Գործ ԵԴ1/3512/01/24



Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

03.09.2025 թվական ք.Երևան

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆ
ՆԻՍՏԻ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐ՝ Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ՝ Վ.ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ՝ Ռ.ՍԻՐԵԿԱՆՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂՆԵՐ՝ Մ․ԱՆԱՆՅԱՆԻ
Ս․ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ԼԻԱԶՈՐՎԱԾ
ԱՆՁ՝ Գ․ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ՝ Կ.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության հատուկ կարգի՝ արագացված վարույթի կիրառմամբ, քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Կարինե Դավթի Անդրեասյանի՝ ծնված 01.01.1990թ., Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, դատապարտված, խնամքին մեկ անչափահաս երեխա, հաշվառված՝ Երևան քաղաքի Գյուլիքևխվյան փողոցի 21-րդ շենքի 37-րդ հասցեի բնակարանում, բնակվող՝ Երևան քաղաքի Գուրգեն Մահարի փողոցի 127/1-րդ շենքի 16-րդ հասցեի բնակարանում, որպես խափանման միջոց է կիրառված Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով.

I.Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2024 թվականի օգոստոսի 22-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ՝ Ա.Մուրադյանը արձանագրություն է կազմել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ 14-0786-24 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին:
2024 թվականի սեպտեմբերի 03-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ՝ Ա.Մուրադյանը որոշում է կայացրել Մարիա Կարենի Անանյանին տուժող ճանաչելու մասին:
2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ՝ Ա.Մուրադյանը որոշում է կայացրել Սալոմե Ղազարի Վարդանյանին տուժող ճանաչելու մասին։
2024 թվականի նոյեմբերի 06-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ՝ Ա.Մուրադյանը միջնորդություն է հարուցել թիվ 14-0786-24 քրեական վարույթի նկատմամբ դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
2024 թվականի նոյեմբերի 07-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Վ.Սարգսյանը որոշում է կայացրել Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին՝ մեղադրանքի փաստական կողմի հետևյալ նկարագրությամբ.
«(...) [ն]ա, կատարել է գույքի գաղտնի հափշտակություն:
Այսպես.
Կարինե Դավթի Անդրեասյանը ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու մեկ միասնական դիտավորությամբ, 2024 թվականի օգոստոսի 18-ի' ժամը 10:00-ից մինչև ժամը 19:30-ն ընկած ժամանակահատվածում, ք. Երևան Ալիխանյան փ. 12-րդ շենքի 7-րդ բնակարանում կատարելով նշված բնակարանի մաքրման աշխատանքներ, նկատելով այդ բնակարանի ննջասենյակներում առկա 33,812 ՀՀ դրամին համարժեք 100 ԱՄՆ դոլար, 42.670 ՀՀ դրամին համարժեք 100 Եվրո, 4.370 ՀՀ դրամին համարժեք 1000 ռուբլի, 11.000 ՀՀ դրամ թղթադրամները, 97.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա շղթան և կախազարդը, ինչպես նաև 194.060 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա ականջօղները, գաղտնի հափշտակել է ընդհանուր 387.912 ՀՀ դրամ արժողության վերը նշվածը' տուժողին պատճառելով նույնքան նյութական վնաս:»
2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ՝ Ա.Մուրադյանը որոշում է կայացրել թիվ 14-0786-24 քրեական վարույթով մեղադրյալ Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, կիրառելու մասին։
2024 թվականի նոյեմբերի 22-ին կազմված մեղադրական եզրակացությամբ թիվ 14-0786-24 նախաքննական համարով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարինե Դավթի Անդրեասյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 27.11.2024թ. հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, որտեղ այն ստացվել է 2024 թվականի նոյեմբերի 29-ին, քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/3512/01/24 համարը:
2024 թվական նոյեմբերի 29-ին էլեկտրոնային մակագրման եղանակով քրեական գործը մակագրվել և 2024 թվականի դեկտեմբերի 02-ին հանձնվել է դատավոր Ժ.Չիչոյանին:
Դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 04-ի որոշմամբ թիվ ԵԴ1/3512/01/24 քրեական գործով որոշում է կայացվել վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի հուլիսի 28-ին դատավոր Ժ․Չիչոյանը որոշում է կայացրել մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, անփոփոխ թողնելու մասին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 03-ի դատական նիստի ժամանակ մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանը միջնորդություն է ներկայացրել արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ, ինչը Դատարանի կողմից բավարարվել է և նույն օրը որոշում է կայացվել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին:

II. Արագացված վարույթ.

Քրեական գործի նախնական դատալսումների փուլում մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանը միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ, հայտարարելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, պնդում է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը, միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները:
Հանրային մեղադրող Վ.Սարգսյանը արագացված վարույթ կիրառելու դեմ չի առարկել:
Տուժողի լիազորված անձ՝ Գ․Վարդանյանը, հայտնեց, որ չի առարկում արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդության դեմ։
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են սույն օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ մեղադրյալը համաձայն է մեղադրանքի հետ, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր և գիտակցում է իր միջնորդության բնույթը ու հետևանքները, որոշում է կայացրել արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը բավարարելու և լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին:

III. Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումներ.

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեց ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի ձև 8 տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Կարինե Անդրեասյանը համարվում է դատվածություն ունեցող անձ, մասնավորապես՝ վերջինս 2024 թվականի ապրիլի 26-ի թիվ ԵԴ1/2005/01/23 դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված արարքում և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 2 տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել՝ և սահմանվել է փորձաշրջան 3 տարի ժամկետով, վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դրվել է ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա՝ ըստ բնակության վայրի:
Հետազոտվեց նաև մեղադրյալ Կ.Անդրեասյանի խնամքին գտնվող անչափահաս Ինեսա Էդգար Ղևոնդյանի՝ ծնված 2013 թվականի հոկտեմբերի 09-ին, ծննդի մասին պետական վկայականի պատճենը:
(դատական նիստի արձանագրություն)
Դատապարտված մեղադրյալը Դատարանին խնդրեց օրենքով սահմանված մեղմ պատիժ նշանակել, և հնարավորության դեպքում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
(դատական նիստի արձանագրություն)

IV.Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.

Առաջադրված մեղադրանքի հետ մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանի համաձայն լինելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանը արձանագրում է, որ ապացուցված է Կարինե Անդրեասյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները, վերջինս կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչպես նաև ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ։
Մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
§1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
§1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:¦
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-րդ մասի համաձայն՝
Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները:
Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, հանցագործության շարժառիթներն ու նպատակները, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով, որպես մեղադրյալի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք արձանագրում է վերջինիս խնամքին գտնվող անչափահաս երեխայի՝ 2013 թվականի հոկտեմբերի 09-ին ծնված Ինեսա Էդգար Ղևոնդյանի, առկայությունը, ինչպես նաև նույն հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Կարինե Անդրեասյանի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք արձանագրում է, այն որ վերջինս ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջացել է կատարածի համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը,
(...)
4. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում սույն օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով պատիժ նշանակելիս սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված ծանրացնող հանգամանքը հաշվի չի առնվում որպես ծանրացնող հանգամանք»:
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասի բովանդակային վերլուծությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնը կիրառելու համար պահանջվում են մի շարք պայմաններ, մասնավորապես՝ դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում անձի կողմից ազատազրկման ձևով պատիժ կրելը և դատվածություն ունենալը: Այլ խոսքով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասի բովանդակային վերլուծությունից հետևում է, որ ռեցիդիվի կանոնի հիման վրա պատիժը կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ անձը կրում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ և ունի դատվածություն կամ՝ եթե նախկինում է կրել ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ և ունի դատվածություն:
Դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ի տարբերություն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի, որում կիրառված է «պատիժ նշանակել» եզրույթը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասում կիրառված է «պատիժ կրել» եզրույթը: Հետևաբար, այն դեպքում, երբ անձի նկատմամբ նշանակվել է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, սակայն նա փաստացի (իրական) չի կրել այն, ապա, նույնիսկ դատվածություն ունենալու պայմաններում, նրա նկատմամբ չի կարող կիրառվել ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնը:
Վերոգրյալի լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ նշանակված է եղել ազատազրկման ձևով պատիժ, սակայն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետևանքով նա փաստացի չի կրել այն: Այլ խոսքով, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չեն ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պայմանը, մասնավորապես՝ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի (ռեալ, իրական) կրելը:
Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ սույն քրեական գործով նշանակվող պատիժը կարող է որոշվել՝ հաշվի չառնելով ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները:
Ելնելով վերոնշյալից՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանը սույն հանցանքը կատարել է դատվածություն ունենալու պայմաններում՝ նա, գտնվելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 26-ի թիվ ԵԴ1/2005/01/23 դատավճռով նշանակված փորձաշրջանի մեջ 2024 թվականի օգոստոսի 18-ին կատարել է նշված հանցանքը, հետևաբար առկա է նրա քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հանգամանքը՝ հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ « 1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
Մեջբերված իրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Այսպիսով, պատիժ նշանակելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը: Հանցագործության այս հատկանիշներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի գործով որոշման մեջ՝ իրավական դիրքորոշում արտահայտելով այն մասին, որ «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Արմեն Սուրիկի Շահբազյանի վերաբերյալ 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի ԵՇԴ/0143/01/13 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) դատարանի կողմից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի բացահայտումը սերտորեն կապված է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հետ՝ թե՛ արդարացի պատիժ նշանակելու և թե՛ պատժի անհատականացման համատեքստում: Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից՝ հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (տե՛ս mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-17-րդ կետերը): Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա՝ առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա: (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(․․․) 4.1. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։(․․․)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ « (…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է (...):»
Հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում կոնկրետ պատժատեսակ և պատժաչափ ընտրելիս դատարանը թեև օժտված է իր ներքին համոզմունքին և իրավագիտակցությանը համապատասխան որոշակի հայեցողություն դրսևորելու ազատությամբ, սակայն այն չի կարող բացարձակ և կամայական բնույթ կրել։
Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողությունը սահմանափակվում է օրենքով կանխորոշված որոշակի շրջանակներով` հանցավոր արարքի հանրային վտանգավորության բնույթով և աստիճանով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, որոնք դատարանն անպայման պետք է հաշվի առնի պատժի արդարացիության ապահովման համար (...)» (տե՛ս Էդվարդ Ադամյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0048/01/14 որոշման 17-րդ կետը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի համաձայն.
§1. Գողությունը՝ գաղտնի հափշտակությունը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
(…)¦
Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների լույսի ներքո Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան այլընտրանքային է և հնարավորություն է տալիս Դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցավորի անձից, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներից, ինչպես նաև գործի այլ տվյալներից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների, ինչպես նաև վերևում նշված փաստական հանգամանքների գնահատման արդյունքում Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանը իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման 3 (երեք) ամիս ժամկետով, ինչը տվյալ դեպքում, համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին, բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակների իրականացման տեսանկյունից:
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ դատարանի կողմից որոշած պատժաչափը համապատասխանում է ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ և 78-րդ հոդվածներով ամրագրված քրեական պատժի և պետական հարկադրանքի «Համաչափության» սկզբունքին:
Դատարանը, միաժամանակ քննարկելով նաև մեղադրյալի նկատմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 26․04․2024 թվականի դատավճռով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը, արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
2. Սույն օրենսգրքով նախատեսված հանցանքը կատարելու ժամանակ է համարվում գործողությունը կամ անգործությունը կատարելու պահը՝ անկախ հետևանքներն առաջանալու պահից:
3. Տևող հանցագործության դեպքում անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության բռնվելու, մեղայականով ներկայանալու կամ այլ հանգամանքների ուժով արարքն ավարտվելու պահին գործող քրեական օրենքով: (․․․)»։
Մեղադրյալ Կարինե Դավթի Անդրեասյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 26-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված արարքում և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան 3 տարի ժամկետով:
2024 թվականի հունիսի 04-ին դատավճիռը մտել է օրինական ուժի մեջ և ուղարկվել է կատարման:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
(…)
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով»: (…)»:
Ելնելով վերոգրյալից՝ Դատարանն արձանագրում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանը կատարել է սույն արարքը, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ուստի դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 12-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումներով՝ գտնում է, որ մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ Դատարանի՝ 26.04.2024 թվականի դատավճռով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պետք է վերացնել և Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել դատավճիռների համակցության համար պատիժ նշանակելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով:
ՀՀ քրեական օրենսգրք 75-րդ հոդվածի համաձայն՝ «11. Եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը դատապարտյալը նոր հանցանք է կատարել, ապա դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարում է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը:
2. Դատավճիռների համակցությամբ վերջնական պատիժը, բացառությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատժի, չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակների համար սահմանված առավելագույն չափը:
3. Դատավճիռների համակցությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել 30 տարին, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ անձը կատարում է այնպիսի հանցագործություն, որի համար նախատեսված է նաև ցմահ ազատազրկում:
4. Դատավճիռների համակցությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից (…)»:
Այսպիսով, վերը նշված հանգամանքը համադրելով պատիժները գումարելիս դրանց ժամկետները որոշելու և դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ կանոնների հետ, Դատարանը փաստում է, որ Կ.Անդրեասյանը մեղավոր է սույն գործով իրեն մեղսագրվող հանցանքի համար, որը նա կատարել է թիվ ԵԴ1/2005/01/23 քրեական գործով դատավճիռ կայացնելուց հետո: Հետևաբար, մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ պատիժը պետք է նշանակվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով` պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով: Այսպիսով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատժին պետք է լրիվ գումարել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 26-ի թիվ ԵԴ1/2005/01/23 դատավճռով նշանակված՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկմանը և Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում 2 (երկու) տարի 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
Միաժամանակ, անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվող ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հարցին, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը: (…)»:
Անդրադառնալով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշներին՝ Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանի նման համոզվածությունը, վստահությունը պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը մշտապես հաստատել է իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլոց, հաշվի առնել հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս թիվ ԵԿԴ/0039/01/15, ԱՐԴ/0031/01/15, ԵԱԴԴ/0038/01/15, ԵԿԴ/0130/01/15, ՍԴ/0094/01/15, ՍԴ3/0201/01/15 գործերով որոշումները):
Ս.Աղախանյանի գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է. «(…) [Յ]ուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (…), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ (...) Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները» (տե՛ս Ս.Աղախանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը և այլն): Մասնավորապես Վճռաբեկ դատարանը փաստել է հանցավորի ընտանեկան դրությունը, վերջինիս ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, նրա խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագիրը և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները գնահատման ենթարկելու անհրաժեշտությունը (6): (տե՛ս Հ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07« Ն.Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11« Ս.Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12« Ս.Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12« Ջ.Շիրվանյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումները)։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական վերլուծությունների համատեքստում քննության առնելով Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման իրավաչափության հարցը, Դատարանը, բացահայտելով մեղադրյալի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, հանցավորի անձը բնութագրող հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, գտնում է, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու և այդ կերպ հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Դատարանի նման դիրքորոշումը բխում է նաև մեղադրյալի խնամքին գտնվող անչափահաս երեխայի լավագույն շահերից, քանի որ Կ.Անդրեասյանի կողմից պատժի կրումը անկասկած բացասական ազդեցություն կունենա երեխայի կյանքի պայմանների վրա: Ընդ որում յուրաքանչյուր ծնողի ոչ միայն իրավունքն է, այլ նաև պարտականություն է հոգ տանել իր երեխաների դաստիարակության, կրթության, առողջության, լիարժեք ու ներդաշնակ զարգացման համար, ինչը պատժի փաստացի կրելու և Կ.Անդրեասյանին քրեակատարողական հիմնարկում պահելու պայմաններում, գարծնականում կդառնա անիրագործելի: Այս համատեքստում հարկ է նշել նաև, որ «Երեխայի իրավունքների մասին» կոնվենցիայի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «մասնակից պետությունները գործադրում են բոլոր հնարավոր ջանքերը` երեխայի դաստիարակության և զարգացման գործում երկու ծնողների ընդհանուր պատասխանատվության սկզբունքի ճանաչումն ապահովելու համար: Ծնողները (...) երեխայի դաստիարակության ու զարգացման համար կրում են հիմնական պատասխանատվություն: Երեխայի լավագույն շահերը նրանց հիմնական հոգածության առարկան են»:
Դատարանի գնահատմամբ վերը մեջ բերված փաստական տվյալներն ինքնին հնարավորություն են տալիս օբյեկտիվ գնահատել մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի վտանգավորության աստիճանը և այն համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող և պատիժը մեղմացնող փաստական տվյալների հետ, թույլ են տալիս հանգել հիմնավոր հետևության, որ սույն դեպքում պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և 5 (հինգ) տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով։
Միևնույն ժամանակ Դատարան գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանի նկատմամբ պետք է սահմանել պարտականություն, մասնավորապես՝ առանց՝ վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Փորձաշրջանի սկիզբը պետք է հաշվել Կարինե Դավթի Անդրեասյանին՝ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում հաշվառման վերցնելու պահից և փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական վարույթի ընթացքում հատուցման ենթակա են մեղադրյալին վերագրվող արարքի հետևանքով պատճառված հետևյալ վնասները (...) 3) առողջությունը վերականգնելու, ներառյալ լրացուցիչ սննդի, հավելյալ խնամքի համար կատարված ողջամիտ ծախսերը (...)»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Գույքային հայցը լուծվում է եզրափակիչ դատական ակտով` լրիվ կամ մասնակի բավարարվում է, ներառյալ հաշտության համաձայնության տեսքով, մերժվում է կամ թողնվում առանց լուծման:
(...)
3. Գույքային հայցը մերժելու, լրիվ կամ մասնակի բավարարելու մասին` օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտը բացառում է նույն անձանց միջև նույն առարկայի մասին հայցի քննությունը քաղաքացիական դատավարության կարգով:
4. Առանց լուծման թողնված գույքային հայցը կարող է հետագայում հարուցվել քաղաքացիական դատավարության կարգով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 11-րդ համաձայն՝ դատավճռում պետք է շարադրվի գույքային հայցը ենթակա է արդյոք բավարարման, ում օգտին և ինչ չափով, ինչպես նաև պատճառված գույքային վնասը ենթակա է արդյոք հատուցման, եթե գույքային հայց չի հարուցվել:
Նախնական դատալսումների ընթացքում տուժողներ Սալոմե Վարդանյանը և Մարիա Անանյանը մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանի դեմ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի հիման վրա ներկայացրել են գույքային հայցեր՝ 193.852 (հարյուր իննսուներեք հազար ութ հարյուր հիսուներկու) ՀՀ դրամի և 194.060 (հարյուր իննսունչորս հազար վաթսուն) ՀՀ դրամի չափով:
Վերոնշյալ գումարն, ըստ տուժողներ Սալոմե Վարդանյանի և Մարիա Անանյանի՝ մեղադրյալ Հայկ Աբրահամյանից ենթակա է բռնագանձման որպես գույքային վնասի հատուցում։
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Կարինե Անդրեասյանից հօգուտ տուժող Մարիա Անանյանի՝ պետք է բռնագանձել 193.852 (հարյուր իննսուներեք հազար ութ հարյուր հիսուներկու) ՀՀ դրամ, իսկ հօգուտ Սալոմե Ղազարյանի՝ 194.060 (հարյուր իննսունչորս հազար վաթսուն) ՀՀ դրամ, որպես գույքային վնասի հատուցում։
Քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ նախնական դատալսման ընթացքում ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները պետք է վերացնել:
Դատարանը գտնում է նաև, որ վարույթային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4–րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:

Եզրափակիչ մաս.

Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը հոդվածներով, Դատարանը.
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Կարինե Դավթի Անդրեասյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 12-րդ մասի կիրառմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 26-ի թիվ ԵԴ1/2005/01/23 դատավճռով Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատժին լրիվ գումարել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 26-ի թիվ ԵԴ1/2005/01/23 դատավճռով նշանակված՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկմանը և Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 (երկու) տարի 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 5 (հինգ) տարի ժամկետով, որի ընթացքում առանց՝ վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Փորձաշրջանի սկիզբը հաշվել Կարինե Դավթի Անդրեասյանին՝ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում հաշվառման վերցնելու պահից և փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Տուժող Մարիա Անանյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը լրիվ բավարարել և մեղադրյալ Կարինե Դավթի Անդրեասյանից հօգուտ տուժող Մարիա Կարենի Անանյանի բռնագանձել 193.852 (հարյուր իննսուներեք հազար ութ հարյուր հիսուներկու) ՀՀ դրամ գումար։
Տուժող Սալոմե Վարդանյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը լրիվ բավարարել և մեղադրյալ Կարինե Դավթի Անդրեասյանից հօգուտ տուժող Սալոմե Ղազարի Վարդանյանի բռնագանձել 194.060 (հարյուր իննսունչորս հազար վաթսուն) ՀՀ դրամ գումար։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Կարինե Դավթի Անդրեասյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, ինչպես նաև դրանով պայմանավորված սահմանափակումները, վերացնել:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆ