ԵԴ1/3676/01/24


ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

28 մարտի 2025 թվական ք.Երևան

ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր` Հ.Մանուկյանի,
քարտուղարությամբ` Ն.Սարգսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրյալ՝ Մ.Ռաֆայելյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի՝ (ծնված՝ 1992 թվականի մարտի 16-ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, խնամքին՝ երեք անչափահաս երեխա, հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Քանաքեռցու փողոցի 72-րդ շենքի 24-րդ բնակարան հասցեում, որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը)՝ 2025 թվականի փետրվարի 7-ի թիվ ԵԴ1/3676/01/24 վերդիկտով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի դրվագով), իսկ 1 (մեկ) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2024 թվականի հունվարի 29-ի դրվագով) արդարացվել է անձին մեղսագրվող նույն արարքի կապակցությամբ oրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի առկայության հիմքով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ի արձանագրությամբ նախաձեռնվել է թիվ 60601924 քրեական վարույթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով։
1.2. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ի արձանագրությամբ նախաձեռնվել է թիվ 60676624 քրեական վարույթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով։
1.3. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ թիվ 60676624 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 60601924 քրեական վարույթին և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 60601924 քրեական վարույթի համարով։
1.4. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ թիվ 60601924 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ են ճանաչվել Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180407456, 8180255996, 8180268484 արձանագրությունների, ալկոհոլի պարունակության ստուգման թիվ 00761 կտրոնի, ստուգաչափման թիվ 099454 վկայականի, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվության պատճենները։
1.5. 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ին միջնորդություն է ներկայացվել թիվ 60601924 քրեական վարույթի նկատմամբ դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում հարուցելու վերաբերյալ։
1.6. 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Տ.Մխիթարյանի որոշմամբ թիվ 60601924 քրեական վարույթով Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
1.7. 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ի որոշմամբ թիվ 60601924 քրեական վարույթով Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը։
1.8. 2024 թվականի նոյեմբերի 29-ին թիվ 60601924 քրեական վարույթով կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Տ.Մխիթարյանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ի որոշմամբ հաստատվել է։
1.9. 2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին թիվ 60601924 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3676/01/24 համարը), մակագրվել նույն դատարանի դատավոր Հ․Մանուկյանին և 2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին հանձնվել Դատարանի աշխատակազմին։
1.10. 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Դատարանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/3676/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դասալսումներ նշանակելու մասին։
1.11. 2025 թվականի փետրվարի 7-ի թիվ ԵԴ1/3676/01/24 վերդիկտով Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի դրվագով), իսկ 1 (մեկ) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2024 թվականի հունվարի 29-ի դրվագով) արդարացվել է անձին մեղսագրվող նույն արարքի կապակցությամբ oրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի առկայության հիմքով։
2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Տ.Մխիթարյանի որոշմամբ թիվ 60601924 քրեական վարույթով Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, որ նա «(…) զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած՝ 2024 թվականի հունվարի 29-ին՝ ժամը 00:33-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հ.Էմին փողոցում դիտավորությամբ վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտում կատարելու վերաբերյալ թիվ 8180268484 արձանագրությունը:
Այսինքն՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին մեղսագրվում է հանցանք՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Բացի այդ, Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին՝ ժամը 15:18-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում դիտավորությամբ վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 CW 092 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտում կատարելու վերաբերյալ թիվ 8180407456 արձանագրությունը:
Այսինքն՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին մեղսագրվում է հանցանք՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Այսպիսով՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին մեղսագրվում են հանցանքներ՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով: (…)»:
3. Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
3.1. Մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց։ Միաժամանակ հայտնել է, որ չի հրաժարվում նախաքննական ցուցմունքներից։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)։
Հրապարակվել են մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նախաքննական ցուցմունքները։
Մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը վարույթի նախաքննության ընթացքում ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և օգտվելով իր իրավունքից չի ցանկացել ցուցմունք տալ և հարցերին պատասխանել։
(Տե՛ս հատոր 1-ին` վ.թ. 60-61)։
3.2. Զննում կատարելու մասին արձանագրության համաձայն՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին՝ ժամը 15:28-ին, Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 4-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտի պարեկ Հովհաննես Մարտիրոսյանի (կրծքանշան` թիվ 00138) կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180407456 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը (ծնված՝ 16.03.1992թ.) զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, ժամը՝ 15:18-ին Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 CW 092 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը:
Արձանագրության վարչական իրավախախտում կատարած անձի բացատրությունը և դիտողությունը նշելու հատվածում առկա է ստորագրություն:
Արձանագրությանը ծանոթացա, իմ իրավունքների ու պարտականությունների մասին քաղվածքը ստացա հատվածում առկա է ստորագրություն:
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվության զննության համաձայն՝ Մարտին Արմենի Ռաֆայելյանի անվամբ հաշվառված թիվ 68952 վարորդական վկայականի կարգավիճակը զրկված է՝ սկիզբ՝ 19.09.2023թ., ավարտ՝ 19.09.2024թ.:
2023 թվականի սեպտեմբերի 16-ին՝ ժամը 00:41-ին, Երևան քաղաքի Բագրևանդի փողոցում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 1-ին գումարտակի 2-րդ վաշտի կրտսեր պարեկ Խաչատուր Պետրոսյանի (կրծքանշան՝ թիվ 01499) կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180255996 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Մարտին Արմենի Ռաֆայելյանը (ծնված՝ 16.03.1992թ.), ժամը՝ 00:25-ին Երևան քաղաքի Բագրևանդի փողոցում, ոչ սթափ վիճակում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը:
Նույն օրը կայացված թիվ 8180255996 որոշման համաձայն Մարտին Ռաֆայելյանը 1 (մեկ) տարի ժամկետով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից:
Որոշման պատճենը և կատարման կարգի մասին քաղվածքը ստացա հատվածում առկա է «հրաժարվեց օրինակից» գրառումը:
Ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնի զննության համաձայն՝ ստուգաչափման սարքի համարն է՝ 91101099, զննման համարը՝ 00761, զննման ամսաթիվը՝ 16.09.2023թ., զննման ժամը՝ 00:38:54, վերջին ստուգաչափման ամսաթիվը՝ 03.07.2023թ., դատարկ թեստ՝ 0.000 մգ/լ, ստուգաչափման ձևաչափը՝ ավտոմատ, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.437մգ/լ, վարորդի անունն է՝ Մարտին, ազգանունո՝ Ռաֆայելյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 36 NX 393, Վ/Վ համարը՝ RJ168952 Պ/Ծ ազգանունը՝ Պետրոսյան, կրծքանշանի համարը՝ 01499, ստորաբաժանում՝ 1-ին գումարտակ, 2-րդ վաշտ:
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազագային մարմին» ՓԲԸ-ի կողմից տրված թիվ 099454 ստուգաչափման վկայականի զննությամբ պարզվեց, որ վկայականը ուժի մեջ է 2023 թվականի հուլիսի 03-ից մինչև 2024 թվականի հուլիսի 03-ը, ստուգաչափման սարքի գործարանային համարն է 91101099, տեսակը՝ Jupiter X/RP, չափման տիրույթը՝ 0.00-2.000մգ/լ, ճշտության դասը, կարգը (սխալանքը) ±10%, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՊԾ-ին, ստուգաչափումը կատարվել է հետևյալ ստուգաչափման մեթոդիկայի անվանման նշագրի՝ MU2835-2008, ստուգաչափող անվան դիմաց առկա է ստորագրություն և նշված է Մ.Գուլքանյան, իսկ բաժնի (լաբորատորիայի վարիչ) անվան դիմաց առկա է ստորագրույթյուն և նշված է Գ.Մարտիրոսյան:
2024 թվականի հունվարի 29-ին՝ ժամը 00:38-ին, Երևան քաղաքի Հ.Էմին փողոցում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կրտսեր պարեկ Արմեն Հովհաննիսյանի (կրծքանշան՝ թիվ 06620) կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180268484 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը (ծնված՝ 16.03.1992թ.) զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, 29.01.2024թ., ժամը՝ 00:33-ին Երևան քաղաքի Հ.Էմին փողոցում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը:
(Տե՛ս հատոր 1-ին, վ․թ․ 4-11, 22-26, 35, 42-43)։
3.3. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ թիվ 60601924 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ են ճանաչվել Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180407456, 8180255996, 8180268484 արձանագրությունների, ալկոհոլի պարունակության ստուգման թիվ 00761 կտրոնի, ստուգաչափման թիվ 099454 վկայականի, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվության պատճենները։
(Տե՛ս հատոր 1-ին, վ․թ․ 44-45)։
4. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Հետազոտված ապացույցների, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի հայտնած դիրքորոշումների, զննում կատարելու մասին արձանագրության և 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ թիվ 60601924 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180407456, 8180255996, 8180268484 արձանագրությունների, ալկոհոլի պարունակության ստուգման թիվ 00761 կտրոնի, ստուգաչափման թիվ 099454 վկայականի, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվության պատճենների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատվում են հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը, զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած՝ 2024 թվականի հունվարի 29-ին՝ ժամը 00:33-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հ.Էմին փողոցում դիտավորությամբ վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտում կատարելու վերաբերյալ թիվ 8180268484 արձանագրությունը:
Բացի այդ, Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին՝ ժամը 15:18-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում դիտավորությամբ վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 CW 092 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտում կատարելու վերաբերյալ թիվ 8180407456 արձանագրությունը:
5. Պատճառաբանական մաս.
5.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
(…)»։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին 2024 թվականի հունվարի 29-ի դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ներկայացված մեղադրանքին՝ հարկ է արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
1) անձը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը.
2) առկա է Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված՝ քրեական պատասխանատվությունը բացառող որևէ հանգամանք (բացառությամբ անմեղսունակության).
3) առկա է անձին մեղսագրվող նույն արարքի կապակցությամբ oրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ կամ այլ դատական ակտ.
4) առկա է անձին մեղսագրվող նույն արարքի կապակցությամբ քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մաuին դատախազի չվերացված որոշում, բացառությամբ սույն մասի 9-րդ կետով նախատեսված դեպքի.
5) անձն անձեռնմխելիության ուժով ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության.
6) իրավասու մարմինը պատշաճ իրավական ընթացակարգի արդյունքում ենթադրյալ հանցանք կատարած անձին չի զրկել անձեռնմխելիությունից.
7) լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան.
8) վարույթը նախաձեռնվել է սույն օրենսգրքով չնախատեսված աղբյուրից ստացված տեղեկության հիման վրա.
9) վարույթով քրեական հետապնդումն իրականացվել է հանրային կարգով, մինչդեռ uույն oրենuգրքի պահանջներին համապատասխան` քրեական հետապնդումը պետք է իրականացվեր միայն մասնավոր կարգով.
10) անձը մահացել է.
11) անձն արարքի կատարման պահին չի հաuել քրեական պատաuխանատվության ենթարկելու` oրենքով նախատեuված տարիքին.
12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից.
13) անձը համաներմամբ ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից.
14) անձին մեղսագրվող արարքն ապաքրեականացվել է։
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-9-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքները ռեաբիլիտացնող են։
3. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 10-րդ կետով նախատեսված հանգամանքի առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե մահացածի օրինական ներկայացուցիչն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ մահացածը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում: Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 10-րդ կետը չի տարածվում քաղաքացիական դատավարության կարգով անձին մահացած ճանաչելու դեպքերի վրա:
4. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 11-14-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքների առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում:»
ՀՀ Սահմանադրության 68-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1․ Ոչ ոք չի կարող կրկին դատվել նույն արարքի համար։
(…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ արձանագրության 4-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Ոչ ոք չպետք է միևնույն պետության իրավազորության շրջանակներում երկրորդ անգամ դատվի կամ քրեական դատավարության կարգով պատժվի այն հանցագործության կապակցությամբ, որի համար նա արդեն վերջնականապես արդարացվել է կամ դատապարտվել այդ պետության օրենքին և քրեական դատավարությանը համապատասխան»։
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 14-րդ հոդվածի 7-րդ կետի համաձայն՝
«Ոչ ոք չպետք է կրկին անգամ դատվի կամ պատժվի այն հանցագործության համար, որի համար նա արդեն վերջնականապես դատապարտվել է կամ արդարացվել յուրաքանչյուր երկրի օրենքին և քրեական դատավարության իրավունքին համապատասխան»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ոչ ոք չպետք է Հայաստանի Հանրապետության իրավազորության շրջանակներում կրկին դատվի կամ պատժվի այն արարքի համար, որի համար նա օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով արդարացվել կամ դատապարտվել է:
2. Քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին օրինական ուժի մեջ մտած որոշման առկայությունը բացառում է քրեական հետապնդումը նորոգելը:
3. Անձի վիճակի բարելավման պահանջով վարույթը եզրափակող ակտի վերանայումը կրկին դատվել չէ:
4. Անձի վիճակի վատթարացման պահանջի հիման վրա կրկին դատվել չէ՝
1) օրինական ուժի մեջ չմտած եզրափակիչ դատական ակտի կամ քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին օրինական ուժի մեջ չմտած որոշման վերանայումը.
2) հիմնարար խախտման, նոր հանգամանքի կամ նոր ի հայտ եկած հանգամանքի հիմքով օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատական ակտի կամ քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին օրինական ուժի մեջ մտած որոշման վերանայումը` սույն օրենսգրքով նախատեսված ժամկետներում:
5. Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելը կամ դադարեցնելն արգելք չէ մասնավոր քրեական հետապնդում հարուցելու համար:
6. Եթե անձին դատապարտելիս պարզվում է, որ նույն արարքի համար նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական կամ կարգապահական պատասխանատվության` պատժին համարժեք միջոց, ապա նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու դեպքում այն պետք է վերացվի և հաշվի առնվի պատիժ նշանակելիս:»։
Սահմանադրական դատարանը կրկին դատվելու անթույլատրելիության վերաբերյալ 2014 թվականի փետրվարի 18-ի թիվ ՍԴՈ-1139 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել առ այն, որ «(…) Անդրադառնալով «նույն արարքի համար կրկին անգամ չդատվելու» (non bis in idem) սահմանադրական և միջազգային իրավական սկզբունքին սույն գործով վիճարկվող նորմերի համադրելիության խնդրին` սահմանադրական դատարանն անհրաժեշտ է համարում նախ`
ա/ բացահայտել այդ սկզբունքի իրավական բովանդակությունն ու հարկային և վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսդրությունում դրա կիրառելիության թույլատրելի շրջանակները,
բ/ գնահատել վիճարկվող և դրանց հետ համակարգային առումով փոխկապակցված այլ նորմերի համադրելիությունը ՀՀ Սահմանադրության 22-րդ հոդվածի 7-րդ մասի դրույթներին։
Կրկին դատվելու անթույլատրելիության պահանջը (սկզբունքը), որը նախատեսված է ՀՀ Սահմանադրության 22-րդ հոդվածի 7-րդ մասում, սահմանված է մի շարք միջազգային պայմանագրերով, այդ թվում՝ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 14-րդ հոդվածի 7-րդ կետով, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ արձանագրության 4-րդ հոդվածով։ Այդ սկզբունքն իր բովանդակությամբ (մեկնաբանմամբ) ենթադրում է պետության պարտականությունը` նույն արարքի համար անձին կրկին անգամ պատժելը, դատելը և քրեական հետապնդման ենթարկելը բացառելը։ Իր սահմանադրաիրավական բովանդակությամբ` այդ սկզբունքի հիմքում (քրեաիրավական իմաստով) դրված է այն գաղափարը, որ ոչ ոք չի կարող նույն արարքի համար կրկին դատվել: Այդ սկզբունքը նաև բացառում է միևնույն հանցագործության որակումը քրեական օրենսգրքի մեկից ավելի հոդվածներով, արգելում է նաև միևնույն հանգամանքը հաշվի առնել ինչպես հանցանքը որակելիս, այնպես էլ պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս (ՀՀ քր.օր-ի 10, 63, 104-րդ հոդվածներ)։ Այսպիսով, նախկինում հանցանք կատարած լինելու փաստը, եթե անձը դրա համար արդեն դատվել է, չի կարող նրա հետագա վարքագծի քրեաիրավական գնահատականի հիմք հանդիսանալ, «բացառությամբ այն դեպքերի», ինչպես վճռել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, «երբ ի հայտ են եկել նոր կամ նոր բացահայտված փաստեր, կամ նախորդ քննության ժամանակ տեղ են գտել էական թերություններ, որոնք կարող էին ազդել արդյունքի վրա» (Նիկիտինն ընդդեմ Ռուսաստանի գործով 2004թ. հուլիսի 20-ի վճռի 45-րդ կետ, գանգատ թիվ 50178/99)։ (…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիա թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածի նպատակն է արգելել վերջնական որոշմամբ ավարտված քրեական վարույթի կրկնությունը (non bis in idem)։ Համաձայն Դատարանի նախադեպային իրավունքի՝ թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածով նախատեսված երաշխիքները կոնվենցիոն համակարգում խիստ կարևոր տեղ են զբաղեցնում. սրա մասին է վկայում նաև այն, որ սույն հոդվածից պատերազմի կամ այլ հանրային արտակարգ իրավիճակների ժամանակ Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի իմաստով ոչ մի շեղում չի թույլատրվում (Blokker v. the Netherlands (dec.))։ Քրեական վարույթի կրկնության անթույլատրելիությունը քրեական վարույթում արդար դատական քննության ընդհանուր երաշխիքի հետ կապված հատուկ երաշխիքներից մեկն է (ibid., § 48)։ Այդուհանդերձ, քանի որ թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածը և Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածներն առանձին հոդվածներ են, թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածի ներքո ներկայացված բողոքները կճանաչվեն անընդունելի, եթե հիշյալ պետությունը չի վավերացվել տվյալ արձանագրությունը (Blokker v. the Netherlands (dec.))։
Կոնվենցիայի թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածը նախատեսում է հիմնարար իրավունք՝ երաշխավորելով, որ ոչ ոք չպետք է դատվի կամ պատժվի այն իրավախախտման համար, որի համար նա արդեն դատապարտվել կամ արդարացվել է (Margus v. Croatia [GC], § 114; Sergey Zolotukhin v. Russia [GC], § 58; Nikitin v. Russia, § 35; և Kadusic v. Switzerland, § 82). դատապարտման կամ պատժի կրկնվելու տարրը թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածում իրավական խնդրի հիմական առանցքն է (Nikitin v. Russia, § 35)։
Կոնվենցիայի թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածը բաղկացած է երեք մասերից։ Առաջին մասով սահմանվում են «non bis in idem» սկզբունքի երեք հիմական բաղադրիչները՝
1. արդյոք երկու վարույթներն էլ իրենց բնույթով եղել են «քրեական».
2. արդյոք նույն իրավախախտումն է եղել երկու վարույթների հիմքում և
3. արդյոք տեղի է ունեցել վարույթների կրկնություն։
Երրորդ բաղադրիչն իր հերթին կազմված է երեք առանձին ենթահարցերից՝
ա.արդյոք եղել են նոր վարույթներ.
բ. եթե այո՝ արդյոք առաջին վարույթն ավարտվել է վերջնական որոշմամբ և
գ. արդյոք կիրառելի է երկրորդ մասով նախատեսված բացառությունը։
«Միևնույն պետության իրավազորության ներքո» բառերը սահմանափակում են հոդվածի կիրառությունն ազգային մակարդակում։
Հետևապես, մեկից ավելի պետության ներգրավմամբ վարույթների կրկնությանը վերաբերող գանգատները Կոնվենցիայի մարմինների կողմից անընդունելի են ճանաչվել (Gestra v. Italy, Commission decision, Amrollahi v. Denmark (dec.), Sarria v. Poland (dec.), § 24, Krombach v France, §§ 35-42)։
Krombach v France (dec.) գործով գանգատաբերը Ֆրանսիայում մեղավոր էր ճանաչվել հանցագործությունների համար, որոնց առնչությամբ իր պնդմամբ նախկինում արդարացվել էր Գերմանիայում։ Դատարանը վճռեց, քանի որ գանգատաբերի քրեական հետապնդումն իրականացրել են երկու տարբեր պետությունների` Գերմանիայի և Ֆրանսիայի դատարանները, հետևաբար թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածը կիրառելի չէր գործի նկատմամբ, և գանգատը ճանաչեց անհամատեղելի՝ «ratione materiae» հիմքով։ Իր կայուն նախադեպային պրակտիկային համահունչ՝ Դատարանը, մասնավորապես, վճռեց, որ թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածը չէր բացառում Կոնվենցիայի մասնակից պետության դատարանների կողմից անձին քրեական հետապնդման ենթարկելը կամ պատժելն այն հանցագործության հիմքով, որի համար նա մեկ այլ մասնակից պետությունում արդեն արդարացվել է կամ մեղավոր ճանաչվել վերջնական դատական ակտով (§ 40)։ Ավելին, Դատարանը համարեց, որ այն փաստը, ըստ որի՝ Ֆրանսիան և Գերմանիան Եվրոպական միության անդամեր էին, իսկ Եվրոպական միության օրենսդրությամբ նախատեսվում է «non bis in idem» սկզբունքի անդրպետական հատկանիշը ԵՄ-ի մակարդակում, չէր ազդում թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածի կիրառելիության վրա։ Բացի այդ, Դատարանը շեշտեց, որ Կոնվենցիան մասնակից պետություններին չի արգելում իրավական ավելի լայն պաշտպանություն ընձեռել Կոնվենցիայով երաշխավորված իրավունքներին և ազատություններին, այդ թվում՝ Եվրոպական միության օրենսդրությամբ կամ միջազգային պայմանագրերով նրանց ստանձնած պարտավորությունների միջոցով։ Սահմանելով իրավունքների հավաքական իրականացման կառուցակարգ՝ Կոնվենցիան սուբսիդիարության սկզբունքին համահունչ ամրապնդում է ազգային մակարդակում ընձեռվող պաշտպանությունը՝ միաժամանակ որևէ սահմանափակումեր չդնելով այդ մակարդակի վրա (Կոնվենցիայի 53-րդ հոդված, § 39)։
Երրորդ մասի համաձայն՝ այս հոդվածից շեղումը Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի ներքո («պատերազմի կամ ազգի կյանքին սպառնացող այլ արտակարգ դրության ժամանակ») հնարավոր չէ։ (Մանրամասն տե՛ս https://echr.coe.int/Documents/Guide_Art_4_Protocol_7_HYE.PDF):
Մեջբերված նորմերով ամրագրված կրկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության (non bis in idem) սկզբունքի բովանդակությանը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Դ.Բաբայանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) [Կ]րկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության (non bis in idem) սկզբունքը հիմնարար տեղ է զբաղեցնում ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային պայմանագրերով երաշխավորված պաշտպանության համակարգում, որի հիմքում ընկած է մեղքը քաված լինելու կանխավարկածը, և այն իրենից ներկայացնում է նույն արարքի համար նույն անձին կրկին քրեական հետապնդման չենթարկելու, չդատապարտելու, չպատժելու երաշխիք։ Ընդ որում` «նույն արարքի համար» ձևակերպումը նշանակում է, որ կրկնակի դատապարտման անթույլատրելիության առարկան պետք է ընկալվի ոչ թե հանցանքի իրավական որակման, այլ փաստական նկարագրության իմաստով։ (…)»։ (տե՛ս Դավիթ Բաբայանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի հունիսի 8-ի թիվ ԿԴ1/0043/01/11 որոշման 22-րդ կետը)։
Մեկ այլ՝ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ «(…) 24. Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր կայուն նախադեպային պրակտիկայում ձևավորել է հետևյալ սկզբունքները.
(ա) ելնելով օժանդակության սկզբունքից` առաջին հերթին ներպետական մարմինների խնդիրն է Կոնվենցիայի ենթադրյալ խախտումների դիմաց հատուցում տրամադրելը։ Այս կապակցությամբ այն հարցը, թե արդյոք դիմողը կարող է հավակնել ենթադրյալ խախտման «տուժողի» կարգավիճակի` վերաբերում է Կոնվենցիայի հիման վրա վարույթի բոլոր փուլերին,
(բ) դիմողի համար բարենպաստ որոշումը կամ միջոցառումն սկզբունքորեն բավարար չէ նրան «տուժողի» կարգավիճակից զրկելու համար, քանի դեռ ներպետական մարմիններն ակնհայտորեն կամ ըստ էության չեն ընդունել Կոնվենցիայի խախտումը և հետագայում տրամադրել հատուցում,
(գ) դիմողի` «տուժողի» կարգավիճակ ունենալու հնարավորությունը կախված է այն հատուցումից, որը ներպետական պաշտպանության միջոցները տրամադրել են նրան,
(դ) օժանդակության սկզբունքը չի նշանակում հրաժարվել ներպետական պաշտպանության միջոցներն օգտագործելու միջոցով ձեռք բերված արդյունքի նկատմամբ վերահսկողությունից, այլապես Կոնվենցիայով երաշխավորված իրավունքները կզրկվեն իրենց էությունից։ Այդ կապակցությամբ պետք է կրկնել, որ Կոնվենցիայի նպատակն է երաշխավորել ոչ թե տեսական կամ պատրանքային, այլ գործնական և արդյունավետ իրավունքներ (տե՛ս mutatis mutandis Nikolova and Velichkova v. Bulgaria գործով Մեծ պալատի 2008 թվականի մարտի 20-ի վճիռ, գանգատ թիվ 7888/03, կետ 49)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ մի շարք գործերում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների համակարգային վերլուծությունից հետևում է, որ անձը կորցնում է Կոնվենցիայի իմաստով` 7-րդ արձանագրության 4-րդ հոդվածի խախտման հետևանքով «տուժողի» կարգավիճակը, երբ պետությունը ճանաչում է կրկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտման փաստը, դադարեցնում է երկրորդ հետապնդումը և վերացնում խախտման հետևանքները՝ անձին առաջարկելով համարժեք հատուցում (տե՛ս Zigarella v. Italy գործով 2002 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշում, գանգատ թիվ 48154/99, Falkner v. Austria գործով 2004 թվականի սեպտեմբերի 30-ի որոշում, գանգատ թիվ 6072/02, Sergey Zolotukhin v. Russia գործով 2009 թվականի փետրվարի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14939/03, կետեր 113-115)։
25. Այսպիսով, հիմք ընդունելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտումը կհամարվի վերացված այն դեպքում, երբ՝
-ընդունվի կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտում թույլ տալու փաստը,
-դադարեցվի այդ խախտումը,
-վերացվի խախտման հետևանքները՝ անձին տրամադրելով համարժեք հատուցում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված են կրկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտման փաստը ճանաչելուն և այդ խախտումը դադարեցնելուն ուղղված նորմեր, որոնք սահմանում են քննարկվող սկզբունքի խախտման դեպքում քրեական գործի վարույթը կամ քրեական հետապնդումը բացառող հիմքեր (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մաս) և դրանց հիման վրա կայացված որոշումների պատճառաբանվածության պահանջ (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 261-րդ, 358-րդ հոդվածներ)։
26. Ինչ վերաբերում է կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտումը վերացնելու երրորդ պայմանին՝ անձին համարժեք հատուցում առաջարկելու եղանակով խախտման հետևանքները վերացնելուն՝ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Արդարացված է այն անձը, որի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել կամ քրեական գործով վարույթը կարճվել է սույն օրենսգրքի 35 հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված որևէ հիմքով, կամ որի նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատավճիռ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Արդարացվածն իր իրավունքների վերականգնման, այդ թվում` քրեական վարույթն իրականացնող մարմինների կողմից իրեն պատճառված նյութական վնասի հատուցման իրավունք ունի»։
Մեջբերված նորմերի, ինչպես նաև քրեական գործով վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմքերը սահմանող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի համադրված վերլուծությունից երևում է, որ նշված հիմքերը դասակարգվում են երկու խմբի՝
ա) քրեական գործով վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու «արդարացնող» («ռեաբիլիտացիոն») հիմքեր, որոնք նախատեսված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով և 2-րդ մասով։
բ) քրեական գործով վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու «ոչ արդարացնող» («ոչ ռեաբիլիտացիոն») հիմքեր, որոնք նախատեսված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-13-րդ կետերով (տե՛ս mutatis mutandis Արմեն Բաղդասարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՔԴ/0009/11/13 որոշման 15-րդ կետը)։
Վերոգրյալից հետևում է, որ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությունը կասկածյալի կամ մեղադրյալի վնասների հատուցում պահանջելու իրավունքը պայմանավորում է բացառապես արդարացվածի կարգավիճակ ստանալու փաստով։
27. Կասկածյալի կամ մեղադրյալի վնասների հատուցում պահանջելու իրավունքի ծագման վերաբերյալ դիրքորոշում է արտահայտել նաև ՀՀ սահմանադրական դատարանը թիվ ՍԴՈ-871 որոշմամբ, որի համաձայն. «(...) Մինչդատական վարույթում անձն արդարացվածի կարգավիճակ ձեռք է բերում քր. դատ. օր-ի` 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով և 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդման դադարեցման դեպքում, իսկ դատական քննության փուլում` օրինական ուժի մեջ մտած արդարացման դատավճռի դեպքում (ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)։ Մինչ այդ, կասկածյալին կամ մեղադրյալին պատճառված վնասի հատուցման պահանջի իրավունք գոյություն չունի, որովհետև դեռևս նա արդարացված չէ։ Անձը կարող է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի հիման վրա հատուցման պահանջով դատարան դիմել միայն դրանում նշված հիմքերով արդարացվածի կարգավիճակ ձեռք բերելուց հետո։ (...)» (տե՛ս քաղաքացիներ Արամ Սարգսյանի և Կարապետ Ռուբինյանի դիմումի հիման վրա` Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 67-րդ հոդվածի 3-րդ մասի` Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 2010 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՍԴՈ-871 որոշման 9-րդ կետը)։
28. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 22-27-րդ կետերում կատարված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նույն արարքի համար կրկին դատվելու անթույլատրելիության պատճառաբանությամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս անձին պետք է տրվի արդարացվածի կարգավիճակ։
Վճռաբեկ դատարանը ևս մեկ անգամ արձանագրում է, որ կրկնակի դատապարտման անթույլատրելիության (non bis in idem) սկզբունքի հիմքում ընկած է մեղքը քաված լինելու կանխավարկածը, ինչը ենթադրում է, որ քրեական մեղադրանքի բովանդակությունը կազմող արարքի կապակցությամբ անձի և պետության միջև համապատասխան իրավահարաբերությունները վերջնականապես դադարել են, և իրավական առումով «հանցավոր արարք» գոյություն չունի։
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ նույն արարքի համար կարգապահական կամ վարչական պատասխանատվությանը հաջորդած քրեական դատապարտումը կամ քրեական հետապնդումը գնահատվի որպես նույն արարքի համար կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտում, իրավակիրառողները քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս պետք է ղեկավարվեն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով (բացակայում է հանցագործության դեպքը), ինչն իր բնույթով արդարացնող (ռեաբիլիտացիոն) հիմք է։ Արդյունքում անձը ձեռք կբերի արդարացվածի կարգավիճակ, հետևաբար կդադարեցվի նաև խախտումը և նրան կտրամադրվի համարժեք հատուցում: (…)»։ (տե՛ս Գևորգ Խնուսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12 որոշման 24-28-րդ կետերը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
(…)»:
Վկայակոչած հանցակազմի հիմնական անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։
Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու մեջ։
Հանցագործության սուբյեկտը հատուկ է․ որպես այդպիսին կարող է հանդես գալ միայն տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք արդեն իսկ ստացած և այդ իրավունքից զրկված կամ այդ իրավունքը կասեցված անձը։
Անդրադառնալով սույն հանցագործության սուբյեկտիվ կողմին, ապա այն բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Եվ այս առումով հատկանշական է, որ անձը պետք է գիտակցի, որ ինքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված է կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը կասեցված է և այդ պայմաններում վարի տրանսպորտային միջոց։
Տվյալ արարքի որակման տեսանկյունից անդրադառնալով այն դեպքերին, երբ վարորդական իրավունքը որոշակի ժամկետով կասեցված լինելու պայմաններում անձը պարբերաբար տրանսպորտային միջոց է վարում, Դատարանը գտնում է, որ հոդվածի դիսպոզիցիայի մեկնաբանությունից կարելի է եզրահանգել, որ նման իրավիճակներում արարքին պետք է տրվի ընդհանրական գնահատական, այսինքն՝ հանցավորին առաջադրված մեղադրանքում ներառվեն բոլոր այն օրերը, որոնց ընթացքում վերջինս մեքենա է վարել, քանի որ օրենսդրական ձևակերպումից չի հասկացվում, որ խոսքը վերաբերում է միայն մեկ անգամ վարելուն, այլ ձևակերպումը վերաբերում է կասեցված ժամանակահատվածում ինչպես մեկ, այնպես էլ մի քանի անգամ կամ պարբերաբար վարելուն։ Այլ կերպ՝ վարորդական իրավունքի կասեցման ժամանակահատվածում յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքին չպետք է առանձին գնահատական տրվի և որակումն իրականացվի համակցության կանոններով, քանի որ հիշյալ իրավիճակում խոսք չի գնում յուրաքանչյուր անգամ ծագած դիտավորության առկայության մասին: Բանն այն է, որ նման դեպքերում անձի հոգեբանական վերաբերմունքը դրսևորվում է վարորդական իրավունքի կասեցման ամբողջ ժամանակահատվածի նկատմամբ և յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելիս անտեսվում է այն արգելքը, որը վերաբերելի է վարորդական իրավունքի կասեցման ողջ ընթացքին:
Հակառակ մոտեցումն ինքնին կարող է հանգեցնել մի իրավիճակի, երբ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ այդ իրավունքից զրկված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքն ի հայտ գալու յուրաքանչյուր դեպքում (այդ թվում՝ նույն օրն ավտոմեքենա վարելիս տարբեր վարչական իրավախախտումներ կատարելու հանգամանքը իրավապահ մարմինների կողմից արձանագրելու պարագայում), վերջինի նկատմամբ պետք է նախաձեռնվի առանձին քրեական հետապնդում, ինչն իրավաչափ չի կարող լինել։
Այնուամենայնիվ, Դատարանը չի բացառում, որ քննարկվող հանցանքի պարբերաբար կատարման դեպքում հնարավոր է արարքը որակել համակցության կանոններով, սակայն այն տարբերությամբ, որ տրանսպորտային միջոց վարելու դեպքերը պետք է վերաբերեն վարորդական իրավունքի կասեցման առանձին ժամանակահատվածների։ Այսինքն՝ համակցության կանոնները կարող են կիրառվել, երբ որոշակի ժամկետով վարորդական իրավունքի կասեցման պայմաններում անձը վարում է տրանսպորտային միջոց, վարորդական իրավունքի գործողությունը վերականգվելուց հետո այն դարձյալ՝ մեկ այլ խախտման (խախտումների) հիմքով կասեցվում է, և հանցավորը նորից վարում է տրանսպորտային միջոց:
Կամ մեկ այլ դեպքում, երբ ակնհայտ է անձի առանձին, ինքնուրույն դիտավորության դրսևորումը, օրինակ՝ վարորդական իրավունքի գործողության կասեցման ժամանակահատվածի ընթացքում մեքենա վարելու համար անձին մեղադրանք առաջադրվի, որից հետո վերջինը դարձյալ շարունակի տրանսպորտային միջոց վարելը։
Դատարանի գնահատմամբ, վերոգրյալից բացի այլ պայմաններում համակցության կանոններով արարք(ներ)ի որակումը կարող է հանգեցնել կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտման:
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Տ.Մխիթարյանի որոշմամբ թիվ 60601924 քրեական վարույթով Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, որ նա «(…) զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած՝ 2024 թվականի հունվարի 29-ին՝ ժամը 00:33-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հ.Էմին փողոցում դիտավորությամբ վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտում կատարելու վերաբերյալ թիվ 8180268484 արձանագրությունը: (…)»։
Հարկ է արձանագրել նաև, որ «Դատալեքս» դատական տեղեկատվական համակարգից արտատպվել են թիվ ԿԴ/0541/01/24 քրեական գործի էլեկտրոնային քարտը։ Ըստ թիվ ԿԴ/0541/01/24 քրեական գործի տվյալների՝ Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 8-ի թիվ ԿԴ/0541/01/24 դատավճռով Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ ամսական եկամտի հնգապատիկի՝ 397.445 (երեք հարյուր իննսունյոթ հազար չորս հարյուր քառասունհինգ) ՀՀ դրամի չափով։ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքի վճարման ժամկետ է սահմանվել առավելագույնը՝ 1 տարի: Ըստ նշված դատավճռի՝
«(…) 2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն բանի համար, որ նա «19.09.2023 թվականի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180255996 որոշմամբ 1 տարի ժամկետով՝ 19.09.2023 թվականից մինչև 19.09.2024 թվականը, զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ մասին 19.09.2023 թվականին կանին առձեռն ծանուցված լինելու պայմաններում, 2024 թվականի ապրիլի 05-ին՝ ժամը 04:28-ի մարզի Ջրվեժ բնակավայրի Թևոսյան փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի ընթացքում կանգնեցվել է տվյալ տարածքում ծառայություն իրականացնող ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Կոտայքի մարզային գումարտակի 2-րդ վաշտի 1-ին դասակի կրտսեր պարեկ Գևորգ Մերուժանի Հակոբյանի կողմից, ինչի կապակցությամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180360868 արձանագրությունը»:
(…)
4. Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները.
Դատարանը նախ փաստում է, որ առկա չեն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.8-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված համաձայնությամբ տուգանք նշանակելու վարույթը դադարեցնելու հիմքերը։ Առաջադրված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և համաձայնությամբ տուգանք նշանակելու վարույթ կիրառելու պայմաններում դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հաստատված է համարում, որ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին: Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է կայացնել մեղադրական դատավճիռ՝ մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին մեղավոր ճանաչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելով տուգանքի նվազագույն չափը՝ առանց լրացուցիչ պատիժ և անվտանգության միջոց նշանակելու: (…)»։
Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 8-ի թիվ ԿԴ/0541/01/24 դատավճիռը 2024 թվականի օգոստոսի 20-ին ուղարկվել է ի կատար ածման։
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը օրինական ուժի մեջ մտած թիվ ԿԴ/0541/01/24 դատավճռով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական պատասխանատվության է ենթարկվել այն բանի համար, որ նա, 19.09.2023 թվականի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180255996 որոշմամբ 1 տարի ժամկետով՝ 19.09.2023 թվականից մինչև 19.09.2024 թվականը, զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ մասին 19.09.2023 թվականին առձեռն ծանուցված լինելու պայմաններում, 2024 թվականի ապրիլի 05-ին՝ ժամը 04:28-ի մարզի Ջրվեժ բնակավայրի Թևոսյան փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի ընթացքում կանգնեցվել է տվյալ տարածքում ծառայություն իրականացնող ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Կոտայքի մարզային գումարտակի 2-րդ վաշտի 1-ին դասակի կրտսեր պարեկ Գևորգ Մերուժանի Հակոբյանի կողմից, ինչի կապակցությամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180360868 արձանագրությունը: Մինչդեռ, սույն գործով Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին, ի թիվս այլնի, մեղադրանք է ներկայացված այն բանի համար, որ նա, զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած՝ 2024 թվականի հունվարի 29-ին՝ ժամը 00:33-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հ.Էմին փողոցում դիտավորությամբ վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտում կատարելու վերաբերյալ թիվ 8180268484 արձանագրությունը:
Մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով վերը շարադրված իրավական վերլուծության լույսի ներքո՝ Դատարանը փաստում է, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ից մինչև 2024 թվականի սեպտեմբերի 19-ն ընկած ժամանակահատվածում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի կողմից 2024 թվականի հունվարի 29-ին՝ ժամը 00:33-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հ.Էմին փողոցում «Մերսեդես» մակնիշի 36 NX 393 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարելու համար Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանն օրինական ուժի մեջ մտած թիվ ԿԴ/0541/01/24 դատավճռով արդեն իսկ ենթարկվել է քրեական պատասխանատվության։
Ստացվում է, որ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանն արդեն իսկ դատապարտվել է նույնական հանցավոր արարքի կատարման համար: Մինչդեռ, հարկ է նկատել նաև, որ իրավակիրառ պրակտիկայում արդարացիորեն տարածված է այն մոտեցումը, որ վարորդական իրավունքից զրկման ժամանակահատվածում ավտոմեքենա վարելու բոլոր դեպքերը դիտարկվում են որպես մեկ հանցավոր արարք և որակվում մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Ամբողջականացնելով ասվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից թիվ ԿԴ/0541/01/24 քրեական գործով 2024 թվականի հուլիսի 8-ին արդեն իսկ կայացվել է մեղադրական դատավճիռ, որը 2024 թվականի օգոտոսի 20-ին ուղարկվել է ի կատար ածման։
Հիշյալից բխում է, որ սույն դեպքում Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը որևէ մեղավորություն չունի այն հարցում, որ նախաքննական մարմինը պատշաճ միջոցներ չի ձեռնարկել վարորդական իրավունքի կասեցված լինելու պայմաններում վերջինի կողմից այլ՝ սույն քրեական գործով առաջադրված մեղադրանքի ծավալում չընդգրկված օրերին մեքենա վարած լինելու հանգամանքի պարզման ուղղությամբ: Իսկ նման պայմաններում ստեղծվել է այնպիսի իրավիճակ, երբ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը հետապնդվում է մի արարքի համար, որի խախտման ժամանակահատվածը ողջամտորեն կարող էր և պետք է ներառված լիներ մեկ այլ քրեական վարույթի շրջանակներում ներկայացված մեղադրանքի ծավալում, որպիսի դեպքում օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով նշանակված պատիժը նույնչափ վերաբերելի կլիներ սույն ժամանակահատվածի իրավախախտմանը: Հետևապես, մեկ այլ քրեական գործի շրջանակներում նույն արարքի համար դատապարտվելու դեպքում կոտնահարվեն Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի՝ սահմանադրորեն երաշխավորված իրավունքները և կխախտվի կրկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության հիմնարար սկզբունքը:
Այլ կերպ՝ սույն գործի շրջանակներում Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրական դատավճռի կայացումն անթույլատրելի է, քանի որ այն կհանգեցնի կրկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության (non bis in idem) հիմնարար սկզբունքի խախտման։
Ամփոփելով ասվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2024 թվականի հունվարի 29-ի դրվագով) արդարացնել՝ անձին մեղսագրվող նույն արարքի կապակցությամբ oրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի առկայության հիմքով։
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի դրվագով) ներկայացված մեղադրանքին և այս համատեքստում ուսումնասիրելով հետազոտված ապացույցները՝ հարկ է նշել, որ մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նախաքննական ցուցմունքները համադրելով 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ թիվ 60601924 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180407456, 8180255996, 8180268484 արձանագրությունների, ալկոհոլի պարունակության ստուգման թիվ 00761 կտրոնի, ստուգաչափման թիվ 099454 վկայականի, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվության պատճենների և զննում կատարելու մասին արձանագրության հետ՝ Դատարանը գտնում է, որ․
- ապացուցված են մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքները),
- ապացուցված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների քրեական հակաիրավականությունը,
- ապացուցված են մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի կողմից 2 (երկու) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերոգրյալ արարքները կատարելը,
- ապացուցված է մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի մեղավորությունը 1 (մեկ) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի դրվագով) արարքի կատարելու մեջ։
Այլ կերպ՝ համադրելով սույն քրեական գործով հետազոտված ապացույցները վկայակոչած իրավանորմերի հետ, դրանք գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ Դատարանը հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված է համարում, որ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը, զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին՝ ժամը 15:18-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում դիտավորությամբ վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 CW 092 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտում կատարելու վերաբերյալ թիվ 8180407456 արձանագրությունը։
5.2. Մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` Դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
2. Արգելվում է անձին կրկին քրեական պատասխանատվության ենթարկել նույն հանցանքը կատարելու համար, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 133-154-րդ, 155-րդ, 308-րդ, 450-րդ կամ 451-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքների համար այլ պետության կողմից քրեական պատասխանատվության ենթարկված լինելու այն դեպքերի, երբ անձն անհիմն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից կամ անարդարացիորեն դատապարտվել է մեղմ պատժի կամ անհիմն լրիվ կամ մասնակիորեն ազատվել է պատժի կրումից:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Ազատազրկումը դատապարտյալին քրեակատարողական հիմնարկում անազատության մեջ պահելու ձևով հասարակությունից որոշակի ժամկետով մեկուսացնելն է, որը կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում:
2. Ազատազրկումը նշանակվում է 3 ամսից 20 տարի ժամկետով:
3. Ազատազրկման նվազագույն ժամկետը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում կարող է պակաս լինել 3 ամսից:
4. Անզգույշ հանցագործության համար ազատազրկումը չի կարող գերազանցել 10 տարին:
5. Առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն կատարած անձը չի կարող դատապարտվել ազատազրկման:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ առաջին անգամ կատարելը,
2) հանցանք կատարելու կամ պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի հղիությունը,
3) հանցանք կատարելու կամ պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի 65 տարին լրացած լինելը,
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
5) հանցանքը կյանքի ծանր հանգամանքների զուգորդմամբ կատարելը,
6) հանցանքը կարեկցանքի շարժառիթով կատարելը,
7) հանցանքը քրեական պատասխանատվությունը բացառող հանգամանքի իրավաչափության պայմանները խախտելով կատարելը,
8) հանցանքը հանցագործությունից տուժած անձի հակաիրավական վարքագծի ազդեցության տակ կատարելը,
9) հանցանքը սպառնալիքի, հարկադրանքի կամ այն անձի ազդեցությամբ կատարելը, որից հանցավորը գտնվում է նյութական, ծառայողական կամ այլ կախվածության տակ,
10) հանցանք կատարած անձի մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը, հանցագործության այլ մասնակցին բացահայտելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն, գործով ապացույց ձեռք բերելուն աջակցելը,
11) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործությունից հետո հանցագործությունից տուժած անձին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը,
12) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասը կամովին հատուցելուն կամ այլ կերպ հարթելուն ուղղված գործողություն կատարելը:
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:
3. Եթե սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը,
2) հանցանքը խմբի կամ հանցավոր կազմակերպության կազմում կատարելը,
3) հանցագործության մեջ առանձնապես ակտիվ դերը,
4) հանցանքը կատարելուն հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող կամ ոչ սթափ (հարբած) վիճակում գտնվող կամ քրեական պատասխանատվության համար սահմանված տարիքի չհասած անձին ներգրավելը, եթե հանցավորը գիտակցում է, որ անձը հոգեկան առողջության խնդիրներ ունի, ոչ սթափ (հարբած) վիճակում է կամ չի հասել քրեական պատասխանատվության համար սահմանված տարիքի,
5) դիտավորյալ հանցանքն անչափահասի նկատմամբ, նրա հետ համատեղ կամ հանցավորի արարքի բնույթը գիտակցող անչափահասի ներկայությամբ կատարելը, եթե հանցավորը գիտակցում է, որ անձն անչափահաս է,
6) հանցանքը ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելության, անհանդուրժողականության կամ թշնամանքի շարժառիթով կատարելը,
7) հանցանքն այլ անձանց իրավաչափ գործողությունների համար վրեժի շարժառիթով կատարելը,
8) հանցանքն այլ հանցագործությունը թաքցնելու կամ դրա կատարումը հեշտացնելու նպատակով կատարելը,
9) հանցանքը հղի կնոջ, անօգնական, խոցելի կամ հանցավորից կախյալ վիճակում գտնվող անձի նկատմամբ կատարելը, եթե հանցավորը գիտակցում է, որ կինը հղի է, կամ անձը անօգնական, խոցելի կամ իրենից կախյալ վիճակում է,
10) հանցանքն անձի կամ նրա մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի նկատմամբ կատարելը` կապված այդ անձի կողմից իր ծառայողական կամ մասնագիտական գործունեության կամ հասարակական պարտքը կատարելու հետ,
11) հանցանքն առանձին դաժանությամբ, անձին ծաղրուծանակի, տանջանքի կամ տառապանքի ենթարկելով կատարելը,
12) հանցանքն իշխանական կամ ծառայողական լիազորությունները կամ դրանցով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով կատարելը,
13) հանցանքը հանրության համար վտանգավոր եղանակով կատարելը,
14) հանցանքը զենքի, ռազմամթերքի, պայթուցիկ նյութերի կամ պայթեցման սարքերի կամ ռադիոակտիվ նյութերի գործադրմամբ կամ դրանց գործադրման սպառնալիքով կատարելը,
15) հանցանքը թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց ածանցյալների կամ ուժեղ ներգործող դեղերի գործադրմամբ կատարելը,
16) հանցանքն ալկոհոլի, թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց ածանցյալների կամ ուժեղ ներգործող դեղերի ազդեցությամբ կատարելը, եթե հանցավորն ինքն է իրեն դրել այդ վիճակի մեջ,
17) հանցանքը ռազմական կամ արտակարգ դրության, արտակարգ իրավիճակի կամ զանգվածային անկարգությունների պայմաններն օգտագործելով կատարելը:
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը որպես ծանրացնող հանգամանք չի կարող հաշվի առնել սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ:
3. Եթե սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք:
4. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում սույն օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով պատիժ նշանակելիս սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված ծանրացնող հանգամանքը հաշվի չի առնվում որպես ծանրացնող հանգամանք:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը դատապարտյալը նոր հանցանք է կատարել, ապա դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարում է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը:
2. Դատավճիռների համակցությամբ վերջնական պատիժը, բացառությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատժի, չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակների համար սահմանված առավելագույն չափը:
3. Դատավճիռների համակցությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել 30 տարին, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ անձը կատարում է այնպիսի հանցագործություն, որի համար նախատեսված է նաև ցմահ ազատազրկում:
4. Դատավճիռների համակցությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից:
5. Դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելիս լրացուցիչ պատիժների միացումը կատարվում է սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասով սահմանված կանոններով:
6. Ցմահ ազատազրկում կրող դատապարտյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու դեպքում նոր նշանակված պատիժը կլանվում է ցմահ ազատազրկմամբ:»
Պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է դառնա կատարված հանցագործության հասարակական վտանգավորության գնահատման լիարժեք չափանիշ, պատժի ենթարկվող անձին ուղղելու ամենակարճ ճանապարհ, ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ այլ անձանց կողմից նոր հանցագործությունները կանխելու գործուն միջոց: Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման սկզբունքը պատժի տեսակը և չափը որոշելու բազմաթիվ դրույթների ու չափանիշների հետ մեկտեղ անխզելիորեն կապված է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները հետազոտելու և հաշվի առնելու հետ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածում թվարկված են յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները: Այդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն՝ քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները քրեական վարույթի ընթացքում ենթակա են ապացուցման: Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը:
Պատիժ նշանակելուն վերաբերելի իրավանորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար` կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը որպես պատիժ է նախատեսում տուգանքը` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքները` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկումը՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
Վերոշարադրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների հիման վրա քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ, հարկ է հաշվի առնել հետևյալը․
-մեղադրյալի կատարած հանցավոր արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը, մեղադրյալի հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցավոր արարքի կատարման եղանակը և հանգամանքները,
-մեղադրյալի անձը բնութագրող հետևյալ հանգամանքները՝ մշտական բնակության վայր ունենալը,
-մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հետևյալ հանգամանքները․ խնամքին՝ երեք անչափահաս երեխա ունենալու հանգամանքը, ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը (վերջին հանգամանքը՝ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող գնահատելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով),
-մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող՝ արարքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելու հանգամանքը։
Այսպիսով՝ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, նրա արարքի սոցիալական հետևանքները, ինչպես նաև հանցանքի անմիջական օբյեկտի՝ հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքի կատարումից հետո դրսևորած վարքագիծը և դրանք էլ իրենց հերթին համադրելով նրա անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող վերը նշված հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար ենթակա է պատժի այդ հանցանքի համար նախատեսված պատիժներից առավել մեղմ պատժատեսակի` տուգանքի ձևով՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 535.317 (հինգ հարյուր երեսունհինգ հազար երեք հարյուր տասնյոթ) ՀՀ դրամ գումարի չափով, որը համաչափ է կատարված արարքին, ինչպես նաև անհրաժեշտ և բավարար է՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին վերասոցիալականացնելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ նշանակված պատժին լրիվ գումարել ՀՀ Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԿԴ/0541/01/24 դատավճռով նշանակված 397.445 (երեք հարյուր իննսունյոթ հազար չորս հարյուր քառասունհինգ) ՀՀ դրամի չափով տուգանքը և Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ 932.762 (ինը հարյուր երեսուներկու հազար յոթ հարյուր վաթսուներկու) ՀՀ դրամի չափով։
Քննարկելով նաև որպես լրացուցիչ պատիժ` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելը։ Այսինքն՝ նշված լրացուցիչ պատժի նշանակումն օրենսդիրը թողել է դատարանի հայեցողությանը։
Այսպես.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը՝ կատարված հանցանքի բնույթի հետ կապված որոշակի գործունեությամբ զբաղվելն արգելելն է:
(…)
4. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 1-3 տարի, իսկ ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար՝ 1-5 տարի ժամկետով:
5. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելը:
6. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելն ազատությունից զրկելու հետ կապված պատժի հետ որպես հիմնական կամ լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս այն տարածվում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու ամբողջ ժամանակահատվածի վրա, իսկ դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելուց հետո: Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը մնացած պատժատեսակների հետ նշանակելիս դրա ժամկետը հաշվարկվում է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից:
7. Սույն հոդվածով նախատեսված պատժից դատապարտյալի խուսափելու դեպքում պատիժը փոխարինվում է ազատազրկմամբ` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու 3 օրը հաշվարկելով ազատազրկման 1 օրվա դիմաց: Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելն ազատազրկմամբ փոխարինելիս ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել այն հոդվածի սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն ժամկետը, որով նախատեսված հանցագործության համար անձը դատապարտվել է: Եթե հաշվարկի արդյունքով ազատազրկման ժամկետը պակաս է ստացվում այն հոդվածի սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված նվազագույն ժամկետից, որով նախատեսված հանցագործության համար անձը դատապարտվել է, ապա պատիժը նշանակվում է հաշվարկի արդյունքով ստացված ժամկետի չափով:
8. Սույն հոդվածի 7-րդ մասով նախատեսված կանոնով է իրականացվում հաշվարկը նաև այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի սանկցիայով ազատազրկում նախատեսված չէ: Այդ դեպքում ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել 1 տարին:»
Միևնույն ժամանակ հարկ է արձանագրել, որ սույն քրեական գործով ձեռք չեն բերվել այնպիսի փաստական տվյալներ, որ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանը ներկայումս ունի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, ուստի Դատարանը գտնում է, որ Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ չի կարող նշանակվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով որպես լրացուցիչ պատիժ նախատեսված` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու պատժատեսակը։
5.3. Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, inter alia, պարտավոր է անդրադառնալ գույքային հայցի, գույքի բռնագրավման և արգելադրման, ապացույցների տնօրինման, խափանման միջոցի և վարութային ծախսերի հարցերին:
5.3.1․ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով գույքային հայց չի հարուցվել, բռնագրավման ենթակա գույքի, ինչպես նաև գույքի արգելադրման վերաբերյալ տվյալներ գործում առկա չեն, սույն գործով իրեղեն ապացույցներ և վարութային ծախսեր չկան:
5.3.2․ Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ հարկ է Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանափակումները վերացնել:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը`

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին 1 (մեկ) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2024 թվականի հունվարի 29-ի դրվագով) արդարացնել՝ անձին մեղսագրվող նույն արարքի կապակցությամբ oրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի առկայության հիմքով։
Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ (2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի դրվագով) և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ յոթնապատիկի՝ 535.317 (հինգ հարյուր երեսունհինգ հազար երեք հարյուր տասնյոթ) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ նշանակված պատժին լրիվ գումարել ՀՀ Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԿԴ/0541/01/24 դատավճռով նշանակված 397.445 (երեք հարյուր իննսունյոթ հազար չորս հարյուր քառասունհինգ) ՀՀ դրամի չափով տուգանքը և Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ 932.762 (ինը հարյուր երեսուներկու հազար յոթ հարյուր վաթսուներկու) ՀՀ դրամի չափով։
Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանափակումները վերացնել:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ