձանց կողմից,
6) մերձավոր ազգականի, զուգընկերոջ կամ նախկին զուգընկերոջ կողմից կամ
7) խուլիգանական դրդումներով,
8) ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելության, անհանդուրժողականության կամ թշնամանքի շարժառիթով՝
պատժվում է հանրային աշխատանքներով` ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
(․․․)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Անմեղսունակության վիճակում սույն օրենսգրքով նախատեսված արարք կատարած անձը ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության:
2. Անմեղսունակ է համարվում այն անձը, որը սույն օրենսգրքով նախատեսված արարքը կատարելու պահին հոգեկան առողջության խնդիրների հետևանքով չի գիտակցել իր արարքի հակաիրավականությունը կամ չի ղեկավարել դա:»:
Անդրադառնալով բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցներ կիրառելու վարույթում դատարանի կողմից անձին մեղսագրվող արարքի որակմանն անդրադառնալու իրավաչափության հարցին՝ Վճռաբեկ դատարանն Արա Շուշանյանի վերաբերյալ գործով իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ. «[Ա]նմեղսունակ անձի դեպքում գիտակցական և կամային հատկանիշները բացակայում են, քանի որ նա զրկված է իր գործողության (անգործության) փաստացի բնույթն ու նշանակությունը, դրա վտանգավորությունը գիտակցելու կամ դա ղեկավարելու ունակությունից (տե՛ս Հարություն Շուքուրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2010 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ԵՔՐԴ/0350/01/08 որոշման 17-րդ կետը): Սակայն Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ գիտակցական կամ կամային հատկանիշներ չունենալը դեռևս չի բացառում անմեղսունակ անձի՝ քրեական օրենքով արգելված արարքին ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում նշված` օբյեկտի և օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներին համապատասխան իրավական որակում տալու հնարավորությունը: Հակառակ պարագայում առհասարակ պետք է բացառվի քրեաիրավական հարթությունում անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառումը քննարկելու հնարավորությունը, քանի որ գիտակցական և կամային հատկանիշները բնորոշ են ոչ միայն հանցափորձին, այլ ցանկացած ավարտված արարքին:
(…)
[Ա]նմեղսունակ անձի արարքը կարող է ստանալ թե՛ ձևական, թե՛ նյութական հանցակազմի հատկանիշներ կրող իրավական որակում (օրինակ, երբ անմեղսունակության վիճակում գտնվող անձի կողմից մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս է պատճառվում, ապա արարքն օբյեկտիվ իրադրության վերլուծությամբ ենթակա է որակման «Դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը» վերտառությունը կրող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով, չնայած, որ այդ դեպքում ևս բացակայում են քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած անձի գիտակցական և կամային հատկանիշները: Ընդ որում, նույն իրադրության պայմաններում եթե անմեղսունակության վիճակում գտնվող անձը չկարողանա օբյեկտիվ հանգամանքներից ելնելով ավարտին հասցնել արարքի կատարումը (օրինակ` դանակով հարվածելու պահին բռնվի նրա ձեռքը կամ հրազենից արձակված գնդակը չդիպչի հասցեատիրոջը), ապա արարքն օբյեկտիվ իրադրության վերլուծությամբ ենթակա է որակման որպես դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու փորձ):
Դրա մասին է վկայում նաև այն, որ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում, ի տարբերություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում սահմանված ընթացակարգի, դատարանը չի քննարկում անձի մեղավորության հարցը։ Մասնավորապես, բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում դատարանը պարզում է, թե «կատարվել է արդյոք հանրորեն վտանգավոր արարք»` առանց անդրադառնալու գործողության (անգործության) վտանգավորությունը գիտակցելու կամ ղեկավարելու հատկանիշներին։» (տե՛ս Արա Սարգսի Շուշանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԵԱՆԴ/0030/01/15 որոշման 13-15-րդ և 19-րդ կետերը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
Վերոգրյալի հիման վրա և հաշվի առնելով սույն դատավճռի 1․3-րդ կետում հաստատված փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է Կարեն Սաշայի Գալստյանին վերագրվող արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այն որակված է ճիշտ և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախատեսված արարքի արտաքին հատկանիշներին։ Ապացուցված է նաև նշված արարքը կատարելու պահին Կարեն Սաշայի Գալստյանի անմեղսունակությունը։
2․2․ Ապացուցված համարելով Կարեն Սաշայի Գալստյանի անմեղսունակությունն իրեն մեղսագրված արարքը կատարելու պահին՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ վերջինիս նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- Կարեն Գալստյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է արդյոք կիրառել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց.
- բժշկական բնույթի հարկադրանքի ինչ միջոց պետք է կիրառվի Կարեն Գալստյանի նկատմամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անվտանգության միջոցը պետական հարկադրանքով ապահովված քրեաիրավական ներգործության միջոց է, որը դատարանի դատավճռով կամ որոշմամբ պետության անունից նշանակվում է պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն գլխով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Անվտանգության միջոցների նպատակն է կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ սույն օրենսգրքով պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար: Սույն օրենսգրքի 120-րդ հոդվածով նախատեսված անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ փորձագետի, իսկ սույն օրենսգրքի 115-րդ և 116-րդ հոդվածներով նախատեսված անվտանգության միջոցների նշանակման վերաբերյալ՝ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ կարող են նշանակվել անվտանգության հետևյալ միջոցները.
1) բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ՝
ա. հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում,
բ. ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
գ. հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
2) որոշակի վայրեր այցելելու արգելք,
3) հոգեբանական օգնություն ստանալու պարտականություն:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատարանը բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց է նշանակում այն անձի նկատմամբ, որը՝
1) պատժի սպառնալիքով արգելված արարքի կատարման պահին գտնվել է անմեղսունակության վիճակում,
(...)
2. Դատարանն անձի նկատմամբ նշանակում է բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց, եթե հանգում է հետևության, որ անձը, իր առողջական վիճակով պայմանավորված, կարիք ունի բժշկական միջամտության, որը կապահովի իր կամ այլ անձի անվտանգությունը, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ անվտանգության միջոցների կիրառման նպատակի իրականացումը:
(...)
4․ Դատարանը սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված և հոգեկան վիճակով իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն չներկայացնող անձի վերաբերյալ անհրաժեշտ նյութերն ուղարկում է առողջապահության համապատասխան մարմին՝ այդ անձի բուժման հարցը լուծելու համար։»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատարանը հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով հիվանդանոցային բուժման կարիք չունի:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձյան․
«1․ Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպությունների ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որի հոգեկան վիճակը պահանջում է բուժման, խնամքի և հսկողության այնպիսի պայմաններ, որոնք կարող են իրականացվել միայն հիվանդանոցային պայմաններում:
2. Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպության հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով վտանգավոր է իր կամ այլ անձի համար և պահանջում է մշտական հսկողություն:»։
Նույն օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն․
«Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը, կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարմանը նպաստած գործոնները, անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը, իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը: Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կոնկրետ տեսակը նշանակելու որոշում կայացնելիս դատարանը հիմնվում է հոգեբուժական կազմակերպության հանձնաժողովի տված եզրակացության վրա:»։
2․2․1․ Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու նպատակը օրենսդիրը պայմանավորում է իր կամ այլ անձի անվտանգության ապահովման, ինչպես նաև պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը կանխելու հետ։
Քննարկվող հարկադրանքի միջոցի կիրառման իրավական հիմքն իր առողջական վիճակով պայմանավորված անձի՝ բժշկական միջամտության կարիք ունենալն է։ Այդպիսի բժշկական միջամտությունը պետք է ուղղված լինի և ի զորու լինի ապահովել տվյալ կամ այլ անձի անվտանգությունը և կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը։
Վերոգրյալից երևում է, որ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու պահին անձը պետք է շարունակի վտանգավոր լինել հասարակության համար, հակառակ դեպքում՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը կվերանա։ Այս տեսանկյունից բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկի պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը (բժշկական չափանիշ)։ Դրա հետ մեկտեղ պետք է գնահատման ենթարկվեն հետևյալ իրավական չափանիշները․
- կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը,
- դրա կատարմանը նպաստած գործոնները,
- անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը,
- իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը:
Անվտանգության միջոց նշանակելը դատարանի համար ոչ թե պարտականություն է, այլ հայեցողության շրջանակներում տրված իրավունք: Օրենսդիրը հստակեցնում է, որ դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար:
2․2․2․ Քննարկվող անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը։ Վերջինս անվտանգության միջոցի կիրառման բժշկական չափանիշի գնահատման միջոցն է: Ընդ որում, այդ եզրակացությունը դատարանի համար կաշկանդող չէ, քանի որ վերջինս ունի դատական հայեցողության շրջանակներում գործելու հնարավորություն և պարտավոր է գնահատման ենթարկել նաև իրավական չափանիշի առկայությունը։
Այսպես՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի տեսակը որոշելու յուրաքանչյուր դեպքում դատարանը համապատասխան եզրակացության հետ մեկտեղ պետք է քննարկման առարկա դարձնի և հաշվի առնի նաև անձի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի, ի թիվս այլոց, այն հարցը, թե ինչ օբյեկտի, ինչպիսի հասարակական հարաբերությունների դեմ է ուղղված եղել անձի ոտնձգությունը, ինչ եղանակով է կատարվել, ինչպիսի հետևանքներ է առաջացրել կամ կարող էր առաջացնել այն։
Էական կարևորություն ունի նաև անձի կողմից տվյալ արարքի կատարմանը նպաստած գործոնները վեր հանելը և դրանց պատշաճ գնահատումը։ Մասնավորապես որպես այդպիսիք կարող են լինել անձի՝ բուժում չստանալը կամ ոչ պատշաճ ստանալը, ընտանեկան վիճակը, այդ թվում՝ հսկողության բացակայությունը, արարքն այլ անձանց գործողություններով պայմանավորված լինելը և այլն։
Անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականության գնահատումը սերտորեն կապված է նախորդ հանգամանքների գնահատման հետ։ Այս տեսանկյունից պետք է հաշվի առնել նաև մինչև հիվանդության ախտորոշումը, ինչպես նաև դրանից հետո անձի կողմից այլ հանցանքներ կատարած լինելու հանգամանքը, դրանց բնույթը, պարբերականությունը։
Անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման հնարավորությունը պայմանավորվում է նաև մինչև բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման վարույթի դատական քննության ավարտը հասարակության համար անձի՝ վտանգավոր լինելու շարունակականության հանգամանքով: Վերջինս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ կարող է գնահատվել ոչ միայն բժշկական փաստաթղթերի հետազոտության, այլ նաև հոգեկան հիվանդությամբ տառապող անձի անհատական հատկանիշների, դատական նիստերի դահլիճում նրա դրսևորած վարքագծի, ունեցած հոգեվիճակի անմիջական գնահատման արդյունքում: Այս տեսանկյունից անհրաժեշտ է հաշվի առնել այն, որ հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձը դատավարությունում ունի երկբնույթ դեր, մասնավորապես` նա և՛ շահագրգիռ անձ է, և՛ դատաքննության օբյեկտ: Այս հաշվառմամբ էլ դատաքննությանը նրա մասնակցության ապահովմանն ուղղված պարտականություններ են դրված վարույթն իրականացնող մարմնի վրա, ինչը պայմանավորված է ոչ միայն գործն անձամբ ներկայացնելու նրա իրավունքի ապահովման, այլ նաև դատավորին հնարավորություն տալու համար իր անձնական կարծիքը ձևավորել գործի և այդ անձի հոգեկան վիճակի վերաբերյալ (տե՛ս, mutatis mutandis, Եվրոպական դատարանի` Kovalev v. Russia գործով 2007 թվականի մայիսի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 78145/01, կետեր 35-37): Դատավորի համար կարևոր է առնվազն հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձի հետ կարճ հանդիպում ունենալը և նախընտրելի է նրան հարցեր ուղղելը: Եվրոպական դատարանը գտնում է, որ դատավորի կողմից գործի լուծումը միայն փաստաթղթավորված ապացույցների հիման վրա, առանց տեսնելու կամ լսելու անձին, հանդիսանում է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված մրցակցության սկզբունքի խախտում (տե՛ս Եվրոպական դատարանի` Shtukaturov v. Russia գործով 2008 թվականի մարտի 24-ի վճիռը, գանգատ թիվ 4409/05, կետեր 72-73):
Հանրորեն վտանգավոր արարք կատարած սուբյեկտի անձը գնահատելիս դատարանը պետք է քննարկի նրա նկատմամբ նախկինում իրականացվող բուժման հանգամանքը, դրա տևողությունը, պայմանները, նրա ներկա հոգեկան վիճակը, վարքագիծը։ Դատարանը պետք է ուշադրություն դարձնի նաև այն հանգամանքների վրա, թե արդյոք տվյալ անձը նախկինում հանրորեն վտանգավոր արարք կատարել և համապատասխան բուժում ստացել է, թե ոչ։ Այս հանգամանքների պարզումը ևս կարող է էական նշանակություն ունենալ անձի` իր կամ շրջապատի համար վտանգավորության աստիճանը պարզելու հարցում։
Վերոնշյալ հանգամանքների համատեղ գնահատմամբ միայն դատարանը կարող է հիմնավորված որոշում կայացնել անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտության և դրա կոնկրետ տեսակի վերաբերյալ։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենգրքով նախատեսված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները միմյանցից տարբերվում են, նախևառաջ, անձին պահելու ռեժիմի խստությամբ։ Դրանցից առավել մեղմ ռեժիմն ունի հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողությունը և հարկադիր բուժումը, իսկ մյուս երկու տեսակները ենթադրում են անձի ազատության իրավունքի սահմանափակում։
Անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման հետ կապված բժշկական հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել բացառապես այդպիսի բժշկական ցուցման առկայության դեպքում։ Միևնույն ժամանակ այդպիսի բժշկական ցուցման առկայությունն ինքնին դատարանին չի պարտավորեցնում անձի ազատության իրավունքը սահմանափակող հարկադրանքի միջոց կիրառել։ Մասնավորապես՝ բժշկական ցուցումը վերաբերում է հարկադրանքի միջոց կիրառելու բժշկական չափանիշի առկայությանը, մինչդեռ դատարանը պարտավոր է դրա հետ մեկտեղ գնահատման ենթարկել նաև իրավական չափանիշի առկայությունը։ Այլ խոսքով՝ անձի նկատմամբ չի կարող ազատության իրավունքի սահմանափակման հետ կապված բժշկական հարկադրանքի միջոց կիրառվել առանց դրա վերաբերյալ համապատասխան բժշկական ցուցման առկայության։ Միևնույն ժամանակ այդպիսի բժշկական ցուցման առկայության դեպքում դատարանն իրավասու է իրավական չափանիշի հաշվառմամբ անձի նկատմամբ կիրառել ավելի մեղմ, այդ թվում՝ ազատության սահմանափակման հետ չկապված բժշկական հարկադրանքի միջոց։
2․2․3․ Վերոգրյալի հիման վրա անդրադառնալով Կարեն Գալստյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտության հարցին՝ Դատարանը հաշվի է առնում, որ ՀՀ առողջապահության նախարարությանը կից միջգերատեսչական ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննությունների հանձնաժողովի կողմից տրված ստացիորնար դատահոգեբուժական փորձաքննության թիվ 85 եզրակացության համաձայն՝ «(․․․) Վերլուծելով և համադրելորվ քրեական վարությի նյութերը, անամնեստիկ տեղեկությունները, առկա բուժ. փաստաթղթերը և ներկա հետազոտման արդյունքները փորձագիտական հանձնաժողովը եզրակացնում է, որ Կարեն Սաշայի Գալստյանը տառապել և տառապում է «Շիզոտիպային խանգարում դեկոմպենսացիայի շրջանում» F-21.0 հոգեկան հիվանդությամբ, որը արտահայտված է այն աստիճանի և ուղեկցվում է մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս նա չէր կարող և չի կարող գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանին հարկ է ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Իր ներկա հոգեկան վիճակով նա սոցիալապես վտանգավոր է ինչպես հանրության, այնպես իր իսկ համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական գործողություններին: Հաշվի առնելով նրա մոտ առկա «Շիզոտիպային խանգարումը դեկոմպենսացիայի շրջանում» խորհուրդ է տրվում հարկադիր բուժում հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում:»։
Բացի այդ, Դատարանի հարցմանն ի պատասխան ստացված ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 18-ի գրության համաձայն՝ «Կարեն Սաշայի Գալստյանը իր ներկա հոգեվիճակով շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ, ինչից ելնելով հետագա շարունակական բուժումը պետք է իրականացվի հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում։»։
Վերոհիշյալի հետ մեկտեղ Դատարանը հաշվի է առնում․
- Կարեն Գալստյանին վերագրված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, նրան վերագրվում է առողջության դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության հանցագործության օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներ պարունակող արարք, որը կատարվել է խուլիգանական դրդումներով, դանակի գործադրմամբ,
- Կարեն Գալստյանի մոտ ախտորոշված հոգեկան հիվանդության ախտանիշները դրսևորվում են մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք, որով էլ իր և հասարակության համար սոցիալապես վտանգ ներկայացնելու վերաբերյալ եզրահանգումը։
- Կարեն Գալստյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք համայնքների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2008թ․ դեկտեմբերի 12-ի թիվ ԵԱՆԴ/3065/02/08 վճռի հիման վրա կիրառվել է հոգեբուժական հիվանդանոցային հարկադիր բուժում։
- ՀՀ ԱՆ ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2024 թվականի օգոստոսի 29-ի գրության և քրեական գործի նյութերում առկա բժշկական փաստաթղթերի համաձայն՝ Կ․Գալստյանը 20․11․2009թ․-ից հաշվառման մեջ է գտնվում ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ում, իսկ 24․07-05․08․2024թթ-ին գտնվել է հիվանդանոցային բուժօգնության մեջ՝ «Շիզոտիպային խանգարում (F21)» ախտորոշմամբ։
- դատական նիստի ընթացքում Դատարանի հարցերին տրված արձագանքներով և նրա դրսևորած վարքագծով պայմանավորված Դատարանն արձանագրել է դատական քննությանը նրա փաստացի մասնակցելու հնարավորությունը և ապահովել նրա մասնակցությունը, իսկ դատական նիստերի ընթացքում նրա կողմից որևէ ագրեսիվ կամ ողջամտորեն վտանգավոր այլ վարքագիծ չի դրսևորվել։
Ելնելով Կարեն Գալստյանի հոգեկան առողջության վիճակի վերաբերյալ վերոգրյալ բժշկական բնույթի տեղեկատվությունից, այն համադրելով նաև սույն գործով Կարեն Գալստյանին վերագրված քրեական օրենքով արգելված արարքի բնույթի (առողջությանը թեթև վնաս պատճառելը՝ խուլիգանական դրդումներով), դրանից հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի հետ՝ Դատարանը գտնում է, որ Կարեն Գալստյանի կողմից հանրության համար վտանգ ներկայացնելու աստիճանը և նրա կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարելու հավանականությունն առկա է և բավարար՝ նրա ազատության իրավունքի սահմանափակման տեսանկյունից։
2․2․4․ Այսպիսով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Կարեն Գալստյանն իր առողջական վիճակով պայմանավորված կարիք ունի բժշկական միջամտության և այդ միջամտությունն անհրաժեշտ է ինչպես իր և այլ անձանց անվտանգությունն ապահովելու, այնպես էլ պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը կանխելու համար:
Հաշվի առնելով նախորդ կետերում նշված հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ Կարեն Գալստյանի նկատմամբ համաչափ է և անհրաժեշտ է նշանակել բժշկական բնույթի ամենախիստ հարկադրանքի միջոցը՝ հարկադիր բուժում հատուկ տիպի հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում, որն ի զորու է ապահովել ինչպես իր և այլ անձանց անվտանգությունը, այնպես էլ պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը։
2․2․5․ Անդրադառնալով Կարեն Գալստյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոցին՝ բժշկական հսկողությանը, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ դրա հիմքերը չեն վերացել:
2․2․6․ Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, պետք է ոչնչացնել, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանի կապույտ շապիկը՝ վերադարձնել սեփականատիրոջը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 427-430-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախատեսված արարքը կատարելու պահին ճանաչել անմեղսունակ:
Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ որպես բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառել հարկադիր բուժում հատուկ տիպի հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում:
Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ ընտրված անվտանգության միջոցը՝ բժշկական հսկողությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, ոչնչացնել, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանի կապույտ շապիկը՝ վերադարձնել սեփականատիրոջը:
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/3672/01/24
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 10-12-2024 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 13-1030-24 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Կարեն Սաշայի Գալստյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 13:30-ի սահմաններում, երբ զբոսնելիս է եղել Երևան քաղաքի Տերյան փողոցով, նույն փողոցի 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի մոտ պատահական նկատել է իր հետ խնամիական հարաբերությունների մեջ գտնվող Վահագն Մկրտիչի Գրիգորյանին, որից հետո վերջինիս մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությամբ, իր մոտ պահվող դանակով, առանց որևէ պատճառի, խուլիգանական դրդումներով մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս աջ գոտկային շրջանին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող, առողջության կարճատև քայքայումով՝ ծակած-կտրած չթափանցող վերքի ձևով մարմնական վնասվածք: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Կարեն |
| Ազգանուն | Գալստյան |
| Հայրանուն | Սաշայի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 171 Մաս 2 Կետ 7 /2021թ. մայիսի 5-ին ընդունված գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի/ |
| Դատվածություն | |
| Դատվածություն | նախկինում չդատված |
| Վիճակագրական տողի համարը | 3.6 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.2 |
| Չափահաս | Այո |
| Այլ նշումներ | տեղավորվել է ՀՀ ԱՆ <<Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն>> ՓԲԸ-ի հատուկ տիպի հոգեբուժական կազմակերպություն՝ երկու ամիս ժամկետով |
Մակագրել
| Երբ | 10-12-2024 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Վահե |
| Ազգանուն | Ջիվանյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 13-12-2024 |
|---|---|
| Որոշում | ԵԴ1/3672/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին «13» դեկտեմբերի 2024թ․ ք. Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Վ.Ջիվանյանս, ուսումնասիրելով թիվ ԵԴ1/3672/01/24 բժշկական հարկադրանքի վարույթը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի 2024 թվականի դեկտեմբերի 09-ին ՀՀ դատախազության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Ալեքյանի 2024թ․ դեկտեմբերի 09-ի որոշմամբ դատարան են հանձնվել թիվ 13-1030-24 բժշկական հարկադրանքի վարույթի նյութերը։ Բժշկական հարկադրանքի վարույթն ըստ մեղադրանքի Կարեն Սաշայի Գալստյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան մուտքագրվել է 2024թ․ դեկտեմբերի 10-ին և 2024թ․ դեկտեմբերի 11-ին հանձնվել է ինձ։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 310-րդ հոդվածներով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի 1. Ստանձնել բժշկական հարկադրանքի վարույթն ըստ մեղադրանքի Կարեն Սաշայի Գալստյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով, և նշանակել նախնական դատալսումներ (դռնբաց) 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին՝ ժամը 14։30-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի «Աջափնյակ 1» նստավայրում։ 2. Որոշման պատճենը երկօրյա ժամկետում ուղարկել հանրային մեղադրողին, ինչպես նաև վարույթի մասնավոր մասնակիցներին՝ դրան կցելով նրա իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ սահմանված ձևի հուշաթերթ, ներառյալ նախնական դատալսումների ընթացքում քննարկման ենթակա հարցերի ցանկը և դրանց կապակցությամբ միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքի մասին պարզաբանում: ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալի օրինական ներկայացուցիչ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ա․ |
| Ազգանուն | Ալեքյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վահագն |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Քնարիկ |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Սերգեյ |
| Ազգանուն | Սահակյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 25-12-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 25-12-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2024 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 20-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 20-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 20-01-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/3672/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑԻ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «20» հունվարի 2025թ․ ք․Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Դատարան)` ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ` ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` ԼՈՒՍԻՆԵ ՍԱՐՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ` ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ԱՆԴՐԱՆԻԿ ԱԼԵՔՅԱՆԻ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՕՐԻՆԱԿԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ ՔՆԱՐԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ «Աջափնյակ-1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով հոգեկան առողջության խնդիր ունեցող մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանի (ծնված՝ 12․07․1976 թվականին՝ Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած, չդատված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվել է՝ քաղաք Երևան, Եղիշե Թադևոսյան փողոց, 18-րդ շենք, 9-րդ բնակարան, 29․11․2024 թվականից մինչև օրս գտնվում է ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի հատուկ տիպի հոգեբուժական կազմակերպությունում) նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառված բժշկական հսկողության ժամկետը երկարաձգելու, այն փոփոխելու կամ վերացնելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական պատմությունը. 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 13-1030-24 քրեական վարույթը։ 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով այն արարքի համար, որ «նա 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 13։30-ի սահմաններում զբոսնելիս է եղել Երևան քաղաքի Տերյան փողոցով, նույն փողոցի 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի մոտ պատահական նկատել է իր հետ խնամիական հարաբերությունների մեջ գտնվող Վահագն Մկրտիչի Գրիգորյանին, որից հետո վերջինիս մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությամբ, իր մոտ պահվող դանակով, առանց որևէ պատճառի, խուլիգանական դրդումներով մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս աջ գոտկային շրջանին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող, առողջության կարճատև քայքայումով՝ ծակած-կտրած չթափանցող վերքի ձևով մարմնական վնասվածք։»։ 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին որոշում է կայացվել քրեական վարույթը բժշկական բնույթի հարկադրանքի վարույթի փոխակերպելու մասին։ 2024 թվականի նոյեմբերի 28-ին դատարանի որոշմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան են մուտքագրվել թիվ 13-1030-24 քրեական վարույթի նյութերը։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին քրեական գործը թիվ ԵԴ1/3672/01/24 համարի ներքո հանձնվել է դատավոր Վ․Ջիվանյանին, որով 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։ Դատական նիստի մասնակիցների հայտարարությունները. Հանրային մեղադրող Ա․Ալեքյանը միջնորդեց երկարաձգել մեղադրյալ Կարեն Գալստյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կրառված բժշկական հսկողության ժամկետը 3 ամսով՝ հաշվի առնելով, որ դեռևս չեն վերացել դատահոգեբուժական փորձաքննությամբ նշված հիմքերը՝ Կարեն Գալստյանը շարունակում է վտանգ ներկայացնել ինչպես իր, այնպես էլ շրջապատի համար։ Մեղադրյալի օրինական ներկայացուցիչ Ք․Սարգսյանը հայտնեց, որ իր որդին՝ Կ․Գալստյանն առողջացել է և նա կարող է իր հետագա բուժումը շարունակել տանը, կարիք չկա նրան պահել հոգեբուժարանում։ Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «1․ Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (…) 6) Հանրության համար վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների տարածումը, ինչպես նաև հոգեկան խանգարում ունեցող, հարբեցող կամ թմրամոլ անձանցից բխող վտանգը կանխելու նպատակով: (…) 3․ Անձնական ազատությունից զրկված յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի վիճարկելու իրեն ազատությունից զրկելու իրավաչափությունը, որի վերաբերյալ դատարանը սեղմ ժամկետում որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե ազատությունից զրկելը ոչ իրավաչափ է:»։ Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ` Կոնվենցիա) 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք։ Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով. (…) ե. անձանց օրինական կալանքի վերցնելը՝ վարակիչ հիվանդությունների տարածումը կանխելու նպատակով, ինչպես նաև հոգեկան հիվանդներին, գինեմոլներին կամ թմրամոլներին կամ թափառաշրջիկներին օրինական կալանքի վերցնելը, (…)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անմեղսունակության վիճակում սույն օրենսգրքով նախատեսված արարք կատարած անձը ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության: 2. Անմեղսունակ է համարվում այն անձը, որը սույն օրենսգրքով նախատեսված արարքը կատարելու պահին հոգեկան առողջության խնդիրների հետևանքով չի գիտակցել իր արարքի հակաիրավականությունը կամ չի ղեկավարել դա:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի համաձայն՝ « 1. Դատարանը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավասու է՝ 1) իրականացնելու վարույթ առաջին ատյանի կարգով. 2) իրականացնելու դատական երաշխիքների վարույթ. 3) իրականացնելու դատական վերանայման վարույթ. 4) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու դատավարական սանկցիաներ. 5) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու խափանման և անվտանգության միջոցներ, գույքի արգելադրում. 6) դատական ակտը հանձնելու կատարման: 2. Դատարանը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում իրականացնում է այլ լիազորություններ:»: ՀՀ Սահմանադրության 85-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք, օրենքին համապատասխան, ունի առողջության պահպանման իրավունք:»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 136-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Հոգեկան առողջության խնդիր ունեցող անձանց նկատմամբ կիրառվող հարկադրանքի միջոցներն են՝ 1) փորձաքննություն կատարելու համար բժշկական հաստատությունում տեղավորելը. 2) անվտանգության միջոցները:»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 138-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անվտանգության միջոցներն են՝ 1) ընտանեկան հսկողությունը. 2) բժշկական հսկողությունը: 2. Անվտանգության միջոցը կարող է կիրառվել մեղադրյալի, ինչպես նաև այն անձի նկատմամբ, որի նկատմամբ իրականացվում է բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու վարույթ:»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 139-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Ընտանեկան հսկողությունը հոգեկան առողջության խնդիր ունեցող անձին նրա ազգականին կամ խնամակալին հանձնելն է` նրա պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով: Ընտանեկան հսկողությունը կիրառվում է հանրության համար վտանգ չներկայացնող անձի նկատմամբ:»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 140-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Բժշկական հսկողությունը հանրության համար վտանգ ներկայացնող անձին հոգեբուժական կազմակերպությունում պահելն է հիվանդանոցային հսկողություն կամ բուժում ապահովելու նպատակով: 2. Բժշկական հսկողությունը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է անվտանգության այդ միջոցի կիրառման անհրաժեշտությունը: Դատական վարույթում բավարար է դատարանի կողմից բժշկական հսկողության կիրառման անհրաժեշտության պատճառաբանված հաստատումը։ 3. Բժշկական հսկողության նկատմամբ վերաբերելի մասով (mutatis mutandis) կիրառվում են կալանքի` որպես խափանման միջոցի կիրառման համար սույն օրենսգրքով սահմանված կանոնները:»։ Միավորված ազգերի կազմակերպության՝ 1991 թվականի դեկտեմբերի 17-ի «Հոգեկան հիվանդների պաշտպանության և հոգեբուժական օգնության բարելավման» թիվ 46/119 բանաձևի 1-ին սկզբունքի 5-րդ մասն ամրագրում է, որ հոգեկան հիվանդություն ունեցող յուրաքանչյուր ոք պետք է իրավունք ունենա իրականացնելու բոլոր քաղաքացիական, քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքները, որոնք ճանաչված են «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում», «Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրում, «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրում։ Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի՝ 2004 թվականի սեպտեմբերի 22-ի «Հոգեկան խանգարումներ ունեցող անձանց իրավունքների և արժանապատվության պաշտպանության մասին», թիվ REC (2004) 10 հանձնարարականի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է, որ անդամ պետությունները պետք է երաշխավորեն այնպիսի կառուցակարգերի գոյությունը, որոնք կպաշտպանեն հոգեկան խանգարումներ ունեցող խոցելի անձանց, մասնավորապես՝ այն անձանց, ովքեր համաձայնություն տալու կարողություն չունեն կամ չեն կարող դիմակայել մարդու իրավունքների խախտմանը։ 2022 թվականի մարտի 29-ի ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԱՐԱԴ1/0001/14/18, ԱՐԱԴ1/0001/15/18 որոշմամբ, անդրադառնալով հոգեբուժական հաստատությունում տեղավորել անվտանգության միջոցի կիրառման իրավական երաշխիքների ապահովմանը, արձանագրել է, որ հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող անձի` ազատության իրավունքի արդյունավետ երաշխավորման տեսանկյունից` անվտանգության միջոցների կիրառումը պետք է պայմանավորվի ոչ թե հասարակության համար առհասարակ վտանգ ներկայացնելու կամ չներկայացնելու հանգամանքով, այլ` այդպիսի վտանգի աստիճանի գնահատմամբ, որպիսի մոտեցման պայմաններում ընտանեկան հսկողությունը կարող է դիտարկվել որպես ազատությունից զրկելու հետ չկապված այլընտրանքային միջոց` բժշկական հսկողություն անվտանգության միջոցի կիրառելիության հարցը լուծելիս։ Այլ կերպ, նվազ վտանգ ներկայացնելու դեպքում, անձի նկատմամբ ազատության իրավունքի սահմանափակմամբ զուգորդված՝ հոգեբուժական հաստատությունում տեղավորելու հարկադրանքի միջոցը պետք է կիրառվի ընտանեկան հսկողություն անվտանգության միջոցի կիրառման աննպատակահարմարության մասին եզրահանգման գալուց հետո: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նաև, որ ազատությունից զրկելու հետ կապված բժշկական հսկողություն անվտանգության միջոցի կիրառման ընթացակարգի նկատմամբ վերաբերելի մասով (mutatis mutandis) պետք է կիրառելի լինեն կալանքի՝ որպես խափանման միջոցի կիրառման կանոնները։ Այլ կերպ, այն պետք է ենթակա լինի պարբերական վերանայման և սահմանափակված լինի երկամսյա ժամկետով։ (…) Միաժամանակ, նշվածը նաև ենթադրում է, որ բժշկական հաստատությունում տեղավորելու անվտանգության միջոցի կիրառման շրջանակներում դատարանները պետք է քննարկման առարկա դարձնեն քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության հարցը։ Մասնավորապես, քրեական դատավարությունում անձի ազատության իրավունքի սահմանափակումը չի կարող վերացական լինել, այն մշտապես պայմանավորված է քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած լինելու կասկածի հետ, որի բացակայությունը նաև բացառում է ազատության իրավունքի սահմանափակման հնարավորությունը։ Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կիրառման ողջ գործընթացը քրեական դատավարությունում ածանցվում է անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման փաստից։ Ուստի, մինչ այդ փաստի վերջնական հաստատումն անձի իրավունքներն ու ազատությունները սահմանափակող դատավարական հարկադրանքի միջոցների կիրառման համար էական նշանակություն ունի անձի` քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի գնահատումը։ Եթե բացակայի իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածը, ապա դատավարական հարկադրանքի միջոց կիրառվել չի կարող։ Նշվածը երաշխիք է անձի իրավունքներն ու ազատությունները սահմանափակող դատավարական հարկադրանքի միջոցների կամայական կիրառումը բացառելու համար։ Վերոնշյալ նորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ պետք է նկատել, որ օրենսդիրը հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող անձանց նկատմամբ հատուկ վերաբերմունք դրսևորելով, նրանց առողջությանը հակացուցված խափանման միջոցներ չկիրառելով կամ դրանց կիրառումը նպատակահարմար չհամարելով՝ նախատեսել է անվտանգության միջոցների կիրառման հնարավորություն: Անվտանգության միջոցի կիրառման հարցը քննարկելիս Դատարանը նախ անդրադառնում է դրանց կիրառման պայմանների և նպատակների առկայությանը: Անձի նկատմամբ անվտանգության միջոցի կիրառումը կհամարվի օրինական և հիմնավորված միայն այն դեպքում, երբ հաստատվի անձի առնչությունն իրեն մեղսագրվող հանցագործությանը (քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած լինելու հիմնավոր կասկածը): Հարկ է նկատել, որ կատարված փոփոխությունների արդյունքում քրեական օրենքով արգելված արարք կատարելու մեջ հիմնավոր կասկածի առկայությունը պարտադիր է ոչ միայն խափանման, այլև հարկադրանքի ցանկացած միջոցի կիրառման պարագայում, քանի որ ցանկացած հարկադրական միջոց իրենից ներկայացնում է անձի իրավունքների որոշակի սահմանափակում, ուստի դրա կիրառման իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձը պետք է ապացուցողական թեկուզ ցածր չափանիշով հիմնավորում ներկայացնի մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող արարքի կատարման վերաբերյալ: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` Եվրոպական դատարան), իր մի շարք նախադեպային որոշումներում նշել է, որ քրեական իրավախախտում կատարված լինելու «հիմնավոր կասկածը» ենթադրում է այնպիսի փաստերի կամ տեղեկությունների առկայություն, որոնք անաչառ դիտորդին կհամոզեն, որ տվյալ անձը կարող է կատարած լինել իրավախախտում: Ընդ որում, հիմնավոր կասկածը չի պահանջում կատարված արարքի մեջ մեղադրյալի մեղավորությունն ապացուցող՝ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցման չափանիշին համապատասխան բավարար փաստերի առկայություն, այնուամենայնիվ, «կասկածը» պետք է լինի ողջամիտ, այն պետք է հիմնված լինի օրենքով սահմանված կարգով ձեռքբերված որոշակի փաստական տվյալների վրա (համանման իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Վճռաբեկ Դատարանը 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԵԱՆԴ/0017/06/16 քրեական գործով): Դատարանն արձանագրում է, որ դատարանի վարույթում գտնվող գործով անվտանգության միջոցի իրավաչափության հարցը քննարկելիս Դատարանն իրավասու է հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածի առկայությունը գնահատել առերևույթության մակարդակում։ Դատարանի այս դիրքորոշումը հիմնավորվում է նրանով, որ հանցագործության դեպքի, դրան անձի առնչության, մեղավորության ապացուցվածության, արարքի որակման իրավաչափության գնահատումը, ի թիվս այլոց, կազմում է գործի ըստ էության քննության առարկան։ Գործի արդարացի քննության և մրցակցության սկզբունքներից ելնելով, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար պետք է ստեղծվի գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ՝ դրանով իսկ ապահովելով մրցակցության սկզբունքի կենսագործումը և հասնելով քրեական դատավարության առջև դրված խնդիրների իրագործմանը: Այսինքն՝ մինչև գործի ըստ էության լուծումը տվյալ վարույթի հանգուցային հարցերի, այդ թվում՝ հիմնավոր կասկածի շրջանակներում մեղադրյալի արարքի որակման իրավաչափության (ուռճացվածության), դրա հիմնավորվածության հարցերի վերաբերյալ վաղաժամ դատողություններ կատարելն օբյեկտիվ հիմքեր կտա պնդելու, որ դատարանը, ի սկզբանե, տվյալ գործով որոշակի նախատրամադրվածություն է ունեցել, ինչն անթույլատրելի է: Հետևաբար՝ դատարանի վարույթում գտնվող գործով, ի տարբերություն մինչդատական վարույթում գտնվող վարույթի, անվտանգության միջոցի իրավաչափության հարցը քննարկելիս դրա պայմանների առկայությունը ենթադրվում է, եթե դրանք չեն բացառվում ակնհայտ փաստերով, որոնց առկայությունը հաստատելը չի պահանջում գործի հանգամանքների բազմակողմանի և խորը հետազոտում: Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանին ներկայացված մեղադրանքում նկարագրված հանցագործությանը նրա առնչվելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածն առերևույթ առկա է: Անդրադառնալով կիրառված անվտանգության միջոցի տեսակին՝ պետք է նկատել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքն անվտանգության միջոցների երկու տեսակ է նախատեսում՝ ընտանեկան և բժշկական հսկողությունը: Առաջին հերթին դրանք միմյանցից տարբերվում են անձի նկատմամբ սահմանվող հսկողության իրավական ռեժիմով: Մասնավորապես՝ հսկողության համար ընտանիքին հանձնելը ազատությունից զրկելու հետ չկապված հարկադրանքի միջոց է, մինչդեռ մյուս անվտանգության միջոցն իրագործվում է բացառապես մեղադրյալի ազատության սահմանափակմամբ: Ընդ որում, անձի նկատմամբ համաչափ անվտանգության միջոցի ընտրության համար պետք է գնահատել մեղադրյալի՝ հասարակության համար վտանգ ներկայացնելու աստիճանը: Ընդհանուր տրամաբանությունը հանգում է նրան, որ հասարակության համար վտանգ չներկայացնելու պայմաններում մեղադրյալի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց պետք է կիրառվի հսկողության համար ազգականներին, խնամակալներին, հոգաբարձուներին հանձնելը, իսկ հոգեբուժական կազմակերպությունում տեղավորելը և բուժելը պետք է կիրառվի այն դեպքում, երբ անձի վտանգավորությունը շրջապատի համար բարձր է: Սույն դեպքում 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ի փորձագետի թիվ 85 եզրակացության համաձայն՝ «Կարեն Գալստյանը տառապել և տառապում է «Շիզոտիպային խանգարում դեկոմպենսացիայի շրջանում» F-21.0 հոգեկան հիվանդությամբ, որն ուղեկցվում է մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էթսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս նա չէր կարող և չի կարող գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարվել դրանք: (․․․) Իր ներկա հոգեկան վիճակով նա սոցիալապես վտանգավոր է ինչպես հանրության, այնպես իր իսկ համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական գործողություններին: Հաշվի առնելով նրա մոտ առկա «Շիզոտիպային խանգարումը դեկոմպենսացիայի շրջանում» խորհուրդ է տրվում հարկադիր բուժում հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում:»։ Վերը շարադրված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների հաշվառմամբ, հաշվի առնելով նաև Կարեն Գալստյանին վերագրվող ենթադրյալ հանցագործության բնույթը և վտանգավրությունը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Կարեն Գալստյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոց բժշկական հսկողությունը դեռևս անհրաժեշտ է, այն փոփոխելու հիմքերը բացակայում են, քանի որ վերջինիս մոտ ներկայումս առկա հոգեվիճակում առավել մեղմ անվտանգության միջոցի՝ ընտանեկան հսկողության կիրառումը, չի կարող ապահովել ինչպես հանրության, այնպես էլ իր անվտանգությունը, ուստի դրա կիրառումը դեռևս նպատակահարմար չէ: Հետևաբար՝ գործի քննության տվյալ փուլում մասնավոր և հանրային շահերի հավասարակշռված պաշտպանություն ապահովելու պարտականությունից ելնելով՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում մեղադրյալ Կարեն Գալստյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոցը համաչափ է դրանով հետապնդվող նպատակին։ Հաշվի առնելով քրեական գործի ծավալը, դրանում ներգրավված անձանց շրջանակը և գործը դատարանում քննելու դատավարական ընթացակարգերը՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում մեղադրյալ Կարեն Գալստյանի բժշկական հսկողության ժամկետն անհրաժեշտ է երկարաձգել երեք ամսով։ Սույն դատական ակտը կայացնելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ, 136-140-րդ, 270-րդ, 427-րդ, 389-390-րդ հոդվածներով։ Եզրափակիչ մաս․ Ելնելով վերոգրյալից` Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց 1. Մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանի անվտանգության միջոց բժշկական հսկողության ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամսով՝ մինչև 2025 թվականի ապրիլի 29-ը: 2. Որոշումը հատուկ վերանայման կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո տասնօրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 06-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 06-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 06-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 06-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 27-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 27-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 15-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 15-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 15-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 15-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Վերդիկտ
| Ամսաթիվ | 15-04-2025 |
|---|---|
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Կարեն |
| Ազգանուն | Գալստյան |
| Հայրանուն | Սաշա |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Կայացվել է վերդիկտ | Անմեղսունակության |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Հոդված |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 15-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 15-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 22-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 22-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 25-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 25-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 25-04-2025 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Կարեն |
| Ազգանուն | Գալստյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ամսաթիվ | 25-04-2025 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Այլ հանցագործության հոդվածներ | |
| Այլ հանցագործության հոդվածներով | Դատապարտվել է |
| Այլ նշումներ | Կիրառվել է անմեղսունակության վերաբերյալ դատավճիռ։ |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԴ1/3672/01/24 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ «25» ապրիլի 2025 թվական քաղաք Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան) ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ` ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ ԼՈՒՍԻՆԵ ՍԱՐՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ` ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ԱՆԴՐԱՆԻԿ ԱԼԵՔՅԱՆԻ ՊԱՇՏՊԱՆ ՏԻԳՐԱՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ԿԱՐԵՆ ԳԱԼՍՏՅԱՆԻ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՕՐԻՆԱԿԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ ՔՆԱՐԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ ՏՈՒԺՈՂ ՎԱՀԱԳՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ «Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում քննեց բժշկական հարկադրանքի վարույթն ըստ մեղադրանքի Կարեն Սաշայի Գալստյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով (ծնված՝ 12․07․1976 թվականին՝ Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած, չդատված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվել է՝ քաղաք Երևան, Եղիշե Թադևոսյան փողոց, 18-րդ շենք, 9-րդ բնակարան, 29․11․2024 թվականից մինչև օրս գտնվում է ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի հատուկ տիպի հոգեբուժական կազմակերպությունում)։ Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Նկարագրական մաս. 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 13-1030-24 քրեական վարույթը։ 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով։ 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին որոշում է կայացվել քրեական վարույթը բժշկական բնույթի հարկադրանքի վարույթի փոխակերպելու մասին։ 2024 թվականի նոյեմբերի 28-ին դատարանի որոշմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին եզրափակիչ ակտով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան են մուտքագրվել թիվ 13-1030-24 քրեական վարույթի նյութերը։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին քրեական գործը թիվ ԵԴ1/3672/01/24 համարի ներքո հանձնվել է դատավոր Վ․Ջիվանյանին, որով 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։ 2025 թվականի հունվարի 20-ին Կարեն Գալստյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոց բժշկական հսկողությունը երկարաձգվել է 3 ամիս ժամկետով։ 2025 թվականի ապրիլի 15-ին կայացվել է անմեղսունակության վերդիկտ և իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։ 1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն. Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ «նա 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 13։30-ի սահմաններում զբոսնելիս է եղել Երևան քաղաքի Տերյան փողոցով, նույն փողոցի 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի մոտ պատահական նկատել է իր հետ խնամիական հարաբերությունների մեջ գտնվող Վահագն Մկրտիչի Գրիգորյանին, որից հետո վերջինիս մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությամբ, իր մոտ պահվող դանակով, առանց որևէ պատճառի, խուլիգանական դրդումներով մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս աջ գոտկային շրջանին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող, առողջության կարճատև քայքայումով՝ ծակած-կտրած չթափանցող վերքի ձևով մարմնական վնասվածք։»։ 1.2. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներ. 1.2.1. Մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանը դատաքննության փուլում հայտնել է, որ տուժողին հարվածել է, քանի որ մինչ այդ հեռախոսային խոսակցության ժամանակ նա իրեն հայհոյել է, հետազոտված դանակն իրենն է։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/ 1.2.2. Տուժող Վահագն Գրիգորյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ դեպքի կոնկրետ օրը չի հիշում, Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա Տերյան փողոցների խաչմերուկում իր մեջքին հասցրել են մարմնական վնասվածք, չի տեսել, թե ինչով է հարվածել, միայն ծակոց է զգացել։ Մինչև դեպքը մեղադրյալին չի ճանաչել, նրա հետ հեռախոսային խոսակցություն չի ունեցել և ընդհանրապես չի առնչվել։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/ 1.2.3. Դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, հաաձայն որի՝ դեպքի վայր է հանդիսանում Երևան քաղաքի Տերյալ 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի հատվածը, որտեղ շինության արտաքին պատին հայտնաբերվել է տեսանկարահանող սարք, որը վերցվել է, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանը հայտարարել է, որ տվյալ հատվածում է իրեն անհայտ անձը հարվածել դանակով։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 19-21/ 1.2.4. Տեսագրությունը զննելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որոնց զենվել է դեպքի վայրում առկա տեսագրությունը, որի ընթացքում պարզվել է, որ Վահանգ Գրիգորյանը քայլել է մայթով և նրա թիկունքից եկող Կարեն Գալստյանը ձեռքում գտնվող առարկայով (դանակով), հարվածել է Վ. Գրիգորյանի թիկնային հատվածին և արագացված քայլերով հեռացել է նշված վայրից: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 33/ 1.2.5. Հագուստը ներկայացնելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի թիվ 1 Հերացու անվան հիվանդանոցից վերցվել է դեպքի ժամանակ Վ. Գրիգորյանի հագին եղած կապույտ շապիկը, որի վրա հայտնաբերվել է ծակած հետք: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 18/ 1.2.6. Ձերբակալված Կ. Գալստյանի անձնական խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի Կարեն Գասլտյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է ծալովի դանակ, որը վերցվել է: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 40/ 1.2.7. Դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի Վ. Գրիգորյանի մարմնական վեասվածքները աջ գոտկային շրջանի ծակած-կտրած չթափանչող վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող կտրող առարկայով՝ ինչպես կարող էր հանդիսանալ փորձաքննությանը ներկայացված դանակը, ինչպես նաև նմանատիպ չափային և կառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող սուր ծակող կտրող այլ առարկայով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում և պատճառվել է առողջության թեթև վնաս, առողջության կարճատև քայքայումով, նկատի ունենալով վնասվածքների հետ անմիջական պատճառական կապի մեջ եղած հետևանքների տևողությունը՝ ոչ պակաս 6 օրից և ոչ ավելի 21 օրից: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 169-170/ 1.2.8. Դատատեխնիկական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի փորձաքննությանը ներկայացված սևեռող շեղբով զսպանակային ծալովի, տետեսակենցաղային նշանակության դանակը գործարանային արտադրության զսպանակային ծալովի դանակ է, սառը զենք չի հանդիսանում: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 264-265/ 1.2.9. Ստացիորնար դատահոգեբուժական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի վերլուծելով և համադրելորվ քրեական վարությի նյութերը, անամնեստիկ տեղեկությունները, առկա բուժ. փաստաթղթերը և ներկա հետազոտման արդյունքները փորձագիտական հանձնաժողովը եզրակացնում է, որ Կարեն Սաշայի Գալստյանը տառապել և տառապում է «Շիզոտիպային խանգարում դեկոմպենսացիայի շրջանում» F-21.0 հոգեկան հիվանդությամբ, որը արտահայտված է այն աստիճանի և ուղեկցվում է մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս նա չէր կարող և չի կարող գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանին հարկ է ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Իր ներկա հոգեկան վիճակով նա սոցիալապես վտանգավոր է ինչպես հանրության, այնպես իր իսկ համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական գործողություններին: Հաշվի առնելով նրա մոտ առկա «Շիզոտիպային խանգարումը դեկոմպենսացիայի շրջանում» խորհուրդ է տրվում հարկադիր բուժում հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 215-219/ 1.2.10. Իրեղեն ապացույց ճանաչված, դեպքի պահին Վ. Գրիգորյանի հագին եղած, կապույտ շապիկը, որի թիկնային հատվածում առկա են վնասված հատված և արնանման հետքեր: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 279/ 1.2.11. Իրեղեն ապացույց ճանաչված, Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 278/ 1.2.12. Արտավարույթային փաստաթուղթն ապացույց ճանաչված, Երևան քաղաքի Տերյան 50 հասցեում գործող «Լաքշբի Բուտիկ» խանութի արտաքին պատին գտնվող տեսանկարահանող սարքի տեսագրությունները: /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 34, 280-281/ 1.2.13. Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք համայնքների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2008թ դեկտեմբերի 12-ի թիվ ԵԱՆԴ/3065/02/08 վճիռը, համաձայն որի դատարանը վճռել է Կարեն Սաշայի Գալստյանին ենթարկել հոգեբուժական հիվանդանոցային հարկադիր բուժման։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 105-106/ 1.2.14. ՀՀ ԱՆ ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2024 թվականի օգոստոսի 29-ի գրությունը, համաձայն որի «Կ․Գալստյանը 20․11․2009թ․-ից հաշվառման մեջ է գտնվում ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ում,իսկ 24․07-05․08․2024թթ-ին գտնվել է հիվանդանոցային բուժօգնության մեջ՝ «Շիզոտիպային խանգարում (F21)» ախտորոշմամբ։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 147/ 1.2.15. ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 08-ի գրությունը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանը ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ում գտնվում է շարունակական բուժման մեջ։ Բուժման ֆոնին Կարեն Գալստյանի հոգեվիճակում դիտվում է որոշակի դրական դինամիկա, սակայն իր ներկա հոգեվիճակով Կարեն Գալստյանը շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/ Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է նաև հետևյալ ապացույցները. 1.2.16. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 տեղեկանքը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանի դատվածության վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 42/ 1․2․17․ Կարեն Սաշայի Գալստյանի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 61-95 1.2.18. ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 18-ի գրությունը, համաձայն որի Կարեն Սաշայի Գալստյանը իր ներկա հոգեվիճակով շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ, ինչից ելնելով հետագա շարունակական բուժումը պետք է իրականացվի հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում։ /տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/ 1.3. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները. Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, եզրահանգում է․ հաստատված է, որ մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանը 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 13։30-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Տերյան փողոցի 50-րդ շենքի 2-րդ մուտքի մոտ իր հետ խնամիական հարաբերությունների մեջ գտնվող Վահագն Մկրտիչի Գրիգորյանին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությամբ, իր մոտ պահվող դանակով, առանց որևէ պատճառի, խուլիգանական դրդումներով մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս աջ գոտկային շրջանին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող, առողջության կարճատև քայքայումով՝ ծակած-կտրած չթափանցող վերքի ձևով մարմնական վնասվածք։ Այդ հանգամանքը հաստատվել է ինչպես տուժողի ցուցմունքով, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված տեսագրությամբ, դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ, դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությամբ, իրեղեն ապացույցներ դանակով և տուժողի շապիկով։ 2․ Պատճառաբանական մաս. 2․1․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ վնաս պատճառելը, որն առաջացրել է՝ 1) առողջության կարճատև քայքայում կամ 2) ընդհանուր աշխատունակության աննշան կայուն կորուստ` պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով: 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է՝ 1) անձի կամ նրա մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի նկատմամբ` կապված այդ անձի կողմից իր պետական, քաղաքական, ծառայողական, մասնագիտական կամ հասարակական գործունեության կամ պարտքի կատարման հետ, 2) հղի կնոջ նկատմամբ, 3) անօգնական վիճակում գտնվողի նկատմամբ, 4) անչափահասի նկատմամբ, 5) մի խումբ անձանց կողմից, 6) մերձավոր ազգականի, զուգընկերոջ կամ նախկին զուգընկերոջ կողմից կամ 7) խուլիգանական դրդումներով, 8) ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելության, անհանդուրժողականության կամ թշնամանքի շարժառիթով՝ պատժվում է հանրային աշխատանքներով` ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: (․․․)»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Անմեղսունակության վիճակում սույն օրենսգրքով նախատեսված արարք կատարած անձը ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության: 2. Անմեղսունակ է համարվում այն անձը, որը սույն օրենսգրքով նախատեսված արարքը կատարելու պահին հոգեկան առողջության խնդիրների հետևանքով չի գիտակցել իր արարքի հակաիրավականությունը կամ չի ղեկավարել դա:»: Անդրադառնալով բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցներ կիրառելու վարույթում դատարանի կողմից անձին մեղսագրվող արարքի որակմանն անդրադառնալու իրավաչափության հարցին՝ Վճռաբեկ դատարանն Արա Շուշանյանի վերաբերյալ գործով իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ. «[Ա]նմեղսունակ անձի դեպքում գիտակցական և կամային հատկանիշները բացակայում են, քանի որ նա զրկված է իր գործողության (անգործության) փաստացի բնույթն ու նշանակությունը, դրա վտանգավորությունը գիտակցելու կամ դա ղեկավարելու ունակությունից (տե՛ս Հարություն Շուքուրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2010 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ԵՔՐԴ/0350/01/08 որոշման 17-րդ կետը): Սակայն Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ գիտակցական կամ կամային հատկանիշներ չունենալը դեռևս չի բացառում անմեղսունակ անձի՝ քրեական օրենքով արգելված արարքին ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում նշված` օբյեկտի և օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներին համապատասխան իրավական որակում տալու հնարավորությունը: Հակառակ պարագայում առհասարակ պետք է բացառվի քրեաիրավական հարթությունում անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառումը քննարկելու հնարավորությունը, քանի որ գիտակցական և կամային հատկանիշները բնորոշ են ոչ միայն հանցափորձին, այլ ցանկացած ավարտված արարքին: (…) [Ա]նմեղսունակ անձի արարքը կարող է ստանալ թե՛ ձևական, թե՛ նյութական հանցակազմի հատկանիշներ կրող իրավական որակում (օրինակ, երբ անմեղսունակության վիճակում գտնվող անձի կողմից մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս է պատճառվում, ապա արարքն օբյեկտիվ իրադրության վերլուծությամբ ենթակա է որակման «Դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը» վերտառությունը կրող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով, չնայած, որ այդ դեպքում ևս բացակայում են քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած անձի գիտակցական և կամային հատկանիշները: Ընդ որում, նույն իրադրության պայմաններում եթե անմեղսունակության վիճակում գտնվող անձը չկարողանա օբյեկտիվ հանգամանքներից ելնելով ավարտին հասցնել արարքի կատարումը (օրինակ` դանակով հարվածելու պահին բռնվի նրա ձեռքը կամ հրազենից արձակված գնդակը չդիպչի հասցեատիրոջը), ապա արարքն օբյեկտիվ իրադրության վերլուծությամբ ենթակա է որակման որպես դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու փորձ): Դրա մասին է վկայում նաև այն, որ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում, ի տարբերություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում սահմանված ընթացակարգի, դատարանը չի քննարկում անձի մեղավորության հարցը։ Մասնավորապես, բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում դատարանը պարզում է, թե «կատարվել է արդյոք հանրորեն վտանգավոր արարք»` առանց անդրադառնալու գործողության (անգործության) վտանգավորությունը գիտակցելու կամ ղեկավարելու հատկանիշներին։» (տե՛ս Արա Սարգսի Շուշանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԵԱՆԴ/0030/01/15 որոշման 13-15-րդ և 19-րդ կետերը): Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում: Վերոգրյալի հիման վրա և հաշվի առնելով սույն դատավճռի 1․3-րդ կետում հաստատված փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է Կարեն Սաշայի Գալստյանին վերագրվող արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այն որակված է ճիշտ և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախատեսված արարքի արտաքին հատկանիշներին։ Ապացուցված է նաև նշված արարքը կատարելու պահին Կարեն Սաշայի Գալստյանի անմեղսունակությունը։ 2․2․ Ապացուցված համարելով Կարեն Սաշայի Գալստյանի անմեղսունակությունն իրեն մեղսագրված արարքը կատարելու պահին՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ վերջինիս նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու հետ կապված հետևյալ հարցերին. - Կարեն Գալստյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է արդյոք կիրառել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց. - բժշկական բնույթի հարկադրանքի ինչ միջոց պետք է կիրառվի Կարեն Գալստյանի նկատմամբ: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անվտանգության միջոցը պետական հարկադրանքով ապահովված քրեաիրավական ներգործության միջոց է, որը դատարանի դատավճռով կամ որոշմամբ պետության անունից նշանակվում է պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն գլխով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: 2. Անվտանգության միջոցների նպատակն է կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ սույն օրենսգրքով պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար: Սույն օրենսգրքի 120-րդ հոդվածով նախատեսված անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ փորձագետի, իսկ սույն օրենսգրքի 115-րդ և 116-րդ հոդվածներով նախատեսված անվտանգության միջոցների նշանակման վերաբերյալ՝ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ կարող են նշանակվել անվտանգության հետևյալ միջոցները. 1) բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ՝ ա. հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում, բ. ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում, գ. հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում, 2) որոշակի վայրեր այցելելու արգելք, 3) հոգեբանական օգնություն ստանալու պարտականություն:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Դատարանը բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց է նշանակում այն անձի նկատմամբ, որը՝ 1) պատժի սպառնալիքով արգելված արարքի կատարման պահին գտնվել է անմեղսունակության վիճակում, (...) 2. Դատարանն անձի նկատմամբ նշանակում է բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց, եթե հանգում է հետևության, որ անձը, իր առողջական վիճակով պայմանավորված, կարիք ունի բժշկական միջամտության, որը կապահովի իր կամ այլ անձի անվտանգությունը, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ անվտանգության միջոցների կիրառման նպատակի իրականացումը: (...) 4․ Դատարանը սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված և հոգեկան վիճակով իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն չներկայացնող անձի վերաբերյալ անհրաժեշտ նյութերն ուղարկում է առողջապահության համապատասխան մարմին՝ այդ անձի բուժման հարցը լուծելու համար։»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Դատարանը հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով հիվանդանոցային բուժման կարիք չունի:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձյան․ «1․ Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպությունների ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որի հոգեկան վիճակը պահանջում է բուժման, խնամքի և հսկողության այնպիսի պայմաններ, որոնք կարող են իրականացվել միայն հիվանդանոցային պայմաններում: 2. Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպության հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով վտանգավոր է իր կամ այլ անձի համար և պահանջում է մշտական հսկողություն:»։ Նույն օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն․ «Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը, կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարմանը նպաստած գործոնները, անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը, իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը: Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կոնկրետ տեսակը նշանակելու որոշում կայացնելիս դատարանը հիմնվում է հոգեբուժական կազմակերպության հանձնաժողովի տված եզրակացության վրա:»։ 2․2․1․ Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու նպատակը օրենսդիրը պայմանավորում է իր կամ այլ անձի անվտանգության ապահովման, ինչպես նաև պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը կանխելու հետ։ Քննարկվող հարկադրանքի միջոցի կիրառման իրավական հիմքն իր առողջական վիճակով պայմանավորված անձի՝ բժշկական միջամտության կարիք ունենալն է։ Այդպիսի բժշկական միջամտությունը պետք է ուղղված լինի և ի զորու լինի ապահովել տվյալ կամ այլ անձի անվտանգությունը և կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը։ Վերոգրյալից երևում է, որ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու պահին անձը պետք է շարունակի վտանգավոր լինել հասարակության համար, հակառակ դեպքում՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը կվերանա։ Այս տեսանկյունից բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկի պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը (բժշկական չափանիշ)։ Դրա հետ մեկտեղ պետք է գնահատման ենթարկվեն հետևյալ իրավական չափանիշները․ - կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, - դրա կատարմանը նպաստած գործոնները, - անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը, - իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը: Անվտանգության միջոց նշանակելը դատարանի համար ոչ թե պարտականություն է, այլ հայեցողության շրջանակներում տրված իրավունք: Օրենսդիրը հստակեցնում է, որ դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար: 2․2․2․ Քննարկվող անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը։ Վերջինս անվտանգության միջոցի կիրառման բժշկական չափանիշի գնահատման միջոցն է: Ընդ որում, այդ եզրակացությունը դատարանի համար կաշկանդող չէ, քանի որ վերջինս ունի դատական հայեցողության շրջանակներում գործելու հնարավորություն և պարտավոր է գնահատման ենթարկել նաև իրավական չափանիշի առկայությունը։ Այսպես՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի տեսակը որոշելու յուրաքանչյուր դեպքում դատարանը համապատասխան եզրակացության հետ մեկտեղ պետք է քննարկման առարկա դարձնի և հաշվի առնի նաև անձի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի, ի թիվս այլոց, այն հարցը, թե ինչ օբյեկտի, ինչպիսի հասարակական հարաբերությունների դեմ է ուղղված եղել անձի ոտնձգությունը, ինչ եղանակով է կատարվել, ինչպիսի հետևանքներ է առաջացրել կամ կարող էր առաջացնել այն։ Էական կարևորություն ունի նաև անձի կողմից տվյալ արարքի կատարմանը նպաստած գործոնները վեր հանելը և դրանց պատշաճ գնահատումը։ Մասնավորապես որպես այդպիսիք կարող են լինել անձի՝ բուժում չստանալը կամ ոչ պատշաճ ստանալը, ընտանեկան վիճակը, այդ թվում՝ հսկողության բացակայությունը, արարքն այլ անձանց գործողություններով պայմանավորված լինելը և այլն։ Անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականության գնահատումը սերտորեն կապված է նախորդ հանգամանքների գնահատման հետ։ Այս տեսանկյունից պետք է հաշվի առնել նաև մինչև հիվանդության ախտորոշումը, ինչպես նաև դրանից հետո անձի կողմից այլ հանցանքներ կատարած լինելու հանգամանքը, դրանց բնույթը, պարբերականությունը։ Անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման հնարավորությունը պայմանավորվում է նաև մինչև բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման վարույթի դատական քննության ավարտը հասարակության համար անձի՝ վտանգավոր լինելու շարունակականության հանգամանքով: Վերջինս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ կարող է գնահատվել ոչ միայն բժշկական փաստաթղթերի հետազոտության, այլ նաև հոգեկան հիվանդությամբ տառապող անձի անհատական հատկանիշների, դատական նիստերի դահլիճում նրա դրսևորած վարքագծի, ունեցած հոգեվիճակի անմիջական գնահատման արդյունքում: Այս տեսանկյունից անհրաժեշտ է հաշվի առնել այն, որ հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձը դատավարությունում ունի երկբնույթ դեր, մասնավորապես` նա և՛ շահագրգիռ անձ է, և՛ դատաքննության օբյեկտ: Այս հաշվառմամբ էլ դատաքննությանը նրա մասնակցության ապահովմանն ուղղված պարտականություններ են դրված վարույթն իրականացնող մարմնի վրա, ինչը պայմանավորված է ոչ միայն գործն անձամբ ներկայացնելու նրա իրավունքի ապահովման, այլ նաև դատավորին հնարավորություն տալու համար իր անձնական կարծիքը ձևավորել գործի և այդ անձի հոգեկան վիճակի վերաբերյալ (տե՛ս, mutatis mutandis, Եվրոպական դատարանի` Kovalev v. Russia գործով 2007 թվականի մայիսի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 78145/01, կետեր 35-37): Դատավորի համար կարևոր է առնվազն հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձի հետ կարճ հանդիպում ունենալը և նախընտրելի է նրան հարցեր ուղղելը: Եվրոպական դատարանը գտնում է, որ դատավորի կողմից գործի լուծումը միայն փաստաթղթավորված ապացույցների հիման վրա, առանց տեսնելու կամ լսելու անձին, հանդիսանում է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված մրցակցության սկզբունքի խախտում (տե՛ս Եվրոպական դատարանի` Shtukaturov v. Russia գործով 2008 թվականի մարտի 24-ի վճիռը, գանգատ թիվ 4409/05, կետեր 72-73): Հանրորեն վտանգավոր արարք կատարած սուբյեկտի անձը գնահատելիս դատարանը պետք է քննարկի նրա նկատմամբ նախկինում իրականացվող բուժման հանգամանքը, դրա տևողությունը, պայմանները, նրա ներկա հոգեկան վիճակը, վարքագիծը։ Դատարանը պետք է ուշադրություն դարձնի նաև այն հանգամանքների վրա, թե արդյոք տվյալ անձը նախկինում հանրորեն վտանգավոր արարք կատարել և համապատասխան բուժում ստացել է, թե ոչ։ Այս հանգամանքների պարզումը ևս կարող է էական նշանակություն ունենալ անձի` իր կամ շրջապատի համար վտանգավորության աստիճանը պարզելու հարցում։ Վերոնշյալ հանգամանքների համատեղ գնահատմամբ միայն դատարանը կարող է հիմնավորված որոշում կայացնել անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտության և դրա կոնկրետ տեսակի վերաբերյալ։ Դատարանն արձանագրում է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենգրքով նախատեսված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները միմյանցից տարբերվում են, նախևառաջ, անձին պահելու ռեժիմի խստությամբ։ Դրանցից առավել մեղմ ռեժիմն ունի հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողությունը և հարկադիր բուժումը, իսկ մյուս երկու տեսակները ենթադրում են անձի ազատության իրավունքի սահմանափակում։ Անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման հետ կապված բժշկական հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել բացառապես այդպիսի բժշկական ցուցման առկայության դեպքում։ Միևնույն ժամանակ այդպիսի բժշկական ցուցման առկայությունն ինքնին դատարանին չի պարտավորեցնում անձի ազատության իրավունքը սահմանափակող հարկադրանքի միջոց կիրառել։ Մասնավորապես՝ բժշկական ցուցումը վերաբերում է հարկադրանքի միջոց կիրառելու բժշկական չափանիշի առկայությանը, մինչդեռ դատարանը պարտավոր է դրա հետ մեկտեղ գնահատման ենթարկել նաև իրավական չափանիշի առկայությունը։ Այլ խոսքով՝ անձի նկատմամբ չի կարող ազատության իրավունքի սահմանափակման հետ կապված բժշկական հարկադրանքի միջոց կիրառվել առանց դրա վերաբերյալ համապատասխան բժշկական ցուցման առկայության։ Միևնույն ժամանակ այդպիսի բժշկական ցուցման առկայության դեպքում դատարանն իրավասու է իրավական չափանիշի հաշվառմամբ անձի նկատմամբ կիրառել ավելի մեղմ, այդ թվում՝ ազատության սահմանափակման հետ չկապված բժշկական հարկադրանքի միջոց։ 2․2․3․ Վերոգրյալի հիման վրա անդրադառնալով Կարեն Գալստյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտության հարցին՝ Դատարանը հաշվի է առնում, որ ՀՀ առողջապահության նախարարությանը կից միջգերատեսչական ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննությունների հանձնաժողովի կողմից տրված ստացիորնար դատահոգեբուժական փորձաքննության թիվ 85 եզրակացության համաձայն՝ «(․․․) Վերլուծելով և համադրելորվ քրեական վարությի նյութերը, անամնեստիկ տեղեկությունները, առկա բուժ. փաստաթղթերը և ներկա հետազոտման արդյունքները փորձագիտական հանձնաժողովը եզրակացնում է, որ Կարեն Սաշայի Գալստյանը տառապել և տառապում է «Շիզոտիպային խանգարում դեկոմպենսացիայի շրջանում» F-21.0 հոգեկան հիվանդությամբ, որը արտահայտված է այն աստիճանի և ուղեկցվում է մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս նա չէր կարող և չի կարող գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Կարեն Սաշայի Գալստյանին հարկ է ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Իր ներկա հոգեկան վիճակով նա սոցիալապես վտանգավոր է ինչպես հանրության, այնպես իր իսկ համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական գործողություններին: Հաշվի առնելով նրա մոտ առկա «Շիզոտիպային խանգարումը դեկոմպենսացիայի շրջանում» խորհուրդ է տրվում հարկադիր բուժում հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում:»։ Բացի այդ, Դատարանի հարցմանն ի պատասխան ստացված ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2025 թվականի ապրիլի 18-ի գրության համաձայն՝ «Կարեն Սաշայի Գալստյանը իր ներկա հոգեվիճակով շարունակում է մնալ սոցիալապես վտանգավոր իր անձի և շրջապատի նկատմամբ, ինչից ելնելով հետագա շարունակական բուժումը պետք է իրականացվի հատուկ հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում։»։ Վերոհիշյալի հետ մեկտեղ Դատարանը հաշվի է առնում․ - Կարեն Գալստյանին վերագրված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, նրան վերագրվում է առողջության դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության հանցագործության օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներ պարունակող արարք, որը կատարվել է խուլիգանական դրդումներով, դանակի գործադրմամբ, - Կարեն Գալստյանի մոտ ախտորոշված հոգեկան հիվանդության ախտանիշները դրսևորվում են մոգական մտածողությամբ, կանխակալ դատողությամբ, հուզական սառնությամբ, անտարբերությամբ, էքսցենտրիկ վարքով, բուռն աֆեկտիվ հակազդումներով, որ ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկել և զրկում է նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք, որով էլ իր և հասարակության համար սոցիալապես վտանգ ներկայացնելու վերաբերյալ եզրահանգումը։ - Կարեն Գալստյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք համայնքների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2008թ․ դեկտեմբերի 12-ի թիվ ԵԱՆԴ/3065/02/08 վճռի հիման վրա կիրառվել է հոգեբուժական հիվանդանոցային հարկադիր բուժում։ - ՀՀ ԱՆ ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2024 թվականի օգոստոսի 29-ի գրության և քրեական գործի նյութերում առկա բժշկական փաստաթղթերի համաձայն՝ Կ․Գալստյանը 20․11․2009թ․-ից հաշվառման մեջ է գտնվում ««Ավան» հոգեկան առողջության կենտրոն» ՓԲԸ-ում, իսկ 24․07-05․08․2024թթ-ին գտնվել է հիվանդանոցային բուժօգնության մեջ՝ «Շիզոտիպային խանգարում (F21)» ախտորոշմամբ։ - դատական նիստի ընթացքում Դատարանի հարցերին տրված արձագանքներով և նրա դրսևորած վարքագծով պայմանավորված Դատարանն արձանագրել է դատական քննությանը նրա փաստացի մասնակցելու հնարավորությունը և ապահովել նրա մասնակցությունը, իսկ դատական նիստերի ընթացքում նրա կողմից որևէ ագրեսիվ կամ ողջամտորեն վտանգավոր այլ վարքագիծ չի դրսևորվել։ Ելնելով Կարեն Գալստյանի հոգեկան առողջության վիճակի վերաբերյալ վերոգրյալ բժշկական բնույթի տեղեկատվությունից, այն համադրելով նաև սույն գործով Կարեն Գալստյանին վերագրված քրեական օրենքով արգելված արարքի բնույթի (առողջությանը թեթև վնաս պատճառելը՝ խուլիգանական դրդումներով), դրանից հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի հետ՝ Դատարանը գտնում է, որ Կարեն Գալստյանի կողմից հանրության համար վտանգ ներկայացնելու աստիճանը և նրա կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարելու հավանականությունն առկա է և բավարար՝ նրա ազատության իրավունքի սահմանափակման տեսանկյունից։ 2․2․4․ Այսպիսով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Կարեն Գալստյանն իր առողջական վիճակով պայմանավորված կարիք ունի բժշկական միջամտության և այդ միջամտությունն անհրաժեշտ է ինչպես իր և այլ անձանց անվտանգությունն ապահովելու, այնպես էլ պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը կանխելու համար: Հաշվի առնելով նախորդ կետերում նշված հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ Կարեն Գալստյանի նկատմամբ համաչափ է և անհրաժեշտ է նշանակել բժշկական բնույթի ամենախիստ հարկադրանքի միջոցը՝ հարկադիր բուժում հատուկ տիպի հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում, որն ի զորու է ապահովել ինչպես իր և այլ անձանց անվտանգությունը, այնպես էլ պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը։ 2․2․5․ Անդրադառնալով Կարեն Գալստյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոցին՝ բժշկական հսկողությանը, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ դրա հիմքերը չեն վերացել: 2․2․6․ Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, պետք է ոչնչացնել, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանի կապույտ շապիկը՝ վերադարձնել սեփականատիրոջը: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 427-430-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Մեղադրյալ Կարեն Սաշայի Գալստյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով նախատեսված արարքը կատարելու պահին ճանաչել անմեղսունակ: Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ որպես բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառել հարկադիր բուժում հատուկ տիպի հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում: Կարեն Սաշայի Գալստյանի նկատմամբ ընտրված անվտանգության միջոցը՝ բժշկական հսկողությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Իրեղեն ապացույց ճանաչված Կարեն Գալստյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված դանակը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, ոչնչացնել, իսկ տուժող Վահագն Գրիգորյանի կապույտ շապիկը՝ վերադարձնել սեփականատիրոջը: Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 25-04-2025 |
| Գործը քննվել է | Դռնբաց |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 24-06-2025 |
|---|---|
| Այլ նշումներ | Օրինական ուժ՝24-06-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 18-11-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 296 թերթ, 137 թերթ: |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 19-11-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 296 թերթ, 137 թերթ |