Գործ թիվ ԵԴ1/3634/01/24




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Ղուկասյան,
Ա․Բեկթաշյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,

մասնակցությամբ՝
դատախազ՝ Վ․Ռուստամյանի,
մեղադրյալ՝ Ս․Կարապետյանի,

2025 թվականի հունիսի 25-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Վ․Ռուստամյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի վերաբերյալ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ռ․Մարիկյան)՝ 2025 թվականի մարտի 05-ի թիվ ԵԴ1/3634/01/24 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2021 թվականի հունվարի 26-ին ՌԴ քննչական կոմիտեի Մոսկվայի մարզի գլխավոր քննչական վարչության Վոլոկոլամսկ քաղաքի քննչական բաժնում ՌԴ քրեական օրենսգրքի 318-րդ հոդվածի 2-դ մասով հարուցվել է թիվ 12102460021000004 քրեական վարույթը:
2023 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության միջոցով ՀՀ քննչական կոմիտեի միջազգային հարցումների ապահովման բաժնում ստացվել է թիվ 12102460021000004 քրեական վարույթը:
2024 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Վազգեն Ռուստամյանի որոշմամբ՝ քրեական վարույթով Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասին) հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնում կայացված որոշմամբ՝ մեղադրյալ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Վ․Ռուստամյանի որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 69131223 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթն ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ ըստ էության քննելու։
2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) «Վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/3634/01/24 քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասին), վարույթը և նշանակվել է նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի մարտի 05-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/3634/01/24 դատավճռով՝ արագացված վարույթի կիրառմամբ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանը մեղավոր է ճանաչվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի՝ 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով։ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Վճռվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Ստեփան Կարապետյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել: Ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցը լուծել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով և դատավճռի պատճառաբանական մասով սահմանված կարգով: Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
2025 թվականի ապրիլի 07-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Վ․Ռուստամյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 05-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի ապրիլի 10-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա․Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի ապրիլի 11-ին:
2025 թվականի ապրիլի 14-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Վ․Ռուստամյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/3634/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասին), նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պահպանվել է։
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը մեղադրյալ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասին) և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ «(…) [Նա], իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ գործադրել է կյանքի և առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն՝ կապված նրա կողմից իր ծառայողական պարտականությունները կատարելու հետ:
Այսպես՝
2019 թվականի օգոստոսի 25-ին, ժամը՝ 22:00-ի սահմաններում, ճանապարհապարեկային ծառայության կարգախումբը՝ կազմով՝ Ռուսաստանի ՆԳՆ Լոտոշինսկի շրջանի բաժնի ՃԵԱՊՏԲ ճանապարհապարեկային ծառայության տեսուչներ Նիկոլայ Վասիլիի Պարշիկովի և Դմիտրի Վլադիմիրի Սորոկինի, ծառայողական ավտոմեքենայով Մոսկվայի մարզի Լոտոշինսկի շրջանի Կիրովսկի ավանում պարեկություն իրականացնելիս, հաղորդում ստանալով Ռուսաստանի ՆԳՆ Լոտոշինսկի շրջանի բաժնի օպերատիվ հերթապահից վերոնշյալ ավանում «ՎԱԶ 2115» մակնիշի ավտոմեքենայի, պետհամարանիշի հատվածը՝ 761, շարժման մասին, որի վարորդը ենթադրաբար գտնվում է ալկոհոլային հարբածության վիճակում, նշված ավտոմեքենան հայտնաբերել են և ավելի վաղ ստացված տեղեկատվությունը ստուգելու համար հետևել են նրան Մոսկվայի մարզի Լոտոշինսկի շրջանի Կիրովսկի ավանի Ռոգովի փողոցի 1-ին շենքի ուղղությամբ:
Ժամանելով վերոնշյալ հասցե՝ ՊԾ տեսուչներ Ն.Վ.Պարշիկովն ու Դ.Վ.Սորոկինը հայտնաբերել են «ՎԱԶ 2115» մակնիշի ավտոմեքենան, պետհամարանիշը՝ B761CK750. որի մոտ ալկոհոլային հարբածության վիճակում գտնվել է Ստեփան Հակոբի Կարապետյանը, որից հետո ոստիկանության աշխատակից Ն.Վ.Պարշիկովը՝ հագին պաշտոնական համազգեստ, հանդիսանալով Ռուսաստանի Դաշնության ներքին գործերի նախարարության Մոսկվայի մարզի Լոտոշինսկի շրջանի բաժնի ճանապարհային երթևեկության անվտանգության պետական տեսչության բաժնի ճանապարհապարեկային ծառայության տեսուչ, այսինքն՝ իշխանության ներկայացուցչի գործառույթներ իրականացնող իրավապահ մարմնի պաշտոնատար անձ, որն օժտված է սահմանված կարգով կարգադրիչ լիազորություններով իրենից ծառայողական կախվածության մեջ չգտնվող անձանց նկատմամբ և իր իրավասության սահմաններում քաղաքացիների կողմից կատարման համար պարտադիր որոշումներ կայացնելու իրավունքով, և «Ոստիկանության մասին» 07.02.2011թ. թիվ 3-ԴՕ դաշնային օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետին, 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետին համապատասխան կատարելով իր ծառայողական պարտականությունները, որոնք ներառում են ճանապարհային երթևեկության գործընթացի անվտանգ և անխափան կազմակերպումը, հանցագործությունների և վարչական իրավախախտումների կանխարգելումը և կանխումը, դրանց կատարմանը նպաստող պատճառների և հանգամանքների պարզումը, խախտողների նկատմամբ վարչական ներգործության միջոցների կիրառումը, ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կողմից ճանապարհային երթևեկության ոլորտում գործող սահմանված կանոնների, նորմատիվների և ստանդարտների պահպանումը, վարորդների մոտ ՌԴ ՃԵԿ նախատեսված փաստաթղթերի առկայության ստուգումը, հասարակական անվտանգության ապահովումը, փողոցներում, ճանապարհներին և այլ հասարակական վայրերում հանցագործությունների և վարչական իրավախախտումների կանխարգելումը և կանխումը, Ս.Հ.Կարապետյանին ներկայացրել է օրինական պահանջ՝ ներկայացնելու վերոնշյալ ավտոմեքենան վարելու իրավունքի վերաբերյալ փաստաթղթեր:
Ի պատասխան՝ Ս.Հ.Կարապետյանը, 2019 թվականի օգոստոսի 25-ին, ժամը՝ 22:00-ից մինչև 22:40-ն ընկած ժամանակահատվածում, գտնվելով Մոսկվայի մարզի Լոտոշինսկի շրջանի Կիրովսկի ավանի Ռոգովի փողոցի 1-ին շենքի մոտ գտնվող ասֆալտապատ տեղանքի հատվածում, դիտավորությամբ, գիտակցելով, որ իր առջև գտնվում է իշխանության ներկայացուցիչ, ոստիկանության աշխատակցի օրինական գործունեությանը խոչընդոտելու նպատակով Ն.Վ.Պարշիկովի նկատմամբ գործադրել է բռնություն, մասնավորապես, ֆիզիկական ուժի գործադրմամբ՝ ձեռքերով հրել է վերջինիս կրծքավանդակին, որի արդյունքում Ն.Վ.Պարշիկովն ընկել է ասֆալտին, որից հետո Ս.Հ.Կարապետյանը, շարունակելով իր հանցավոր դիտավորությունը՝ ուղղված իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ բռնություն գործադրելուն, ամբողջ մարմնով ընկել է Ն.Վ. Պարշիկովի վրա, շարունակելով նրան պահել ասֆալտի վրա պառկած վիճակում, Ն.Վ. Պարշիկովին թույլ չի տվել վեր կենալ, բռնել է նրա ձեռքերը, դրանով սահմանափակելով դրանց շարժումը, ընդ որում՝ պատրել է Ն.Վ.Պարշիկովի պաշտոնական բաճկոնը և տաբատը, նրա վրայից պոկել է պաշտոնական փողկապը: Ն.Վ.Պարշիկովի կողմից վեր կենալու փորձի ժամանակ Ս.Հ.Կարապետյանը կրկին ֆիզիկական ուժի գործադրմամբ նրան գցել է կողքի վրա, որի արդյունքում Ն.Վ.Պարշիկովին պատճառել է ֆիզիկական ցավ՝ այդ կերպ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանը իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ գործադրել է կյանքի և առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն:
Ս.Հ.Կարապետյանի անօրինական գործողությունները կանխվել են վայր ժամանած «Ռուսաստանի ԱԳԶ ԱՊ Մոսկվայի մարզի վարչություն» ԴՊԳՀ մասնաճյուղի՝ Վոլոկոլամսկի ԱԳՊ ոստիկանության վաշտի 1-ին ոստիկաններ Ս.Ա.Անոսովի և Դ.Ն.Պեստիկովի կողմից:
(…)»։
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի մարտի 05-ի թիվ ԵԴ1/3634/01/24 դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» վերտառությամբ բաժնում նշել է. «(…) Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի կողմից ընդունելու, արագացված վարույթ կիրառելու և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելու պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասին) նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտարկում՝
- առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը),
- խնամքին մեկ անչափահաս երեխայի առկայությունը (Եվգենիյա Ստեփանի Կարապետյան՝ ծնված՝ 27.03.2012թ):
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Որպես անձը բնութագրող տվյալներ Դատարանը դիտում է Ստեփան Կարապետյանի՝ նախկինում դատապարտված չլինելը, առողջական խնդիրներ ունենալը և խնամքին հաշմանդամության թոշակառու ծնող ունենալը:
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի՝ իր կատարած հանցանքի համար։
(…)
Դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալին մեղսագրվող հանցանքը կատարվել է մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ պատժաչափի մասով 2022 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասը հանդիսանում է պատիժը խստացնող իրավանորմ, մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ և պատժաչափը նշանակելիս Դատարանը հիմք է ընդունում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթները:
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև անձը բնութագրող տվյալները:
Դատարանը ցանկանում է հատուկ շեշտադրել, որ մեղադրյալն արարքը կատարել է 2019 թվականին, դրանից անցել է տևական ժամանակ, վարույթի բոլոր մասնակիցները՝ տուժողը և վկաները, բնակվում են Ռուսաստանի Դաշնությունում, հետևաբար մեղադրյալը կարող էր ողջամտորեն գիտակցել, որ մեղադրանքի կողմը և Դատարանը կարող են դժվարություններ ունենալ տուժողին և վկաներին հարցաքննելու հարցում, սակայն նման պայմաններում մեղադրյալը, ընդունելով մեղքը և զղջալով կատարած արարքի համար, միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ:
Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ տուգանք պատժատեսակի նշանակման միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
(…)
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև նրա կողմից կատարված հանցանքի բնույթն ու նշանակությունը, գտնում է, որ Ստեփան Կարապետյանի նկատմամբ որպես պատիժ պետք է նշանակվի տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի՝ 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Ստեփան Կարապետյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները պետք է վերացնել:
Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Ն.Պարշիկովին պատկանող պաշտոնական հանդերձանքի բաճկոնը, տաբատը և փողկապը պետք է վերադարձնել նրան, իսկ SmartTrack մակնիշի N LH3150WA24215248DS CD-R սկավառակը պահել գործի հետ այն պահելու ամբողջ ժամանակահատվածում:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը, նկատի ունենալով արագացված վարույթ կիրառելու հանգամանքը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 3-րդ մասով, փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, ուստի վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված: (…)»։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Վ․Ռուստամյանը մասնավորապես նշել է. «(…) [Դ]ատարանը Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ որպես պատիժ 18.04.2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով տուգանք նշանակելով, թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի նորմերի այնպիսի էական խախտում, որն ազդել է ճիշտ որոշում կայացնելու վրա:
Այսպես.
Դատարանն իր դատական ակտը պատճառաբանել է հետևյալ կերպ. «...վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև անձը բնութագրող տվյալները:
Դատարանը ցանկանում է հատուկ շեշտադրել, որ մեղադրյալն արարքը կատարել է 2019 թվականին, դրանից անցել է տևական ժամանակ, վարույթի բոլոր մասնակիցները՝ տուժողը և վկաները, բնակվում են Ռուսաստանի Դաշնությունում, հետևաբար մեղադրյալը կարող էր ողջամտորեն գիտակցել, որ մեղադրանքի կողմը և Դատարանը կարող են դժվարություններ ունենալ տուժողին և վկաներին հարցաքննելու հարցում, սակայն նման պայմաններում մեղադրյալը, ընդունելով մեղքը և զղջալով կատարած արարքի համար, միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ:
Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ տուգանք պատժատեսակի նշանակման միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
(...)
Նշված հանգամանքների գնահատմամբ հաշվի առնելով Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարևորությունը՝ մասնավորապես, որ այն կառավարման կարգի դեմ ուղղված դիտավորյալ հանցագործություն է, որը դրսևորվել է պաշտոնատար անձի օրինական ծառայողական գործունեությանը միջամտելու նպատակով վերջինիս նկատմամբ կյանքի կամ առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն գործադրելով, վկայում է անձի հանրային բարձր վտանգավորության մասին:
Բացի այդ, հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ ոստիկանության ծառայողը երբ իր լիազորությունների շրջանակներում Ս.Կարապետյանին ներկայացրել է օրինական պահանջ՝ ներկայացնել ավտոմեքենա վարելու վերջինիս իրավունքի վերաբերյալ փաստաթղթերը, Ս.Կարապետյանը գիտակցելով, որ իր առջև գտնվում է իշխանության ներկայացուցիչ, անմիջապես Ն.Պարշիկովի նկատմամբ գործադրել է բռնություն՝ հրել է վերջինիս կրծքավանդակից, որի արդյունքում Ն.Պարշիկովն վայր է ընկել, այնուհետև ամբողջ մարմնով ընկել է Ն.Պարշիկովի վրա, պահել նրան գետնին պառկած վիճակում՝ թույլ չտալով վեր կենալ, բռնել է նրա ձեռքերը, այդ կերպ սահմանափակել Ն.Պարշիկովի կողմից որևէ գործողություն կատարելու հնարավորությունը, ընդ որում՝ պատռել է Ն.Պարշիկովի պաշտոնական բաճկոնը և տաբատը, նրա վրայից պոկել պաշտոնական փողկապը, իսկ Ն.Պարշիկովի կողմից վեր կենալու փորձի ժամանակ Ս.Կարապետյանը կրկին ֆիզիկական ուժի գործադրմամբ նրան գցել է, այսինքն վերը նշված վարքագիծն ակնհայտորեն վկայում է Ս.Կարապետյանի կողմից հանդուգն կերպով ոստիկանության ծառայողի օրինական պահանջներին որևէ կերպ չենթարկվելու վարքագծի մասին, ինչն էլ իր հերթին խոսում է մեղադրյալի անձի հանրային բարձր վտանգավորության մասին:
Դատարանը մեղադրյալ Ստեփան Կարապետյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առել նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ առաջադրված մեղադրանքում Ս.Կարապետյանը իրեն մեղավոր է ճանաչելը, խնամքին առկա է մեկ անչափահաս երեխա, հաշվի է առել նաև, որ մեղադրյալի կողմից արարքը կատարելու պահից անցել է տևական ժամանակ, վարույթի բոլոր մասնակիցները՝ տուժողը և վկաները, բնակվում են Ռուսաստանի Դաշնությունում, հետևաբար մեղադրյալը կարող էր ողջամտորեն գիտակցել, որ մեղադրանքի կողմը և Դատարանը կարող են դժվարություններ ունենալ տուժողին և վկաներին հարցաքննելու հարցում, սակայն նման պայմաններում մեղադրյալը, ընդունելով մեղքը և զղջալով կատարած արարքի համար, միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ:
Վերոշարադրյալ տեսանկյունից դիտարկելով դատարանի կողմից որպես Ստեփան Կարապետյանի անձի կամ նրա արարքի հանրային վտանգավորությունը նվազեցնող հաշվի առնված փաստերը՝ պետք է արձանագրել, որ դրանք որևէ կերպ չեն մեղմացնում նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը, ինչպես նաև չեն կարող հիմք հանդիսանալ հետևություն անելու առ այն, որ վերջինիս տուգանքի ձևով նշանակված պատժի պայմաններում կարող է ուղղվել: Պետք է արձանագրել, որ նման պայմաններում չի կարող վերականգնվել սեցիալական արդարությունը, ինչպես նաև կանխվել հանցագործութունները:
[Հ]իմնավոր չէ Դատարանի այն հետևությունը, որ պատժի նպատակները կարող են իրագործվել տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելու պայմաններում, հաշվի չի առել մեղադրյալի կողմից կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, բնույթը, դրսևորման եղանակը, գործի կոնկրետ հանգամանքները, ինչպես նաև օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը` անտեսելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերաբերելի իրավական դիրքորոշումները:
Նման պայմաններում դատարանի կողմից նշանակված տուգանքի ձևով պատիժը չափազանց մեղմ լինելու պատճառով չի համապատսխանում հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին, այն չի կարող ծառայել իր նպատակին, որի արդյունքում խախտվել են պատժի արդարացիության և անհատականացման սկզբունքները՝ նշանակված պատիժը չի համապատասխանում հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին, ինչպես նաև այն, որ Ս.Կարապետյանի անձն ունի հանրային բարձր վտանգավորություն, որպիսի հանգամանքը ակնհայտ է վերջինիս վերագրվող արարքի բնույթից: (...)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/3634/01/24 դատավճիռը՝ պատժի մասով բեկանել և փոփոխել՝ մեղադրյալ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ 18.04.2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու համար նշանակել ազատազրկման ձևով համաչափ պատիժ:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Հանրային մեղադրող Վ․Ռուստամյանը, դատական նիստում պնդել է ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել։
Մեղադրյալ Ս․Կարապետյանը, տալով համապատասխան բացատրություններ, խնդրել է դատախազի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել։
Պաշտպան Ա․Մկրտչյանը համապատասխան գրությամբ խնդրել է դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ, միաժամանակ նշել է, որ առարկում է բողոքի դեմ և գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն օրինական է և հիմնավորված, Ստեփան Կարապետյանի նկատմամբ նշանակվել է համաչափ պատիժ, որի պայմաններում ներկայացված բողոքը ենթակա է մերժման։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակված պատժի տեսակի և համապատասխան պատժաչափի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի՝ հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի>>:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է նաև, որ <<պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից>> (տե՛ս mutatis mutandis, Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-50/07 գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>> (տե՛ս mutatis mutandis, Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը):
Ս.Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. <<(...) <<[Հ]անցավորի անձնավորություն>> եզրույթն ի տարբերություն <<հանցագործության սուբյեկտ>> եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով <<հանցավորի անձնավորություն>> եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն>> (տե՛ս mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը>> (տե՛ս mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<(…) 5. Պարզելով, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ կամ պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է դատական ակտը:
6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Մեջբերված նորմի մեկնաբանման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն. <<[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման>> (տե՛ս, ի թիվս այլնի, mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
7.1. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները: (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 4. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
(…)»:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով նախատեսված սահմաններում՝ պատիժ նշանակելու պահին Հայաստանի Հանրապետությունում օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի (այսուհետ՝ նվազագույն աշխատավարձ) երեսնապատիկից երեքհազարապատիկի չափով։
2. Տուգանքի չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով կատարված հանցագործության ծանրությունը և դատապարտվողի գույքային դրությունը։
3. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, կամ տուգանքը փոխարինում է հանրային աշխատանքներով։ Տուգանքի վճարումը հետաձգելու կամ տուգանքը մաս առ մաս վճարելու դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը։ Նշված արտոնությունը դատարանի որոշմամբ ուժը կորցնում է, եթե դատապարտյալը խախտում է տուգանքի վճարման ժամանակացույցով սահմանված պարտավորությունների կատարումը։ Դատապարտյալի կողմից տուգանքի վճարման ժամանակացույցով սահմանված պարտավորությունների կատարումը խախտելու դեպքում տուգանքը կամ տուգանքի չվճարված մասը փոխարինվում է հանրային աշխատանքներով` սույն հոդվածի չորրորդ մասով սահմանված կարգով:
4. Դատարանը տուգանքը կամ տուգանքի չվճարված մասը փոխարինում է հանրային աշխատանքներով տուգանքը վճարելու անհնարինության դեպքում` հանրային աշխատանքների երեք ժամը նվազագույն աշխատավարձի դիմաց, իսկ տուգանքը վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դեպքում՝ հանրային աշխատանքների հինգ ժամը նվազագույն աշխատավարձի դիմաց: Եթե տուգանքը կամ տուգանքի չվճարված մասը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու համար կատարված հաշվարկի արդյունքը գերազանցում է երկու հազար երկու հարյուր ժամը, ապա նշանակվում է երկու հազար երկու հարյուր ժամ: Տուգանքը կամ տուգանքի չվճարված մասը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու համար կատարվող հաշվարկի արդյունքում ժամային արժեքները կլորացնելը կատարվում է դատապարտյալի օգտին:
5. Տուգանքը վճարելուց չարամտորեն խուսափող է համարվում այն դատապարտյալը, որը`
1) դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ տասն աշխատանքային օրվա ընթացքում, տուգանքի վճարման անդորրագիրը չի ներկայացրել լիազոր մարմին, բացառությամբ սույն հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված դեպքերի.
2) խախտել է տուգանքի վճարումը հետաձգելու կամ տուգանքը մաս առ մաս վճարելու կարգն ու պայմանները:»:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Իշխանության ներկայացուցչի կամ նրա մերձավոր ազգականի նկատմամբ կյանքի կամ առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն գործադրելը կամ բռնություն գործադրելու սպառնալիքը՝ կապված նրա կողմից իր ծառայողական պարտականությունները կատարելու հետ՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով կամ կալանքով՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով: (․․․)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(․․․)3. Պաշտոնատար անձի օրինական ծառայողական կամ քաղաքական գործունեությանը միջամտելու նպատակով պաշտոնատար անձի կամ նրա մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի կամ նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվողի նկատմամբ բռնություն գործադրելը՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով: (․․․)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:>>:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. <<(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները>> (տե՛ս mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
8. Սույն որոշման 7-7.1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, վերլուծությունների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու վերը նշված սկզբունքների պահպանմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ կատարած արարքը, հանցագործության կատարման եղանակը, մեղադրյալի սուբյեկտիվ վերաբերմունքն իր կատարած արարքի նկատմամբ, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի մասով հանգել է ճիշտ հետևության, որի հետ չհամաձայնվելու իրավաչափ հիմքեր տվյալ պարագայում չկան:
Մասնավորապես, Առաջին ատյանի դատարանը որպես մեղադրյալ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առել մեղադրյալի կողմից առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը, խնամքին մեկ անչափահաս երեխայի առկայությունը, որպես անձը բնութագրող տվյալներ հաշվի է առել այն, որ մեղադրյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, ունի առողջական խնդիրներ, ինչպես նաև խնամքին հաշմանդամության թոշակառու ծնող ունենալը:
Միևնույն ժամանակ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն արձանագրել է մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստը (մանրամասն տե՛ս նաև սույն որոշման 3-րդ կետը)։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ պատժի նշանակման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությանը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը): Ավելին, դատախազը բողոքում չի ներկայացրել այնպիսի փաստ և փաստական վերլուծություն, որը հնարավորություն կտար հերքելու Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված հետևությունները։
Տվյալ դեպքում հարկ է նշել, որ մեղադրյալ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանը կատարել է կառավարման կարգի դեմ ուղղված՝ դիտավորությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցանք (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը):
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանմամբ մեղադրյալ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժատեսակի և պատժաչափի վերաբերյալ հանգել է ճիշտ հետևության և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն արդարացի է: Հետևաբար անհիմն են վերաքննիչ բողոքում այդ մասով նշված փաստարկները:
Մասնավորապես, սույն որոշման 7-7.1-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի նկատմամբ նշանակել է այնպիսի պատիժ, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով չի կարող գնահատվել ակնհայտ մեղմ և անարդարացի: Մասնավորապես Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը, հանցագործության վտանգավորությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի իրավակարգավորումների հաշվառմամբ համապատասխան խախտում արձանագրելու հիմքեր չկան։
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10․ Սույն որոշման 4-րդ կետում նշված վերանայման բողոքի հիմքերի և փաստարկների և սույն որոշման 7-րդ և 7․1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված համապատասխան դատավճռով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա: Ուստի բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել:
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Ստեփան Հակոբի Կարապետյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 05-ի թիվ ԵԴ1/3634/01/24 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ