ԵԴ1/3509/01/24

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«03» փետրվարի 2025 թվական ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) նախագահությամբ՝ դատավոր Վ.Մարգարյանի, մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր՝ Ա․Հովհաննիսյան) 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ի ««Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքը երկարաձգելու մասին» թիվ ԵԴ1/3509/01/24 որոշումը.

ՊԱՐԶԵՑ
Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը
1․ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) քննվում է թիվ ԵԴ1/3509/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արսեն Պետրոսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Առա¬ջին ատյա¬նի դատարա¬նի 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ի «Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքը երկարաձգելու մասին» որոշ¬մամբ մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3/երեք/ ամիս ժամկետով:
2025 թվականի հունվարի 09-ին Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը, բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/3509/01/24 քրեական գործի հավելվածը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2025 թվա¬¬կա¬նի հունվարի 17-ին, մակագրվել դատավոր Վ.Մարգարյանին, դատավորի աշխատակազմին են փոխանցվել 2025 թվա¬¬կա¬նի հունվարի 20-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հունվարի 23-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ՝ որոշվել է վերանայման վարույթն իրականացնել գրավոր ընթացակարգով՝ դատական ակտի կայացման օր նշանակելով 2025 թվականի փետրվարի 03-ը։
Դատական վարույթի փաստական հանգամանքները և վերանայման վարույթի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

2. 2024 թվականի նոյեմբերի 25-ին կազմված մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասի համաձայն՝ Արսեն Պետրոսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել և նրան մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ բովանդակային հետևյալ ձևակերպմամբ. [Արսեն Պետրոսյանը] 2024 թվականի մայիսի 5-ին՝ ժամը 16:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասի Սիմեոն Երևանցու 58 հասցեում, հրազեն համարվող զենքի գործադրմամբ կատարել է խուլիգանություն:
Այսպես. Արսեն Վարդգեսի Պետրոսյանը 2024 թվականի մայիսի 5-ին՝ ժամը 16:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սիմեոն Երևանցու 58 հասցեի դիմաց, իր տանիքի վերանորոգման թերությունների հարցի շուրջ, չնչին առիթով վիճաբանել է իր հարևաններ Պետրոս Բարխոյանի ու նրա որդու՝ Աղասի Բարխոյանի հետ և զենքի գործադրմամբ խուլիգանություն կատարելու ուղղակի դիտավորությամբ՝ սեփական անձի կարծեցյալ առավելությունն ընդգծելու մղումով, համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ, կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը՝ հասարակության նկատմամբ անհարգալից կամ իրավական ու բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով: Մասնավորապես՝ ինքնահաստատման և հասարակության հանդեպ երևակայական գերազանցությունն արտահայտելու հանդուգն ձգտումով տևական ժամանակ փողոցում դրսևորել է հակաբարոյական վարքագիծ, աղմկել է, բարձրաձայն հնչեցրել հայհոյանքներ, իր մոտ գտնվող հրազեն համարվող զենքով արձակել է անկանոն կրակոց՝ այդ կերպ իր հակաիրավական ու հակաբարոյական գործողություններով համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ խաթարելով հարևանների անդորրը և անհանգստություն պատճառելով շրջակայքում գտնվող անձանց:
Այսինքն՝ Արսեն Պետրոսյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:
Բացի այդ, Արսեն Պետրոսյանը, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում և ժամանակ ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և 2024 թվականի մայիսի 5-ին՝ ժամը 16:00-ի սահմաններում, գտնվելով Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասի Սիմեոն Երևանցի 58 հասցեի մոտակայքում, ապօրինի կերպով կրել է դեռևս չպարզված, 9մմ տրամաչափի ակոսափող հրազեն, որից արձակված փամփուշտի պարկուճը և գնդակը հայտնաբերվել են 2024 թվականի մայիսի 6-ին՝ ժամը 00:21-ին կատարված, դեպքի վայր համարվող Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասի Սիմեոն Երևանցի 58 հասցեի զննությամբ:»։
3. Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ի վիճարկվող, թիվ ԵԴ1/3509/01/24 որոշմամբ՝ մասնավորապես նշվել է. «(…) Դատարանը, ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ մեղադրյալ Արսեն Վարդգեսի Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ տնային կալանքի ժամկետը, ենթակա է երկարաձգման երեք ամիս ժամկետով՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)
Վերոգրյալի համատեքստում քննարկելով հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ քրեական գործի նյութերում շարունակվում են առկա լինել բավարար տվյալներ՝ մեղադրյալ Արսեն Վարդգեսի Պետրոսյանի կողմից ենթադրյալ հանցանքները կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության մասին հետևության գալու համար: Ընդ որում, Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ <<հանցագործության կատարած լինելու հիմնավոր կասկած>> ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է:
Այսինքն` պարտադիր չէ, որ կասկածը հիմնավորող փաստերը բավարարեն այն նույն սանդղակին, որն անհրաժեշտ է անձի դատապարտումը կամ նրա նկատմամբ մեղադրանք առաջադրելը հիմնավորելու համար, քանի որ այդ փաստերը կարող են հայտնաբերվել ավելի ուշ` քրեական վարույթի քննության փուլում:
Ինչ վերաբերում է պաշտպանական կողմի այն պնդումներին, որ զենքի գործադրման մասով հիմնավոր կասկած առկա չէ, ապա Դատարանը գտնում է, որ սույն փուլում անձին մեղսագրվող արարքը գնահատվում է հիմնավոր կասկածի մակարդակով՝ առանց ապացույցների մանրակրկիտ հետազոտման: Ուստի առնվազն սույն փուլում, երբ դեռևս չեն հարցաքննվել ականատես վկաները, Դատարանը հիմնավոր կասկածի չափանիշով առկա է համարում Արսեն Պետրոսյանին մեղսագրվող արարքների կատարումը:
Ավելին՝ նախնական դատալսումների ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով սահմանված հարցերի քննարկումն ընդգրկում է նաև քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ վարույթը կարճելու հարցը, որի շրջանակներում, ըստ էության, գնահատման է ենթակա նաև անձի արարքում հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցը, ընդ որում, վկայակոչված հարցին դատարանն անդրադառնում է մինչ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկելը, ինչից ողջամտորեն ենթադրվում է, որ նախնական դատալսումների ավելի վաղ փուլում վարույթը չկարճելու կամ քրեական հետապնդումը չդադարեցնելու և այնուհետև մեղադրյալի խափանման միջոցի կիրառման հարցին անդրադարձ կատարելու փաստն արդեն իսկ վկայում է, որ Դատարանը հաստատված է համարել անձի արարքում հիմնավոր կասկածի առկայությունը:
Քրեական վարույթի նյութերով մեղադրյալ Արսեն Վարդգեսի Պետրոսյանին մեղսագրվող հանցագործությունների մեջ հիմնավոր կասկածի շարունակական լինելու հանգամանքը հավաստելուց հետո, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ խափանման միջոցի նպատակը նույնպես շարունակվում է առկա լինել:
Դատարանն իրատեսական է համարում ենթադրյալ հանցանքի կատարման ռիսկը: Նման դատողությունների հիմք է ծառայում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի պահանջագիրն ու <<Դատալեքս>> դատական տեղեկատվական համակարգի քաղվածքը, ըստ որի՝ Արսեն Վարդգեսի Պետրոսյանը մի քանի անգամ դատապարտվել է տարաբնույթ հանցագործությունների կատարման համար, որոնց համար տարբեր անգամներ դատապարտվել է ազատազրկման: Հատկանշանական է, որ 2010 թվականին վերջինը դատապարտվել է միասեռ հանցանքի՝ ապօրինի կերպով զենք պահելու համար: Թեև Դատարանն ընդունում է, որ ներկա դրությամբ Արսեն Պետրոսյանի դատվածությունները, առերևույթ, մարված են, այնուամենայնիվ, նախկինում դատապարտված լինելու հանգամանքը ողջամտորեն հիմք է հանդիսանում եզրահանգումներ կատարելու անձի և նրա ընդհանուր բնութագրի մասին: Դեռ ավելին՝ քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից (զուտ խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մակարդակով) երևում է, որ Արսեն Պետրոսյանը հաճախակի է իր բնակության վայրում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորում:
Այսինքն՝ Դատարանի մոտ ձևավորում է այն մտավախությունը, որ Արսեն Պետրոսյանը որոշակիորեն դրսևորում է կայուն հակաօրինական վարքագիծ, և այժմ վերջինին մեղսագրվում է նոր՝ ծանր և միջին ծանրության հանցագործությունների կատարում, որպիսի պայմաններում Դատարանը չունի վստահություն առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում Արսեն Պետրոսյանին կրկին չի մեղսագրվի որևէ ենթադրյալ հանցանքի կատարում։
(…)
Մինչդեռ, նկատի ունենալով այն, որ մեղադրյալին մեղսագրվող արարքները կատարվել է ազատության մեջ լինելու պայմաններում և իրականացվել է իր ֆիզիկական մասնակցությամբ (խուլիգանություն կատարելը և զենքը գործադրելը)՝ Դատարանը շարունակում է իրատեսական համարել նաև այն, որ վերոգրյալ վտանգի կանխումը կարող է իրականացվել տնային կալանքի պայմաններում նույնպես:
Անդրադառնալով քննության բնականոն ընթացքին միջամտելու հավանականությանը՝ Դատարանը փաստում է, որ քննության սկզբնական փուլում, վարույթի առանձնահատկություններով պայմանավորված, նման մտավախությունը կարող է իրատեսական համարվել, սակայն հարկ է արձանագրել, որ այն պայմաններում, երբ նախաքննությունը ոչ թե սկզբնական փուլում է, այլ ավարտվել է և գործը գտնվում է Դատարանում, էականորեն նվազում է մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը:
Ի վերջո, պատահական չէ նաև Եվրոպական դատարանի այն դիրքորոշումը, որ խոչընդոտելու վերաբերյալ ենթադրությունը, եթե անգամ հիմնված լինի իրական մտավախությունների վրա, ապա արդարացված է լինում միայն նախաքննության սկզբնական փուլում, իսկ անգամ առանձնահատուկ բարդություն ներկայացնող գործերի դեպքում <<խոչընդոտելու>> մտավախությունը ժամանակի ընթացքում նվազում է և այլևս չի կարող հիմք հանդիսանալ շարունակական կալանքն արդարացնելու համար, առավել ևս այն դեպքում, երբ կատարվել են ստուգումները և հարցաքննվել են վկաներ:
Միաժամանակ, Դատարանը որոշակի մտավախություն կարող է ունենալ անչափահաս վկա Լուսինե Բարխոյանի կապակցությամբ՝ նկատի ունենալով, որ վերջինը դատաքննության ընթացքում դեռևս չի հարցաքննվել, իսկ նախաքննության ժամանակ տվել է հակասական ցուցմունքներ: Ընդ որում, վերջինի ցուցմունքն էական նշանակություն կարող է ունենալ մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի գործողությունները դեպքի ժամանակ պարզելու կապակցությամբ, ուստի առկա է վտանգ վերջինի կողմից վկայի վրա ազդեցություն գործադրելու մասով:
Ինչ վերաբերում է դատակոչված մյուս վկաների վրա ազդեցություն գործադրելու հանգամանքին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ առերևույթ վերջինները մեղադրյալի դեմ մերկացնող ցուցմունքներ չեն տվել, ուստի նրանց մասով մտավախությունը չի կարող նույն աստիճանի բարձր լինել:
Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի բնույթը և սահմանափակումները՝ Դատարանը գտնում է, որ դրա շրջանակներում վկայակոչված ռիսկը կարող է չեզոքացվել: Ոստի տնային կալանքի կրման ընթացքում պետք է սահմանափակել վերջինի նամակագրությունը, հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու, հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց օգտվելու հնարավորությունը, ինչպես նաև այլ անձանց հետ շփում ունենալու կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալելու հնարավորությունը՝ թույլատրելով շփումը բացառապես իր հետ համատեղ բնակվող անձանց հետ:
Անդրադառնալով փախուստի դիմելու հավանականությանը, Դատարանը գտնում է, որ նման հավանականությունը բացակայում է, ինչ արձանագրվել է դեռևս նախորդ որոշումներով, իսկ դատական նիստի ընթացքում այս կապակցությամբ նոր փաստական հանգամանքներ չեն ներկայացվել:
Այսպիսով՝ քրեական վարույթի քննության սույն փուլում մեղադրյալ Արսեն Վարդգեսի Պետրոսյանի իրավաչափ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել միայն ազատությունից զրկելու հետ կապված այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ տնային կալանքի կիրառմամբ, որի ժամկետը ենթակա է երկարաձգման՝ երեք ամիս ժամկետով՝ դրա նկատմամբ հսկողությունը հանձնարարելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությանը:
Տնային կալանքի կրման ընթացքում պետք է սահմանափակել Արսեն Վարդգեսի Պետրոսյանի նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու, հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց օգտվելու հնարավորությունը, ինչպես նաև այլ անձանց հետ շփում ունենալու կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալելու հնարավորությունը՝ թույլատրելով շփումը բացառապես իր հետ համատեղ բնակվող անձանց հետ:
Տնային կալանք խափանման միջոցի կրման վայր պետք է վերստին սահմանել Արսեն Վարդգեսի Պետրոսյանի բնակության վայրը՝ Երևան քաղաքի Սիմեոն Երևանցու 52/3 տունը (կամ անհրաժեշտության դեպքում բնակության այլ հասցե)՝ մեղադրյալի ուղեկցման և պահպանման պարտավորությունը դնելով ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՀՈԳՎ Կենտրոնական բաժնի վրա:(…)»:

Վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
4. Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքում մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանը, մասնավորապես, նշել է. «(…) Գտնում եմ, որ Դատարանի 13.12.2024 թվականի որոշումը հիմնավորված և պատճառաբանված չէ, չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի, ՀՀ Սահմանադրության և ՄԻԵԿ 5-րդ հոդվածի պահանջներից, ուստի այն ենթական է բեկանման հետևյալ պատճառաբանությամբ:
(…)
Չնայած այն հանգամանքին, որ դատաքննության սույն փուլում՝ նախնական դատալսումների, դեռևս մանրակրկիտ հետազոտված չեն մեղադրական եզրակացությամբ ներկայացված ապացույցները, այդ թվում ականատես վկաների հարցաքննությունը, այնուամենայնիվ պաշտպանական կողմը հարկ է համարում անդրադառնալ հետևյալ ակնհայտ փաստական հանգամանքներին․
Պաշտպանական կողմը բազմիցս արձանագրել է հետևյալը, որ մեղադրյալի կողմից իրեն մեղսագրվող արարքի հիմքում վարույթն իրականացնող մարմինը հիմնականում դրել է անչափահաս վկա Լուսինե Բարխոյանի ցուցմունքները, ով ցուցմունք էր տվել այն մասին որ վիճաբանությունը սկսել է Արսեն ձաձյան, ով հայհոյել է, եղել է ներքնաշորով, կռվին խառնվել են նաև վերջինիս տղաները, և նա լսել է կրակոցի ձայն, չի տեսել ով կրակեց և շրջվել է ու տեսել , որ Արսեն ձաձայի ձեռքին է ատրճանակը, այն էլ հին էր ու բառաբանով, ինչպես նաև հայտնել, որ ինքը երկու մետր հեռավորության վրա էր, իսկ Արսեն ձաձյան կրակել է իր ոտքերի տակ, ինչը պաշտպանական կողմի համար անհիմն և անհասկանալի է մնացել այն հաշվառմամբ թե տասնհինգ տարեկան անչափահաս աղջնակը, այն դեպքում երբ նրա հայրը և եղբայրը իրենց ցուցմունքի համաձայն գտնվել են տանը և կրակողին չեն տեսել, ինչ հանգամանքներում էր գտնվում նման թեժ վիճաբանության կիզակետում, որ տեսներ կրակողին և որտեղից կարող է ունենալ նման գիտելիքներ զենքը նկարագրելու, դրա տեսակի և կառուցվածքի մասին:
Այնուհետ նույն անչափահաս վկայի ցուցմունքի դեպոնացման ժամանակ, Լուսինե Բարխոյանը հայտնել է նախկինում տված ցուցմունքին լրիվ հակասական ցուցմունք, հայտնելով, որ մեջբերում եմ՝ «Ինքը դեպքից շատ բաներ չի հիշում, վախեցած է եղել շատ, միայն կարող է ասել, որ կռիվ է եղել, իր ընտանիք անդամների, մասնավորապես եղբոր, հոր և Արսեն Պետրոսյանի միջև` տանիքի հետ կապված, որը ծավալվել է բակում: Չի հիշել, թե կռվի ժամանակ ով ում է հարվածել, քանի անգամ, քանի որ ամեն ինչ խառնաշփոթ է եղել: Հայտնել է, որ կռվի ժամանակ լսել է կրակոցի ձայն, սակայն վարույթն իրականացնող մարմնի տրված հարցին ի պատասխան հայտնել է, որ չի կարող հայտնել, թե ով է կրակել, քանի որ այդ ժամանակ գտնվել է տանը, ցուցմունքը գրել է խառնված վիճակում, քանի որ կարող էր իր հայրիկին կամ եղբորը վտանգ սպառնար: Վարույթն իրականացնող մարմնի տրված այն հարցին, որ նախորդ անգամ տված ցուցմունքով նշել է, թե զենքն ում ձեռքին է նկատել` կրակոցի ձայնից հետո, Լ.Բարխոյանը պատասխանել է, որ ինքը վախեցած է եղել, որ կարող է հայրիկին կամ եղբորը վտանգ սպառնա և այդպես է հայտնել, իսկ այն հարցին, որ ստացվում է այնպես, որ նախորդ անգամ տված ցուցմունքով հայտնել է կրակողի անունը, որ հայրիկին կամ եղբորը ազատի պատասխանատվությունից, պատասխանել է, որ ինքը չգիտի, թե ով է կրակողը, բայց կրակոցի ձայն է լսել, միաժամանակ տրված հարցին ի պատասխան հայտնել է, որ ցուցմունքով հայտնել է հանգամանքներ, որոնք իրականությանը չեն համապատասխանում, միաժամանակ հայտնել է, որ կրակոցի ժամանակ գտնվել է տանը»:
Բացի դա, նախաքննության ողջ ընթացքում վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կատարված բազմածավալ ապացուցողական և վարութային գործողություններով ձեռք չի բերվել գեթ մեկ փաստական հանգամանք, որը կամրապնդեր և էլ ավելի կբարձրացներ հիմնավոր կասկածի շեմը, այնուամենայնիվ սույն վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
Այս համատեքստում կրկին Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությունն եմ հրավիրում այն հանգամանքին, որ Դատարանը ընդհանրապես ուշադրության չի արժանացրել և քննության առարկա չի դարձրել այն ակնհայտ փաստը, որ անչափահաս Լուսինե Բարխոյանը ընդհանրապես հերքել է իր նախկինում տրված ցուցմունքները և հայտարարել, որ այդ ժամանակ գտնվել է վախի և տագնապի մեջ և դա է պատճառը, որ հայտնել է նման տեղեկություններ, իսկ այս պահին արդեն գտնվում է հանգիստ վիճակում և դեպքի վերաբերյալ տրված ցուցմունքները ողջ ճշմարտությունն են:
Փաստորեն, ստացվում է, որ ընդամենը կարճ ժամանակ անց, անչափահաս վկան ցուցմունքի դեպոնացման ժամանակ տվել է ընդհանրապես այլ ցուցմունք, որտեղ ինքը համարյա ոչինչ չի տեսել և չի լսել ու չի կարող պատասխանել, քանի որ համարյա ամբողջ ընթացքում տանն է եղել: Ուստի, վերոնշյալից լիարժեք պարզ է, որ անչափահաս վկա Լուսինե Բարխոյանի ցուցմունքները իրարամերժ են և ամբողջությամբ անարժանահավատ: Սակայն միևնույն ժամանակ Դատարանը կրկին հղում է կատարել վերջինիս ցուցմունքին հիմնավոր կասկածի հաստատման համար:
Ինչ վերաբերում է միջադեպի մասնակիցների ցուցմունքներին՝ հատկապես այն անձանց որոնց միջև տեղի է ունեցել հիշյալ միջադեպը, ինչպես նաև սույն վարույթով հարցաքննված բազմաթիվ վկաների հայտնած նույնաբովանդակ տեղեկությունների, վերջիններս չեն տեսել և չգիտեն թե ով է կրակել կամ ընդհանրապես դեպքին ականատես չեն եղել: Հատկանշական է,որ նույնաբովանդակ ցուցմունք է տվել նաև սույն դեպքի մասին հաղորդում ներկայացրած Անահիտ Մկրտչյանը:
Իսկ ինչ վերաբերում է ենթադրյալ դեպքի վայրի զննությանը և դատահետքաբանական և դատաձգաբանական փորձաքննություն եզրակացությանը՝ համաձայն որի դեպքի վայրից հայտնաբերված պարկուճը և գնդակը, գործարանային արտադրության ամբողջականությունը չխախտված և կրակելու համար պիտանի 9 մմ /9*18/ տրամաչափի այն փամփուշտի բաղկացուցիչ մաս է, որը հանդիսանում է ակոսափող զենքի համար նախատեսված ռազմամթերք, դեռևս չեն հաստատում հիմնավոր կասկածը առ այն, որ հայտնաբերվածը կրակվել է հենց Արսեն Պետրոսյանի կողմից:
Փաստորեն ստացվում է, որ Դատարանը վերոնշյալ ակնհայտ փաստերի անտեսմամբ հաստատված է համարել «հիմնավոր կասկածի առկայությունը»։
Բացի ողջ վերոգրյալը, հարկ է արձանագրել, որ 2024 թվականի հունիսի 21-ին ստացվել են ՀՀ ՆԳՆ «Փորձագիտական վարչության» ՀՀ ՆԳՆ Ֆիզիկո-քիմիական հետազոտությունների և ԴՆԹ հաշվառումների բաժնի ավագ փորձագետ՝ Տ․ Առաքելյանի թիվ 784 Ք-24 և թիվ 783 Ք-24 եզրակացությունները, համաձայն որոնց համապատասխանաբար Արսեն Պետրոսյանի՝ ներկայացված շապիկի և Աղասի Պետրոսյանի՝ ներկայացված բաճկոնի մակերեսներին կրակոցի արգասիքներ չեն հայտնաբերվել: Մինչդեռ անչափահաս վկա Լուսինե Բարխոյանը առաջին ցուցմունքով հայտնել էր, որ Արսեն ձայձան կրակելուց հետո զենքը սեղմել էր կրծքին: Հետևաբար, սա ևս մեկ ապացույց, որ Արսեն Պետրոսյանը չի կատարել իրեն վերագրվող արարքը:
Այսինքն, Դատարանը որևէ առումով պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել վերոնշյալ ողջ հանգամանքները:
(…)
Այսպիսով, հաշվի առնելով ՄԻԵԴ և վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի այն պահանջը, ըստ որի հիմնավոր կասկածի առկայությունը քննարկելիս պետք է հաստատվի անձի առնչությունը բացառապես իրեն մեղսագրվող հանցանքին, գտնում ենք, որ սույն գործով առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, որը կհաստատի Արսեն Պետրոսյանի օբյեկտիվ կապը նրան մեղսագրվող հանցագործության հետ: Հետևաբար, հիմնավոր չէ Դատարանի այն եզրահանգումը, որ դատարան ներկայացված նյութերով առկա է հիմնավոր կասկած, որ մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանը առնչվում է իրեն վերագրվող արարքներին:
Խափանման միջոցի հիմքերի մասով․
Անդրադառնալով խափանման միջոցի երկարաձգման նպատակի շարունակական առկայությանը Դատարանը արձանագրել է, որ իրատեսական է համարում ենթադրյալ հանցանքի կատարման ռիսկը և դրա վերաբերյալ իր դատողությունները բխեցրել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի պահանջագրի և «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգում առկա տեղեկություններից և նշել, որ Արսեն Պետրոսյանը նախկինում արդեն դրսևորել է հանցավոր վարքագիծ, միաժամանակ նշել, որ թեև ենթադրյալ հանցանքը կատարելու պահին չունի դատվածություն, սակայն այն համադրելով գործով ձեռք բերված տեղեկությունների հետ, արձանագրել, որ հնարավոր է մեղադրյալը կդրսևորի անօրինական վարքագիծ և կրկին կկատարի քրեորեն պատժելի արարք:
Ինչ վերաբերում է, մեղադրյալի կողմից քննության բնականոն ընթացքին միջամտելու հավանականությանը, չնայած նրան, որ Դատարանը արձանագրել է գործի վարույթի դատարանում գտնվելու հանգամանքը և իրատեսական չէ համարել ապացուցման գործընթացին միջամտելու հանգամանքը, այնուամենայնիվ մտավախություն է հայտնել Արսեն Պետրոսյանի կողմից անչափահաս վկա Լուսինե Բարխոյանի վրա ազդեցություն գործադրելու մասով:
Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն դիրքորոշմանը, որ մեղադրյալը նախկինում արդեն դրսևորել է հակաիրավական վարքագիծ և այդ հանգամանքը դիտել է որպես հանցանք կատարելու հիմնավորում, ապա հարկ է արձանագրել, որ արարքը կատարելու պահին Արսեն Պետրոսյանը չի ունեցել դատվածություն, ապա Դատարանը հենց միայն անձը բնութագրող տվյալները չեր կարող համադրել գործով ձեռք բերված ոչ արժանահավատ տեղեկությունների հետ և ենթադրություն աներ առ այն, որ վերջինս կկատարի քրեորեն պատժելի արարք:
Անդրադառնալով քրեական վարույթին խոչընդոտելու՝ հատկապես անչափահաս վկայի վրա ազդեցություն գործադրելու մասով, հարկ է արձանագրել հետևյալը․ նախ վարույթն իրականացնող մարմինը իր նախաձեռնությամբ է միջնորդություն ներկայացրել դատարան անչափահաս վկա Լուսինե Բարխոյանի ցուցմունքի դեպոնացման համար, հիմքում դնելով հավանաբար վերջինիս անչափահաս լինելու հանգամանքը առ այն, որ վերջինս հնարավոր է հետագայում, այսինքն դատաքննության փուլում կարող է նախորդ ցուցմունքից տարբերվող ցուցմունք տալ, ուստի ցուցմունքի դեպոնացման ժամանակ, երբ անչափահաս վկան հայտնել է նախորդից էապես տարբերվող տեղեկություններ, մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանը գտնվում էր կալանավայրում և որևէ ազդեցություն չէր կարող ունենալ վկայի վրա, իսկ քրեադատավարական օրենսդրության համաձայն նախաքննությունում ցուցմունքի դեպոնացումը առավել արժեքավոր երաշխիք է ապացույցի արժանահավատության և թույլատրելիության տեսանկյունից: Այսինքն, նույն անչափահաս վկան, որի վրա մեղադրյալը կարող է ենթադրյալ աղդեցություն ունենալ, արդեն դեպոնացման ժամանակ տվել է ցուցմունք, ուստի Դատարանի նշյալ մտավախությունը անհիմն է:
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, այնուամենայնիվ Դատարանը չարձանագրելով որևէ հիմնավոր և պատճառաբանված հիմք, որոշում է կայացրել Արսեն Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ:
Վերոգրյալ նորմերի ու դրանց վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի և ՄԻԵԴ նախադեպային իրավական դիրքորոշումների համադրումից հետևում է, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց կարող է կիրառվել միայն դրանց պայմանի և հիմքերի միաժամանակյա առկայության դեպքում։ Դրանցից որևէ մեկի բացակայությունն ինքնին բացառում է անձի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառումը։
Ակնհայտ է, որ քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված խափանման միջոցի կիրառման հիմքերի վերաբերյալ ոչ մի փաստարկ վարույթ իրականացնող մարմինը ոչ վարույթի նյութերով, ոչ դատական նիստի ընթացքում չի ներկայացրել և այս պայմաններում Դատարանը չէր կարող գալ եզրահանգման, որ մնալով ազատության մեջ՝ մեղադրյալը կդրսևորի ոչ պատշաճ վարքագիծ։
Իսկ ինչ վերաբերում է, որպես այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ կիրառմանը, ապա Դատարանը ընդամենը արձանագրել է, որ քրեական վարույթի սույն փուլում մեղադրյալի իրավաչափ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել միայն ազատությունից զրկելու հետ կապված այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ տնային կալանքի կիրառմամբ:
Դատարանի որոշումը պատճառաբանված և հիմնավորված չէ․:(…)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/3509/01/24 դատական գործով 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշումը՝ Արսեն Պետրոսյանին ազատելով տնային կալանքից, կամ Արսեն Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառել անազատության հետ չկապված խափանման միջոց (միջոցներ)՝ վարչական հսկողություն համակցված բացակայելու արգելքով։

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
5. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավո՞ր է արդյոք մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը երկարաձգելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
1) անձին իրավասու դատարանը դատապարտել է հանցանք կատարելու համար.
2) դատարանի իրավաչափ կարգադրությանը չենթարկվելու համար.
3) օրենքով սահմանված որոշակի պարտականության կատարումն ապահովելու նպատակով.
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.
5) անչափահասին դաստիարակչական հսկողության հանձնելու կամ իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով.
6) հանրության համար վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների տարածումը, ինչպես նաև հոգեկան խանգարում ունեցող, հարբեցող կամ թմրամոլ անձանցից բխող վտանգը կանխելու նպատակով.
7) անձի անօրինական մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն կանխելու կամ անձին արտաքսելու կամ այլ պետության հանձնելու նպատակով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
ա) անձին օրինական կերպով կալանքի տակ պահելը իրավասու դատարանի կողմից նրա դատապարտվելուց հետո,
բ) անձի օրինական ձերբակալումը կամ կալանավորումը դատարանի օրինական կարգադրությանը չենթարկվելու համար կամ օրենքով նախատեսված ցանկացած պարտավորության կատարումն ապահովելու նպատակով,
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար,
դ) անչափահասին կալանքի վերցնելը օրինական կարգադրության հիման վրա՝ դաստիարակչական հսկողության համար, կամ նրա օրինական կալանավորումը՝ նրան իրավասու իրավական մարմնին ներկայացնելու նպատակով,
ե) անձանց օրինական կալանքի վերցնելը՝ վարակիչ հիվանդությունների տարածումը կանխելու նպատակով, ինչպես նաև հոգեկան հիվանդներին, գինեմոլներին կամ թմրամոլներին կամ թափառաշրջիկներին օրինական կալանքի վերցնելը,
զ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ նրա անօրինական մուտքը երկիր կանխելու նպատակով, կամ այն անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը, որի դեմ միջոցներ են ձեռնարկվում` նրան արտաքսելու կամ հանձնելու նպատակով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18 հոդվածի համաձայն.
<<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2․ Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ համաձայն․
<<1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2.Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները։
(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը:
6. Կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվվում է անձին ազատությունից փաստացի զրկելու պահից: Կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվում է նաև այն ժամանակը, երբ մեղադրյալը դատարանի որոշմամբ գտնվել է բժշկական հաստատությունում` փորձաքննություն կատարելու համար, կամ նրա նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը:(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն`<<1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:(…) >>։
Վերոգրյալից բխում է, որ խափանման միջոցների ողջ համակարգն ուղղված է վարույթն իրականացնող և դատական երաշխիքներ տրամադրող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Սա կբացառի կալանքի կիրառումն այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու։ Այդ նպատակով է սահմանվել նաև այն պահանջը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված։
Այսինքն, խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանների և նպատակների առկայության դեպքում անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարացվել, եթե անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով, այդ թվում այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ։
<<Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ինչպես նաև դրանց հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
-Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման կամ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: (Նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը ի թիվս այլնի, տե՛ս Mamedova v. Russia, 2006 թվականի հունիսի 1-ի վճիռը, գանգատ թիվ 7064/05, կետ 74, Panchenko v. Russia 2005 թվականի փետրվարի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 45100/98, կետ 102, Ilijkov v. Bulgaria, 2001 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33977/96, կետ 81):
- Խափանման միջոցները, այդ թվում տնային կալանքը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում է քրեական վարույթի ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը (այն գործողությունները, որոնք ուղղված են քննությունից և դատից թաքնվելուն, գործով ճշմարտության բացահայտմանը խոչընդոտելուն, ինչպես նաև հանցավոր գործունեությունը շարունակելուն) կանխելու նպատակով: Այսինքն, կալանավորման կամ այլ խափանման միջոցների կիրառումը նպատակ է հետապնդում քրեական գործով վարույթի ընթացքում կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը:
-Տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել եթե առկա են խափանման միջոց կիրառելու պայմանները և նպատակները և այլընտրանքային խափանման մյուս միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել խափանման միջոցի նպատակների իրացումը։
- Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու, ժամկետը երկարացնելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` հատուկ վերանայման կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու, ժամկետը երկարացնելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում: Տվյալ դեպքում, մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների հատուկ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը:
- Դատաքննության փուլում գտնվող քրեական գործերի շրջանակներում կայացված Առաջին ատյանի դատարանի համապատասխան դատական ակտը բեկանելու համար պետք է լինի այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճանի հիմնավորումներով բեկանելու Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը։ Հակառակ մոտեցումը, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
8. Վերը նշված իրավակարգավորումները և իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման 2-4-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ հարկ է նշել, որ տվյալ դեպքում Արսեն Պետրոսյանը մեղադրվում է հասարակական կարգի և բարոյականության, զենքի, հրազենի կամ այլ հանրավտանգ նյութերի եվ առարկաների օրինական շրջանառության դեմ ուղղված ծանր և միջին ծանրության հանցանքներ կատարելու մեջ, որոնցից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված արարք կատարելու համար որպես պատիժ նախատեսված է չորսից ութ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ: Դրա հետ մեկտեղ, Արսեն Պետրոսյանին վերագրվող կոնկրետ արարքների առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը (տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը), գործի` ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը` մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը): Սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված և սույն քրեական գործի Վերաքննիչ դատարանին տրամադրված վերաբերելի նյութերը հիմք են տալիս հանգելու այն հետևության, որ դեռևս չեն վերացել տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու պայմանը և նպատակները, և, որոնց չեզոքացման իրական և իրավաչափ երաշխիք դեռևս չի կարող դիտարկվել նյութերում առկա, ինչպես նաև վերանայման բողոքում նշված հանգամանքները:
Հետևաբար, վերանայման բողոքում ներկայացված փաստարկներն անհիմն են և բավարար չեն հակառակ հետևությանը հանգելու համար:
Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ խափանման միջոցի նպատակներն ունեն կանխատեսական բնույթ և ժամանակի ընթացքում կարող են փոփոխվել, վերանալ, ավելանալ, և նախկինում կայացված որոշմամբ արդեն իսկ նշված նպատակը կամ որևէ նպատակի բացակայության վերաբերյալ նշումը կամ նպատակի առկայության վերաբերյալ նշված հետևության հիմքում ընկած փաստական տվյալներն, ինքնին չեն բացառում, համապատասխան փաստական տվյալների առկայության պայմաններում, հետագայում այդ նպատակի առկայության վերաբերյալ հետևության հանգելու, ինչպես նաև համապատասխան նպատակի առկայության վերաբերյալ այլ հետևության հանգելու համար:
Սույն որոշման նախորդ կետում նշված իրավակարգավորումները, իրավական վերլուծությունները և դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են և բխում են վերը նշված կետերում շարադրված փաստական տվյալներից: Մասնավորապես, սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները վկայում են այն մասին, որ վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառումը՝ համակցված բացակայելու արգելք խափանման միջոցի հետ, տվյալ դեպքում չի կարող բավարար երաշխիք հանդիսանալ ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխելու համար:
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալի արդյունքում հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի երկարացումն այն պայմաններում, երբ առկա է մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու՝ մասնավորապես հանցանք կատարելու և քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը և դրանք հնարավոր չէ չեզոքացնել ավելի մեղմ խափանման միջոցի՝ վարչական հսկողության և բացակայելու արգելքի կիրառմամբ, արդարացված է և ապահովում է անձի իրավունքի սահմանափակման և հետապնդվող արդյունքի միջև անհրաժեշտ և ողջամիտ հավասարակշռություն: Հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են (մանրամասն տես սույն որոշման 3-րդ կետը):
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանն հանգում է այն հետևության, որ վերանայման բողոքում նշված փաստարկները բավարար չեն մեղադրյալի նկատմամբ այլ խափանման միջոցներ, մասնավորապես վարչական հսկողություն կամ բացակայելու արգելք կամ դրանց համակցությունը կիրառելու համար և Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշված հետևություններին (մանրամասն տես սույն որոշման 3-րդ կետը): Տվյալ դեպքում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճանի հիմնավորումներով բեկանելու Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը։ Հակառակ մոտեցումը, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Ինչ վերաբերում է վերանայման բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե'ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
9. Այսպիսով, ամփոփելով սույն որոշման 6-8-րդ կետերում շարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված համապատասխան պայմանների և նպատակների առկայության ու ըստ այդմ՝ մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու իրավաչափության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին՝ փաստելով, որ դրանք հիմնավոր են և բխում են վերաբերելի իրավակարգավորումներից։
Այսինքն, մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու մասին որոշում կայացնելիս, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և ըստ էության կայացրել է հարցը ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանություններն, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Արսեն Պետրոսյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել:
10. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը․

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Արսեն Պետրոսյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ի ««Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքը երկարաձգելու մասին» թիվ ԵԴ1/3509/01/24 որոշումը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Վ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ