ԵԴ1/3702/01/24




Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության
քրեական դատարանը

Նախագահությամբ դատավոր Ն.Բաղդասարյանի

Քարտուղարությամբ Ա.Սարգսյանի

Մասնակցությամբ՝
Հանրային մեղադրող Վ.Մովսիսյանի
Մեղադրյալ Ա. Դանիելյանի
Պաշտպան Մ․ Սամսոնյանի


2025 թվականի հունիսի 16-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում՝ քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Արսեն Արթուրի Դանիելյանի` ծնված՝ 08.04.1999թ., Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, նախկինում չդատված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվող՝ ք.Երևան, Սարի թաղ 16 փողոց, 16 տուն հասցեում, մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես խափանման միջոց ընտրված է բացակայելու արգելք,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց՝

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
23.09.2024թ. Արսեն Արթուրի Դանիելյանը կենղծ փաստաթուղթ օգտագործելու անմիջականանորեն ծագած կասկածի հիմքով ձերբակալվել է:
23.09.2024 թվականին ՀՀ քննչական Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 08121324 քրեական վարույթը։
23.09.2024թ. Ա.Դանիելյանն ազատ է արձակվել՝ անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը վերանալու հիմքով:
16.10.2024 թվականին Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Ղարիբյանը որոշում է կայացրել Արսեն Արթուրի Դանիելյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, որը նույն օրը ներկայացվել է վերջինիս:
16.10.2024 թվականին Արսեն Արթուրի Դանիելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը:
09.12.2024 թվականին Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Ղարիբյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 08121324 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին, և քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, և դրան շնորհվել է ԵԴ1/3702/01/24 հերթական համարը։
10.12.2024թ. թվականին թիվ ԵԴ1/3702/01/24 քրեական գործը մակագրվել և 11.12.2024թ. հանձնվել է նույն դատարանի դատավոր Ն. Բաղդասարյանին։
13.12.2024թ. որոշում է կայացվել քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
Նախնական դատալսումների ընթացքում դատարանի 03.06.2025թ. որոշմամբ Արսեն Արթուրի Դանիելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ:
16.06.2025թ. կայացվել է մեղադրական վերդիկտ:

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Մեղադրյալ Արսեն Արթուրի Դանիելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ նա 2024 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ ժամը 15:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մհեր Մկրտչյան 12 հասցեի մոտ իր վարած <<Վոլքսվագեն>> մակնիշի 37 ZC 323 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի ստուգման ընթացքում ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցներին է ներկայացրել իրավաբանական փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում և ժամանակահատվածում պատրաստված կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ BM490933 համարի վարորդական իրավունքի վկայականը՝ այդ կերպ օգտագործելով կեղծ փաստաթուղթ, որը հայտնաբերվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում 2024 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ ժամը 17։20-ին, կատարված՝ վերջինիս անձնական խուզարկությամբ:

Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
Մեղադրյալ Արսեն Դանիելյանը չի ընդունել իրեն ներկայացված մեղադրանքը և հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մոտ երեք տարի առաջ ապրել է Ռուսաստանում, Վորոնեժ քաղաքում է գտնվել, մի տղա է եղել, որին ասել է, որ ուզում է վարորդական իրավունքի վկայական ստանալ, նա էլ ասել է, որ կարող են հայկական անձնագրով էլ հանել՝ դեսպանատան միջոցով, պետական մուծումներ պետք է արվեն, իրեն հարցրել է՝ գիտի վարել, ինքը դրական է պատասխանել, 20.000 ռուսական ռուբլի է տվել նրան՝ պետական մուծումների համար, անձնագիրը և նկար, մոտ 10-15 օր հետո բերել է բակում առձեռն տվել է իրեն: Ռուսաստանում մեքենա է վարել, ապահովագրություն է արել, ոստիկանները կանգնեցրել են, ակտ են գրել, այդտեղից էլ իմացել է, հայրուր տոկոսով վստահ է եղել, որ վարորդական իրավունքի վկայականը կեղծ չի: Վճարման անդորրագիր չի պահանջել, իմացել է, որ գումարը տալիս է պետական վճարումներ կատարելու համար: Պատասխանելով հարցերին հայտնել է, որ տեղյակ է, որ Հայատանում վարորդական իրավունք ստանալու համար քննություն են տալիս, չգիտի ինչ ձևով, քանի որ երբևէ քննություն չի տվել: Հիմա ինչպես հասկանում է, իրեն խաբել են: Այն ժամանակ չի հասկացել: Կասկած չի հարուցել այն հանգամանքը, որ քննություն չի հանձնել, չի հարցրել, թե ինչու քննություն չի հանձնում:
/դատական նիստի արձանագրություն/

Վկա Էդգար Բալասանի Ադամյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մեղադրյալին ճանաչում է գործի հետ կապված: Աշխատում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 2-րդ գումարտակի 1-ին վաշտում՝ որպես կրտսեր պարեկ: Դեպքի օրը նկատել են տրանսպորտային միջոց, որի կողային ապակիները թաղանթապատված են եղել, կանգնեցրել են մեքենան, պահանջել են փաստաթղթերը, վարորդը ներկայացրել է փաստաթղթերը, վարորդական իրավունքի վկայականը իրենց մոտ կասկած է առաջացրել: Արտառոց գործողություններ չեն նկատել վարորդի կողմից: Նույնականացրել են անձին, պարզվել է, որ վարորդը չունի վարորդական իրավունքի վկայական: Այդ անձին ձերբակալել և տեղափոխել են ոստիկանության բաժին:
/դատական նիստի արձանագրություն/

Վկա Մհեր Օգսենի Միրաքյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մանրամասները չի հիշում, մեղադրյալին ճանաչում է դեպքի հետ կապված, ծառայում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 2-րդ գումարտակի 1-ին վաշտում որպես պարեկ: Դեպքի կոնկրետ օրը չի հիշում, բարձրախոսի միջոցով կանգնեցրել են մեղադրյալի մեքենան, ստուգել փաստաթղթերը, պարզվել է, որ վարորդական փաստաթուղթը բազայում չի եղել, կասկած է առաջացել, կեղծ փաստաթղթի կասկածանքով անձը ձերբակալվել է, բաժնում պարզվել է, որ վարորդական իրավունքի վկայականը կեղծ է: Պնդեց մինչդատական վարույթում տված ցուցմունքը:
/դատական նիստի արձանագրություն/

Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են նաև հետևյալ ապացույցները.
Ձերբակալման արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Արթուր Արսենի Դանիելյանը 23.09.2024թ՝ ժամը' 16:00-ին, Երևան քաղաքի Մ. Մկրտչյան 12 փողոցից կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու հիմնավոր կասկածանքով ձերբակալվել և տեղափոխվել է ոստիկանության Կենտրոնական բաժին:
/Վ.Թ. 4, դատական նիստի արձանագրություն/

Անձնական խուզարկության ենթարկելու արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Արսեն Արթուրի Դանիելյանի մոտից հայտնաբերվել է ВМ490933 վարորդական իրավունքի վկայականը:
/Վ.Թ. 5, դատական նիստի արձանագրություն/

Զննում կատարելու վերաբերյալ արձանագրությունը, համաձայն որի՝ բացվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի ծրարների համար նախատեսված կնիքով կնիքված և փաթեթավորված թղթե փաթեթը, որում առկա է եղել ВМ490933 համարի վարորդական իրավունքի վկայակը' թողարկված Արսեն Արթուրի Դանիելյանի անվամբ:
/Վ.Թ 21-24, դատական նիստի արձանագրություն/

Իրեղեն ապացույց ճանաչված Արսեն Արթուրի Դանիելյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված ВМ490933 սերիա-համարի մեկ հատ Ռուսաստանի Դաշնության վարորդական իրավունքի վկայականը:
/Վ.Թ 25, 149, դատական նիստի արձանագրություն/

Զննում կատարելու վերաբերյալ արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրում Արսեն Արթուրի Դանիելյանի անվամբ վարորդական իրավունքի վկայականի որոնման արդյունքում տվյալներ չեն հայտնաբերվել:
/Վ.Թ 31-32, դատական նիստի արձանագրություն/

Դատարանի փաստական վերլուծությունները.
Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից յուրաքանչյուրը՝ թույլատրելիության և վերաբերելիության առումով, դատարանը չի արձանագրում դատավարական պահանջների այնպիսի խախտումներ, որոնք ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան կարող էին հանգեցնել վերը նշված ապացույցներից որևէ մեկի օգտագործման անթույլատրելիությանը: Միևնույն ժամանակ դատարանն արձանագրում է, որ վերոնշյալ ապացույցներից յուրաքանչյուրը պարունակում է տեղեկություններ գործի համար նշանակություն ունեցող փաստերի մասին, այսինքն՝ համապատասխանում է ապացույցի վերաբերելիության չափանիշին: Գնահատելով հետազոտված ապացույցներն արժանահավատության առումով, հաշվի առնելով դրանցից յուրաքանչյուրի աղբյուրի հատկանիշները, ձևավորման հանգամանքները, ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը՝ դատարանը գտնում է, որ բովանդակային տեսանկյունից դրանք հակասություններ չեն պարունակում, հավաստի են առկա չեն հիմքեր դրանց արժանահավատությունը և ճշմարտացիությունը կասկածի տակ դնելու համար:
Անդրադառնալով պաշտպանության կողմի փաստարկներին առ այն, որ Ա.Դանիելյանը չի իմացել, որ վարորդական իրավունքի վկայականը կեղծ է, բացակայել է նրա դիտավորությունը՝ դատարանը փաստում է, դրանք անհիմն են, առնվազն առանց համապատասխան քննություններին մասնակցելու տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի վկայական ստանալու հանգամանքը մեղադրյալի բացառիկ իրազեկության հանգամանքների շրջանակում է:

Հետազոտված ապացույցների հիման վրա դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ հաստատված է համարում, որ Արսեն Արթուրի Դանիելյանը, 2024 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ ժամը 15:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մհեր Մկրտչյան 12 հասցեի մոտ իր վարած <<Վոլքսվագեն>> մակնիշի 37 ZC 323 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի ստուգման ընթացքում ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցներին է ներկայացրել իրավաբանական փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում և ժամանակահատվածում պատրաստված կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ BM490933 համարի վարորդական իրավունքի վկայականը՝ այդ կերպ օգտագործելով կեղծ փաստաթուղթ, որը հայտնաբերվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում 2024 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ ժամը 17։20-ին, կատարված՝ վերջինիս անձնական խուզարկությամբ:

Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և դրանց իրավական հիմնավորումները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը: 4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
2. Սույն օրենսգրքով նախատեսված վարույթի առանձին տեսակների համար կարող է սահմանվել ապացուցման ենթակա հանգամանքների այլ շրջանակ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1.Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»:
Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությանը՝ իրավական դիրքորոշում արտահայտելով այն մասին, որ՝ «(...) «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
(…) «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
(...)
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհաությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա)
(...)
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (...): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է.
Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…):
Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
(…)
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (…)» (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Մեջբերված իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ, հետազոտելով վերը նշված ապացույցները, յուրաքանչյուր ապացույցը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը` հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դատարանն արձանագրում է, որ հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված բոլոր ապացույցները ձեռք են բերվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ, թույլատրելի են, վերաբերելի և իրենց համակցությամբ բավարար գործի լուծման համար:
Վերլուծելով մեղադրյալ Արսեն Դանիելյանին առաջադրված մեղադրանքը և հիմնվելով հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա` դատարանը գտնում է, որ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով ապացուցված է մեղադրյալ Արսեն Դանիելյանին վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, ապացուցված է վերոգրյալ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ապացուցված է մեղադրյալ Արսեն Դանիելյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վերոգրյալ արարքը կատարելը, ապացուցված է մեղադրյալ Արսեն Դանիելյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու մեջ, որի համար նա ենթակա է պատժի։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի ներքոնշյալ դրույթներով.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մի շարք որոշումներում իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքներն, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների պատժի համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում:
Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ: Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կարգի և չափանիշների հարցը:
ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի բովանդակում բոլոր այն հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենսգիրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ:
Նշված չափանիշներն են`
ա) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցագործության կատարման հանգամանքների տեսանկյունից մասնավորապես,
բ) հանցավորի անձը,
գ)պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները՝ (տե'ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 30.03.2007թ. թիվ ՎԲ-50/07, 30.08.2007թ. թիվ ՎԲ-142/07,30.08.2007թ. թիվ ՎԲ-145/07, 26.10.2007թ. թիվ ՎԲ-185/07, 26.10.2007թ. թիվ ՎԲ-192/07, 30.11.2007թ. թիվ ՎԲ-201/07, 17.02.2009թ. թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, 18.12.2009թ. թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, 05.11.2010թ. թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09, 22.12.2011թ. թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 և այլ որոշումները):
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(...) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն» (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Վերոհիշյալ իրավադրույթների համատեքստում ուսումնասիրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, մեղադրյալ Արսեն Դանիելյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցանքի համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցանքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող հանգամանքները, այն, որ նա երիտասարդ է, նախկինում դատված չի եղել:
Մեղադրյալի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասը նախատեսում է պատիժ՝ տուգանք՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներ՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
Վերոգրյալի հիման վրա, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի շրջանակներում պատժի չափն ընտրելիս ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնելով Արսեն Դանիելյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այն կատարելու հանգամանքները, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, մեղքի ձևը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, նրա արարքի սոցիալական հետևանքները, դրանք համադրելով նրա անձը բնութագրող տվյալների հետ, դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասվ նախատեսված արարք կատարելու համար պետք է նշանակել պատիժ տուգանքի ձևով՝ տասնապատիկի չափով, որն անհրաժեշտ և բավարար է սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, պատժի ենթարկված անձին վերասոցիալականացնելու և հանցագործությունները կանխելու համար:
Նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ Արսեն Դանիելյանը չունի եկամուտ՝ դատարանը գտնում է, որ նշանակվող տուգանքի չափի հաշվարկային հիմք պետք է ընդունել արարքի կատարման պահին գործող «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը՝ 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամը:
Դատարանը գտնում է, որ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղադրյալ Արսեն Դանիլյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն:
Քննարկելով ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցը՝ դատարանը գտնում է, որ 29.09.2024թ. որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված BM490933 սերիա-համարի վարորդական իրավունքի վկայականը, ինչպես նաև արտավարույթային փաստաթղթերը պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում: Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը, դատարանը գտնում է, որ Արսեն Արթուրի Դանիելյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Հաշվի առնելով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայց չի հարուցվել, գույքի արգելադրում չի կիրառվել, դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 270-րդ, 346-350-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը.

Վ Ճ Ռ Ե Ց՝

Արսեն Արթուրի Դանիելյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ տուգանք` տասնապատիկի՝ 750.000 /յոթ հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով:
Մեղադրյալ Արսեն Արթուրի Դանիելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Մեղադրյալ Արսեն Արթուրի Դանիելյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 72000 (յոթանասուներկու հազար) ՀՀ դրամ՝ որպես վարութային ծախս:
29.09.2024թ. որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված BM490933 սերիա-համարի վարորդական իրավունքի վկայականը, ինչպես նաև արտավարույթային փաստաթղթերը պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ն. ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ