ԵԴ1/3522/01/24

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ
ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

2026թ․ մարտի <<19>> ք․Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Հովհաննիսյան
դատական նիստերի քարտուղար Մ․Հովհաննիսյան
հանրային մեղադրող Ա.Երիցյան
պաշտպան Ժ.Ղարագյոզյան

դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Արմեն Սևակի Սանթրոսյանի՝ ծնված՝ 1997 թվականի ապրիլի 25-ին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած, նախկինում չդատապարտված, բնակվող՝ Երևան քաղաքի Մամիկոնյանց փողոցի 41-րդ շենքի 62-63-րդ բնակարանում: Հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով. որպես խափանման միջոց է կիրառվել վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը:

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Ռ.Ներսիսյանը հանցագործության մասին հաղորդում է ներկայացրել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին:
2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Արմեն Սևակի Սանթրոսյանը ձերբակալվել է:
2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Դ.Վարդանյանի արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի և 396-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 14174624 քրեական վարույթը:
2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ա.Երիցյանի որոշմամբ Արմեն Սևակի Սանթրոսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված հանրորեն վտանգավոր այն արարքի համար, որ նա, առանց իրացնելու նպատակի, ձեռք է բերել և պահել խոշոր չափերով թմրամիջոց:
Այսպես՝ Արմեն Սևակի Սանթրոսյանը, խախտելով <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործող) նյութերի մասին>> 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի և ՀՀ Կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, այն է՝ չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ <<կոկաին>> տեսակի թմրամիջոցի շրջանառություն իրականացնելու՝ այն ձեռք բերելու և պահելու թույլտվություն, առանց իրացնելու նպատակի՝ իր անձնական օգտագործման համար, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում ձեռք է բերել և իր մոտ պահել խոշոր չափերով` 0.04 գրամ <<Կոկաին>> տեսակի թմրամիջոց, որը հայտնաբերվել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Արմեն Սանթրոսյանի անձնական խուզարկությամբ:
Այսինքն, Արմեն Սևակի Սանթրոսյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2024 թվականի սեպտեմբերի 21-ի Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ Արմեն Սևակի Սանթրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ Արմեն Սևակի Սանթրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել տնային կալանքը՝ 2 ամիս ժամկետով, և բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 20-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Մուրադյանի որոշմամբ 0,04 գրամ քաշով <<կոկաին>> տեսակի թմրամիջոցը իրեղեն ապացույց է ճանաչվել:
2024 թվականի նոյեմբերի 20-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Մուրադյանի որոշմամբ թիվ 14174624 քրեական վարույթից անջատվել է անհայտ անձի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված ենթադրյալ հանցանք կատարելու մասը և անջատված վարույթին շնորհվել է 14813224 համարը:
2024 թվականի նոյեմբերի 29-ին թիվ 14-1746-24 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:
2025 թվականի հունվարի 10-ի Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Սանթրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամիս ժամկետով:
2025 թվականի ապրիլի 16-ի Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Սանթրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքը փոխվել է և որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել վարչական հսկողությունը:
2026 թվականի մարտի 19-ի Դատարանի որոշմամբ սույն քրեական գործով Արմեն Սանթրոսյանի անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին արձանագրությունը, փորձագետի թիվ 1504 Ք-24 եզրակացությունը և իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումն անթույլատրելի ապացույցներ են ճանաչվել:
Ապացույցների հետազոտումը և գնահատումը․
Հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Արմեն Սանթրոսյանը, օգտվելով իր քրեադատավարական իրավունքից, հրաժարվել է ցուցմունք տալ:
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Խաչատուր Խաչատրյանը ցուցմունք է տվել, որ դեպքի օրը՝ գիշերը ժամը 02։20-ի սահմաններում, Մամիկոնյանց փողոցում շրջայց կատարելիս, նկատել են Արմեն Սանթրոսյանին՝ մեքենայի մոտ կանգնած։ Վերջինն իրենց տեսնելուց հետո փորձել է հեռանալ տեսադաշտից։ Ստուգման նպատակով, մոտենալով Արմեն Սանթրոսյանին, հարցրել են նրա մոտ առկա են արդյոք արգելված իրեր կամ առարկաներ, ինչին վերջինը պատասխանել է, որ նման առարկաներ չկան, այնուհետև նա ինքնակամ բացել է ավտոմեքենայի դուռը՝ ասելով, որ կարող են անձամբ նայել և համոզվել, որ ոչ մի նման առարկա չկա։ Մեքենայի արտաքին զննությունն իրականացվել է իր կողմից և այդ ընթացքում որևէ կերպ չի բացել մեքենայի սրահը կամ բեռնախցիկը, որպեսզի տեսնի ինչ կա այնտեղ, քանի որ այդ գործողությունն արդեն կհամարվեր խուզարկություն։ Իր կողմից կատարված գործողությունները սահմանափակվել են միայն տեսողական ուսումնասիրությամբ։
Արմեն Սանթրոսյանին խնդրել են, որպեսզի ցուցադրի, թե ինչ կա իր մոտ, որին ի պատասխան՝ վերջինը հանել է իր մոտ գտնվող <<Արարատ>> ծխախոտի տուփը, որի մեջ առկա է եղել դեղնականաչավուն զանգված։ Այդ ամենից հետո վերջինը դրսևորել է տարօրինակ վարքագիծ, և երբ փորձել են կիրառել ձեռնաշղթաներ՝ Արմեն Սանթրոսյանը խոչընդոտել է և գետնին ընկած վիճակում, երբ կիրառել են ձեռնաշղթաները, Արմեն Սանթրոսյանը դիմադրություն է ցույց տվել և գլուխը հարվածել է գետնին, իսկ երբ նստեցրել են մեքենան, ցանկացել է դուրս գալ մեքենայից և այդ ժամանակ մեքենայի դուռը փակելու ժամանակ է հարված ստացել։
Տեսագրությունը դիտելուց հետո՝ նշեց, որ Արմեն Սանթրոսյանի նկատմամբ ձեռնաշղթաներ կիրառել են սկզբում՝ ծխախոտի տուփը տրամադրելուց հետո, քանի որ վերջինը տարօրինակ շարժումներ էր անում և տպավորություն էր, որ ցանկանում է իր մոտից ինչ-որ բան գցել։ Ծխախոտի տուփում հայտնաբերված դեղնականաչավուն զանգվածի վերաբերյալ Արմեն Սանթրոսյանը հայտարարել է, որ այն օգտագործման համար է և պատկանում է իրեն։
Արմեն Սանթրոսյանին մեքենան նստեցնելու ժամանակ պայուսակը եղել է նրա վրա։ Իրենք մեքենայի միջից կամ գետնից ոչինչ չեն վերցրել և դրել պայուսակի մեջ։ Մեքենան և հատակն ուսումնասիրելու պատճառը եղել է այն, որ հնարավոր է Արմեն Սանթրոսյանը ինչ-որ իր գետին գցած լիներ։ Արմեն Սանթրոսյանին պատկանող պայուսակը եղել է սև, իսկ ինչ վերաբերում է տեսանյութում երևացող գոտուն, ապա այն պարեկային ծառայողի համազգեստի մեջ մտնող գոտին է եղել և Արմեն Սանթրոսյանին չի պատկանել։
Դեպքի վայրում Արմեն Սանթրոսյանի պայուսակը չեն բացել և ուսումնասիրել, նշված գործողությունները կատարել են բաժնում։ Ինչ վերաբերում է ծխախոտի տուփի մեջ հայտնաբերված դեղնականաչավուն զանգվածին, ապա այդ ժամանակ Արմեն Սանթրոսյանը հայտնել է, որ այն պատկանում է իրեն։ Իսկ արդեն բաժնում՝ խուզարկություն կատարելու ընթացքում կազմվել է արձանագրությունը։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Վաղարշակ Սարգսյանը ցուցմունք է տվել, որ դատավարության մասնակիցներից ճանաչում է Արմեն Սանթրոսյանին՝ տեղի ունեցած դեպքի բերումով։
Դեպքի օրը ծառայություն են իրականացրել Արաբկիր վարչական շրջանում, որի ընթացքում Արամ Խաչատրյան փողոցի վրա նկատել են մեքենայի կողքին կանգնած սև հագուստով երիտասարդ, ով հանդիսացել է Արմեն Սանթրոսյանը։ Արմեն Սանթրոսյանն իրենց տեսնելով սկսել է նայել շուրջը և դրսևորել տարօրինակ վարքագիծ, այդ պատճառով մոտեցել են նրան և հարցրել, թե որտեղ է բնակվում, ինչին վերջինը պատասխանել է, որ տվյալ տարածքի բնակիչ է։ Արգելված իրերի կամ առարկաների վերաբերյալ հարցին պատասխանել է, որ նոր է տուն եկել և թե իր մոտ, թե իր կողմից օգտագործվող մեքենայում ոչ մի արգելված իր կամ առարկա չկա, նույնիսկ անձամբ բացել է բեռնախցիկը, որպեսզի համոզվեն։
Արմեն Սանթրոսյանի մոտ առկա է եղել նաև պայուսակ, որի վերաբերյալ հարց են ուղղել նրան։ Հստակ չի հիշում պայուսակի միջից, թե գրպանից է հանել ծխախոտի տուփը, որի մեջ առկա է եղել թմրամիջոցի նմանվող զանգված։ Հայտնաբերված փաթեթներից մեկը եղել է թափանցիկ պոլիէթիլենային տոպրակով, որի մեջ առկա է եղել սպիտակ զանգված, իսկ մյուս փաթեթները ունեցել են գունավոր փաթեթավորում և դրանց մեջ առկա է եղել դեղնականաչավուն զանգված։ Արմեն Սանթրոսյանը հայտարարել է, որ փաթեթների մեջ առկա են <<Կոկաին>> և <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցներ և նախատեսված են անձնական օգտագործման համար։
Այնուհետև՝ Արմեն Սանթրոսյանը ձեռքերով անկանոն շարժումներ է արել և այդ պատճառով ձերբակալել են նրան, ով սկսել է խոչընդոտել տեղի ունեցող գործընթացին։ Արմեն Սանթրոսյանի նկատմամբ կիրառել են օդապղպեղ, ինչպես նաև ձեռնաշղթա և տեղափոխել ոստիկանության Արաբկիրի բաժին։
Ձեռնաշղթաներ կիրառելու ժամանակ, ինչպես նաև դրանից հետո պայուսակը եղել է Արմեն Սանթրոսյանի վրա, այն գցված է եղել մարմնի վրա թեքությամբ և ձեռնաշղթաներ կիրառելուց հետո չէր կարող հանել այն։
Դեպքի վայրում Արմեն Սանթրոսյանի մոտից որևէ իր կամ առարկա չի վերցվել։ Համապատասխանաբար Արաբկիրի ոստիկանության բաժնում տեղի ունեցած անձնական խուզարկության ընթացքում նրա մոտից հայտնաբերվել են մյուս փաթեթները։
Արմեն Սանթրոսյանի մոտ դեպքի ժամանակ առկա է եղել պաշտպանի կողմից ցուցադրված պայուսակին նման պայուսակ, սակայն հստակ չի կարող ասել՝ հենց ցուցադրված պայուսակն է եղել, թե ոչ։ Դեպքի վայրում գտնվելու ժամանակ Արմեն Սանթրոսյանի պայուսակն իր ձեռքին չի եղել, իսկ տեսագրության մեջ երևացող պայուսակը պատկանում է Խաչատուր Խաչատրյանին։ Տեսագրությամբ երևացող իրը չէր կարող գոտի լինել, քանի որ այդ ժամանակ գոտին եղել է իր վրա կապված։ Իսկ հատակը զննելու պատճառը եղել է այդտեղ արգելված իրերի առկայության կամ բացակայության հանգամանքը պարզելու ցանկությունը։
Մեքենայի ներսում լապտերների միջոցով տեղի է ունեցել արտաքին զննում, որն իրականացվել է իր և Խաչատուր Խաչատրյանի կողմից։ Չի կարող ասել, թե ինչու է մեքենայի անվտանգության համակարգը միացել այն ժամանակ, երբ բացել է մեքենայի դուռը, այնուամենայնիվ, այդ ժամանակ ձայնային ազդանշան չի հնչել։ Ի վերջո Արմեն Սանթրոսյանը ինքնակամ բացել է և բեռնախցիկը, և մեքենայի դուռը։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտվել է նաև ՀՀ քննչական կոմիտեի ՀԿԳ քննության գլխավոր վարչությունում քննվող թիվ 14175724 քրեական գործից ներկայացված լազերային սկավառակը (այդ թվում նաև՝ պաշտպանական կողմից այն որակական փոփոխության ենթարկելուց հետո), որը պարունակում է 2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Մամիկոնյանց 58 հասցեից իրականացված Արմեն Սանթրոսյանի ձերբակալման տեսագրությունը:
Տեսագրության հետազոտման ժամանակ պաշտպանը հայտարարել է, որ տեսագրության մեջ երևացող մեքենան պատկանում է Արմեն Սանթրոսյանին։ Տեղի ունեցող գործողություններին մասնակցել են վկաներ Խաչատուր Խաչատրյանը և Վաղարշակ Սարգսյանը։ Տեսագրության մեջ երևում է, թե ինչպես է Արմեն Սանթրոսյանը հրաժարվում մեքենայի բանալիները տալ ոստիկանության աշխատակիցներին, ինչից հետո վերջինները Արմեն Սանթրոսյանի նկատմամբ կիրառում են ձեռնաշղթաներ, որպեսզի կարողանան ներխուժել մեքենա։ Մեքենայի հետևի դուռը բացելուց հետո անվտանգության ազդանշանը միանում է, քանի որ այն չի աշխատում։ Ընդ որում, Արմեն Սանթրոսյանը, թե ձեռնաշղթաներն անցկացնելուց առաջ և թե հետո որևէ դիմադրություն ցույց չի տվել։ Պարեկային ծառայողները ներխուժում են Արմեն Սանթրոսյանի ավտոմեքենան, որ իր գնահատմամբ՝ հանդիսանում է խուզարկություն, քանի որ վերջինների գործողությունները չեն սահմանափակվում միայն ավտոմեքենայի արտաքին զննմամբ։
Սրահից դուրս գալուց հետո երևում է, թե ինչպես է ոստիկանության աշխատակիցը պայուսակը ձեռքին դուրս գալիս և ինչ-որ գործողություններ անում դրա մեջ։ Բացի այդ, տեսագրությունում հստակ երևում է, որ մեքենայի միջից, ինչպես նաև գետնից ինչ-որ բան է վերցվում և դրվում Արմեն Սանթրոսյանի պայուսակի մեջ։ Այնուամենայնիվ, անհասկանալի է, թե ինչպես է տվյալ թմրամիջոցը հայտնվել Արմեն Սանթրոսյանի պայուսակում։
Մեղադրյալ Արմեն Սանթրոսյանը հայտարարել է, որ իրեն թույլ չեն տվել մոտենալ մեքենային, որպեսզի տեսնի, թե ինչ են անում մեքենայի ներսում, բացի այդ՝ տեսագրությունում երևում է, թե ինչպես են պարեկային ծառայողները մուտք գործում մեքենա, այնուհետև փակում դուռը, ապա՝ բեռնախցիկը։ Այդ ընթացքում պարեկ Խաչատուր Խաչատրյանն իրեն գցում է գետնին և սկսում է ծեծել իրեն։ Բացի այդ, իր դեմքին ու բերանի մեջ փչել են նյութ, որից հետո ոչինչ չի տեսել։
Հանրային մեղադրող Ա.Երիցյանը հայտարարել է, տեսագրությունն ուսումնասիրելը պաշտպանական կողմից նպատակ է հետապնդում ի ցույց դնել այն հանգամանքը, որ թմրանյութը Արմեն Սանթրոսյանի պայուսակի մեջ դրվել է ոստիկանության աշխատակիցների կողմից։
Դատարանի իրավական վերլուծությունները․
Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մեղադրյալ Արմեն Սևակի Սանթրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավոր է, թե ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
(…) Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ համաձայն՝ քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
(...) Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(...) Մեղադրյալի դատապարտումը հակակշռող բավարար գործոնների բացակայության պայմաններում չի կարող միայն կամ առավելապես հիմնվել այնպիսի անձի ցուցմունքի վրա, որի հակընդդեմ հարցման հնարավորություն տվյալ մեղադրյալը կամ նրա պաշտպանը կամ ներկայացուցիչը չի ունեցել:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
Վճռաբեկ դատարանը 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման մեջ նշել է, որ ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրել է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2)դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել նաև, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությունը որոշելու հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ: Մասնավորապես` իրացնելով օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հիշատակված դատական ակտում նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել առ այն, որ գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով:
Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում (...):
Արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում` <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...):
Նույն որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նաև, որ ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները,
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները,
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Ինչ վերաբերում է անմեղության կանխավարկածին, ապա 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ նշվել է, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը:
Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի (այսուհետ՝ Եվրոպական դատարան) նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ Եվրոպական կոնվենցիայի) 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ :
Իսպանիայի դեմ կայացված որոշումներից մեկում Եվրոպական դատարանը շարադրել է անմեղության կանխավարկածի հիմնաքարային մեկնաբանությունը, ըստ որի՝ Եվրոպական Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետը մարմնավորում է անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը։ Դրանով, ի թիվս այլ բաների, պահանջվում է, որպեսզի, դատարանի անդամներն իրենց պարտականությունները կատարելիս չսկսեն գործել նախաձևավորված այն կարծիքով, թե մեղադրյալը կատարել է հանցանքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է, ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, և ցանկացած չփարատված կասկած պետք է մեկնաբանել հօգուտ մեղադրյալի :
Հունաստանի դեմ կայացված որոշումներից մեկով Եվրոպական դատարանը գտել է, որ <<կասկածը պետք է փարատվի հօգուտ կասկածյալի>> (in dubio pro reo) սկզբունքն անմեղության կանխավարկածի կոնկրետ մարմնավորում է : Ընդ որում, այս սկզբունքի իմաստով խնդիր կարող է ծագել, եթե գանգատաբերին մեղավոր ճանաչելու մասին ներպետական դատարանների որոշումները բավարար չափով պատճառաբանված չեն :
Վճռաբեկ դատարանը 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԵԿԴ/0081/01/11 որոշմամբ նշել է, որ անմեղության կանխավարկածի իրավունքը Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով ամրագրված հիմնարար սկզբունքներից է, որը գործում է քրեական դատավարության ողջ ընթացքում։ Արդար դատական քննության հիմնարար իրավունքի ապահովումն առանց անմեղության կանխավարկածի պահպանման հնարավոր չէ։ Նշված սկզբունքը ենթադրում է, որ հանցագործություն կատարած յուրաքանչյուր ոք համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքը չի ապացուցվել օրենքով նախատեսված կարգով։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը կանխորոշում է քրեական գործի դատաքննության ողջ բովանդակությունը և էությունը` անկախ քրեական հետապնդման իրավական ելքից։ Անմեղության կանխավարկածը նախ և առաջ հանդիսանում է դատավարական երաշխիք, սակայն նրա կիրառման ոլորտը դուրս է գալիս այդ շրջանակից։
Վերը նշված օրենսդրական և նախադեպային կանոնակարգումներից բխում է, որ մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայով: Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար, իսկ ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ կերպ ասած՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության, ինչն օրենսդրական կարգավորում է ստացել և բարձրացվել է սկզբունքի մակարդակի:
Տվյալ դեպքում քրեական վարույթի ողջ նյութերի (հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցներից) մանրամասն հետազոտությունից օբյեկտիվորեն ձևավորվում է այն դիրքորոշումը, որ Արմեն Սանթրոսյանին ներկայացված մեղադրանքը չի համապատասխանում անձի արարքում հանցակազմի առկայությունը հաստատված համարելու շուրջ ձևավորված չափանիշներին (ապացուցված չէ Արմեն Սանթրոսյանի կողմից իրեն վերագրվող արարքը կատարելը)։
Դատարանն իր 2026 թվականի մարտի 19-ի որոշմամբ՝ մանրամասն վերլուծության է ենթարկել քրեական վարույթով ձեռք բերված ապացույցները, որի արդյունքում հանգել է այն եզրակացության, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում որպես թույլատրելի ապացույցներ չեն կարող օգտագործվել 2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ի անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին արձանագրությունը, նոյեմբերի 12-ի փորձագետի թիվ 1504 Ք-24 եզրակացությունը և նոյեմբերի 20-ի իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումը, որպիսի հանգամանքից ուղղակիորեն հետևում է, որ այլևս առարկայազուրկ է խոսել Արմեն Սանթրոսյանին առաջադրված մեղադրանքի մասին։ Մասնավորապես՝ այն դեպքում, երբ անձին մեղսագրվում է թմրամիջոցի ձեռք բերման հանցակազմը, սակայն արդյունքում առկա չէ այդ թմրամիջոցը և դրա վերաբերյալ փորձագետի եզրակացությունը՝ հանցակազմի մասին խոսել ուղղակիորեն հնարավոր չէ։
Միևնույն ժամանակ, կարևոր է նկատել, որ վերը թվարկված անթույլատրելի ապացույցներից զատ առկա մյուս ապացույցները՝ դրանք պարեկային ծառայողների ցուցմունքներն են, որոնց արժանահավատության և հակասական լինելու վերաբերյալ նույն որոշմամբ Դատարանն արդեն իսկ մանրամասն քննարկում իրականացրել է և արձանագրել, որ դրանք արժանահավատության տեսանկյունից կասկածի տակ են առնվում, որն էլ հենց հիմք է հանդիսացել մյուս ապացույցները անթույլատրելի ճանաչելու համար: Հետևաբար, վերը թվարկված ապացույցների անթույլատրելիության պայմաններում նշված աշխատակիցների ցուցմունքներն այլևս բավարար չեն անձի մեղավորությունը հաստատելու համար։
Արդյունքում՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցված չէ Արմեն Սևակի Սանթրոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով վերագրվող արարքը կատարելը, ուստի Արմեն Սևակի Սանթրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է ճանաչել անմեղ և արդարացնել՝ իրեն վերագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի համաձայն՝ դատավճռում պետք է շարադրվի այն հարցի պատասխանը, թե ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ հոդվածի համաձայն՝ արդարացված մեղադրյալն իրավունք ունի պահանջելու անօրինական քրեական հետապնդում հարուցելու, հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու, դատապարտելու, ինչպես նաև իրավունքների կամ ազատությունների անօրինական այլ սահմանափակումների հետևանքով իրեն պատճառված վնասի հատուցում:
Արդարացված մեղադրյալը որպես հատուցում իրավունք ունի ստանալու`
1) աշխատավարձը, թոշակը, նպաստը կամ այլ եկամուտը, որից նա զրկվել է.
2) գույքն առգրավելու, արգելադրելու, բռնագրավելու կամ այլ կերպ տնօրինելու հետևանքով պատճառված վնասը.
3) անազատության մեջ գտնվելու հետևանքով ծախսված գումարը․
4) փաստաբանին վճարված գումարը․
5) վճարված վարութային ծախսերը։
Արդարացված մեղադրյալն իրավունք ունի նաև`
1) վերականգնվելու նախկին աշխատանքում (նախկին պաշտոնում), իսկ դրա անհնարինության դեպքում ստանալու համարժեք աշխատանք (պաշտոն) կամ նախկին աշխատանքը (պաշտոնը) կորցնելու հետևանքով պատճառված վնասի դրամական փոխհատուցում.
2) բոլոր տեսակի աշխատանքային ստաժների մեջ հաշվակցելու անազատության մեջ պահելու ձևով պատիժը կրելու ժամանակը.
3) վերականգնելու պատվավոր կամ զինվորական կոչումը, կարգը, աստիճանը, որակավորման դասը կամ պետական պարգևը:
Արդարացված մեղադրյալի պահանջով քրեական հետապնդում հարուցած մարմինը պարտավոր է հրապարակային ներողություն հայցել նրանից: (...)
Հաշվի առնելով լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում Արմեն Սանթրոսյանի դիրքորոշումը վերոգրյալի հարցերի կապակցությամբ՝ Դատարանը գտնում է, որ արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի հետ կապված որևէ միջոցի ձեռնարկման անհրաժեշտություն առկա չէ:
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ պետք է ճանաչել և հռչակել Արմեն Սևակի Սանթրոսյանի անմեղությունը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը վերացել է, ուստի ընտրված խափանման միջոց վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 100-րդ հոդվածով սահմանված կարգով՝ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված Արմեն Սանթրոսյանի կողմից ներկայացված <<Adidas>> ապրանքանիշի սև պայուսակը պետք է վերադարձնել վերջինին, իսկ 0,04 գրամ քաշով <<Կոկաին>> տեսակի թմրամիջոցը պետք է պահել քրեական վարույթի նյութերին կից՝ նկատի ունենալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 282-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ուժով՝ եթե արդարացման դատավճիռ կայացնելիս անհայտ է մնում հանցանքը կատարած անձը, ապա դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց կամ վերադաս ատյանից գործը վերադարձվելուց հետո՝ երեք oրվա ընթացքում, դատարանը քրեական գործն ուղարկում է իրավասու դատախազին` լուծելու նոր անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու հարցը:
Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի, ինչպես նաև 164-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի կարգավորումները, գտնում է, որ արդարացման դատավճիռ կայացնելու պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված վարութային ծախսերը Արմեն Սանթրոսյանից ենթակա չեն բռնագանձման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ, 167-րդ, 276-րդ, 342-րդ, 347-349-րդ, 353-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արմեն Սևակի Սանթրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ճանաչել անմեղ և արդարացնել՝ իրեն վերագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
Արմեն Սևակի Սանթրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը վերացնել:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված 0,04 գրամ քաշով <<Կոկաին>> տեսակի թմրամիջոցը պահել քրեական վարույթի նյութերին կից, իսկ Արմեն Սանթրոսյանի կողմից ներկայացված <<Adidas>> ապրանքանիշի սև պայուսակը վերադարձնել վերջինին:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ դատական ակտն ստանալու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ