ԵԴ1/3535/01/24




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ

«10» փետրվարի 2026թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)


Նախագահող դատավոր Ա․Բեկթաշյան
Դատավորներ Ա.Ղուկասյան
Մ.Հարությունյան
դատական նիստերի քարտուղար Ա․Կարապետյան
մասնակցությամբ՝
դատախազ Ն․Թոփուզյան
պաշտպան Ս․Հարությունյան
մեղադրյալ Ա․Տեր-Հովսեփյան

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի ծնված՝ 1979 թվականի օգոստոսի 22-ին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին մեկ անչափահաս երեխա, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված՝ ք.Երևան, Դավթաշեն 3-րդ թաղամաս, 21-րդ շենք, 50-րդ բնակարան հասցեում, փաստացի բնակվում է ք.Երևան, Դավթաշեն 3-րդ թաղամաս, 21-րդ շենք, 56-րդ բնակարան հասցեում վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն․Թոփուզյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը`
ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Ըստ վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ նյութերի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Կոտայքի մարզային քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Գևորգյանի որոշմամբ՝ թիվ 49-0447-24 քրեական վարույթից մաս է անջատվել, անջատված մասին շնորհվել է թիվ 49114224 համարը:
2024 թվականի մայիսի 16-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Կոտայքի մարզային քննչական վարչությունում նախաձեռնվել է թիվ 49-0447-24 քրեական վարույթը:
2024 թվականի հուլիսի 4-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Կոտայքի մարզային քննչական վարչությունում նախաձեռնվել է թիվ 49105324 քրեական վարույթը:
2024 թվականի հուլիսի 04-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Կոտայքի մարզային քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Գևորգյանի որոշմամբ՝ թիվ 49105324 և թիվ 49-0447-24 քրեական վարույթները միացվել են, միացված վարույթին շնորհվել է թիվ 49-0447-24 համարը:
2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ին՝ Կոտայքի մարզի դատախազության դատախազ Ա.Եղիազարյանի որոշմամբ՝ թիվ 49114224 քրեական վարույթն ըստ տարածքային ենթակայության փոխանցվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժին։
2024 թվականի նոյեմբերի 16-ին՝ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի որոշմամբ՝ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում բովանդակային հետևյալ ձևակերպմամբ․ «նա ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և ապօրինի կերպով պահել է հրազեն և հրազենի համար ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտներ:
Այսպես.
Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանը, չունենալով «Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված հրազենի, ռազմամթերքի շրջանառություն իրականացնելու՝ այդպիսի առարկաներ ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու և իրացնելու իրավունք, ինչպես նաև հրազենի և ռազմամթերքի շրջանառություն իրականացնելու համապատասխան թույլտվություն, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և Երևան քաղաքի Դավթաշեն 3-րդ թաղամասի 21-րդ շենքի 56-րդ բնակարանում ապօրինի կերպով պահել է ռազմամթերք հանդիսացող թվով 1 հատ գործարանային արտադրության 338 Lapua /8,6x70մմ/ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտ, ռազմամթերք հանդիսացող թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտներ և թվով 1 հատ գործարանային արտադրության «СКС» տեսակի «ЕГ4145» համարի 7,62մմ /7,62x39/ տրամաչափի ակոսափող հրազեն, որոնք 2024 թվականի հուլիսի 03-ին հայտնաբերվել և վերցվել են հիշյալ հասցեում գտնվող բնակարանում կատարված խուզարկության ժամանակ»։
2024 թվականի նոյեմբերի 22-ին՝ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի որոշմամբ՝ թիվ 49114224 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում չի հարուցվել՝ անձի կողմից իրեն մեղսագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով։
2024 թվականի դեկտեմբերի 2-ին թիվ 49114224 քրեական վարույթն՝ ըստ մեղադրանքի՝ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան։ Քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/3535/01/24 համարը։
2025 թվականի հուլիսի 4-ին Առաջին ատյանի դատարանի թիվ ԵԴ1/3535/01/24 որոշմամբ՝ թիվ ԵԴ1/3535/01/24 քրեական գործով օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված և անթույլատրելի ապացույց է ճանաչվել 2024 թվականի հուլիսի 3-ի Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի բնակարանի խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրությունը: Անթույլատրելի ապացույց է ճանաչվել նաև օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների հիման վրա կատարված 2024 թվականի հուլիսի 4-ի առարկաներ զննելու մասին արձանագրությունը, դատաձգաբանական փորձաքննության թիվ 246-24 եզրակացությունը, դատաձգաբանական փորձաքննության թիվ 475-24 եզրակացությունը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 20-ի զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը և 2024 թվականի հոկտեմբերի 20-ի արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ի և 2024 թվականի նոյեմբերի 8-ի իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի բնակարանի խուզարկությամբ հայտնաբերված «338 Lapua» /8,6x70մմ/ տրամաչափի որսորդական փամփուշտը և թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի օղակավոր բոցավառման սպորտային-որսորդական փամփուշտները, «ՍԿՍ» տեսակի ակոսափող հրազենը և «Չուրչիլ» տեսակի ողորկափող հրացանը:
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի դատավճռով վճռվել է․
«Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով ներկայացված մեղադրանքի հիմքում դրված փաստական հանգամանքներով ճանաչել և հռչակել անմեղ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված հիմքով։
Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը թողնել ամփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դրանից հետո՝ վերացնել:
Հայաստանի Հանրապետությունից՝ ի դեմս ֆինանսների նախարարության, հօգուտ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի բռնագանձել 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ՝ որպես փաստաբանի վարձատրության գումար:
Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի ռեաբիլիտացիայի հարցը՝ մնացած մասով համարել լուծված:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված 1 հատ գործարանային արտադրության 338 Lapua /8,6x70մմ/ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտը, ռազմամթերք հանդիսացող թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտները և թվով 1 հատ գործարանային արտադրության «СКС» տեսակի «ЕГ4145» համարի 7,62 մմ /7,62x39/ տրամաչափի ակոսափող հրազենը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո հանձնել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությանը՝ ի տնօրինություն:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությանն ի տնօրինություն հանձնված «Churchill» մոդելի 5572957 համարի 12 տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ողորկափող հրազենը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թողնել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությանն՝ ի տնօրինություն:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում»։
Նշված դատավճիռը Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն․Թոփուզյանը ստացել է 2025 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։
Վերը նշված դատավճռի դեմ 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն․Թոփուզյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը, որը փոստային ծառայությանն է հանձնված եղել 2025 թվականի նոյեմբերի 24-ին։
Թիվ ԵԴ1/3535/01/24 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2025 թվականի նոյեմբերի 27-ին, իսկ նախագահող դատավոր Ա․Բեկթաշյանի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի նոյեմբերի 28-ին։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 4-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն․Թոփուզյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և թիվ ԵԴ1/3535/01/24 քրեական գործը նշանակվել է դատաքննության։
Նույն որոշմամբ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի մեջ, մասնավորապես, նշված է.
«(…) Մեղադրյալ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ զենքերն իր տանից հայտնաբերելու ժամանակ ինչ ունեցել է, բոլորը եղել է օրինական, մի քանի հազար հատ փամփուշտ է եղել, որոնք փորձաքննությունից հետո հետ են տվել իրեն: Միայն ՍԿՍ ակոսափողը և հարթափողը՝ Չերչիլ տեսակի, բոլորը եղել են թղթաբանությամբ, այսինքն՝ իր ընկերը՝ Ալիկը, ով բնակվում է Գերմանիայում, նրա վրա է կցված եղել, որը երևում է ոստիկանությունում, այնտեղից լիազորագիր է ուղարկել, որ զենքերը նվիրատվություն անեն, քանի որ չօգտագործվող զենքեր էր:
Օսիս և 388 տեսակի փամփուշտի վերաբերյալ հայտնեց, որ զենքը չի հիշում, 2019 թվականին էր, գրանցվել է իր վրա, այդ զենքով մասնակցել է 44–օրյա պատերազմին, մարտական գործողություններին, զրահաբաճկոն է եղել իր հագին, 1 փամփուշտ մնացել է զրահաբաճկոնի գրպանը, ինքը նույնիսկ չի իմացել, որովհետև իր մոտ շատ փամփուշտներ է եղել, կրակել է, ինչքան էլ հետ է բերել, հետո հրաձգարանում է կրակել: Իր մոտ 5,45 տրամաչափի փամփուշտներ էլ է եղել պատերազմի ժամանակ Կալաշնիկով տեսակի համար: Իր զրահաբաճկոնը պատրաստ դրված է եղել իր մոտ տանը, որ դեպք լինելուց նորից հագնի և գնա մարտական գործողությունների, ինքը չի հանել, քանդել դրանք, դրանց մեջ առաջին բուժօգնության առարկաներ նույնպես եղել է այդտեղ: Գործողություններից հետո, մեկ հատ ատրճանակ էլ են հանել իր տանից, որը եղել է Տիկատէ 3 տեսակի, որը նույնպես իր օրինական զենքն է եղել, և Ֆաբանդ տեսակի հարթափող: Ատրճանակը ստանալու վերաբերյալ հայտնեց, որ մարտական գործողություններին մասնակցելու համար, պատերազմից հետո Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի կողմից պարգևատրություն է ստացել՝ Չադո 2 ատրճանակը։ Պիկապ 3 տակտիկալ զենքը այդ ժամանակ չկար, երբ փամփուշտները, որոնք մնացել էին իր զրահաբաճկոնի մեջ, կրակել է հրաձգարանում, դրանից հետո զենքը նվիրատվություն է արել, հետո Տիկատէ 3-ը վերցրել է: Կոնկրետ չի կարող ասել, թե երբ է նվիրատվություն արել, հիշում է, որ օտարել է Եղվարդի ոստիկանության 3-րդ բաժնում: Ալեքսանդր Աբրահամյանին պատկանող հրացանները և 50 փամփուշտներն իր մոտ հայտնվելու հանգամանքի վերաբերյալ, նշեց, որ Ալեքսանդր Աբրահամյանը դրանք շուտվանից ուներ: Լիազորագրով օտարել թույլատրվում է, ինքը ասեց, որ նոտարի հաստատմամբ լիազորագիր ուղարկի իրեն, որ կարողանա պահել իր մոտ: Իրեն այդ զենքերը պետք չէր, եթե պետք լիներ, անվանափոխություն կանեին իր անունով, որ հետագայում էլ այսպիսի խնդիր չառաջանար: Ինքը Վայքում ընկեր ուներ, ում նվեր էր ուզում տար, բայց թղթաբանության հետ կապված ձգձգումներ եղավ, քանի որ ներկայումս զենքի թույլտվություն ստանալու հետ կապված քննություններ են տալիս: Մեկ հատը օտարեց, իսկ հարթափոխն էլ Էջմիածնում նվեր պետք է տար իր մյուս ընկերոջը: Երբ թղթերը ուղարկեց իրեն, օտարելուց, իրեն թվում է, որ փամփուշտը հենց պատյանի մեջ, կարող է և գրպանն է մնացել, որի մասին եթե իմանար, կտար այդ տղային, իր ինչին էր պետք դա, եթե տանը 6000 փամփուշտ ունի, ինքն էլ պարապող հրաձիգ է, հրահանգիչ, որոնց հետ անվճար պարապում է: Ինքը այս ամենն ինչը պատմում է այդ 50 փամփուշտի վերաբերյալ: Դրանք մնացել են պատյանի մեջ, եկել են իր տունը խուզարկելու, այդտեղից իմացել է և զարմացել:
Հանրային մեղադրողի հարցերին ի պատասխան, հայտնեց, որ Օրսիսը ձեռք է բերել 2019 թվականին, երևի տեխնիկական ինչ-որ սխալմունք է եղել 2018 թվականի նշագրումը, ինքը դա օտարել է պարտերազմից հետո, կարելի է ասել մոտ 2 տարի հետո, կոնկրետ չի կարող հիշել, բայց դեռ սպասողական վիճակ էր և շուտ դա չէր օտարի: Լիազորագիր կնքելու հետ կապված, հայտնեց, որ ինքն իմացել է, որ լիազորագրով զենքն իրականում օտարվել է, ինքը հարցրել է ոստիկանությունում դրա մասին նույնպես: Եթե զենքը իր մոտ չլինի, իր ձեռքը չլինի, ինքը չի կարող օտարել, լիազորագիր տվողն էլ դրսում էր: Լիազորագիրը շուտ է եղել, ինքը 1-ինը, երբ օտարել է, մյուս զենքն էլ նույն ձև պետք է օտարեր, դա էլ պետք է իր ընկերոջը օտարեր, տարեթվերը չի հիշում: Քանի որ զենքի թույլտվության գործընթացը բարդացվել է, օտարման պրոցեսը ձգձգվեց, այլապես շուտվանից զենքերը իրենց տերերի մոտ կլիներ: Ում պետք է նվիրեր, իրենց մոտ է թղթաբանությունը ձգձգվել: Լիազորագիրը հիշում է, որ Գերմանիայում է կնքվել, բայց չի հիշում, ընկերն ինչով է ուղարկել իրեն: Լիազորագրի բնօրինակը կա իհարկե: Բնակարանի խուզարկության ժամանակ, անձինք քանակով շատ են եղել, իրենց մոտ խառը վիճակ էր, առաջին անգամ է եղել, իր ծանոթներից մարդ չի եղել այդ ժամանակ, դռան մոտ էլ իր ծանոթ հարևաններից մարդ չի եղել: Քննիչը նստած է եղել հյուրասենյակում, ոստիկաններից 5-6 հոգի էին, իր հետ ոստիկաններից 2 հոգի էին, որտեղ խուզարկում էին, իսկ տեսախցիկով մնացածը չգիտի որտեղ էին: Ինքը իմացել է զենքի մասին, բայց փամփուշտների մասին՝ ոչ:
Դատարանի հարցերին ի պատասխան հայտնեց, որ իր ընկերն իրեն 3 զենք է տվել: Լիազորագիրը իր ձեռքում է գնացել, վերցրել զենքերը, ընկերոջ տունը Չարբախում է, հասցեն չի իմացել: Անուններ չի ցանկանում ասել, Արթուր Աբրահամի եղբայրն է՝ իր լավ ընկերն է: Լիազորագիրը իր ձեռքում է եղել, գնացել զենքը վերցրել է, ու գործընթացը սկսել է: Մյուս զենքը նվեր է տվել Գեղարքունիքում, իր ընկերոջ ընկերոջը: Իր ընկերը նվիրել է իրեն, իրեն պետք չի եղել այդ զենքերը, նվիրել է ընկերներին: Ինքը լիազորագիրը ստանալուց հետո է նվիրել: Ընկերը այդ հասցեում է ապրել մինչ ՀՀ-ից դուրս ապրելը: Վերջին անգամ ընկերոջը տեսել է ընկերոջ հոր մահվան տարում: Ինքը չգիտեր 50 փամփուշտի մասին: Այդ գրպաններում զենքի մաքրելիքներն են եղել, ինքը բացել է, նայել է, ինքը ուշադիր չի եղել, իրեն հետաքրքիր էլ չի եղել: Այդ փամփուշտները Չեզեթ Թոսինն է եղել, 5,6 միլիմետրանոց տրամաչափով: Պնդում է, որ այդ փամփուշտները այդ զենքի հետ է եղել: Այդ զենքը, պատյանով է եղել, մի պատյանը թողել է, մյուսը դրել է ուրիշ պատյանի մեջ: Դատական նիստերի դահլիճում գտնվող պատյանը մյուս զենքինն է եղել: ՍԿՍ տեսակի զենքը ավելի հարմար է պահել այդ պատյանի մեջ: Ինքը գնացել է ոստիկանություն, հայտնել են, որ օրինաչափ է ամեն ինչ, որևէ խնդիր չկա: Իրենց բազայի մեջ զենքը կա: Զենքը Ալեքսանդր Աբրահամյանինն է, ոստիկանները լիազորագիրը տեսել են, հայտնել, որ խնդիր չկա, եթե խնդիր լիներ, ձեռքից կվերցնեին, քրեական գործ նույնիսկ կբացեին իր վրա: Լիազորագրում առկա անճշտությունը ինքը չի էլ նկատել: Այդ մի զենքը նվիրատվություն արել է, և պատրաստվում էր այդ երկուսն էլ նվիրատվություն աներ:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննության են ենթարկվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Մաշտոցի բաժնից ստացված գրությունը և կից փաստաթղթերը, ըստ որի՝ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի անվամբ հաշվառված են հետևյալ հրազենները՝ «Ֆաբարմ» մոդելի 12 տրամաչափի FA-042486/CA-042486 համարի, «Tikka» մոդելի 6,5 տրամաչափի AF-7662/Paf-7662/Laf-7662 համարի, «ՉԶ shadow-2» մոդելի 9 տրամաչափի F-352108 /պարգևատրական/ համարի:
Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի անվամբ հաշվառումից հանված են հետևյալ զենքերը՝ «ՉԶ-557» մոդելի, 308 win տրամաչափի D-209795 համարի /օտարվել է 21.07.2023թ./, «Բենելլի Արգո» մոդելի, 308 win տրամաչափի BB-045612/CB-045612 համարի /օտարվել է 05.10.2018թ./, «Orsis se Ir» մոդելի 338 lapua mag տրամաչափի 6765-m համարի /օտարվել է 09.10.2018թ./, «Սայգա-ՍԿ» մոդելի 5,45 տրամաչափի 12880671 համարի /օտարվել է 22.12.2021թ./, «ՉԶ-750» մոդելի 308 win տրամաչափի B-505314 համարի /օտարվել է 03.12.2019թ./, «ՉԶ-455» մոդելի 22 WHR տրամաչափի B-793408 համարի /օտարվել է 10.10.2018թ./, «Տիգր» մոդելի 7,62 տրամաչափի H-01506506 համարի /օտարվել է/, «Բեկաս-12Մ» մոդելի 12 տրամաչափի ՄՄ-6093 համարի /օտարվել է 26.08.2019թ./, «ՄՌ-43Ե» մոդելի 12 տրամաչափի 1107032 համարի /օտարվել է 20.08.2014թ./, «Ֆաբարմ» մոդելի 12 տրամաչափի 6026179/3033634 համարի /օտարվել է 03.05.2013թ./, «Benelli vinci» մոդելի 12 տրամաչափի CG-073960-v15/bg-076404-p16 համարի /օտարվել է 09.09.2022թ./:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 3-րդ, գ.թ. 108-109)
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Մաշտոցի բաժնից ստացված գրությունը և կից փաստաթղթերը ճանաչվել են որպես արտավարութային փաստաթուղթ:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 3-րդ, գ.թ. 110-117)
Զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննության են ենթարկվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչությունից ստացված գրությունը, ըստ որի՝ 06.09.2024 թվականի դրությամբ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի անվամբ հաշվառված են «Տիկկա» տեսակի, 6,5 մմ տրամաչափի, թիվ AF7662/paf7662/laf7662 գործարանային համարի ակոսափող որսորդական, «Ֆաբարմ» տեսակի, 12 տրամաչափի թիվ FA-042486-ca-042486 գործարանային համարի ողորկափող որսորդական հրազեններ և «ՉԶ» տեսակի, 9 մմ տրամաչափի թիվ գործարանային համարի ողորկափող որսորդական հրազեններ և «ՉԶ» տեսակի, 9 մմ տրամաչափի թիվ 352108 գործարանային համարի կարճ ակոսափող պարգևատրական զենք, իսկ Ալեքսանդր Գրիգորի Աբրահամյանի անվամբ հաշվառված են «ՍԿՍ» տեսակի 7,62 մմ տրամաչափի, թիվ ԵԳ-4145 գործարանային համարի ակոսափող որսորդական և «Cherchill» տեսակի 12 տրամաչափի թիվ 5572957 գործարանային համարի ողորկափող որսորդական հրազեն:
«Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին» օրենքի 25-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջների համաձայն՝ «Ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք պարտավոր են իրենց պատկանող զենքը պահել այնպիսի պայմաններում, որ ապահովվեն դրա պահպանությունը, անվտանգությունը և բացառվի կողմնակի անձանց համար զենքի հասանելիությունը», նույն օրենքի 32-րդ հոդվածի 5-րդ կետի պահանջների համաձայն՝ «Քաղաքացին Հայաստանի Հանրապետությունից 180 օրից ավել բացակայելու դեպքում զենքն ի պահ է հանձնում Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության տարածքային ստորաբաժանմանը, իսկ եթե Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու դեպքում քաղաքացին զենքն ի պահ չի հանձնում ոստիկանությանը, կամ ոստիկանության համապատասխան պաշտոնատար անձին տևական ժամանակ անհասանելի են դառնում զենքի սեփականատեր-քաղաքացու բնակության վայրում զենքի առկայությունը և այն պահելու պայմանները ստուգելը, ապա զենքը հաշվառվում է Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրում որպես վերահսկողությունից դուրս մնացած զենք»:
Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանն իրեն պատկանող «ՉԶ-557» տեսակի, 308 win տրամաչափի թիվ D20979 գործարանային համարի ակոսափող հրազենը 20.07.2023 թվականին նվիրել է Սուրեն Արմենի Հակոբյանին:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 3-րդ, գ.թ. 118-119)
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչությունից ստացված գրությունը և կից փաստաթղթերը ճանաչվել են որպես արտավարութային փաստաթուղթ:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 3-րդ, գ.թ. 120-127)
Զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննության է ենթարկվել Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի կողմից ներկայացված փաստաթղթի պատճենը, ըստ որի՝ զենքը վաճառվել է Ա.Ա.Տեր-Հովսեփյանին, բնակության վայրը՝ ք.Երևան, Դավթաշեն 3-րդ թաղամաս, 21շ., 56 բն., անձնագրի սերիա՝ 001951771, տրվել է 11.04.2015 թվականին 001-ի կողմից, զենքի մոդելը, տրամաչափը, սերիան՝ «Orsis» 338 lap. Mag, 6765M:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 3-րդ, գ.թ. 143)
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի՝ Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի կողմից ներկայացված փաստաթղթի պատճենը ճանաչվել է որպես արտավարութային փաստաթուղթ:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 3-րդ, գ.թ. 144-151)
4.Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները:
Դատարանն անդրադառնալով մեղադրյալ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքներին և քրեական հակաիրավականությունն ապացուցված լինելու հարցին և պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ հանգում է հետևության, որ ապացուցված չէ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքը, այդ արարքը նրա կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը այդ արարքի կատարման մեջ:
Դատարանը 2025 թվականի հուլիսի 04-ին որոշում է կայացրել Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի բնակության վայրի հասցեում՝ ք.Երևան, Դավթաշեն 3-րդ թաղամաս, 21-րդ շենք, 56-րդ բնակարանում կատարված խուզարկությունն անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու մասին: Որոշմամբ հաստատվել է, որ խուզարկությունը չի կատարվել քննիչի կողմից, որոնողական գործողությունները կատարվել են դրան մասնակից դարձված անձանց կողմից, որոնողական գործողությունները տեսանելի չեն եղել դրան մասնակից անձանց համար և ամբողջականությամբ չեն արձանագրվել բնակարանի խուզարկության տեսաձայնագրությամբ: Փաստացի բնակարանի խուզարկությանը մասնակից դարձված անձանց ամբողջական շրջանակը չի ներառվել բնակարանի խուզարկության արձանագրության մեջ, ինչպես նաև բնակարանի խուզարկությամբ հայտնաբերված առարկաները վերցնելու, կնքելու և փաթեթավորելու գործընթացին մասնակիցների տեսանելի դարձվելու հանգամանքը պահպանված չէ: Ավելին՝ խուզարկության փաստացի կատարման ժամանակահատվածը չի համապատասխանում այն տեսաձայնագրելու ժամանակին, ընդ որում՝ առկա չէ տեսագրությունն ընդհատելու օրենսդրական հիմքերն ու պայմանները: Ըստ այդմ՝ արձանագրվել է քրեական գործի նախաքննության ընթացքում կատարված վերոնշյալ քննչական գործողությունը քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներով կատարված լինելը:
«Թունավոր ծառի պտուղների» սկզբունքի կիրառմամբ, որպես ածանցյալ ապացույց անթույլատրելի է ճանաչվել նաև 2024 թվականի հուլիսի 04-ի առարկաներ զննելու մասին արձանագրությունը, դատաձգաբանական փորձաքննության թիվ 246-24 եզրակացությունը, դատաձգաբանական փորձաքննության թիվ 475-24 եզրակացությունը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 20-ի զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը և 2024 թվականի հոկտեմբերի 20-ի արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ի և 2024 թվականի նոյեմբերի 08-ի իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Ա.Տեր-Հովսեփյանի բնակարանի խուզարկությամբ հայտնաբերված «338 Lapua» /8,6x70մմ/ տրամաչափի որսորդական փամփուշտը և թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի օղակավոր բոցավառման սպորտային-որսորդական փամփուշտները, «ՍԿՍ» տեսակի ակոսափող հրազենը և «Չուրչիլ» տեսակի ողորկափող հրացանը որպես ապացույց օգտագործելը, քանի որ դրանց բովանդակությունն անմիջականորեն հիմնված են եղել օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների հիման վրա կատարված բնակարանի խուզարկության արդյունքների վրա։ Վերը նշված ապացույցները, ճանաչվելով անթույլատրելի, հանվել են ապացույցների ցանկից (առավել մանրամասն տե՛ս «Ապացույցների անթույլատրելիության միջնորդությունը քննության առնելու մասին» Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 04-ի որոշում):
Սույն քրեական գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցներով հաստատվել են հետևյալ հանգամանքները՝
Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանը բնակվում է Երևան քաղաքի Դավթաշեն 3-րդ թաղամասի 21-րդ շենքի 56-րդ բնակարանում, որտեղ կատարված խուզարկությամբ ձեռք են բերվել առարկաներ, որոնք Դատարանի որոշմամբ համարվել են օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված: Նման պայմաններում Դատարանը փաստում է, որ սույն գործով ապացույցների բավարար համակցությամբ չի հաղթահարվում Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի անմեղության կանխավարկածը և նրան առաջադրված մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները։
5.Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
(…)
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
(…)
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Դատարանը հիմք ընդունելով վերևում մեջբերած ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները, անհրաժեշտ է համարում առավել հանգամանորեն անդրադառնալ «չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու» կանոնի էության պարզաբանմանը:
Դատարանի գնահատմամբ, չփարատված կասկածները հասկացությունը վերաբերում է ինչպես մեղադրանքի ողջ ծավալին, այնպես էլ մեղադրանքի առանձին դրվագներին, մեղքի ձևին, հանցագործությանը անձի մասնակցության աստիճանին և բնույթին, պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին, առանձին վերցրած ապացույցներին:
Դատարանն արձանագրում է, որ իրավական հետևանք կարող է ունենալ ոչ թե յուրաքանչյուր կասկած, այլ միայն չփարատված կասկածները: Կասկածները համարվում են չփարատված, եթե դրանք շարունակում են մնալ, երբ քրեական գործի բոլոր հանգամանքները հետազոտվում են լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քրեադատավարական ապացուցման բոլոր միջոցներով: Կասկածները հօգուտ մեղադրյալին մեկնաբանելը նշանակում է, որ հանցագործության դեպքի, դրանում մեղադրյալի մասնակցության, մեղադրյալին մերկացնող, նրա պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքները ապացուցող փաստերը ճանաչվում են գոյություն չունեցող և հակառակը, մեղադրյալի մեղավորությունը կասկածի տակ դնող, նրան արդարացնող կամ մեղմացնող հանգամանքները ճանաչվում են հաստատված, եթե դրանց գոյությունը արժանահավատորեն չեն հերքված: Այսպիսով, չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու կանոնը ենթադրում է դատարանի մոտ հանցագործության դեպքի, դրանում մեղադրյալի մասնակցության աստիճանի, բնույթի, մեղավորության և այլ հարցերի հաստատված լինելու վերաբերյալ անվստահության վիճակ, որը հիմնված է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ կայացնելու համար անհրաժեշտ ապացուցողական տեղեկատվության պակասի վրա: Այս իմաստով կասկածը անվստահության այն վիճակն է, որը ապացույցը գնահատող սուբյեկտի մոտ պետք է առաջանա այն բանի արդյունքում, որ փաստի վերաբերյալ անվերապահ հետևությունը չի բխում ապացույցների հետազոտությունից:
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար: Անմեղության կանխավարկածը այս տեսանկյունից կարելի է համարել հաղթահարված, եթե ապացուցման առարկան կազմող հանգամանքները ապացուցված են անկասկած, այսինքն` այնպես ապացուցված, որ դրանց ճշտությունը խելամիտ մտորելու դեպքում չի կարող խելամիտ կասկածներ առաջացնել առկա ապացույցների բավարարությամբ հաստատված ճանաչելու դեպքում: Հակառակ դեպքում, եթե այդ հանգամանքները ապացուցված չեն անկասկած, անվերապահորեն, ապա չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալին մեկնաբանելու կանոնի կիրառմամբ պետք է ապացուցված համարել հակառակը: Եթե ողջամիտ օբյեկտիվ դիտորդի տեսանկյունից գործում առկա ապացույցները բավարար են անձի մեղավորության վերաբերյալ միանշանակ հետևություն անելու համար, ապա մեղադրանքը համարվում է ապացուցված:
Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները պատշաճ ստուգման արդյունքում՝ ստացված ապացույցների ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, Դատարանը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատելով դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ հաստատված չի համարում Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի կողմից ապօրինի կերպով ռազմամթերք հանդիսացող թվով 1 հատ գործարանային արտադրության 338 Lapua /8,6x70մմ/ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտ, ռազմամթերք հանդիսացող թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտներ և թվով 1 հատ գործարանային արտադրության «СКС» տեսակի «ЕГ4145» համարի 7,62մմ /7,62x39/ տրամաչափի ակոսափող հրազեն ապօրինի կերպով ձեռք բերելու և Երևան քաղաքի Դավթաշեն 3-րդ թաղամասի 21-րդ շենքի 56-րդ բնակարանում ապօրինի կերպով պահելու հանգամանքը։
Դատարանը գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված բոլոր թույլատրելի ապացույցները, դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, գտնում է, որ դրանք բավարար չեն, որպեսզի հաղթահարվի անմեղության կանխավարկածն, անաչառ դիտորդի մոտ ձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև հաստատվի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն տա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված մեղադրական դատավճիռ: Եղած ապացույցները թույլ չեն տալիս պարզել ապացուցման առարկա հանդիսացող հանգամանքների, մասնավորապես Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի կողմից հանցագործության առարկա հանդիսացած հրազենի և հրազենի համար ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտների ապօրինի ձեռք բերման և ապօրինի պահելու փաստը, այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում և բացակայում է փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը:
Ինչ վերաբերվում է սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված ապացույցներին, ապա դրանք ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ մյուս ապացույցների հետ համադրության մեջ չեն պարունակում բավարար համակցություն, որը հնարավորություն կտար հաղթահարել անմեղության կանխավարկածը և անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորեր հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ: Այլ կերպ՝ դրանք ինչպես առանձին, այնպես էլ մյուս թույլատրելի ապացույցների հետ համադրման արդյունքում չեն փարատում այն կասկածը, որ Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանը չի կատարել իրեն մեղսագրված ենթադրյալ հանցավոր արարքը:
Նման եզրահանգում կատարելու համար Դատարանը հիմք է ընդունում նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված այն իրավական դիրքորոշումը, համաձայն որի՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա:
Այսպիսով` Դատարանը, պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ գտնում է, որ «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշին համապատասխան ապացուցված չէ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի կողմից հրազենի և հրազենի համար ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտների ապօրինի ձեռք բերման և ապօրինի պահելու փաստը։
Վերը նշվածը հաշվի առնելով՝ Դատարանը գտնում է, որ 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին կայացված արդարացման վերդիկտի հիման վրա պետք է Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով ներկայացված մեղադրանքի հիմքում դրված փաստական հանգամանքներով ճանաչել և հռչակել անմեղ՝ վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները ապացուցված չլինելու հիմքով։
Անդրադառնալով Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի ռեաբիլիտացիայի հարցին, Դատարանը գտնում է, որ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի և վերջինիս պաշտպանի կողմից ռեաբիլիտացիայի հարցի շրջանակներում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված՝ որպես փաստաբանին վճարվելիք գումար ներկայացված 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի հատուցում ստանալու միջնորդությունը պետք է բավարարել մասնակի և Հայաստանի Հանրապետությունից՝ ի դեմս ֆինանսների նախարարության, հօգուտ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի պետք է բռնագանձել 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ՝ որպես փաստաբանի վարձատրության գումար: Դատարանի այս դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ սույն քրեական վարույթը նախաձեռնվել է 2024 թվականի մայիսի 16-ին, քրեական վարույթի նյութերն 2024 թվականի դեկտեմբերի 02-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 02.12.2024 թվականին և 03.12.2024 թվականին հանձնվել է Դատավորին: 2024 թվականի դեկտեմբերի 04-ին որոշում է կայացվել Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/3535/01/24 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին: 2024 թվականի դեկտեմբերի 04-ից մինչ սույն դատավճռի կայացման օրը նշանակվել են թվով 6 (վեց) դատական նիստեր, որոնցից 1 (մեկ) դատական նիստ հետաձգվել է, Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանին մեղսագրվել է միջին ծանրության ենթադրյալ հանցանքի կատարում, ուստի Դատարանի գնահատմամբ 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամը դա այն ողջամիտ չափն է, որը պետք է բռնագանձվի հօգուտ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի։
Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի ռեաբիլիտացիայի հարցը՝ մնացած մասով պետք է համարել լուծված, քանի որ այլ պահանջ չի ներկայացվել:
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-14-րդ և 16-րդ կետերով նշված հարցերին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը սույն քրեական գործով բացակայում է:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դրանից հետո՝ վերացնել:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին, Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված թվով 1 հատ գործարանային արտադրության 338 Lapua /8,6x70մմ/ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտը, ռազմամթերք հանդիսացող թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտները և թվով 1 հատ գործարանային արտադրության «СКС» տեսակի «ЕГ4145» համարի 7,62 մմ /7,62x39/ տրամաչափի ակոսափող հրազենը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է հանձնել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությանը՝ ի տնօրինություն, իսկ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությանն ի տնօրինություն հանձնված «Churchill» մոդելի 5572957 համարի 12 տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ողորկափող հրազենը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է թողնել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության տնօրինմանը: (…)»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն․Թոփուզյանը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի ԵԴ1/3535/01/24 քրեական գործով «Ապացույցների անթույլատրելիության միջնորդությունը քննության առնելու մասին» 2025 թվականի հուլիսի 4-ի որոշումը, նույն գործով 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին կայացված դատավճիռը և քրեական գործը փոխանցել Առաջին ատյանի դատարան նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալ:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես, նշված է, որ․
«(…) Սույն դատական ակտով դատարանը թույլ է տվել դատավարական իրավունքի էական խախտում, ինչն ազդել է գործի ելքի վրա, որպիսի պայմաններում դատավճիռն օրինական և հիմնավոր չէ և ենթակա է բեկանման ու փոփոխման հետևյալ պատճառաբանությամբ. մասնավորապես 2025թ. հուլիսի 03-ի ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու մասին որոշմամբ դատարանը նշել է, որ «(...) Ա.Տեր-Հովսեփյանի բնակության վայրի հասցեում, ք.Երևան, Դավթաշեն 3-րդ թաղամաս, 21-րդ շենք, 56-րդ բնակարան հասցեում, 03.07.2024 թվականին կազմված խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրության համաձայն՝ այն սկսվել է 08:55-ին և ավարտվել 12:40 րոպեին, որին մասնակից են դարձվել Ա.Տեր-Հովսեփյանը, ՀՀ ՊՆ ՌՈ Արարատի բաժնի ՔՀԲ պետ Գ.Գևորգյանը, ՀՀ ՊՆ ՌՈ Արարատի բաժնի քհբ սպա Դ.Բադալյանը, ՀՀ ՊՆ ՌՈ քհբ ավագ սպա Մ.Շահբազյանը և ՀՀ ՊՆ ՌՈ ԶՈՒՊ սպա Խ.Բաղդասարյանը, որի ընթացքում նշված բնակարանից հայտնաբերվել են առարկաներ: Հիմնական դատալսումների ընթացքում, բնակարանի խուզարկության տեսաձայնագրության էլեկտրոնային կրիչների հետազոտությամբ նախ և առաջ պարզ է դառնում, որ վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից 03.07.2024 թվականին կազմված խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրությամբ որպես մասնակիցներ նշագրված թվով 5 անձանցից բացի, նշված բնակարանում գտնվում է առնվազն ևս երկու անձ, որոնց ինքնության վերաբերյալ քննիչի կողմից որևէ հայտարարություն չի կատարվում, սակայն վերջիններս տեսանելի են նշված բնակարանում:
Երկրորդ, որպես խուզարկության սկիզբ և ավարտ, քննիչը մատնանշել է համապատասխանաբար՝ ժամը՝ 08:55-ը և 12:40-ը: Այսինքն՝ բնակարանի խուզարկություն քննչական գործողությունը տևել է 3 ժամ 45 րոպե: Ըստ Դատարանում հետազոտված նշված քննչական գործողությունների տեսաձայնագրությունների (ներբեռնված թվով 2 էլեկտրոնային կրիչի վրա, թիվ 1 էլեկտրոնային կրիչում՝ թվով 6 էլեկտրոնային նիշք, թիվ 2 էլեկտրոնային կրիչում՝ թվով 4 նիշք (բնակարանի խուզարկությանը վերաբերական)) նշված քննչական գործողության ամբողջ ընթացքը միասին վերցված տեսաձայնագրվել է 1 ժամ 29 րոպե տևողությամբ: Այլ կերպ՝ բնակարանի խուզարկություն կատարելու քննչական գործողությունը, ընդհանուր առմամբ շուրջ 2 ժամ 16 րոպե տևողությամբ տեսաձայնագրված չէ, ինչն իրենից ենթադրում է տեսաձայնագրության ընդհատում, որպիսի ընդհատման վերաբերյալ քրեական գործի նյութերում առկա չէ որևէ փաստական տվյալ առ այն, որ նշված ընդհատման պատճառը հանդիսանում է անկանխատեսելի տեխնիկական անսարքությունը և/կամ օբյեկտիվ անհնարինության որևէ այլ դեպք: Ընդ որում` ընդհատման պատճառների վերաբերյալ կազմված առանձին արձանագրություն նույնպես բացակայում է քրեական գործի նյութերում:
Երրորդ, տեսաձայնագրման ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ բնակարանում խուզարկություն կատարող սուբյեկտը չի հանդիսանում դրա իրավասություն ունեցող պետական պաշտոնատար անձը: Մասնավորապես՝ վարույթն իրականացնող քննիչը, ունենալով բնակարանում խուզարկություն կատարելու բացառիկ իրավասություն, որևէ որոնողական գործողություններ չի կատարում, այլ վերջինիս փոխարեն նշված գործողությունները կատարում են բնակարանի խուզարկությանը մասնակից դարձված անձինք:
Չորրորդ, բնակարանի խուզարկություն կատարելուն մասնակից դարձված անձանց կողմից որոնողական աշխատանքներն ամբողջությամբ տեսաձայնագրված չեն: Այլ կերպ՝ համապատասխան անձանց կողմից միաժամանակյա որոնողական գործողությունների կատարման արդյունքում տեսաձայնագրությամբ ամրագրված չեն ամբողջությամբ, թե նշված բնակարանի որ հատվածից, ինչ քանակությամբ և ինչ տեսակի առարկաներ են հայտնաբերվում։ Մասնավորապես՝ քննչական գործողության տեսաձայնագրությամբ պարզ է դառնում, որ նախ հայտնաբերվում են որոշակի քանակությամբ առարկաներ, որոնք տեղափոխվում և դրվում են մեկ վայրում, այնուհետև առանց մասնավորեցնելու, թե ով, երբ, որտեղից, ինչ պայմաններում, ինչ տեսակի առարկա է հայտնաբերում, նշված առարկաները հայտնվում են այն նույն վայրում, որտեղ հավաքագրվում է որոնողական գործողությունների արդյունքում հայտնաբերված առարկաները:
Հինգերորդ, բնակարանի խուզարկության արձանագրությամբ մատնանշված առարկաները որոշակիացված չեն: Մասնավորապես՝ որոնողական գործողության արդյունքում հայտնաբերված առարկաների քանակը, չափը, քաշը, անհատական հատկանիշներն ու առանձնահատկությունները բացակայում են նշված արձանագրության մեջ։ Ընդ որում՝ Դատարանն արձանագրում է, որ օբյեկտիվ իրականության մեջ հնարավոր է մի իրավիճակ, երբ քննիչը համապատասխան գիտելիքների բացակայության պատճառաբանությամբ, տեսականորեն չիմանա հայտնաբերված առարկաների տեսակը, սակայն վերջինս զրկված չի եղել համապատասխան լիազորությունների իրացմամբ մասնակից դարձնելու նշված քննչական գործողությանը մասնագետին: Ավելին՝ Դատարանի համար անհասկանալի է, թե բնակարանում խուզարկություն կատարելու արձանագրությունը կազմելուց հետո, երբ Ա.Տեր-Հովսեփյանի բնակարանում հայտնաբերված առարկաները տեղափոխվել են վարույթն իրականացնող մարմնի տիրապետության ներքո և վերջինս 04.07.2024 թվականին կազմել է առարկան զննելու մասին արձանագրությունը, այդ նույն արձանագրությամբ ներառված առարկաների փաստական նկարագրությունը նույնպես մասնավորեցված չէ։ Ընդ որում՝ նշված քննչական գործողությանը մասնակից է դարձվել ըստ արձանագրության՝ փորձագետ Ս.Դանիելյանը, սակայն առարկաները զննելու մասին արձանագրության մեջ առկա չէ որևէ նշագրում թվով 1 հատ գործարանային արտադրության 338 Lapua /8,6x70մմ/ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտի և ռազմամթերք հանդիսացող թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի քաղաքացիական որսորդական ակոսափող հրազենի փամփուշտների վերաբերյալ։
Եվ վերջապես, բնակարանում խուզարկություն կատարելու արձանագրության տեսագրությամբ պարզ է դառնում, որ նշված քննչական գործողության արդյունքում հայտնաբերված և վերցված բոլոր օբյեկտները տեսանելի չեն, որոնք պետք է ներկայացվեին խուզարկության մասնակիցներին, փաթեթավորվեին և կնքվեին: Դատարանի համար ընդունելի չէ այն հանգամանքը, որ այդ հայտնաբերված իրերը տեսագրությունն անջատելուց հետո է փաթեթավորվել, նման կարգ քրեադատավարական նորմերը չեն նախատեսում, ավելին՝ տեսաձայնագրությունն օրենսդիրը նախատեսել է այն նկատառումներով, որ ապացուցողական գործողություններ կատարելու ընթացքում վարույթն իրականացնող մարմնի ցանկացած գործողություն լինի տեսախցիկի տեսադաշտում, հետագայում դրանց կազմման փաստը հաստատելը և արդյունքների հավաստիությունն ապահովելու համար: Այլ կերպ՝ Դատարանը փաստում է, որ քրեադատավարական նորմերի համաձայն անկանխատեսելի տեխնիկական անսարքության, տեսաձայնագրառման ընդհատման դեպքում քննչական գործողության կատարումն ընդհատվում է, որի պատճառները նշվում են այդ նպատակով կազմվող առանձին արձանագրությունում և քննչական գործողության կատարումը շարունակվում է տեսաձայնագրումը վերսկսելու պահից, մինչդեռ տվյալ դեպքում քննիչը խուզարկությունը չի ընդհատել, շարունակել է իր գործողություններն առանց տեսաձայնագրության (…)»:
Վերոգրյալի հիման վրա առաջին ատյանի դատարանը մի շարք առանցքային ապացույցներ ճանաչել է անթույլատրելի:
(…)
Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ հակադարձելով դատարանի եզրահանգումներին՝ պետք է փաստել, որ դատարանը մեղադրյալի բնակության վայրում կատարված քննչական գործողության ընթացքում բացի բուն մասնակիցներից արձանագրել է նաև առնվազն երկու այլ անձ ներկայությունը, որոնց անձն անհայտ է մնացել: Ինչպես բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 210-րդ հոդվածի բովանդակային վերլուծությունից քննչական գործողությանը կարող են մասնակցել տարբեր գործառութային տարբեր նշանակություն ունեցող անձանց խմբեր: Թեև ընդհանուր դատավարական կանոնն այն է, որ քննչական գործողությանը պետք է ներկա լինեն դրա հետ բովանդակային կամ գործառութային կապ ունեցող անձինք, սակայն հնարավոր չի իսպառ բացառել, որ քննչական գործողությանը կարող են ներկա լինել տարբեր անձինք, կոնկրետ խուզարկությունների պարագայում հնարավոր չի բացառել, որ բնակարանում, որտեղ մարդիկ իրեն կենսագործունեությունն են ծավալում, կարող են այդ հիմքով ներկա լինել տարատեսակ անձինք, օրինակ այդ բնակարանի բնակիչները, որոնց հեռացումը բնակարանից երբեմն տեսականորեն կարող է անհնար լինել: Խնդիրն այս դեպքում հետևյալում է. պարզել, թե ի՞նչ ազդեցություն է գործել նրանց ներկայությունը դատավարության մասնակիցների իրավունքների և օրինական շահերի, ինչպես նաև կատարվող քննչական գործողության հավաստիության վրա:
Պետք է արձանագրել, որ դատարանը կայացված դատական ակտով չի մատնանշել, թե վերը հիշատակված քրեադատավարական նորմի (97-րդ հոդվածի) և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի սահմանած ապացույցի ստացման թույլատրելիության չորս կանոնի իմաստով տվյալ անձանց ներկայությունն ի՞նչ ազդեցություն է գործել կամ մինչևիսկ պոտենցիալ ի՞նչ ազդեցություն կարող էր գործել դատավարության մասնակիցների իրավունքների ու օրինական շահերի վրա և ինչպե՞ս է ազդել ապացուցողական նյութի որակի և հավաստիության վրա:
Այս տեսանկյունից պետք է արձանագրել, որ կատարված գործողության արդյունքում չի հաստատվել նշված անձանց կողմից որոնողական գործողությունների իրականացման փաստը կամ մինչևիսկ տեսականորեն հաստատվելու դեպքում դրա հետևանքը: Նշանակում է նրանք ապացուցողական զանգվածի ձևավորման վրա որևէ ազդեցություն չեն ունեցել, ուստի ինքնին երկու անձանց ֆիզիկական ներկայությունը չի կարող համարվել քննչական գործողության կատարման կարգի էական խախտում, ընդ որում դատական ակտում հետևանքների մասին դատարանի դատողությունների բացակայությունը, ի տարբերություն խախտումների մյուս դեպքերի, բերում է այն համոզման, որ դատարանն այս առումով էական փաստարկներ չի ունեցել:
Հակափաստարկների բովանդակային կապն ապահովելու տեսանկյունից անցում կատարելով տվյալ քննչական գործողության սուբյեկտի վերաբերյալ դատարանի դատողություններին՝ քրեադատավարական իրավակարգավորումների համակարգային վերլուծությամբ պետք է փաստել, որ քննչական գործողության կատարման հիմնական կրողն իրականում էլ վարույթն իրականացնող մարմինն է, քննիչը, սակայն այս պնդումը չպետք է հասկանալ այնպես, որ ամբողջը հենց միայն քննիչի կողմից պետք է կատարվի: Ընդհանրացնելով քննիչի դերակատարության վերաբերյալ առկա քրեադատավարական իրավակարգավորումները՝ պետք է արձանագրել, որ, այո՛, որոշ քննչական գործողությունների, օրինակ, հարցաքննությունների պարագայում դրա իրականացման բացառիկ և անփոխարինելի սուբյեկտը քննիչն է, քանի որ որևէ այլ դատավարական սուբյեկտ իրականում չի կարող փոխարինել քննիչին, սակայն տարատեսակ քննչական գործողությունների պարագայում նրան կարող է վերապահվել ավելի շուտ կազմակերպման, համակարգման գործառույթը, քանի որ կախված քրեական վարույթի և(կամ) քննչական գործողության բարդությունից, քննչական գործողությունների քանակությունից, դրանց միաժամանակյա կատարման անհրաժեշտությունից, քննչական գործողության իրականացումը բացառապես քննիչի կողմից երբեմն կարող է անհնար լինել: Այս դեպքերի համար է քրեադատավարական օրենսդրությունը հետաքննության մարմնին առաջ բերել որպես օժանդակիչ գործունեություն իրականացնող պետական մարմին և այս դեպքերում քննիչին կանգնեցրել որպես ապացուցողական գործունեության երաշխավոր հանդես գալու հրամայականի առաջ: Այդպես դատելու իրավունք են վերապահում առկա քրեադատավարական և օրենսդրական որոշ իրավակարգավորումներ, մասնավորապես ինչպես հետևում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետից հետաքննության մարմնի իրավասությունների մեջ է մտնում ապացուցողական և վարութային այլ գործողությունների կատարմանը օժանդակությունը, ընդ որում օժանդակությունը որպես ՀՀ ոստիկանության հիմնական խնդիրներից մեկը արձանագրված է նաև «ՀՀ ոստիկանության» մասին ՀՀ օրենքի 1-ին մասի 3.2-րդ կետով: Ինչպես հետևում է հիշատակված իրավակարգավորումներից օրենսգիրքը քննիչի համար ամրագրելով ապացույց ձեռք բերելու սուբյեկտի առաջնային դերը, միաժամանակ հետաքննության մարմնի համար էլ ամրագրել է ապացույց ձեռք բերողի օժանդակ սուբյեկտի դերը, քանի որ ինչպես հետևում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 38-րդ կետից ապացուցողական գործողությունը այդ թվում նաև հետաքննության մարմնի կողմից կատարվող՝ տվյալ օրենսգրքով նախատեսված վարութային գործողություն է, որի արդյունքում ակնկալվում է ձեռք բերել ապացույց:
Վերոգրյալ դիրքորոշման հիման վրա անդրադառնալով խուզարկությունը այդ թվում նաև հետաքննության մարմինների աշխատակիցների կողմից կատարված լինելու անթույլատրելիության վերաբերյալ դատարանի պնդումներին՝ պետք է փաստել, որ դատարանի դիտարկումներն այս առումով չեն տեղավորվում վերոգրյալ իրավակարգավորումների շրջանակներում, հետաքննության մարմնի աշխատակիցները իրավունք ունեին կատարելու որոնողական գործողություններ, բնականաբար վարույթն իրականացնող մարմնի անմիջական ներկայությամբ, նրա համակարգմամբ և գործելով նրա՝ որպես նախաքննություն իրականացնող անձի օրենսդրական իրավասությունների հայեցակարգում: Ավելին, տվյալ դեպքում, եթե առաջնորդվեինք դատարանի այն մոտեցմամբ, որ բացառապես քննիչն էր պարտավոր կատարել խուզարկությունը, ապա այդ մոտեցմամբ առաջնորդվելու դեպքում խուզարկություններն ընդհանրապես և այս խուզարկությունը մասնավորապես կարող են ձգձգվել անորոշ ժամանակով և վերջնական արդյունքում հանգեցնել այս քննչական գործողության անհարկի ձգձգման, դրա անարդյունավետության, խուզարկության ենթարկվող բնակարանի բնակիչների իրավունքների և ազատությունների ավելորդ սահմանափակման ու վերջնական արդյունքում քննչական գործողության բովանդակազրկման, ուստի այս տեսանկյունից այն, որ հետաքննության մարմնի աշխատակիցները սույն դեպքում կատարում են որոնողական գործողություններ, լիովին տեղավորվում է քրեադատավարական իրավաչափության անհրաժեշտ սահմաններում:
Անդրադառնալով խուզարկությունը կատարող պաշտոնատար անձանց գործողությունների միաժամանակության և տեսախցիկի տեսադաշտում բոլորի գործողությունների տեսանելիության վերաբերյալ փաստարկներին, պետք է փաստել, որ դատարանի այս փաստարկից կարելի է տպավորություն ստանալ, թե վերջինս որոնողական գործողությունների միաժամանակությունն անընդունելի է համարում, մինչդեռ դա տեղավորվում է այս քննչական գործողության կոնցեպցիայում, ավելին, այն կարևորագույն նախապայման է այս գործողության արդյունավետությունն ու արագությունն ապահովելու հարցում, իսկ տեսանելիության հարցի հետ կապված պետք է փաստել, որ տեսախցիկն ուղղված է եղել այն վայրերին, որտեղ որոնողական գործողություններ են իրականացվել և վերջնական արդյունքում հայտնաբերվածը տեսանելի է դարձվել դրա հասցեատերերի համար, ընդ որում դա պարզ է դառնում նաև քննչական գործողության կատարման ընթացքում քննիչի կողմից կատարված հայտարարությունից, թե բոլոր հայտնաբերված առարկաները տեսագրվել են:
Մեկ ընդհանրության մեջ անդրադառնալով դատարանի մյուս փաստարկներին, մասնավորապես, որ որոնողական գործողության արդյունքում հայտնաբերված առարկաների քանակը, չափը, քաշը, անհատական հատկանիշներն ու առանձնահատկությունները բացակայում են արձանագրության մեջ, բնակարանի խուզարկությամբ հայտնաբերված առարկաները վերցնելու, կնքելու և փաթեթավորելու գործընթացին մասնակիցների տեսանելի դարձվելու հանգամանքը պահպանված չէ, խուզարկության փաստացի կատարման ժամանակահատվածը չի համապատասխանում այն տեսաձայնագրելու ժամանակին, ապա այս տեսանկյունից հատկանշական պետք է համարել նախ այն, որ ինքը մեղադրյալն իր բնակարանի խուզարկության արդյունքում հայտնաբերված առարկաներն այդ բնակարանում գտնվելու և դրանց հետ իր ունեցած առնչության բնույթի մասին որևէ վերապահում չի կատարել ո՛չ նախաքննության, ո՛չ դատաքննության ընթացքում, այսինքն այս հարցում հիմնական շահառուն իրեղեն ապացույց անհիմն ներառելու, եղած իրեղեն ապացույցներն այլ ապացույցով փոխարինելու, իրեղեն ապացույցների քաշի, քանակի, չափի, անհատական հատկանիշների ու առանձնահատկությունների փոփոխված լինելու մասին որևէ դժգոհություն բացարձակապես չի ներկայացրել: Այդուամենայնիվ, եթե դատարանն ուներ համոզվածություն կամ մինչևիսկ ենթադրություն, կասկած, թե այս կետում արձանագրված հանգամանքները հետևանք են ապօրինությունների չարաշահումների, ապա այդ կասկածները փարատելու համար ոչինչ չէր խանգարում վերջինիս իրեն մտահոգող հարցերի վերաբերյալ հարցաքննության հրավիրելու վարույթն իրականացնող մարմնին, հատկապես, որ համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի որպես վկա չի կարող հարցաքննվել կամ առարկաներ, փաստաթղթեր կամ այլ նյութեր ներկայացնել` քննիչը՝ այն վարույթով, որում նա իրականացրել է իր դատավարական լիազորությունները, բացառությամբ այն դեպքի, երբ իրեղեն ապացույցի, ապացուցողական կամ վարութային այլ գործողության արձանագրության կամ արտավարութային փաuտաթղթի հետազոտման արդյունքում կողմը վիճարկում է դրա թույլատրելիությունը, կամ դատարանն ունի հիմնավոր կասկածներ համապատասխան ապացույցի հավաստիության վերաբերյալ: Այսինքն այն դեպքի, որը ի հայտ է եկել սույն քրեական գործի դատաքննության ընթացքում:
«Ապացույցների անթույլատրելիության միջնորդությունը քննության առնելու մասին» 2025թ. հուլիսի 04-ի որոշումից դառնալով արդեն դատավճռին՝ պետք է փաստել հետևյալը.
(…)
Վերոգրյալ իրավակարգավորումների հաշվառմամբ վերլուծելով քրեական գործում առկա ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները՝ պետք է փաստել, որ բողոքարկվող դատավճռին առանց անթույլատրելի ճանաչված ապացույցների անդրադառնալն անիմաստ է, քանի որ դատավճիռն այնպիսին, ինչպիսին կա, հետևանք է վերոնշյալ ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելու, սակայն, եթե վերացարկվելով քրեական գործով ստեղծված իրադրությունից կարծեինք, թե այդ ապացույցներն առկա են, ապա քրեական գործում առկա է եղել ապացույցների բավարար համակցություն կայացնելու մեղադրական դատավճիռ:
(…)
Այսպիսով, ամփոփելով վերոգրյալը պետք է փաստել, որ խուզարկության արձանագրությունը, 2024 թվականի հուլիսի 04-ի առարկաներ զննելու մասին արձանագրությունը, դատաձգաբանական փորձաքննության թիվ 246-24 եզրակացությունը, դատաձգաբանական փորձաքննության թիվ 475-24 եզրակացությունը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 20-ի զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը և 2024 թվականի հոկտեմբերի 20-ի արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ի և 2024 թվականի նոյեմբերի 08-ի իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Ա.Տեր-Հովսեփյանի բնակարանի խուզարկությամբ հայտնաբերված «338 Lapua» /8,6x70մմ/ տրամաչափի որսորդական փամփուշտը և թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի օղակավոր բոցավառման սպորտային-որսորդական փամփուշտները, «ՍԿՍ» տեսակի ակոսափող հրազենը և «Չուրչիլ» տեսակի ողորկափող հրացաններն անթույլատրելի ճանաչելով դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, քանի որ անթույլատրելի ճանաչված ապացույցների ձեռք բերման դատավարական կարգի իրավաչափության հետ կապված, և ըստ այդմ՝ դրանք պատշաճ կարգով ձեռք բերված ապացույցներ դիտարկելու համար: Հետևաբար դրա արդյունքում կայացված դատական ակտն ինքը անհիմն է, չպատճառաբանված, ինչով հարվածի տակ է դրվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված նպատակների իրագործումը։ (…)։
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ժամանակ դատախազը պնդեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց բավարարել այն։
Պաշտպանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել։
Մեղադրյալը միացավ պաշտպանի առարկություններին։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: (…)»:
Վերաքննիչ դատարանը, մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո, ինչպես նաև վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, լսելով դատախազի հիմնավորումները՝ ներկայացված վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, պաշտպանի և մեղադրյալի առարկությունները՝ ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ, գտնում է, որ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն․Թոփուզյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...) Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 14-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական պատասխանատվության հիմքն ինչպես ավարտված, այնպես էլ չավարտված հանցանք կատարելն է:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանք է համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, հանցագործության սուբյեկտի կողմից մեղավորությամբ կատարված արարքը:
2. Հանցանք չի համարվում այն արարքը, որը թեև ձևականորեն պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հատկանիշներ, սակայն իր նվազ վտանգավորության պատճառով ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձին, հասարակությանը կամ պետությանն էական վնաս չի պատճառել և չէր կարող պատճառել:»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական պատասխանատվության ենթակա է այն անձը, որը սույն օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված արարքը կատարել է մեղավորությամբ:
2. Սույն օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված արարքը համարվում է մեղավորությամբ կատարված, եթե այն կատարողը գիտակցել է իր արարքի հակաիրավականությունը կամ թեև չի գիտակցել, բայց կարող էր գիտակցել դա: (...)»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «(...) Արարքը հանցավոր է ճանաչվում միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեսված բոլոր հատկանիշները: Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է` օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունն անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝
 1. Վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները, ներառյալ վարույթի մասնավոր մասնակիցների ներկայացրած ապացույցները համարվում են թույլատրելի, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգով հակառակը չի հաստատվել:
2. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված տվյալները, ինչպես նաև դրանց հիման վրա կատարված վարութային գործողությունների արդյունքով ձեռք բերված տվյալները ճանաչվում են անթույլատրելի և չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց:
3. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված են համարվում այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել`
1) տվյալ քրեական վարույթն իրականացնելու, համապատասխան ապացուցողական կամ վարութային այլ գործողություն կատարելու իրավասություն չունեցող անձի կողմից.
2) բացարկման ենթակա անձի էական մասնակցությամբ, եթե նա իմացել է կամ ողջամտորեն պետք է իմանար վարույթին իր մասնակցությունը բացառող հանգամանքների առկայության մասին.
3) սույն օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգի խախտմամբ, եթե հնարավոր չէ դրա հետևանքը վերացնել այլ ապացուցողական գործողության պատշաճ կատարմամբ.
4) քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում` առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու.
5) անհայտ աղբյուրից.
6) արդի գիտությանը հակասող մեթոդների կիրառմամբ:
4. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են նաև այն խախտումները, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ:
5. Օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված տվյալները չեն կարող որպես ապացույց օգտագործվել, եթե՝
1) առկա է դրանք փոխարինած լինելու կամ դրանց հատկանիշները փոփոխած լինելու ողջամիտ կասկած.
2) դրանք ստացվել են այն անձից, որը հոգեկան, մտավոր կամ ֆիզիկական առողջության խնդիր ունենալու պատճառով ունակ չէ ճիշտ ընկալելու, հիշելու և վերարտադրելու վարույթով պարզաբանման ենթակա հանգամանքները:
6. Պաշտպանի բացակայությամբ մեղադրյալի տված ցուցմունքները չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց, եթե մեղադրյալը դատարանում հրաժարվել է դրանցից:
7. Օրենքով սահմանված պահանջների խախտմամբ կատարված գաղտնի քննչական գործողության արդյունքով ձեռք բերված տեղեկություններն ապացուցման գործընթացում չեն կարող օգտագործվել:
8. Օրենքով սահմանված պահանջների խախտմամբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական գործունեության արդյունքները չեն կարող ապացուցողական գործողության կատարման հիմք լինել:
9. Այն տվյալները, որոնք ստացվել են վարույթի հանրային մասնակցի թույլ տված` օրենքի պահանջների խախտմամբ, կարող են մեղադրյալի, նրա պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջնորդությամբ օգտագործվել որպես ապացույց, եթե այդ խախտմամբ չեն ոտնահարվել այլ անձի իրավաչափ շահերը: Այդպիսի ապացույցը կարող է օգտագործվել միայն ի շահ տվյալ մեղադրյալի:
10. Սույն օրենսգրքի 96-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված արտավարութային փաստաթղթերը չեն կարող օգտագործվել ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքով մեղադրանքը հիմնավորելու համար: Այդ արտավարութային փաստաթղթերը կարող են օգտագործվել միայն այն դեպքում, երբ դրանք ստացվել են քրեական վարույթ նախաձեռնելուց առավելագույնը չորս ամիս առաջ` ծանր հանցագործության մեղադրանքը հիմնավորելու համար, կամ ութ ամիս առաջ` առանձնապես ծանր հանցագործության մեղադրանքը հիմնավորելու համար: Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 133-154-րդ հոդվածներով, 155-րդ հոդվածով, 308-րդ հոդվածով, 418-421-րդ հոդվածներով, 423-425-րդ հոդվածներով, 441-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և 450-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքներով արտավարութային փաստաթղթերի օգտագործման ժամկետային սահմանափակում չի կիրառվում:
11. Ապացույցների անթույլատրելիությունը, ինչպես նաև սույն հոդվածի 9-րդ մասով նախատեսված դեպքում օրենքի խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների օգտագործման հնարավորությունը որոշմամբ հաստատում է վարույթն իրականացնող մարմինը՝ վարույթի շահագրգիռ մասնակցի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ:
12. Անթույլատրելի ճանաչված ապացույցները պահվում են վարույթի նյութերում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վերաքննության արդյունքով վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մերժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն գտնում է, որ գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտը թերի կամ մասնակի սխալ է հիմնավորված, ապա հիմնավորում է անփոփոխ թողնված դատական ակտը.
(...)»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում: Մասնավորապես` վկայակոչված որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(...) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները`
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը):
Վերահաստատելով և զարգացնելով վերոհիշյալ որոշմամբ մեջբերված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(...) «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
«1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն` որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով` քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև` դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(...) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (...)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ.
«(...) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (...)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի` որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման: Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին: Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
աղբյուրի օրինականություն` ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
ձեռքբերման միջոցների օրինականություն` պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
դատավարական ձևակերպում` ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
լիազորված սուբյեկտ` այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից:
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով` ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ` բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս` դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն` «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»:
(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (...):
Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած:» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 30-33-րդ կետերը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կարծիքով, անմեղության կանխավարկածը, պահանջում է, որ իրենց պարտականությունները կատարելիս դատարանի անդամները չունենան կանխակալ կարծիք առ այն, որ մեղադրյալը կատարել է մեղսագրվող արարքը, իսկ ապացուցման պարտականությունը պետք է կրի մեղադրանքի կողմը, և ցանկացած կասկած պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի ամբաստանյալի:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ «չփարատված կասկածները» հասկացությունը վերաբերում է ինչպես մեղադրանքի ողջ ծավալին, այնպես էլ մեղադրանքի առանձին դրվագներին, մեղքի ձևին, հանցագործությանն անձի մասնակցության աստիճանին և բնույթին, պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին, առանձին վերցրած ապացույցներին:
Չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու կանոնը ենթադրում է հանցագործության դեպքի, դրանում մեղադրյալի մասնակցության աստիճանի, բնույթի, մեղավորության և այլ հարցերի հաստատված լինելու վերաբերյալ դատարանի մոտ անվստահության վիճակ, որը հիմնված է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ կայացնելու համար անհրաժեշտ ապացուցողական տեղեկատվության պակասի վրա:
Այսպիսով` անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու և ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար: Անմեղության կանխավարկածն այս տեսանկյունից կարելի է համարել հաղթահարված, եթե ապացուցման առարկան կազմող հանգամանքներն ապացուցված են անկասկած, այսինքն` այնպես են ապացուցված, որ դրանց ճշտությունը` առկա բավարար ապացույցներով հաստատված ճանաչելու դեպքում չի կարող կասկածներ առաջացնել: Հակառակ դեպքում, եթե այդ հանգամանքներն ապացուցված չեն անկասկած, անվերապահորեն, ապա չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի ամբաստանյալի մեկնաբանելու կանոնի կիրառմամբ պետք է ապացուցված համարել հակառակը:
Ընդհանրացնելով վերոգրյալը` հարկ է նկատել, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից: Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում:
Անդրադառնալով սույն քրեական գործին և վերոգրյալ չափանիշների լույսի ներքո գնահատելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով չի ձևավորվել վերաբերելի, թույլատրելի և հավաստի ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որպեսզի ապահովվի սույն գործի ճիշտ լուծման համար առանցքային նշանակություն ունեցող հանգամանքները, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարմանը մեղադրյալ Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի մասնակցության վերաբերյալ դատարանի հետևությունների արժանահավատությունը, այլ ոչ թե ենթադրությունը:
Այլ կերպ ասած՝ սույն գործով ապացույցների անհրաժեշտ և բավարար համակցություն ձեռք չի բերվել, որպեսզի ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերը նշված հոդվածով նախատեսված հանցանքին մեղադրյալ Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի մասնակցության վերաբերյալ յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք դատարանը հաստատված համարի այն խորությամբ և աստիճանի, որ կասկած չմնա դրանց ապացուցվածության վերաբերյալ:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ապացուցման առարկան կազմող հանգամանքներն անկասկած, անվերապահորեն ապացուցված չլինելու պայմաններում չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու կանոնի կիրառմամբ պետք է ապացուցված համարել մեղսագրվող արարքում Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի անմեղությունը։ Մասնավորապես՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 4-ի թիվ ԵԴ1/3535/01/24 որոշմամբ՝ սույն քրեական գործով օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված և անթույլատրելի ապացույց է ճանաչվել 2024 թվականի հուլիսի 3-ի Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի բնակարանի խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրությունը: Մասնավորապես՝ որոշմամբ հաստատվել է, որ խուզարկությունը չի կատարվել քննիչի կողմից, որոնողական գործողությունները կատարվել են դրան մասնակից դարձված անձանց կողմից, որոնողական գործողությունները տեսանելի չեն եղել դրան մասնակից անձանց համար և ամբողջականությամբ չեն արձանագրվել բնակարանի խուզարկության տեսաձայնագրությամբ: Փաստացի բնակարանի խուզարկությանը մասնակից դարձված անձանց ամբողջական շրջանակը չի ներառվել բնակարանի խուզարկության արձանագրության մեջ, ինչպես նաև բնակարանի խուզարկությամբ հայտնաբերված առարկաները վերցնելու, կնքելու և փաթեթավորելու գործընթացին մասնակիցների տեսանելի դարձվելու հանգամանքը պահպանված չէ: Բացի այդ, խուզարկության փաստացի կատարման ժամանակահատվածը չի համապատասխանում այն տեսաձայնագրելու ժամանակին, ընդ որում՝ առկա չեն տեսագրությունն ընդհատելու օրենսդրական հիմքերն ու պայմանները, այսինքն՝ Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի բնակարանի խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրությունն անթույլատրելի է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածով նախատեսված հիմքերով։
Անդրադառնալով սույն քրեական գործով առկա մնացյալ ապացույցների թույլատրելիությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության 97-րդ հոդվածի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ օրենսգիրքը սահմանել է ապացույցի «թույլատրելիության կանխավարկածը»: Այսինքն, թե´ վարույթն իրականացնող մարմնի, և թե´ վարույթի մասնավոր մասնակիցների ներկայացրած ապացույցները համարվում են թույլատրելի, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգով հակառակը չի հաստատվել:
Վերոշարադրյալի լույսի ներքո հարկ է փաստել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածում ամրագրված են տվյալների (ապացույցների) օգտագործման անհնարինության վերաբերյալ երկու խումբ նորմեր.
առաջին խումբը օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների՝ որպես ապացույց օգտագործելու անթույլատրելիության մասին նորմերն են,
երկրորդը՝ օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված տվյալների՝ որպես ապացույց օգտագործելու սահմանափակման (արգելման) նորմերը։
Տվյալներն (ապացույցներն) անթույլատրելի են, եթե ձեռք են բերվել օրենքի էական խախտմամբ, իսկ ապացույցի օգտագործման արգելքի դեպքում թեև ապացույցը հավաքելիս օրենքի խախտում թույլ չի տրվել, սակայն օրենսդիրը, հիմք ընդունելով այդ իրավիճակում հայտնված ապացույցների ոչ հավաստիության կանխավարկածը, արգելել է թույլատրելի (օրինական ճանապարհով ստացված) ապացույցների օգտագործումը։
Անձի դատապարտման հիմքում չեն կարող դրվել այնպիսի ապացույցներ, որոնց բովանդակությունը բխում է քրեադատավարական օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված ապացույցից: Այլ կերպ՝ ապացույցները, որոնց բովանդակությունն ամբողջությամբ հիմնված է եղել անթույլատրելի ճանաչված ապացույցի վրա, թույլատրելի համարվել չեն կարող, քանի որ հիմնական իրավունքների խախտմամբ ձեռք բերված կամ արդար դատաքննության իրավունքը խաթարող ապացույցների օգտագործման սահմանադրական արգելքը (ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդված) տարածվում է նաև այդ ապացույցների վրա (Թունավոր ծառի պտուղները թունավոր են կանոնի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵՔՐԴ/0295/01/08 և թիվ ՎԲ-07/13 գործերով կայացրած որոշումներում):
Վերոգրյալի լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով՝ 2024 թվականի հուլիսի 4-ի առարկաներ զննելու մասին արձանագրությունը, դատաձգաբանական փորձաքննության թիվ 246-24 եզրակացությունը, դատաձգաբանական փորձաքննության թիվ 475-24 եզրակացությունը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 20-ի զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը և 2024 թվականի հոկտեմբերի 20-ի արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ի և 2024 թվականի նոյեմբերի 08-ի իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Ա.Տեր-Հովսեփյանի բնակարանի խուզարկությամբ հայտնաբերված «338 Lapua» /8,6x70մմ/ տրամաչափի որսորդական փամփուշտը և թվով 50 հատ 5,6մմ տրամաչափի օղակավոր բոցավառման սպորտային-որսորդական փամփուշտները, «ՍԿՍ» տեսակի ակոսափող հրազենը և «Չուրչիլ» տեսակի ողորկափող հրացանը թունավոր ծառի պտուղները թունավոր են կանոնի կիրառմամբ՝ որպես բնակարանի խուզարկությունից բխող և դրա հետ անխզելի պատճառահետևանքային կապով կապված ապացույցներ, ևս անթույլատրելի են, քանի որ դրանց բովանդակությունն ամբողջությամբ հիմնված է անթույլատրելի ճանաչված քննչական գործողության արդյունքում ստացված տվյալների վրա։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ վերոնշյալ ապացույցների բովանդակությունն անմիջականորեն հիմնված է եղել օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների հիման վրա կատարված բնակարանի խուզարկության արդյունքների վրա, ուստի վերոնշյալ ապացույցները որպես ածանցյալ ապացույցներ ճանաչվել են անթույլատրելի և հանվել ապացույցների ցանկից:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դատաքննությամբ հետազոտված բոլոր թույլատրելի ապացույցները՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից բավարար չեն անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու, անաչառ դիտորդի մոտ հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն ձևավորելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով Արտյուշա Արտակի Տեր-Հովսեփյանի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները հաստատված համարելու և հիմնավորված և պատճառաբանված մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար:
Վերաքննիչ դատարանն, ամփոփելով վերոգրյալը, արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ստուգման ենթարկելով քրեական գործի հիմքում դրված ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարմանը մեղադրյալ Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի անմեղության վերաբերյալ հանգել է ճիշտ հետևության:
Ինչ վերաբերում է բողոքում ներկայացված փաստարկներին և դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Ավելին՝ վիճարկվող դատական ակտում արդեն իսկ բերված են Վերաքննիչ դատարանի համար ըստ էության ընդունելի հիմնավորումներ՝ վերաքննիչ բողոքում նշված այն հիմքերի և հիմնավորումների առնչությամբ, որոնք էական են և ինքնին կամ համակցությամբ կարող էին ազդեցություն ունենալ սույն գործի ելքի վրա։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու և Արտյուշա Տեր-Հովսեփյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղադրական դատական ակտ կայացնելու իրավաչափ հիմքեր չկան, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361-րդ, 362-րդ, 363-րդ, 367-րդ, 370-373-րդ, 375-376-րդ և 378-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը




ՈՐՈՇԵՑ

Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն․Թոփուզյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ1/3535/01/24 դատավճիռը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ


Մ․ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ