ԵԴ1/3537/01/24




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ

«13» փետրվարի 2026թ. ք.Երևան

մեղադրյալ Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի պաշտպան Ա.Թամրազյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարանի)՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ի թիվ ԵԴ1/3537/01/24 որոշումը,

ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
2024 թվականի դեկտեմբերի 02-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի քննիչ Ա.Հարությունյանի կողմից կազմվել է թիվ 60210623 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
2024 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի հուլիսի 3-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը փոխելու և մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց 1.000.000 ՀՀ դրամ գրավն ընտրելու մասին։
2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը փոխելու և մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը 3 ամիս ժամկետով ընտրելու մասին։
2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 3 /երեք/ ամիս ժամանակով երկարաձգելու մասին։
2025 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել պաշտպան Ա.Թամրազյանի միջնորդությունը բավարարելու և մեղադրյալ Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոխելու և վերջինիս նկատմամբ 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ գրավը և բացակայելու արգելքը համակցված կիրառելու մասին։
2026 թվականի հունվարի 23-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Հրաչյա Մուշեղյանի պաշտպան Ա.Թամրազյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2026 թվականի փետրվարի 02-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել, իսկ փետրվարի 03-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/3537/01/24 վարույթի նյութերը։
Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 04-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ։

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մեղադրյալ Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով այն բանի համար, որ նա «(…) 2023 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ ժամը 01:30-ի սահմաններում, խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» «օրենքի 24-րդ հոդվածի 7-րդ մասի ա) կետի պահանջը, այն է` հարբած ոչ սթափ վիճակում՝ (ալկոհոլի պարունակությունը արտաշնչած օդի մեջ 0.803 միլիգրամ) վարելով «FORD FUSION 1.6 ECOBOOST» մակնիշի 37 AL 170 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլը Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայով՝ Փափազյան փողոցի կողմից դեպի Վրացական փողոց տանող ուղեմասով և հասնելով Կոմիտասի պողոտայի թիվ 38/4 հասցեի դիմացի հատվածին, տեխնիկական տեսակետից թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների (այսուհետ՝ ՃԵԿ) 53-րդ կետի, ինչպես նաև «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ տվյալ ճանապարհահատվածում, չպահպանելով Հայաստանի Հանրապետության կառավարության հաստատած ճանապարհային երթևեկության կանոնը, իրականացրել է իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքի ոչ պատշաճ ու վտանգավոր կառավարում՝ ավտոմոբիլը դուրս բերելով հանդիպակաց երթևեկելի ուղեմաս՝ կատարելով՝ ձախակողմյան երթևեկություն, բախվել է այդ ուղեմասով ուղիղ երթևեկող Անդրանիկ Լևոնի Առաքելյանի վարած «VOLKSWAGEN GOLF 1.8» մակնիշի 36 VX 942 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլին, տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն, դրանցով իսկ պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով «VOLKSWAGEN GOLF 1.8» մակնիշի 36 VX 942 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլի վարորդ Անդրանիկ Լևոնի Առաքելյանին համակցված գանգուղեղային, ողնաշարի կրծքային հատվածի, կրծքավանդակի, որովայնի և կոնքի խոռոչների, ձախ ստորին վերջույթի փակ, բութ վնասվածքներով՝ պատճառելով, որը հասցրել է արյան սուր կորուստի, անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ, իսկ «VOLKSWAGEN GOLF 1.8» մակնիշի 36 VX 942 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլի ուղևոր Նվարդ Սարգսի Կոջամանյանին` գանգուղեղային տրավմայի՝ գլխուղեղի թեթև աստիճանի սալջարդի, սուբարախնոիդալ արյունազեղման, ճակատի, իրանի, վերջույթների բազմաթիվ քերծվածքների, թոքերի սալջարդի, ձախակողմյան պնևմոթորաքսի, ձախից քունքոսկրի խրթեշի՝ անցումով գանգի հիմ, կրծոսկրի, աջից 1,2,5,6,7,8,9,10-րդ, ձախից՝ 2,3,4,5,6,7,8,9--րդ կողոսկրերի, կրծոսկրի, ձախից խից նախաբազկի զույգ ոսկրերի, աջ ազդոսկրի գլխիկի փակ կոտրվածքի ձևով վնասվածքներ պատճառելով՝ նրա առողջությանը՝ անզգուշությամբ պատճառել է ծանր վնաս՝ կյանքին վտանգ սպառնացող: (...)»:

Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշման համաձայն՝ (...) Շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի կալանավորման հիմքին՝ Դատարանը գտնում է, որ դեռևս շարունակում է առկա լինել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի նախորդ որոշմամբ մատնանշած հիմքը՝ մասնավորապես այն, որ «թեև մեղադրյալը նախկինում դատված չի եղել, սակայն հիշյալ գործի քննության ընթացքում պարզ է դարձել, որ թիվ 83021324 քրեական վարույթով 2025 թվականի օգոստոսի 29-ին Հ.Մուշեղյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ենթադրյալ ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու, ինչպես նաև առանձնապես խոշոր չափերի հարկեր, տուրքեր կամ այլ վճարներ չվճարելու դեպքերով։ Ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված փաստական հանգամանքները, Դատարանը տվյալ փուլում գտնում է, որ մեծ է հավանականությունն առ այն, որ ազատության մեջ մնալով Հրաչյա Մուշեղյանը կարող է կատարել քրեական օրենսգրքով արգելված նոր արարքներ:
(…)
Անդրադառնալով այն հարցին, որ տվյալ վարույթի շրջանակներում Դատարանն արդյոք իրավասու է փոխելու խափանման միջոցը մեկ այլ վարույթով հարուցված քրեական հետապնդման հիմքով, այն դեպքում երբ կոնկրետ կիրառված խափանման միջոցի պայմանը խախտված չէ Դատարանը գտնում է, որ նման պարագայում, երբ առկա է հանցավոր արարքներ կատարելու իրական վտանգ դատարանը պետք է հնարավորություն ունենա արագ արձագանքելու իրավիճակին՝ գնահատելով իր վարույթով մեղադրյալի հավանական վարքագիծը, որը պետք է բխի ներկայացված նյութերից: Բացի այդ, Դատարանն արձանագրում է, որ խափանման միջոցների նպատակը կայանում է հավանական ոչ պատշաճ վարքագիծը չեզոքացնելու մեջ և այն հանգամանքը, որ մեկ այլ վարույթով նախաքննական մարմինը հիմնավոր կամ անհիմն պատճառներով չի ներկայացրել խափանման միջոց կիրառելու միջնորդություն չի կարող զրկել գործի քննություն իրականացնող դատարանին այդ հավանականությունը գնահատելու ու վտանգը անմիջականորեն չեզոքացնելու գործիքակազմից:»։
Ինչ վերաբերում է պաշտպանության կողմի նշված փաստարկին, Դատարանը հարկ է համարում նախ նշել, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կալանքն ընտրվել է հաշվի առնելով սույն գործի քննության ընթացքում վերջինիս կողմից այլ ենթադրյալ ծանր արարք կատարած լինելու հանգամանքը, (որը քննարկելու իրավաչափությանը Դատարանն արդեն իսկ անդրադարձել է իր 2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշմամբ)։ Բացի այդ, հարկ է նկատել, որ և՛ Դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշմամբ, և՛ այս որոշմամբ, Դատարանը չի անդրադառնում մեկ այլ վարույթի փաստական հանգամանքներին, այլ խափանման միջոց կիրառելիս և դրա ժամկետը երկարաձգելիս հաշվի է առնում մեղադրյալի ենթադրյալ ոչ պատշաճ վարքագիծը Դատարանի վարույթում գտնվող գործով կանխելու անհրաժեշտությունը։ Ավելին, Դատարանն իր նախորդ որոշմամբ ևս արձանագրել է, որ հիշյալ վարույթով խափանման միջոց կիրառվել է՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հենց այս վարույթով ապահովելու հանգամանքով պայմանավորված, հետևաբար գործի քննության ներկա փուլում Դատարանը գտնում է, որ շարունակում է առկա լինել նախորդ որոշմամբ արձանագրված, մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու կալանավորման հիմքի բարձր հավանականությունը։
Բացի այդ, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը ստուգման ենթարկելով կալանք կիրառելու որոշումը 2025 թվականի հոկտեմբերի 16-ի որոշմամբ գտել է, որ այն իրավաչափ է՝ համաձայնվելով դատարանի բերված բոլոր հիմնավորումների հետ:
Ամփոփելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործով ձեռք չեն բերվել այնպիսի նոր փաստական տվյալներ, որոնք նվազեցնում կամ չեզոքացնում են Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված՝ Հ.Մուշեղյանին կալանքի տակ պահելու հիմքը, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու կամ փոխելու փաստական հիմքեր առկա չեն:
Հետևաբար՝ հիմք ընդունելով նշվածը և պայմանավորված կալանքի առկա հիմքերով ու հիմնավորումներով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար մեղադրյալ Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը պետք է երկարաձգել երեք ամսով՝ մինչև 2026 թվականի մարտի 12-ը ներառյալ: (…)»։

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Պաշտպան Ա.Թամրազյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` միջազգային պայմանագրի և քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որը վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու հիմք է հանդիսանում։
Բողոքաբերն ընդգծել է հետևյալ հարցադրումը․ արդյո՞ք Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, ըստ էության քննելով Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հատկանիշներով քրեական գործի վարույթը, իրավասու էր նախաքննության փուլում գտնվող թիվ 83021324 քրեական վարույթով Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և 281-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու փաստի հիման վրա երկարաձգել Հրաչյա Մուշեղյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը։
Ըստ Բողոքաբերի՝ Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի մեջ բերված նորմերի պահանջները և փաստացի նախաքննական մարմնի փոխարեն որոշել է խափանման միջոց ընտրել թիվ 83021324 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ, հիմնվելով միայն այն փաստի վրա, որ վերջինիս նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։ Ընդ որում, նախաքննական մարմինը Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելուց հետո Հրաչյա Մուշեղյանին ներկայացրել է մեղադրանք և նրա նկատմամբ խափանման միջոց չի ընտրել, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի լույսի ներքո հիշյալ փաստը վկայում է այն մասին, որ նախաքննական մարմինը խափանման միջոց ընտրելու պայման և հիմքեր չի ունեցել։
Բողոքաբերի կարծիքով՝ Առաջին ատյանի դատարանը 12․09․2025թ․-ի և 01․12․2025թ․-ի որոշումներով փաստացի հանդես չի եկել արբիտրի դերում, այլ ստանձնել է նախաքննական մարմնի՝ մեղադրյալ Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ խափանման միջոց չընտրելու որոշումը գնահատելու, քննարկելու, հետևաբար և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված վարույթի հանրային մասնակցի դերը։
Բողոքաբերի գնահատմամբ՝ այն փաստը, որ Առաջին ատյանի դատարանը իրավասու չէր սույն գործով մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգել, հաստատվում է նաև այն հանգամանքով, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասի մեղադրանքով գործի քննության ընթացքում գնահատել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և 281-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքները կատարելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածը՝ այդ կերպ խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների պահանջները։ Առաջին ատյանի դատարանը 12․09․2025թ․-ի որոշմամբ գնահատել է նախաքննական մարմնում քննվող քրեական վարույթով հիմնավոր կասկածի առկայությունը և այն հաստատված համարել, իսկ 01․12․2025թ․-ի որոշմամբ անհասկանալի կերպով նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ինչպես 12․09․2025թ․-ի որոշմամբ, այնպես էլ 01․12․2025թ․-ի որոշմամբ չի անդրադառնում նախաքննության փուլում գտնվող քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին։ Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու փաստը Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել, և այդ փաստի ուժով մեղարդյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրել կալանքը, ապա կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգել, իսկ այն փաստերը, որոնք վկայել են, որ Հրաչյա Մուշեղյանի կողմից մեղսագրված արարքները կատարելու հիմնավոր կասկածը բացակայում է, անտեսել է։
Բողոքաբերն ընդգծել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի պահանջով ՀՀ գլխավոր դատախազության կոնկրետ ստորաբաժանման վարչության պետը դատարան է ուղարկել բացառապես հանցագործությունների մասին հաղորդումները, քրեական վարույթն նախաձեռնելու մասին արձանագրությունները և վարույթները մեկ վարույթում միացնելու մասին որոշումը, իսկ ստուգման ակտերը, պայմանագրերը, փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշումը դատարանին ներկայացվել են պաշտպանության կողմից։ Այլ կերպ, Առաջին ատյանի դատարանը չի ունեցել Հրաչյա Մուշեղյանի կողմից հանցանքներ կատարելու հիմնավոր կասկածի վերաբերյալ որևէ տեղեկություն, իսկ հանցանքի մասին հաղորդումները հանդիսանում են բացառապես քրեական վարույթ նախաձեռնելու համար օրենքով նախատեսված առիթներ, որոնք որևէ կերպ չեն հիմնավորում Հրաչյա Մուշեղյանի մասնակցությունը տեղի ունեցած դեպքերին։
Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ առկա է իրական վտանգ, որ Հրաչյա Մուշեղյանը նոր հանցանքներ կկատարի, սակայն չի նշել, թե դատարանը ի՞նչ մտավախություն ունի․ Հրաչյա Մուշեղյանը կրկին անզգուշությամբ կխախտի ՃԵ կանոնները և վթարի կենթարկվի, թե կթաքցնի հարկերը կամ ընդերքօգտագործման թույլտվությամբ նախատեսված սահմաններից դուրս արդյունահանում կիրականացնի։
Բողոքաբերի գնահատմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննության փուլում գտնվող քրեական գործի քննության ընթացքում իրավասություն չունի նախաքննական մարմնի կողմից ներկայացված մեղադրանքի հիմքով անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրել, քանի որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին չի կարող վերահսկել նախաքննության փուլում գտնվող քրեական վարույթը, և սպասարկել այդ վարույթի օբյեկտիվության և արդարության հետ կապված որևէ շահ։
Բողոքաբերը նշել է, որ 12․09․2025թ․-ին Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելուց, ինչպես նաև 01․12․2025թ․-ին՝ մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելուց հետո, մինչև 16․12․2025թ․-ը տեղի չի ունեցել որևէ իրադարձություն, ի հայտ չի եկել որևէ նոր փաստական տվյալ, որը կարող էր վկայել, որ Հրաչյա Մուշեղյանի կողմից՝ դատարանի 12․09․2025թ․-ի և 01․12․2025թ․-ի որոշումներով արձանագրված՝ մեղարդյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու բարձր ռիսկը և իրական վտանգը վերացել են կամ նվազել։ Ինչպես 01․12․2025թ․-ին, այնպես էլ 16․12․2025թ․-ին դատարանին ներկայացվել է բժշկական փաստաթուղթ, մեղադրյալի կնոջ վիրահատության ենթարկվելու բժշկական ցուցումի վերաբերյալ։
Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ կամ ճանաչել մեղադրյալ Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի իրավունքների խախտման փաստը։

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել հետևյալ հարցին. հիմնավոր են արդյո՞ք Հրաչյա Սիմոնիկի Մուշեղյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները:
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1.Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը (…)»։
Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։
ՀՀ վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԱՐԴ/0181/01/23 քրեական գործով 2025 թվականի փետրվարի 28-ի որոշմամբ արձանագրել է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ Հրաչյա Մուշեղյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ բացակայում է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը:
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ մեղադրյալ Հրաչյա Մուշեղյանի կալանավորման նպատակների առկայության կամ բացակայության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների վերլուծությամբ փաստում է, որ կալանքի համար հիմք ընդունված՝ հանցավոր արարք կատարելու բարձր հավանականության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ չեն, չեն բխում վարույթի նյութերից և հիմնված չեն դրանց վրա:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նշել, որ դատարանը խափանման միջոցի կիրառման նպատակներին անդրադառնալիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը: Այլ կերպ ասած՝ խափանման միջոցի կիրառման նպատակներն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ և անընդունելի է խափանման միջոցի նպատակները հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնել արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, քանի որ խափանման միջոցի կիրառման նպատակների համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այս առումով անդրադառնալով Բողոքաբերի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննության փուլում գտնվող քրեական գործի քննության ընթացքում իրավասություն չունի նախաքննական մարմնի կողմից ներկայացված մեղադրանքի հիմքով անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրել, քանի որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին չի կարող վերահսկել նախաքննության փուլում գտնվող քրեական վարույթը և սպասարկել այդ վարույթի օբյեկտիվության և արդարության հետ կապված որևէ շահ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դատարանի վարույթում գտնվող գործի քննության ժամանակ մեղադրյալի նկատմամբ նոր հանրային քրեական հետապնդման հարուցման վերաբերյալ փաստական տվյալները ենթակա են գնահատման հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկի տիրույթում, քանի որ այդ ռիսկն ածանցվում է անձի անձնական հատկանիշներից և նրա հանրային որոշակի վտանգավորությունից։ Այլ կերպ ասած՝ դատարանը զրկված չէ դատաքննության փուլում գտնվող քրեական գործի քննության ընթացքում մեղադրյալի նկատմամբ հարուցված նոր քրեական հետապնդման փաստը վերջինիս նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննության ժամանակ քննարկման առարկա դարձնելու և համապատասխան եզրահանգման հանգելու հնարավորությունից։
Հաջորդիվ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ խնդրո առարկա իրավիճակում կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս մեղադրյալի նկատմամբ նոր քրեական հետապնդման հարուցման փաստն ինքնին այլ փաստական տվյալների բացակայության պայմաններում բավարար չի եղել մեղադրյալի նկատմամբ առավել խիստ խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման համար։
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալ հանգամանքները, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և իրավական դիրքորոշումների համակցությամբ հաշվի առնելով քրեական գործի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Հրաչյա Մուշեղյանի ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումները, նրան վերագրվող արարքի բնույթն ու կալանքի համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի քննության տվյալ փուլում այլ խափանման միջոցով ևս ողջամտորեն հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 16-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոխվել է, և նրա նկատմամբ համակցված կիրառվել են 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ գրավը և բացակայելու արգելքը։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի խախտում, որն իր բնույթով էական է, քանի որ ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն, հիմք է վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու համար։ Սակայն, հաշվի առնելով, որ սույն գործով մեղադրյալ Հ․Մուշեղյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը փոխվել է, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ բացակայում է բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու իրավական հնարավորությունը: Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Թիվ ԵԴ1/3537/01/24 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ