ԵԴ1/3504/01/24
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Վ․ՎԱՐԺԱՊԵՏՅԱՆԻ և
Է․ԱԲԵԼՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂՆԵՐ Ա․ԱԼԵՔՅԱՆԻ և
Վ․ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

ՊԱՇՏՊԱՆ Դ․ԱՎԱԳՅԱՆԻ

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Գ․ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ

2025 թվականի մայիսի 12-ին Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանի՝ (ծնվել է 1985 թվականի փետրվարի 2-ին, ՀՀ-ում, ազգությամբ հայ է, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած է, խնամքին ունի մեկ անչափահաս երեխա, դատվածություն չունի, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի 6-րդ փողոցի 2-րդ նրբանցքի 4-րդ տանը) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդավածի 1-ին մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի հուլիսի 3-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 15-0625-24 քրեական վարույթը:
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Ալեքյանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 3-ի որոշմամբ Գագիկ Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի հուլիսի 4-ին միջնորդություն է հարուցվել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ Գագիկ Հարությունյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ։
Դատարանի՝ հուլիսի 5-ի որոշմամբ ներկայացված միջնորդությունը մերժվել է։ Հիշյալ որոշումը վերադաս դատական ատյաններ բողոքարկման արդյունքում թողնվել է անփոփոխ։
2024 թվականի հուլիսի 6-ին կրկին միջնորդություն է հարուցվել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ Գագիկ Հարությունյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ։
Նույն օրը Դատարանը որոշում է կայացրել ներկայացված միջնորդությունը մերժելու մասին։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի հուլիսի 6-ի որոշմամբ Գագիկ Հարությունյանի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը՝ մեղադրյալի փախուստը կանխելու և նրա վրա դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու նպատակով։
Հսկող դատախազի համաձայնությամբ քննիչը՝ 2024 թվականի հուլիսի 7-ի որոշում է կայացրել մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանի նկատմամբ 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամի չափով գրավը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ։ Խափանման միջոցը կիրառվել է մեղադրյալի փախուստը կանխելու և նրա վրա դրված պարտականությունները կատարելու նպատակով։
2024 թվականի հուլիսի 15-ին քննիչին է ներկայացվել գրավի գումարը մուծված լինելու վերաբերյալ անդորրագիրը։
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը, քննելով խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 6-ին կայացրած որոշման դեմ հսկող դատախազի տարած հատուկ վերանայման բողոքը, 2024 թվականի օգոստոսի 9-ին բեկանել է Առաջին ատյանի կայացրած դատական ակտը և գործն ուղարկել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ նոր քննության։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 15175124 քրեական վարույթը, որը նույն օրը կայացված որոշմամբ միացվել է թիվ 15-0625-24 քրեական վարույթին։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Ալեքյանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշմամբ Գագիկ Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշմամբ թիվ 15-0625-24 քրեական վարույթից անջատվել է անհայտ անձի կողմից Գագիկ Հարությունյանին ապօրինի հրազեն և <<տետրոհիդրոկաննաբինոլ>> տեսակի թմրամիջոց իրացնելու վերաբերյալ գործի մասը, որին շնորհվել է թիվ 15175124 համարը:
2024 թվականի նոյեմբերի 28-ին թիվ 15-0625-24 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում: Գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3504/01/24 համարը, այնուհետև գործը մակագրվել և նոյեմբերի 29-ին հանձնվել է դատավոր Ա.Կարապետյանին:
2024 թվականի նոյեմբերի 29-ին դատավոր Ա.Կարապետյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
Դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ի որոշմամբ Գագիկ Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներ բացակայելու արգելքը և գրավը՝ մեկ միլիոն ՀՀ դրամի չափով, թողնվել են անփոփոխ:
2025 թվականի մայիսի 12-ին Դատարանը Գագիկ Հարությունյանի վերաբերյալ կայացրել է արդարացման վերդիկտ:

2. Մեղադրանքի նկարագրությունը.
Գագիկ Հարությունյանին մեղադրանք է ներկայացվել քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքների համար, որ նա, քննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում ապօրինի կերպով ձեռք է բերել ու կրել է հրազեն, ինչպես նաև սառը զենք։
Այսպես.
Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանը, խախտելով <<Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին>> ՀՀ օրենքի պահանջները և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությունում օրենքով սահմանված կարգով ձևակերպված համապատասխան թույլտվություն ստանալու կարգը, այն է՝ չունենալով հրազենի և ռազմամթերքի շրջանառություն իրականացնելու, դրանք ձեռք բերելու, պահելու և կրելու իրավունք, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և ապօրինի կերպով կրել է ակոսափող հրազեն հանդիսացող՝ գործարանային արտադրության <<Մակարովի>> կոստրուկցիա ունեցող (ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ) ատրճանակի (ների) դետալների օգտագործմամբ և ինքնաշեն եղանակով ակոսափող փող տեղադրելու միջոցով պատրաստված, 9մմ (9X18) տրամաչափի փամուշտներով կրակելու համար հարմարեցված ակոսափող, կրակելու համար պիտանի ատրճանակ, պահեստատուփում լիցքավորված, ռազմամթերք հանդիսացող թվով 8 (ութ) հատ գործարանային արտադրության 9մմ (9X18) տրամաչափի փամփուշտներով: Նշվածից բացի, Գագիկ Հարությունյանը, խախտելով <<Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին>> ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի պահանջները, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և առանց համապատասխան թույլատվության ապօրինի կրել է սառը զենք հանդիսացող գործարանային եղանակով պատրաստված, ընդհանուր նշանակության որսորդական ծալովի դանակ, որը, նախորդիվ նշված ատրճանակի և փամփուշների հետ միասին, հայտնաբերվել է 2024 թվականի հուլիսի 2-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում՝ վերջինիս անձնական խուզարկությամբ։

3. Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները.
Մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանը դեռևս նախնական դատալսումների փուլում չի հաստատել ցուցմունք տալու իր մտադրությունը, ըստ այդմ՝ նրա հարցաքննությունը չի ներառվել հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալում։
(դատական նիստի ձայնագրություն)

Վկա Սարգիս Խաչատրյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչությունում՝ որպես ՀԿԳ ավագ քրեական ոստիկան: Կապված դեպքի հետ՝ ցանկանում է հայտնել, որ ոստիկանությունում օպերատիվ տեղեկություններ են ստացվել մեղադրյալի կողմից ապօրինի հրազեն պահելու և կրելու մասին: Նշված հանգամանքով պայմանավորված՝ մեղադրյալը ձերբակալվել է անմիջապես ծագած հիմնավոր կասկածի հիման վրա, այնուհետև տեղափոխվել է ոստիկանության բաժին, որտեղ անձնական խուզարկության արդյունքում նրա մոտից հայտնաբերվել են զենք և դանակ:
Պատասխանելով դատավարության մասնակիցների և Դատարանի հարցերին՝ վկան հայտնել է, որ դեպքի օրը ծառայություն է իրականացրել Հրաչ Շիրինյանի հետ: Գագիկ Հարությունյանի հետ նախկինում որևէ առնչություն չի ունեցել: Ձերբակալումը կատարվել է ամռանը՝ Երևանի Աբովյան և Արամի փողոցների խաչմերուկում: Դեպքի վերաբերյալ ստացված օպերատիվ տեղեկությունները գաղտնի են և ենթակա չեն հրապարակման: Մեղադրյալի անձնական խուզարկությունն իրականացվել է ոստիկանության բաժնում:
(դատական նիստի արձանագրություն)

Վկա Հրաչիկ Շիրինյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ ԵՔՎ անձի հետախուզման բաժնում՝ որպես ավագ ոստիկան: Ինչ վերաբերում է դեպքին, ապա ոստիկանության բաժնում օպերատիվ տեղեկություններ են ստացվել այն մասին, որ մեղադրյալը ապօրինի կերպով զենք և զինամթերք է պահում ու կրում: Հիմնավոր կասկածի առկայությամբ մեղադրյալը ձերբակալվել է, այնուհետև տեղափոխվել է ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին, որից հետո իրականացվել է մեղադրյալի անձնական խուզարկությունը: Խուզարկության արդյունքում հայտնաբերվել են մարտական ատրճանակ և դանակ: Դեպքի վերաբերյալ կազմված փաստաթղթերը և ձերբակալված մեղադրյալը ներկայացվել են Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին:
Պատասխանելով դատավարության մասնակիցների և Դատարանի հարցերին՝ վկան հայտնել է, որ մեղադրյալի անձնական խուզարկությունն իրականացվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի քրեական հետախուզության բաժանմունքում: Խուզարկությունն անձամբ է կատարել։ Խուզարկության ընթացքում Գագիկ Հարությունյանի մոտից հայտնաբերել է նրա մոտ պահվող զենքն ու դանակը: Խուզարկությանը մասնակցել են նաև ընթերակներ: Ձերբակալման և անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին արձանագրությունները կարող են կազմվել տարբեր ժամանակահատվածում, քանի որ ձերբակալումը կարող է իրականացվել ձեռք բերված տեղեկությունների հիման վրա, մինչդեռ անձնական խուզարկության համար անհրաժեշտ է նախ ապահովել ընթերակների ներկայությունը: Ձերբակալման արձանագրությունում անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և առգրավված իրերի արձանագրման հատվածը կարող է ժամանակավորապես բաց թողնվել և լրացվել միայն խուզարկությունը կատարելուց հետո: Հնարավոր է նաև, որ այդ հատվածը լրացվի ձերբակալվածի բանավոր հայտարարության հիման վրա՝ մինչև ընթերակների ներկայությամբ խուզարկություն կատարելը: Հաշվի առնելով, որ դեպքից շատ ժամանակ է անցել՝ ինքը չի կարող հիշել դանակը մեղադրյալի գրպանից է հայտնաբերվել, թե հայտնաբերվել է պայուսակից։ Այնուամենայնիվ կարող է ասել, որ զենքը հայտնաբերվել է պայուսակից: Ձերբակալումը տեղի է ունեցել Երևան քաղաքի Աբովյան և Արամի փողոցների խաչմերուկում: Մինչև մեղադրյալի ձերբակալումը, օպերատիվ տեղեկությունների հիման վրա կատարվել են աշխատանքներ, որոնց արդյունքում հնարավոր է եղել պարզել Գագիկ Հարությունյանի ինքնությունը:
(դատական նիստի արձանագրություն)

Հրապարակվել և հետազոտվել են հետևյալ գրավոր ապացույցները.

2024 թվականի հուլիսի 2-ին կազմված ձերբակալման արձանագրությունը, որի համաձայն՝ 2024 թվականի հուլիսի 2-ին՝ ժամը 22:15-ին, Երևան քաղաքի Աբովյան-Արամի փողոցների խաչմերուկում ապօրինի զենք-զինամթերք ձեռք բերելու և պահելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածանքով ձերբակալվել է Գագիկ Հարությունյանը։
Ձերբակալվածի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել և վերցվել են՝ ատրճանակ, դանակ, կաթուցիչ՝ մոխրացված հետքերով։
Ձերբակալվածի մարմնի կամ հագուստի վրա տեսանելի վնասվածքներ չեն եղել, ձերբակալվածի ֆիզիկական և հոգեկան վիճակը կայուն է եղել։
Ձերբակալման արձանագրությունը կազմվել է 2024 թվականի հուլիսի 2-ին՝ ժամը 22։30-ին։
Ձերբակալվածը հրաժարվել է արձանագրությունը ստորագրելուց։
Արձանագրությունը ստորագրել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ԵՔՎ ՔՈ բաժնի օ/լ Հ․Շիրինյանը։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 7)

Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2024 թվականի հուլիսի 2-ին կազմված արձանագրությունը, որի համաձայն՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ԵՔՎ ՔՈ բաժնի 2-րդ բաժանմունքի օ/լ ոստիկանության ավագ լեյտենանտ Հ․Շիրինյանը՝ ընթերականեր Սարգիս Սամվելի Իսրայելյանի (ծնված՝ 1979 թվականին, բնակվում է Երևան քաղաքի 16րդ թաղամասի 18-րդ շենքի 63-րդ բնակարանում) և Հակոբ Շավարշի Մանուկյանի (ծնված 1955 թվականին, բնակվում է Երևան քաղաքի Ավանեսովի փողոցի 7/2 շենքի 13-րդ բնակարանում) մասնակցությամբ, 2024 թվականի հուլիսի 2-ին՝ ժամը 22։50-ին, անձնական խուզարկության է ենթարկել ձերբակալված Գագիկ Հարությունյանին, որի ընթացքում վերջինիս մոտից հայտնաբերվել է 1 հատ <<Մակարով>> տեսակի, առանց գործարանային համար մարտական ատրճանակ՝ լիցքավորված 8 մարտական փամփուշտներով, 1 հատ սև գույնի գաղտնի փականով ծալովի դանակ՝ ընդհանուր 21 սմ երկարությամբ, շեղբի երկարությունը 10 սմ, 1 հատ մոխրացված հետքերով կաթուցիչ, 1 հատ ձեռքի ժամացույց՝ <<Ցուպիեռ>> գրառմամբ, 1 հատ կաշվե պայուսակ, որի մեջ առկա է եղել <<Ռեյբան>> ֆիրմայի արևային ակնոց, 8 հատ բանկային և կուտակային քարտեր՝ իրենց կաշվե դրամապանակով, 2 հատ 1000 ՀՀ դրամ անվանական արժեքով թղթադրամ, <<տեկառ>> գրառմամբ բանալի՝ իր կախազարդով, 1 հատ <<Այֆոն 11>> մոդելի բջջային հեռախոս, որի մեջ առկա է եղել 095-28-70-70 հեռախոսահամարը։ Հայտնաբերվածը վերցվել, փաթեթավորվել և կնիքվել է ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի ծրարների համար նախատեսված կլոր կնիքով։
Ձերբակալվածը հրաժարվել է արձանագրությունը ստորագրելուց։
Արձանագրությունը ստորագրել են ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ԵՔՎ ՔՈ բաժնի օ/լ Հ․Շիրինյանը և ընթերակաները։
քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է. 8

Փորձագետի թիվ 22112402 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ փորձաքննության ներկայացված դանակը պատրաստված է գործարանային եղանակով, դասվում է ընդհանուր նշանակության որսորդական ծալովի դանակների շարքին և հանդիսանում է սառը զենք։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 214-217)

Փորձագետի թիվ 744-24 եզրակացությունը, համաձայն որի՝
1․ Փորձաքննության ներկայացված ատրճանակը հանդիսանում է գործարանային արտադրության Մակարովի կոնստրուկցիա ունեցող /ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ/ ատրճանակի /ների/ դետալների օգտագործմամբ և ինքնաշեն եղանակով ակոսավոր փող տեղադրելու միջոցով պատրաստված ակոսափող ատրճանակ՝ հարմարեցված 9 մմ /9-18/ տրամաչափի փամփուշտներով կրակելու համար, սարքին է, պիտանի է կրակելու համար և հանդիսանում է ակոսափող հրազեն:
Ներկայացված ատրճանակից կատարված փորձարարական կրակոցներից ստացված գնդակների ու պարկուճների կրակման հետքերի և ՀՀ տարածքում հրազենով կատարված և չբացահայտված հանցագործությունների դեպքի վայրերից վերցված ու մինչ օրս հանրապետական գնդակապարկուճադարանում հաշվառված նույն տրամաչափի և նմուշի պարկուճների և գնդակների կրակման հետքերի /այդ թվում թիվ 11105920 քրեական գործի շրջանակներում՝ դեռևս 2020 թվականի ապրիլի 06-ին Երևան քաղաքի Եղբայրության փողոց 24/1 և դրա հարակից հատվածում հնչեցված թվով 8 անկանոն կրակոցների դեպքով հաշվառված պարկուճների/ համեմատական հետազոտության արդյունքում համընկնումներ չհաստատվեցին: Հանրապետական գնդակապարկուճադարանում թիվ 17184419 քրեական գործով հաշվառված պարկուճներ կամ գնդակներ չկան:
2. Փորձաքննության ներկայացված պահեստատուփից հանված 8 հատ փամփուշտները հանդիսանում են գործարանային արտադրության 9մմ /9×18/ տրամաչափի փամփուշտներ՝ նախատեսված <<ПM>>, <<AПC>>, <<Байкал 442>> տեսակի ակոսափող ատրճանակներից և համապատասխան տրամաչափի ակոսափող այլ զենքերից կրակվելու համար, պիտանի են կրակվելու համար և հանդիսանում են ռազմամթերք: Փամփուշտները կարող են կրակվել նաև փորձաքննության ներկայացված ատրճանակից։
3. Փորձաքննության ներկայացված 1 հատ պահեստատուփը հանդիսանում գործարանային արտադրության պահեստատուփ՝ նախատեսված Մակարովի կոնստրուկցիա ունեցող /ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ/ ատրճանակների /այդ թվում փորձաքննության ներկայացված ատրճանակի/ համար, պիտանի է նպատակային օգտագործման համար, ռազմամթերք կամ հրազենի հիմնական բաղկացուցիչ մաս չի հանդիսանում: Պահեստատուփի ձախ կողմում առկա են <<1275-1>> գործարանային դրոշմվածքները, իսկ առաջնամասում առկա են <<POM 1275>> խազվածքները:
4. Փորձաքննության ներկայացված ատրճանակի՝ գործարանային համարների դաջման համար նախատեսված տեղամասերի վրա տառերի կամ թվերի ֆրագմենտներ չուրվագծվեցին:
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 274-277):

2024 թվականի հուլիսի 23-ին կայացված իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշման համաձայն՝ Գագիկ Հարությունյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և սառը զենք հանդիսացող դանակը ճանաչվել է իրեղեն ապացույց:
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է. 218-219):

2024 թվականի նոյեմբերի 4-ին կայացված իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշման համաձայն՝ Գագիկ Հարությունյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված՝ <<Մակարովի>> կոնստրուկցիա ունեցող ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ ատրճանակի /ների/ դետալների օգտագործմամբ և ինքնաշեն եղանակով ակոսավոր փող տեղադրելու միջոցով պատրաստված ակոսափող ատրճանակը՝ հարմարեցված 9մմ /9×18/ տրամաչափի փամփուշտներով կրակելու համար, և գործարանային արտադրության 9մմ /9×18/ տրամաչափի 8 հատ ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտները, ինչպես նաև 1 հատ ռազմամթերք չհանդիսացող գործարանային արտադրության պահեստատուփը ճանաչվել են իրեղեն ապացույց:
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է. 278-280):

Իրեղեն ապացույցները հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են: Իրեղեն ապացույցների հետազոտման ժամանակ մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանը հայտարարել է, որ հետազոտվող դանակը և ատրճանակը իրեն են պատկանում։
(դատական նիստի ձայնագրություն)

4. Փաստական հանգամանքները հաստատված լինելու վերաբերյալ Դատարանի եզրահանգումը.
Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանը գալիս է հետևյալ եզրահանգման.
Ապացուցված չէ, որ Գագիկ Հարությունյանը, խախտելով <<Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին>> ՀՀ օրենքի պահանջները և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությունում օրենքով սահմանված կարգով ձևակերպված համապատասխան թույլտվություն ստանալու կարգը, այն է՝ չունենալով հրազենի և ռազմամթերքի շրջանառություն իրականացնելու, դրանք ձեռք բերելու, պահելու և կրելու իրավունք, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և ապօրինի կերպով կրել է ակոսափող հրազեն հանդիսացող՝ գործարանային արտադրության <<Մակարովի>> կոստրուկցիա ունեցող (ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ) ատրճանակի (ների) դետալների օգտագործմամբ և ինքնաշեն եղանակով ակոսափող փող տեղադրելու միջոցով պատրաստված, 9մմ (9X18) տրամաչափի փամուշտներով կրակելու համար հարմարեցված ակոսափող, կրակելու համար պիտանի ատրճանակ, պահեստատուփում լիցքավորված, ռազմամթերք հանդիսացող թվով 8 (ութ) հատ գործարանային արտադրության 9մմ (9X18) տրամաչափի փամփուշտներով: Նշվածից բացի, Գագիկ Հարությունյանը, խախտելով <<Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին>> ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի պահանջները, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և առանց համապատասխան թույլատվության ապօրինի կրել է սառը զենք հանդիսացող գործարանային եղանակով պատրաստված, ընդհանուր նշանակության որսորդական ծալովի դանակ, որը, նախորդիվ նշված ատրճանակի և փամփուշների հետ միասին, հայտնաբերվել է 2024 թվականի հուլիսի 2-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում՝ վերջինիս անձնական խուզարկությամբ։
Այսպիսով, Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը հիմնավոր համարելով եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, հիմնվելով ներքին համոզման վրա՝ գտնում է, որ մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքներ կատարելն ապացուցված չէ:
Ապացույցները, որոնց գնահատման արդյունքում Դատարանը մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանին վերագրվող արարքը համարում է չապացուցված, շարադրված են վերևում:
Իհարկե, հարկ է արձանագրել, որ 2024 թվականի հուլիսի 2-ին կազմված Գագիկ Հարությունյանի ձերբակալման և նրան անձնական խուզարկության ենթարկելու վերաբերյալ արձանագրությունները, փորձագետների թիվ 22112402 և թիվ 744-24 եզրակացությունները, իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը հանդիսացող դանակը, <<Մակարովի>> կոնստրուկցիա ունեցող ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ ատրճանակի /ների/ դետալների օգտագործմամբ և ինքնաշեն եղանակով ակոսավոր փող տեղադրելու միջոցով պատրաստված ակոսափող ատրճանակը՝ հարմարեցված 9մմ /9×18/ տրամաչափի փամփուշտներով կրակելու համար, գործարանային արտադրության 9մմ /9×18/ տրամաչափի 8 հատ ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտները, ինչպես նաև 1 հատ ռազմամթերք չհանդիսացող գործարանային արտադրության պահեստատուփը Դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 27-ի որոշմամբ ճանաչվել են անթույլատրելի ապացույցներ, ինչի մասին կխոսվի ներքևում:

5.Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) 86-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթում ապացույց են`
1) ձերբակալվածի ցուցմունքը.
2) մեղադրյալի ցուցմունքը.
3) տուժողի ցուցմունքը.
4) վկայի ցուցմունքը.
5) փորձագետի եզրակացությունը.
6) փորձագետի կարծիքը.
7) փորձագետի ցուցմունքը.
8) իրեղեն ապացույցները.
9) ապացուցողական և վարութային այլ գործողությունների արձանագրությունները.
10) արտավարութային փաստաթղթերը:
(…)>>:
Օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները, ներառյալ վարույթի մասնավոր մասնակիցների ներկայացրած ապացույցները համարվում են թույլատրելի, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգով հակառակը չի հաստատվել:
2. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված տվյալները, ինչպես նաև դրանց հիման վրա կատարված վարութային գործողությունների արդյունքով ձեռք բերված տվյալները ճանաչվում են անթույլատրելի և չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց:
3. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված են համարվում այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել`
1) տվյալ քրեական վարույթն իրականացնելու, համապատասխան ապացուցողական կամ վարութային այլ գործողություն կատարելու իրավասություն չունեցող անձի կողմից.
2) բացարկման ենթակա անձի էական մասնակցությամբ, եթե նա իմացել է կամ ողջամտորեն պետք է իմանար վարույթին իր մասնակցությունը բացառող հանգամանքների առկայության մասին.
3) սույն օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգի խախտմամբ, եթե հնարավոր չէ դրա հետևանքը վերացնել այլ ապացուցողական գործողության պատշաճ կատարմամբ.
4) քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում` առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու.
5) անհայտ աղբյուրից.
6) արդի գիտությանը հակասող մեթոդների կիրառմամբ:
4. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են նաև այն խախտումները, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ:
(…)
9. Այն տվյալները, որոնք ստացվել են վարույթի հանրային մասնակցի թույլ տված` օրենքի պահանջների խախտմամբ, կարող են մեղադրյալի, նրա պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջնորդությամբ օգտագործվել որպես ապացույց, եթե այդ խախտմամբ չեն ոտնահարվել այլ անձի իրավաչափ շահերը: Այդպիսի ապացույցը կարող է օգտագործվել միայն ի շահ տվյալ մեղադրյալի:
(…)
11. Ապացույցների անթույլատրելիությունը, ինչպես նաև սույն հոդվածի 9-րդ մասով նախատեսված դեպքում օրենքի խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների օգտագործման հնարավորությունը որոշմամբ հաստատում է վարույթն իրականացնող մարմինը՝ վարույթի շահագրգիռ մասնակցի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ:
12. Անթույլատրելի ճանաչված ապացույցները պահվում են վարույթի նյութերում>>:
Ինչպես պարզ է դառնում մեջբերված իրավակարգավորման վերլուծությունից, օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների շարքին են դասվում նաև այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել դատավարական օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգի խախտմամբ, եթե, իհարկե, հնարավոր չէ դրա հետևանքը վերացնել այլ ապացուցողական գործողության պատշաճ կատարմամբ, ձեռք են բերվել այն անձից, որը, թեև չի ունեցել մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ, սակայն նրա նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց նրան այդ մասին պատշաճ ծանուցելու, ինչպես նաև ապացույց ձեռք բերելիս թույլ են տրվել խախտումներ, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների ու ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ:
Սույն դեպքում դեռևս նախնական դատալսումների ժամանակ՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանի պաշտպան Դավիթ Ավագյանը միջնորդել է 2024 թվականի հուլիսի 2-ին կազմված Գագիկ Հարությունյանին ձերբակալելու և նրան անձնական խուզարկության ենթարկելու վերաբերյալ արձանագրությունները, ինչպես նաև 2024 թվականի հուլիսի 23-ին և 2024 թվականի նոյեմբերի 4-ին կայացված իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումները ճանաչել անթույլատրելի ապացույցներ:
Ի հիմնավորումն ներկայացրած միջնորդության՝ պաշտպանը նշել է, որ 2024 թվականի հուլիսի 5-ի թիվ ԵԴ1/1174/06/24 որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը հաստատել է Գագիկ Հարությունյանի ձերբակալման ոչ իրավաչափ լինելու փաստը՝ վարույթն իրականացնող մարմնին պարտավորեցնելով միջոցներ ձեռնարկել ձերբակալված Գագիկ Հարությունյանի իրավունքների խախտումները վերացնելու ուղղությամբ և նրան անհապաղ ազատ արձակել: Մասնավորապես՝ Դատարանը հանգել է այն հետևության, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված դեպքում Գագիկ Հարությունյանին ձերբակալելիս հիմնավոր կասկածն ակնհայտորեն չի եղել անմիջականորեն ծագած:
Նշված դատական ակտի դեմ ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2024 թվականի օգոստոսի 5-ի որոշմամբ մերժվել է` Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 5-ի որոշումը թողնվել է անփոփոխ: Նշված որոշմամբ Վերաքննիչ դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ սույն վարույթով անձն ազատությունից զրկվել է ձերբակալման կարգի էական խախտմամբ, ինչը հանգեցրել է նրա հիմնարար իրավունքի` անձնական ազատության անհիմն սահմանափակման, ու այս հանգամանքը հիմք է ձերբակալումը ոչ իրավաչափ ճանաչելու համար:
Վերաքննիչ դատարանի հիշյալ որոշման դեմ Վճռաբեկ դատարան ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը ևս մերժվել է՝ դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ:
Նշվածից հետևում է, որ Դատարանի որոշմամբ արդեն իսկ արձանագրվել է Գագիկ Հարությունյանի ձերբակալման ոչ իրավաչափ լինելու փաստը, որպիսի պայմաններում ապացույցների ծավալում ներառված ձերբակալման արձանագրությունը պետք է ճանաչվի անթույլատրելի և չի կարող օգտագործվել որպես ապացույց:
Միաժամանակ, Գագիկ Հարությունյանի անձնական խուզարկությունը կատարվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 42-րդ և 109-րդ հոդվածների պահանջների համաձայն, այսինքն` որպես ձերբակալմանը ուղեկցող գործողություն, ինչը նշանակում է, որ նշված գործողությունը չի հանդիսանում իբրև ինքնավար վարութային գործողություն և անմիջական պատճառական կապի մեջ է գտնվում ոչ իրավաչափ ճանաչված ձերբակալման հետ: Հետևաբար` ձերբակալման ոչ իրավաչափ լինելու պայմաններում անթույլատրելի ապացույց է նաև ապացույցների ծավալում ներառված 2024 թվականի հուլիսի 2-ին կազմված անձնական խուզարկություն կատարելու մասին արձանագրությունը:
Մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանը միացել է պաշտպանի դիրքորոշմանը:
Հանրային մեղադրող Անդրանիկ Ալեքյանը 2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին կայացած դատական նիստի ժամանակ դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ իր կարծիքով միջնորդության քննությունը ենթակա է հետաձգման, քանի որ ապացույցները հետազոտելուց հետո միայն հնարավոր կլինի այդ ապացույցների թույլատրելիության վերաբերյալ բավարար պատկերացում կազմելու։
2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Դատարանը միջնորդության լուծումը հետաձգել է՝ նկատի ունենալով, որ միջնորդության լուծումը պահանջում է ապացույցների բովանդակային հետազոտում։
Հիմնական դատալսումների փուլում՝ բոլոր ապացույցները հետազոտելուց հետո, 2025 թվականի փետրվարի 27-ին կայացած դատական նիստի ժամանակ պաշտպան Դավիթ Ավագյանը պնդել է նախկինում ներկայացրած միջնորդությունը՝ միաժամանակ հավելելով, որ միջնորդում է, որպեսզի նույն հիմնավորմամբ անթույլատրելի ապացույցներ ճանաչվեն նաև գործով ձեռք բերված իրեղեն ապացույցները, ինչպես նաև փորձագետի թիվ 22112402 և թիվ 744-24 եզրակացությունները։
Մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանը միացել է պաշտպանի դիրքորոշմանը:
Հանրային մեղադրող Ա. Ալեքյանն առարկել է պաշտպանի ներկայացրած միջնորդության դեմ՝ նշելով, որ ձերբակալման օրինականությունը նախկինում գնահատման է արժանացվել բացառապես մինչդատական վարույթի փուլում խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը գնահատելու համատեքստում, և դրանով պայմանվորված՝ այդ արձանագրությունը և մյուս ապացույցները չեն կարող իրենց ապացուցողական նշանակությունը կորցնել: Բացի այդ, արձանագրությունները կազմվել են ճիշտ, պատշաճ սուբյեկտի կողմից և օրենքով նախատեսված կարգով: Հետևաբար՝ բացակայում է որևէ ապացույց անթույլատրելի ճանաչելու հիմքը։
Վերոգրյալի հիման վրա, անդրադառնալով հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով Գագիկ Հարությունյանին ձերբակալելու մասին 2024 թվականի հուլիսի 2-ի արձանագրության՝ որպես ապացույցի թույլատրելիության գնահատմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ.
Օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Ձերբակալումը կարող է կիրառվել՝
1) հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում.
2) ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալին դատարան ներկայացնելու համար.
3) խափանման միջոցի պայմանները խախտած մեղադրյալի նկատմամբ:>>:
Օրենսգրքի 109-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Անձը հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում կարող է ձերբակալվել, եթե՝
1) նա բռնվել է ենթադրյալ հանցանքը կատարելիս կամ այն կատարելուց անմիջապես հետո.
2) ականատեսն ուղղակի մատնանշում է տվյալ անձին որպես քրեական օրենքով նախատեսված արարքը կատարողի.
3) տվյալ անձի կամ նրա հագուստի կամ նրա կողմից օգտագործվող այլ իրերի վրա, նրա մոտ կամ նրա բնակարանում, ներառյալ տրանսպորտային միջոցում, հայտնաբերվել են քրեական օրենքով նախատեսված արարքի կատարմանը նրա առնչությունը վկայող բացահայտ հետքեր.
4) առկա են հանցանքի կատարմանը անձի առնչությունը հաստատող այլ հիմքեր, և միաժամանակ նա դեպքի վայրից կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու փորձ է կատարել կամ չունի բնակության մշտական վայր, կամ նրա ինքնությունը պարզված չէ:
(…)>>:
Վերոգրյալ իրավանորմերի համադրված վերլուծության հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ անձի ազատությունը կանխավարկած է, որը կարող է հաղթահարվել բացառապես ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում և բացառապես օրենքով սահմանված կարգով: Անձի ազատության սահմանափակման քրեադատավարական կառուցակարգերից է ձերբակալումը, որը դասվում է անհետաձգելի դատավարական գործողությունների շարքին և դրսևորվում է անձին կարճաժամկետ արգելանքի տակ պահելով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված է ձերբակալման երեք տեսակ՝ 1) հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում, 2)ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալին դատարան ներկայացնելու համար և 3) խափանման միջոցի պայմանները խախտած մեղադրյալի նկատմամբ:
Դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ ձերբակալման ընթացակարգին առաջադրվող պահանջների ոչ բոլոր խախտումները կարող են հանգեցնել դրա արդյունքում կազմված արձանագրության՝ որպես վարութային գործողության արձանագրության անթույլատրելիության: Այդպիսի խախտումը պետք է համապատասխանի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ կամ 4-րդ մասերով նախատեսված՝ <<օրենքի էական խախտման>> հատկանիշներին։
Վերոգրյալի հիման վրա անդրադառնալով սույն գործի փաստերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը 2024 թվականի հուլիսի 5-ի որոշմամբ հաստատել է ձերբակալման ընթացքում մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանի իրավունքների խախտման փաստը արձանագրելով, որ. <<(...) Դատարանը, համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթները սույն որոշման մեջ վկայակոչված ՀՀ վճռաբեկ դատարանի, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների հետ, արձանագրում է, որ 2024 թվականի հուլիսի 02-ին՝ ժամը 22:30-ին, ձերբակալման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելիս չի պահպանվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 109-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված կարգը: Մասնավորապես, անդրադառնալով Գագիկ Հարությունյանի ձերբակալելիս անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայությանը, Դատարանը գտնում է, որ այն ակնհայտ չի եղել, քրեական վարույթի նյութերում, բացի գնահատման ոչ ենթակա զեկուցագրից՝ այն էլ խիստ վերացական բովանդակությամբ, որևէ տվյալ առկա չէ, որի գնահատմամբ հնարավոր կլիներ արձանագրել կասկածի անմիջական ծագած լինելը, բացի այդ այդպիսի տվյալներ չի պարունակում նաև ձերբակալման արձանագրությունը, այն առհասարակ զուրկ է պատճառաբանությունից, նշված չէ անմիջական ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքը, անմիջականորեն ծագած կասկածի նկարագրական բնույթի տեղեկությունները բացակայում են, նշված չէ այն կոնկրետ հոդվածը և հոդվածի մասը, որի կիրառմամբ անձը ձերբակալվել է։ Համաբնույթ է նաև դրանից հետո վարույթն իրականացնող քննիչի կայացրած որոշումը հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում անձին ձերբակալելու մասին, որը պարունակում է տեղեկություններ ենթադրյալ հանցանքի վերաբերյալ, որոնք ստացվել են 2024 թվականի հուլիսի 02-ին՝ ժամը 22:30-ին, ձերբակալման վերաբերյալ արձանագություն կազմելուց հետո և սկզբնական ձերբակալման իրավաչափության պայմանների վերաբերյալ նշումը բացակայում է։
Հատկանշական է, որ Դատարան ներկայացված նյութերում ձերբակալման արձանագրությանը նախորդած զեկուցագիրն ունի հետևյալ բովանդակություն <<Զեկուցում եմ Ձեզ, որ 02.07.2024թ-ին ժամը 22:10-ին ստացված օպերատիվ տվյալներն իրացնելիս Երևան քաղաքի Արամ-Աբովյան փողոցների հատման խաչմերուկից ապօրինի զենք, զինամթերք պահելու հիմնավոր կասկածով ձերբակալվել և ոստիկանության Կենտրոնական բաժին է տեղափոխվել Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանը (ծնվ. 02.02.1985թ. հաշվ. ք. Երևան, Քանաքեռ 6 փ. 4-րդ նրբ. 4տ., ում մոտ անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է թվով 1 հատ <<Մակարով>> տեսակի մարտական ատրճանակ առանց գործարանային համարի, թվով 8 հատ մարտական փամփուշտով լիցքավորված, թվով 1 հատ ընդհանուր 21 սմ երկարությամբ ծալովի դանակ, թվով 1 հատ մոխրացված հետքերով կաթուցիչ>>: Ստացվում է, որ նշված զեկուցագրում արտացոլված են տեղեկություններ, որոնք ստացվել են մեղադրյալին ձերբակալելուց հետո, իսկ հենց ձերբակալման բուն պատճառը նշված է վերացական ոչ գնահատելի և նկարագրական կոմպոնենտ չպարունակող տեղեկություն՝ չբացված <<օպերատիվ տվյալ>>։
(...)
Այսինքն, Դատարանի գնահատմամբ, ըստ ներկայացված նյութերում առկա փաստական տվյալների նախքան ձերբակալումը առկա չէ որևէ գնահատելի տեղեկություն, որը կվկայեր Գագիկ Հարությունյանի կողմից ենթադրյալ հանցանք կատարելու մասին, այդպիսի պատճառաբանված նկարագրություն առկա չէ նաև նրան ձերբակալելու արձանագրության մեջ, հետևաբար բացակայում է Գագիկ Հարությունյանի ձերբակալելիս անմիջականորեն ծագած կասկածի հիմնավոր լինելու վերաբերյալ պատճառաբանություն, դեռ ավելին ձերբակալելու արձանագրությունը ևս չի բովանդակում որևէ փաստարկված տեղեկություն Գագիկ Հարությունյանի նկատմամբ անմիջականորեն ծագած կասկածանքի հիմքի վերաբերյալ: Իսկ զուտ օպերատիվ չբացված տվյալի նշելը և այդ տվյալի նշելու հիմքով անձին ձերբակալելը առանց որևէ գնահատելի և վերաբերելի փաստական տվյալի վկայակոչման չի կարող համարվել օրինական և չի բխում վերոնշյալ կարգավորումների տրամաբանությունից։
Դատարանն արձանագրում է, որ միջնորդությանը կից Դատարան ներկայացված նյութերով՝ նախքան ձերբակալումը, վարույթն իրականացնող մարմինը ձեռք չի բերել և/կամ դատարան չի ներկայացրել գնահատման ենթակա որևէ տվյալ, որը կարող էր գնահատելի հիմք հանդիսանար անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով Գագիկ Հարությունյանի ձերբակալելու և փաստելու համար նրա հնարավոր առնչությունը ենթադրյալ հանցավոր արարքին:
Ընդ որում, խոսքն ապացուցողական շեմի մասին չէ, այլ վերաբերում է <<հիմնավոր կասկածի>> կամ էլ ավելի ցածր՝ <<Prima facie>>-ի շեմի հաղթահարած լինելուն:
Այսպիսով, քննության առնելով միջնորդությունը, ուսումնասիրելով միջնորդությանը կից ներկայացված նյութերը, հաշվի առնելով մեղադրանքի և պաշտպանության կողմի բացատրությունները, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված դեպքում Գագիկ Հարությունյանին ձերբակալելիս հիմնավոր կասկածը ակնհայտ չի եղել անմիջականորեն ծագած:
(...)>>:
Հարկ է արձանագրել, որ հիշյալ որոշումը վերադաս ատյաններում բողոքարկելու արդյունքում թողնվել է անփոփոխ։
Հաշվի առնելով, որ դատարանի չվերացված որոշմամբ հաստատվել է Գագիկ Հարությունյանին ազատությունից զրկելու և նրան ձերբակալելու հիմքի բովանդակային բացակայությունը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանի ձերբակալումն իրականացվել է վերջինիս անձնական ազատության իրավունքի ոտնահարմամբ։ Հետևաբար՝ Դատարանը գտնում է, որ դրա արդյունքում ստացված տվյալներն անթույլատրելի են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված հիմքով:
Անդրադառնալով Գագիկ Հարությունյանի անձնական խուզարկության 2024 թվականի հուլիսի 2-ի արձանագրության թույլատրելիության գնահատմանը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քննչական գործողություն կարող է կատարվել միայն այն դեպքում, երբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ դրա արդյունքում կարող է ձեռք բերվել տվյալ վարույթի համար նշանակություն ունեցող ապացույց:
2. Բացառապես քննիչի որոշման հիման վրա են կատարվում՝
(...)
3) խուզարկությունը, բացառությամբ բնակարանի խուզարկության, թվային խուզարկության և սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` անձնական խուզարկության.
(...)>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 237-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Անձնական խուզարկություն կատարվում է այն դեպքում, երբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ անձի հագուստի մեջ, նրա մոտ գտնվող իրերում կամ նրա մարմնի վրա կարող են լինել ենթադրյալ հանցագործությանն առնչվող առարկաներ, նյութեր կամ փաստաթղթեր:
2. Առանց առանձին որոշման` անձնական խուզարկության կարող է ենթարկվել`
1) հանցագործության մեջ կասկածվող անձը` իրավասու մարմին կամ վարույթն իրականացնող մարմին բերելու նպատակով ազատությունից նրան փաստացի զրկելու պահին կամ բերելուց անմիջապես հետո.
2) մեղադրյալը` սույն օրենսգրքով սահմանված դեպքերում ազատությունից նրան փաստացի զրկելու պահին.
3) բնակարանում կամ այլ վայրում խուզարկությանը մասնակցող անձը, եթե այդ ընթացքում ի հայտ են գալիս հիմքեր ողջամտորեն ենթադրելու, որ այդ անձն իր մոտ կարող է ունենալ այն առարկաները, նյութերը կամ փաստաթղթերը, որոնք հայտնաբերելու նպատակով կատարվում է խուզարկությունը, կամ այնպիսի իրեր, որոնք ողջամտորեն վկայում են ենթադրյալ հանցանքի կատարման մասին>>:
Մեջբերված իրավանորմերի համադրված վերլուծությունից երևում է, որ անձնական խուզարկություն քննչական գործողությունը, ընդհանուր կանոնի համաձայն՝ կարող է կատարվել նախաձեռնված վարույթի շրջանակում քննիչի կողմից և նրա որոշման հիման վրա։ Հիշյալ կանոնից որպես բացառություն նախատեսված է, ի թիվս այլնի, հանցագործության մեջ կասկածվող անձի ձերբակալմանն ուղեկցող անձնական խուզարկությունը, երբ անձնական խուզարկություն իրականացնելու համար ոչ միայն անհրաժեշտ չէ առանձին որոշում, այլ նաև այն կարող է կատարվել մինչև քրեական վարույթ նախաձեռնելը և հետաքննիչի կողմից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետը): Հիշյալ բացառությունը թելադրված է տվյալ քննչական գործողությունը քննիչի կողմից կատարելու օբյեկտիվ անհնարինությամբ և դրա արդյունավետության ապահովման անհրաժեշտությամբ, քանի որ սույն դեպքում այն կատարվում է անձին ազատությունից փաստացի զրկելու պահին կամ համապատասխան մարմին բերելուց անմիջապես հետո: Միևնույն ժամանակ, քննարկվող դեպքում անձնական խուզարկություն կատարելու իրավական հիմքը հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում անձի ձերբակալումն է, իսկ անձնական խուզարկությունը կրում է դրան ուղեկցող բնույթ։ Հետևաբար՝ այն դեպքում, երբ անձը ձերբակալվում է առանց օրենքով նախատեսված իրավաչափ հիմքի, նրան անձնական խուզարկության ենթարկելու իրավական հիմքը բացակայում է, ինչն էլ հանգեցնում է անձնական խուզարկության արձանագրության անթույլատրելիության:
Այս համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ ձերբակալումն ինքնին վարութային գործողություն է և որպես այդպիսին՝ ապացույց ձեռք բերելու նպատակ չի հետապնդում։ Հետևաբար՝ ձերբակալման արձանագրությունը և անձնական խուզարկության արձանագրությունը որպես ապացույցներ չեն բխում միմյանցից, ուստի <<թունավոր ծառի պտուղները թունավոր են>> կանոնը սույն դեպքում կիրառելի չէ, քանի որ սույն դեպքում անձնական խուզարկությունն իրականացվում է ոչ թե ձերբակալման արդյունքում ստացված տվյալի հիման վրա, այլ ուղեկցում է ձերբակալմանը։ Այս համատեքստում օրենքով սահմանված հիմքի բացակայությամբ կատարված ձերբակալումն անխուսափելիորեն հանգեցնում է դրան ուղեկցող անձնական խուզարկության իրավական հիմքի բացակայության։ Հակառակ դեպքում ոչ իրավասու մարմնի կողմից հավանական ապացույց ձեռք բերելու նպատակով անձի ազատության իրավունքի ապօրինի սահմանափակումը կարող է հանգեցնել ձերբակալման իրական նպատակի (ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետ) խեղաթյուրման։ Վերջինը կբովանդակազրկի անձի ազատության իրավունքը՝ հանգեցնելով այդ ոլորտում պետության միջազգային պարտավորությունների կատարման ձախողման։ Նման պայմաններում՝ առանց իրավական հիմքի կատարված անձնական խուզարկության արդյունքում ոչ միայն ոտնահարվում են անձի սահմանադրական իրավունքները և ազատությունները (անձի ազատությունը և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք, մասնավոր կյանքի գաղտնիության իրավունք), այլև քննչական գործողությունը կատարվում է այն կատարելու իրավասություն չունեցող անձի, տվյալ դեպքում՝ հետաքննիչի կողմից, ինչպես նաև չնախաձեռնված քրեական վարույթի պայմաններում (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետ և 4-րդ մաս):
Սույն դեպքում քրեական գործի նյութերի հետազոտմամբ պարզ է դառնում, որ 2024 թվականի հուլիսի 2-ին կատարված Գագիկ Հարությունյանի անձնական խուզարկությունն ուղեկցել է հանցանք կատարելու անմիջակԱանորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով ձերբակալմանը: Գագիկ Հարությունյանի ձերբակալումը դատարանի չվերացված որոշմամբ ճանաչվել է ոչ իրավաչափ՝ հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած կասկածի (ձերբակալման հիմքի) բացակայության պատճառաբանությամբ, հետևաբար Դատարանը գտնում է, որ Գագիկ Հարությունյանին անձնական խուզարկության ենթարկելու օրենքով նախատեսված հիմքը բացակայել է, այսինքն՝ Գագիկ Հարությունյանին անձնական խուզարկության ենթարկելու վերաբերյալ 2024 թվականի հուլիսի 2-ի արձանագրությունն անթույլատրելի է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 4-րդ մասով նախատեսված հիմքերով։
Ինչ վերաբերում է մնացյալ ապացույցների թույլատրելիությանը, ապա այդ հարցին պատասխանելու համար պետք է վերլուծության ենթարկել <<թունավոր ծառի պտուղները թունավոր են>> կանոնը:
Այսպես.
Քրեադատավարական տեսության մեջ տեղ գտած այդ հայտնի կանոնի, որը, ի դեպ, զուրկ չէ օրենսդրական հիմքերից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 2-րդ մաս), մեկնաբանությունը հանգում է նրան, որ անձի դատապարտման հիմքում չեն կարող դրվել այնպիսի ապացույցներ, որոնց բովանդակությունը բխում է քրեադատավարական օրենքի էական խախտմամբ ձեռք բերված ապացույցից: Այլ կերպ՝ ապացույցները, որոնց բովանդակությունն ամբողջությամբ հիմնված է եղել անթույլատրելի ճանաչված ապացույցի վրա, թույլատրելի համարվել չեն կարող, քանի որ հիմնական իրավունքների խախտմամբ ձեռք բերված կամ արդար դատաքննության իրավունքը խաթարող ապացույցների օգտագործման սահմանադրական արգելքը (ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդված) տարածվում է նաև այդ ապացույցների վրա (<<Թունավոր ծառի պտուղները թունավոր են>> կանոնի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵՔՐԴ/0295/01/08 և թիվ ՎԲ-07/13 գործերով կայացրած որոշումներում):
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ փորձագետների թիվ 22112402 և թիվ 744-24 եզրակացությունները, իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենք հանդիսացող դանակը, <<Մակարովի>> կոնստրուկցիա ունեցող ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ ատրճանակի /ների/ դետալների օգտագործմամբ և ինքնաշեն եղանակով ակոսավոր փող տեղադրելու միջոցով պատրաստված ակոսափող ատրճանակը՝ հարմարեցված 9մմ /9×18/ տրամաչափի փամփուշտներով կրակելու համար, գործարանային արտադրության 9մմ /9×18/ տրամաչափի 8 հատ ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտները, ինչպես նաև 1 հատ ռազմամթերք չհանդիսացող գործարանային արտադրության պահեստատուփը <<թունավոր ծառի պտուղները թունավոր են>> կանոնի կիրառմամբ՝ որպես անձնական խուզարկությունից բխող և դրա հետ անխզելի պատճառահետևանքային կապով կապված ապացույցներ, ևս անթույլատրելի են, քանի որ դրանց բովանդակությունն ամբողջությամբ հիմնված է անթույլատրելի ճանաչված քննչական գործողության արդյունքում ստացված տվյալների վրա (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 2-րդ մաս)։
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ 2025 թվականի փետրվարի 27-ին որոշում է կայացվել թվարկված ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելու մասին։
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք:
(…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(…)>>:
101-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է>>:
102-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(…)>>:
103-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Ապացույցները հավաքվում են քրեական վարույթի ընթացքում՝ սույն օրենսգրքով նախատեսված ապացուցողական գործողությունների կատարման միջոցով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում և կարգով` օտարերկրյա իրավասու մարմինների կողմից համապատասխան գործողությունների կատարման միջոցով>>:
104-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով>>:
Օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել>>:
Գագիկ Հարությունյանին վերագրվող արարքի ապացուցվածության վերաբերյալ իրավական վերլուծությունների համատեքստում Դատարանը հարկ է համարում մեջբերել ապացույցների գնահատման վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ մի շարք նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումներ, որոնք, Դատարանի գնահատմամբ, տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխությունների պայմաներում ևս վերաբերելի են քննարկվող հարցին:
Այսպես.
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ (…) ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությունը որոշելու հարցին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ: Մասնավորապես` իրացնելով օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը` Վճռաբեկ դատարանը հիշատակված դատական ակտում նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել առ այն, որ (…) գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց՝ գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում (...):
Արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ (…) քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում` <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով՝ պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...):
Նույն որոշմամբ վերլուծության ենթարկելով ապացույցների արժանահավատության հատկանիշը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է. (…) Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա (…)։
Մեկ այլ՝ Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացված որոշման շրջանակներում ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից քննարկվել և վերլուծվել է <<ապացույցների բավարարություն>> հասկացության էությունը, ինչպես նաև ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին ու դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագրին վերաբերվող հարցերը:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով <<ապացուցման առարկա>> և <<ապացույցների բավարարություն>> հասկացությունները, նշել է. (…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները`
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք, (բնութագիրը բացահայտվել է վերևում մեջված թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ),
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած (...) (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը):
Արդեն իսկ մեջբերված 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 նախադեպային որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով նաև անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկի` անմեղության կանխավարկածին, արձանագրել է, որ ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը: (…) (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Ավելին՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, կարևորելով կոնկրետ գործով արդար դատական քննությունը, նշել է, որ քրեական վարույթի իմաստով արդար դատական քննությունը ներառում է նաև անմեղության կանխավարկածի պահպանումը, ինչը նշանակում է, որ դատավորը չպետք է ելնի այն կանխավարկածից, թե անձը կատարել է իրեն մեղսագրվող հանցանքը, հանցանքի կատարման մեջ անձի մեղավորությունն ապացուցելու պարտականությունը կրում է դատախազությունը, և կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Թելֆներն ընդդեմ Ավստրիայի (TELFNER v. AUSTRIA) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 2001 թվականի մարտի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33501/96, կետ 15, ինչպես նաև Նատունենն ընդդեմ Ֆինլանդիայի (NATUNEN v. FINLAND) գործով 2009 թվականի մարտի 31-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21022/04, կետ 53)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վերդիկտ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված հարցերից որևէ մեկին ժխտական պատասխան տալու դեպքում դատարանը կայացնում է արդարացման վերդիկտ։
(…)>>:
Սույն դեպքում գործով ձեռք բերված ապացույցները գնահատելով մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանը գալիս է հետևյալ եզրահանգման.
1․ ապացուցված չեն մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքները):
Նշված եզրահանգման համատեքստում, թերևս, բավարար է նշել, որ գործով առանցքային նշանակություն ունեցող բոլոր ապացույցները վերևում արված վերլուծության լույսի ներքո ճանաչվել են անթույլատրելի, իսկ միայն հարցաքննված վկաների ցուցմունքները բավարար չեն Գագիկ Հարությունյանին վերագրվող արարքներն ապացուցված համարելու համար։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Դատավճիռը կայացվում է Հայաստանի Հանրապետության անունից:
2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
5. Դատավճիռը կարող է լինել արդարացման կամ մեղադրական:
6. Արդարացման դատավճիռը կայացվում է արդարացման վերդիկտի հիման վրա: Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալի անմեղությունն այն փաստական հանգամանքներով, որոնք դրվել են մեղադրանքի հիմքում:
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
1) անձը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը.
(…)>>:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ պետք է ճանաչել և հռչակել Գագիկ Հարությունյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքները կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ իրեն մեղսագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը, ի թիվս այլնի, պարտավոր է անդրադառնալ գույքային հայցի, պատճառված գույքային վնասի, բռնագրավման ենթակա գույքի, գույքի արգելադրման, ապացույցները պահպանելու և տնօրինելու, խափանման միջոցի և վարութային ծախսերի հարցերին, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի համար:
Քննարկելով արդարացված մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներ բացակայելու արգելքը և գրավը` 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով պետք է վերացնել՝ գրավի գումարը վերադարձնելով այն վճարած անձին:
Անդրադառնալով ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված՝ <<Մակարովի>> կոնստրուկցիա ունեցող ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ ատրճանակի /ների/ դետալների օգտագործմամբ և ինքնաշեն եղանակով ակոսավոր փող տեղադրելու միջոցով պատրաստված ակոսափող ատրճանակը՝ հարմարեցված 9մմ /9×18/ տրամաչափի փամփուշտներով կրակելու համար, և գործարանային արտադրության 9մմ /9×18/ տրամաչափի 8 հատ ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտները, ինչպես նաև 1 հատ ռազմամթերք չհանդիսացող գործարանային արտադրության պահեստատուփը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերադարձնել նախաքննություն իրականացրած մարմնին՝ թիվ 15175124 քրեական վարույթին կցելու համար, իսկ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված՝ սառը զենք հանդիսացող դանակը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է ոչնչացնել։
Դատարանն արձանագրում է, որ փորձաքննությունների կատամարման համար ծախսվել է ընդհանուրը 342․000 ՀՀ դրամ, որը, սակայն, ենթակա չէ արդարացված մեղադրյալից բռնագանձման։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց, պատճառված գույքային վնաս, բռնագրավման ենթակա կամ արգելադրված գույք առկա չէ։
Միաժամանակ, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի հարցի քննարկման ընթացքում արդարացված մեղադրյալ Գագիկ Հարությունյանը պատճառված վնասի հատուցման կամ իրեն ռեաբիլիտացնելուն ուղղված որևէ այլ պահանջ չի ներկայացրել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 33-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը՝

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ իրեն մեղսագրվող արարքները կատարած չլինելու հիմքով:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներ բացակայելու արգելքը և գրավը` 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով վերացնել՝ գրավի գումարը վերադարձնելով այն վճարած անձին:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված՝ <<Մակարովի>> կոնստրուկցիա ունեցող ծառայողական, գազային, տրավմատիկ, դեակտիվացված կամ այլ ատրճանակի /ների/ դետալների օգտագործմամբ և ինքնաշեն եղանակով ակոսավոր փող տեղադրելու միջոցով պատրաստված ակոսափող ատրճանակը՝ հարմարեցված 9մմ /9×18/ տրամաչափի փամփուշտներով կրակելու համար, և գործարանային արտադրության 9մմ /9×18/ տրամաչափի 8 հատ ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտները, ինչպես նաև 1 հատ ռազմամթերք չհանդիսացող գործարանային արտադրության պահեստատուփը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո վերադարձնել նախաքննություն իրականացրած մարմնին՝ թիվ 15175124 քրեական վարույթին կցելու համար։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և Գագիկ Ռեմիկի Հարությունյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված՝ սառը զենք հանդիսացող դանակը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ոչնչացնել։
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ