N-ԵԴ1/3466/01/24







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«08» մայիսի 2025թ. ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

Գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ա.Մաթևոսյան/ 12.03.2025թվականի թիվ ԵԴ1/3466/01/24 որոշման դեմ մեղադրյալ Հայկ Արթուրի Սիմոնյանի պաշտպան Է.Ալեքսանյանի հատուկ վերանայման բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.

ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հայկ Արթուրի Սիմոնյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ, 10-րդ կետերով և Ռաֆայել Արթուրի Ապիկյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ, 10-րդ կետերով:
12.03.2025թվականին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Հայկ Արթուրի Սիմոնյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը երկարաձգվել է 3/երեք/ ամիս ժամկետով՝ մինչև 17.06.2025թվականը՝ պահպանելով նաև կիրառված սահմանափակումները:
Բողոքարկվող դատական ակտը պաշտպան Է.Ալեքսանյանի կողմից ստացվել է 27.03.2025թվականին։
07.04.2025թվականին Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստային ծառայության միջոցով հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել պաշտպան Է.Ալեքսանյանը, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել է 08.04.2025թվականին։
Բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/3466/01/24 քրեական գործի հավելվածը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 23.04.2025թվականին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 25.04.2025թվականին:
28.04.2025թվականին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին:

2.Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

Հայկ Արթուրի Սիմոնյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 10-րդ կետերով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա 2024 թվականի հուլիսի 28-ին՝ ժամը 23:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտա 24/44 հասցեում գործող «Ագորա» առևտրի կենտրոնի դիմացի հատվածում, Ռաֆայել Արթուրի Ապիկյանի, Կորյուն Կարենի Միլիտոնյանի և ինքնությունները դեռևս չպարզված մի խումբ անձանց հետ, խմբի կազմում, քննությամբ դեռևս չպարզված հարցի շուրջ վիճաբանել է Արմեն Հրաչի Ալեքսանյանի հետ, որի ժամանակ Հայկ Արթուրի Սիմոնյանն իր անձի կարծեցյալ առավելությունը հասարակության մյուս անդամների նկատմամբ ցուցադրելու նպատակով, խախտելով մարդկային համակեցության կանոնները, հասարակության նկատմամբ իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով, հասարակական վայրում վարքագծի կանոնները անտեսելու և դրանց նկատմամբ ակնհայտ արհամարհանք դրսևորելու եղանակով, դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտելով հասարակական կարգը, գիտակցելով իր գործողության բնույթն ու վտանգավորությունը, Ռաֆայել Արթուրի Ապիկյանի, Կորյուն Կարենի Միլիտոնյանի, և ինքնությունները դեռևս չպարզված մի խումբ անձանց հետ, միմյանց գործողությունները լրացնելով, շուրջ 5 րոպե տևողությամբ սեռական բնույթի հայհոյանքներ տալով և համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսելով՝ խուլիգանական դրդումներով, ձեռքերով և ոտքերով հարվածներ է հասցրել Արմեն Հրաչի Ալեքսնայանի մարմնի տարբեր հատվածներին՝ վերջինի առողջությանը պատճառելով ծանր վնաս՝ աջակողմյան մինիմալ հեմոպնևմաթորաքսով՝ աջից 9-11-րդ կողոսկրի կոտրվածքի, աջ թոքի սալջարդի, ձախից՝ 11-12-րդ կողոսկրերի կոտրվածքի ձևով՝ կյանքին վտանգ սպառնացող, որպիսի գործողություններով անհանգստության և տագնապի զգացողություն է առաջացրել հասարակության անդամների՝ «Ագորա» առևտրի կենտրոնի աշխատակիցների մոտ՝ այդպես խաթարելով նրանց անդորրը և նույն առևտրի կենտրոնի բնականոն աշխատանքը:»։

12.03.2025թվականին Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ մասնավորապես նշել է.
«/.../Դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը.
«/.../ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ԿՈՂՄԻՑ ՀՀ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ 116 ՀՈԴՎԱԾԻ 2-ՐԴ ՄԱՍՈՎ ՆԱԽԱՏԵՍՎԱԾ ՈՐԵՎԷ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՌԻՍԿԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ.
Մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու և քննությանը խոչընդոտելու հավանականության մասին.
-Հայկ Արթուրի Սիմոնյանին մեղսագրված արարքների փաստական նկարագիրը վկայում է նաև այն մասին, որ այն անձինք, ովքեր տեղեկություններ ունեն և/կամ ներգրավված են առերևույթ հանցավոր դեպքին, հանդիսանում են վերջինի ընկերները և սույն քրեական գործով մյուս մեղադրյալը, հետևաբար, քանի դեռ քրեական գործով չի հարցաքննվել որևէ անձ, ողջամիտ է ենթադրությունն առ այն, որ Հայկ Արթուրի Սիմոնյանն իր օգտին ցուցմունքներ տալու և/կամ ցուցմունքները համապատասխանեցնելու ակնկալիքով կարող է ազդեցություն գործադրել նրանց վրա՝ այդ կերպ ապօրինի միջամտելով ապացուցման գործընթացին:
-Թեև Հայկ Արթուրի Սիմոնյանը հայտնաբերվել և ձերբակալվել է հետախուզում հայտարարելու արդյունքում:
-Վերոգրյալի հետ միասին Դատարանը հաշվի է առնում Հայկ Արթուրի Սիմոնյանին վերագրվող արարքների բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ այդ արարքների համար նախատեսված պատժի խստությունը, ինչը ևս կանխորոշիչ դեր ունի մեղադրյալի հնարավոր ոչ օրինական վարքագծի ռիսկերը գնահատելու տեսանկյունից։
Դատարանի հետևությունը չի հանդիսանում քրեական գործում առկա ապացույցների՝ գործն ըստ էության քննելու և լուծելու աստիճանի բազմակողմանի և խորը վերլուծության արդյունք. այդ հետևությունը հիմնված է դրանցից բխող համեմատաբար ակնհայտ փաստերի վրա։
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ օրինական նշված վարքագծի մասին հետևությունները շարունակում են հիմնավոր լինել։ /.../»:
/…/ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ ԴՐԱՆՑ ԻՐԱՎԱՉԱՓՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ԿԱՄ ՎԵՐԱՑՄԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ.
ՀԻՄՆԱՎՈՐ ԿԱՍԿԱԾԸ.
Հիմք ընդունելով՝ Դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշմամբ «հիմնավոր կասկածի» վերաբերյալ արված հետևությունները, Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք շարունակում են հիմնավոր լինել և դրանց անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԻ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ.
-Թեև դատարանում հրապարակվել են քրեական գործի գրավոր ապացույցների մեծ մասը, այնուհանդերձ չեն հարցաքննվել այն անձինք, ովքեր տեղեկություններ ունեն և/կամ ներգրավված են եղել առերևույթ հանցավոր դեպքին, հետևաբար մեղադրյալի կողմից քննությանը խոչընդոտելու բարձր ռիսկերի մասին Դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշմամբ արված հետևությունները շարունակում են հիմնավոր լինել։
Դատարանի հետևությունը չի հանդիսանում քրեական գործում առկա ապացույցների` գործն ըստ էության քննելու և լուծելու աստիճանի բազմակողմանի և խորը վերլուծության արդյունք. այդ հետևությունը հիմնված է դրանցից բխող համեմատաբար ակնհայտ փաստերի վրա։
-Վերոգրյալի հետ միասին Դատարանը հաշվի է առնում Հայկ Արթուրի Սիմոնյանին վերագրվող արարքների բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ այդ արարքների համար նախատեսված պատժի խստությունը, ինչպես նաև այն, որ նա քրեական վարույթի սկզբնական փուլում գտնվել է հետախուզման մեջ, ինչը` որպես նրա անձը բնութագրող տվյալ, ևս կանխորոշիչ դեր ունի վերջինի կողմից վարույթին հակազդելուն ուղղված ռիսկերը բարձր գնահատելու տեսանկյունից։
Անդրադառնալով նախաքննության ընթացքում հարցաքննված վկաների կողմից մեղադրյալի դեմ ցուցմունքներ տրված չլինելու վերաբերյալ պաշտպանի փաստարկին՝ Դատարանը՝ հարկ է համարում նշել, որ այդ ցուցմունքները, թեև պարունակում են համեմատաբար ակնհայտ տվյալներ, որոնք կարող են գնահատվել խափանման միջոցի հարցի քննարկման ժամանակ, այնուհանդերձ քրեական գործով տուժողի ինչպես նաև վկաների հարցաքննությունը՝ ներառված է հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալում և նախաքննական ցուցմունքները չեն կարող նույնանալ անձին դատարանում հարցաքննության հետ, քանի որ այն ըստ էության առավել բազմակողմանի և մանրակրկիտ է, և հարցաքննությունն իրականացնում է ոչ թե մեկ, այլ մի քանի դատավարական սուբյեկտ, ինչպես նաև նախագահող դատավորը, հետևաբար հնարավոր չէ կանխորոշել նրանց՝ դատարանում տրվելիք՝ ցուցմունքների բովանդակությունը։
Այսպիսով.
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հայկ Արթուրի Սիմոնյանի նկատմամբ տնային կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի գործողության ընթացքում չեն փոփոխվել կամ վերացել դրա իրավաչափության պայմանները, հետևաբար տնային կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել 3 ամսով՝ պահպանելով նաև կիրառված սահմանափակումները։/.../»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Բողոքաբերը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում վերաբերելի իրավանորմերի և նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտն օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված չէ, այն կայացվել է ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ, 288-րդ և 362-րդ հոդվածների պահանջների խախտմամբ, ուստի Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, որի պարագայում կայացված դատական ակտը ենթակա է բեկանման: Ակնհայտ է, որ այս պայմաններում պարզապես առկա չեն այնպիսի փաստեր և հիմնավորումներ, որոնք համոզիչ կերպով կարող են վկայել այն մասին, որ ազատության մեջ հայտնվելու պարագայում Հայկ Սիմոնյանը կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը՝ դատավարության մասնակիցների վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով, իսկ Դատարանի եզրահանգումներն էլ անորոշ են և վերացական։ Բողոքաբերը հարկ է համարում արձանագրել, որ Դատարանն անդրադառնալով կալանքի հիմքերի հարցին իր որոշման մեջ նշել է դրանցից երկուսի գոյությունը՝ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելը և փախուստ կատարելը։ Պետք է ընդունել, որ քննության սկզբնական մասում, երբ դեռ քննությունը գտնվում է վարութային գործողությունների կատարման պլանավորման և հանցանքը տաք հետքերով բացահայտելու փուլում, մշտապես կարող է առաջանալ մեղադրյալի կողմից քննության համար խոչընդոտներ ստեղծելու հավանականության ռիսկ, թեկուզ և նվազագույն ենթադրության մակարդակում։ Սակայն բոլոր դեպքերում արդարադատությանը միջամտելու ռիսկայնության մակարդակի գնահատման ժամանակ չպետք է նսեմացվեն անձի պատշաճ վարքագիծն ապահովող այնպիսի հանգամանքներ, որոնք կարող են հակակշռել տնային կալանքին և հնարավորություն ընձեռել պետությանը առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով և անձի նկատմամբ կիրառել ավելի մեղմ տեսակի այլընտրանքային խափանման միջոց, կամ դրանց համակցությունը։ Ինչ վերաբերում է դեռևս չհարցաքննված անձանց /մեղադրյալի մտերիմների, ընկերների/ վրա անօրինական ազդեցության գործադրման մտավախությանը, ապա հարկ է նկատել, որ գրեթե յուրաքանչյուր քրեական գործով առկա են տարբեր կարգավիճակ ունեցող անձինք, քանզի հարցաքննությունը առհասարակ հանդիսանում է ամենատարածված քննչական գործողություններից մեկը, հետևաբար քրեական գործում միայն այս կամ այն մասնակցի ֆիզիկական գոյությունը դեռ չի վկայում քննությանը խոչընդոտելու՝ դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու հիմքի անվերապահ առկայության մասին, հակառակ դեպքում հնարավոր է ստացվի ոչ իրավաչափ այնպիսի իրավիճակ, որ բոլոր քրեական գործերով, որտեղ առկա են վկաներ կամ այլ մասնակիցներ, մեղադրյալի կարգավիճակ ունեցող անձանց վերաբերյալ խափանման միջոցի հարցի քննարկման շրջանակներում պետք է անխտիր արձանագրվի դատավարության մասնակիցների վրա ազդեցություն գործադրելու հիմքի տարատեսակը և նրա նկատմամբ ընտրվի խափանման միջոց բացառապես ազատության իրավունքը սահմանափակող ռեժիմով, ինչն անթույլատրելի է: Ուստի պատահական չէ, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս անդրադառնալով խափանման միջոցի հիմքերի հարցին, այդ թվում՝ դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու հիմքի տարատեսակին, նշել է, որ մեղադրյալի այդ հավանական ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորման մասին հետևությունը պետք է հիմնված լինի գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Իսկ տվյալ պարագայում Դատարանը վերացականորեն նշել է, որ թեև դատարանում հրապարակվել են քրեական գործի գրավոր ապացույցների մի մասը, այնուհանդերձ չեն հարցաքննվել այն անձինք, ովքեր տեղեկություններ ունեն և/կամ ներգրավված են եղել առերևույթ հանցավոր դեպքին, հետևաբար մեղադրյալի կողմից քննությանը խոչընդոտելու բարձր ռիսկերի մասին Դատարանի 2024թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշմամբ արված հետևությունները շարունակում են հիմնավոր լինել, սակայն նշված մտավախությունը բարձր մակարդակում գտնվել չի կարող, և դա հիմնավորվում է հետևյալով. Այդ հարցի համատեքստում կարևոր և էական հանգամանք է հանդիսանում այն, որ նախորդիվ անգամներում երբ քննության է առնվել մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման, փոփոխման կամ վերացման հարցը, այդ ժամանակ դեռ գտնվել են նախնական դատալսումների փուլում, իսկ տվյալ պարագայում արդեն ոչ միայն անցում է կատարվել հիմնական դատալսումների փուլ, այլ նաև հետազոտվել են գործում առկա գրավոր ապացույցների մեծ մասը։ Այսինքն արդեն իսկ տեղի է ունեցել դատավարական իրադրության փոփոխություն, մասնավորապես՝ անցում նախաքննության փուլից դատաքննության փուլ, և քրեական վարույթում առկա փաստաթղթային ապացույցների հետազոտում, ինչը թեկուզ և նվազ մակարդակում նվազեցնում է քննությանը ապօրինի խոչընդոտելու հավանականությունը։ Ավելին՝ Դատարանը նշված հիմքի մասով նշել է, որ Հայկ Սիմոնյանը ունենալով ընկերական հարաբերություններ գործով անցնող անձանց վրա կարող է ազդեցություն ունենալ վերջիններիս վրա, սակայն Դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ հարցաքննված անձանցից ոչ ոք չի տվել մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի դեմ մեղադրական բնույթի ցուցմունքներ, ուստի պարզ տրամաբանությունը հուշում է, որ վերջինիս կողմից նրանց վրա ապօրինի ազդեցություն գործադրելու մտավախությունը պարզապես վերացական և անտրամաբանական է, քանզի որևէ մասնակցի վրա ազդեցություն գործադրելու նպատակը դա մեղադրյալի օգտին ցանկալի ցուցմունքներ ստանալն է և/կամ արդեն իսկ տրված ոչ ցանկալի ցուցմունքները ցանկալի տեղեկատվությամբ փոխարինելն է, իսկ տվյալ պարագայում ինչպես նշվեց հարցաքննված անձինք չեն տվել այնպիսի ցուցմունքներ, որոնք կմերկացնեն մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանին ենթադրյալ հանցանքի կատարման մեջ, հետևաբար հիշյալ մտավախությունը չի կարող լինել արդիական կամ գտնվել բարձր մակարդակում։ Բացի այդ, ինչպես երևում է, Առաջին ատյանի դատարանը արձանագրել է, որ իր կողմից նախորդ կայացրած որոշումից հետո որոշակի ծավալով քննության սպառում տեղի է ունեցել, սակայն միևնույն ժամանակ մեխանիկորեն վկայակոչել է 2024թվականի դեկտեմբերի 13-ին իր կողմից կայացրած որոշումը, առանց որևէ ձևով փորձելու պատճառաբանել՝ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը ներկա փուլում: Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրական եզրակացության առերևույթ ուսումնասիրությամբ փաստել է, որ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանին մերկացնող բնույթի ցուցմունք որպես այդպիսիք առկա չէ, և պաշտպանության կողմի հիմնավորումները կայանում են նշվածի համատեքստում, որ հարցաքննված անձանցից ոչ մեկ չի տվել մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի դեմ մեղադրական բնույթի ցուցմունք, այդ իսկ պատճառով քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը չի կարող լինել բարձր մակարդակում։ Իսկ ստորադաս ատյանի այն կանխատեսումը, որ հարցաքննված անձինք հետագայում կարող են Դատարանում հարցաքննվելիս այլ բնույթի ցուցմունքներ տան, նկատի ունենալով՝ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի համար ոչ բարենպաստ, ապա նույն չափ կանխատեսելի է, որ հաշվի առնելով նախաքննության ընթացքում արդեն իսկ տրված արդարացնող բնույթի ցուցմունքները, Դատարանում ևս կտան նույնաբովանդակ ցուցմունքներ։ Իսկ սույն պարագայում Դատարանը պետք է առաջնորդվի օբյեկտիվ գործոնների հիման վրա անձի համար բարենպաստ կանխատեսական մոտեցմամբ, այլ ոչ թե՝ ոչ բարենպաստ։ Ամփոփելով վերոգրյալը, գտնում են, որ Հայկ Սիմոնյանի կողմից քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը չի գտնվում այն չափ բարձր մակարդակում, որը հնարավոր կլինի չեզոքացնել բացառապես տնային կալանք խափանման միջոցի շնորհիվ, և կարծում են, որ այլընտրանքային խափանման միջոց՝ վարչական հսկողությունն ի զորու է ապահովել Հայկ Սիմոնյանի պատշաճ վարքագիծը քննության ընթացքում։ Պաշտպանության կողմը նաև հարկ է համարում անդրադառնալ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արձանագրված՝ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի կողմից փախուստի դիմելու հավանականության մասին: Այսպես, թեև Հայկ Սիմոնյանը հետախուզում հայտարարված լինելու պայմաններում է հայտնաբերվել, սակայն մեկ անգամ մեղադրյալի հետախուզման մեջ գտնվելու հանգամանքը չի կարող ընդմիշտ վկայել փախուստի դիմելու հիմքի բարձր մակարդակում գտնվելու մասին, և չկիրառել այլ խափանման միջոց, քան տնային կալանքն է։ Այնինչ՝ ինչպես վերը նշվեց, Հայկ Սիմոնյանի նկատմամբ ի սկզբանե կիրառված է եղել տնային կալանք, և այդ պայմաններում վերջինս փախուստի դիմելուն ուղղված որևէ գործողություն չի կատարել և ցուցաբերել է բացառապես պատշաճ վարքագիծ։ Ավելին՝ պետք է գնահատման արժանացնել օբյեկտիվ իրականությունում արդեն իսկ գոյություն ունեցող փաստը, այն է՝ մեղադրյալ Հ.Սիմոնյանի կողմից տնային կալանքի ռեժիմի տակ գտնվելու ժամանակահատվածում ցուցաբերած օրինակելի և պատշաճ վարքագիծը, որն ի դեպ հակակշռում է նախկինում վերջինիս հետախուզման մեջ գտնվելու հանգամանքը։ Այլ կերպ ասած՝ տվյալ պարագայում դատարանները պետք է նախապատվություն տան ոչ թե հետագայում դրսևորվող ենթադրյալ ոչ պատշաճ վարքագծի վերաբերյալ կանխատեսական ենթադրությանը, այլ պետք է առավելապես հիմք և ելակետ ընդունեն արդեն իսկ օբյեկտիվ իրականությունում գոյություն ունեցող փաստ առ այն, որ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանն ազատության իրավունքը մեղմ սահմանափակման ռեժիմի մեջ գտնվելիս դրսևորել է դատավարական իմաստով պատշաճ վարքագիծ։ Բացի այդ պետք է ուշադրություն դարձնել նաև այն հանգամանքի վրա, որ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանն արդեն տևական ժամանակ է ինչ գտնվում է տնային կալանքի տակ, և նշված հանգամանքը՝ երկարատև ժամանակ տնային կալանքի տակ գտնվելու հանգամանքը, ևս նվազեցնում է վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու ռիսկը։ Ավելին՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Վարդան Մամիկոնյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ըստ էության նույնացրել է տնային կալանքը և բանտային կալանքը, հետևաբար նույն տևողությունը անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման հարցի համատեքստում կիրառել է այն անձի նկատմամբ, ով գտնվում է տնային կալանքի տակ, այսինքն՝ կալանքը և տնային կալանքը հավասարազոր ինտենսիվություն են պարունակում անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման պարագայում, և հաշվի առնելով մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի երկարատև անազատության մեջ գտնվելու հանգամանքը, գտնում են, որ ավելի նվազ տեսակի այլընտրանքի կիրառման հարցի համատեքստում էական նշանակություն ունի։ Հարկ են համարում նշել նաև, որ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանը դեռ նախաքննության ծնունդից ի վեր գտնվել է տնային կալանքի ռեժիմի ներքո, այսինքն՝ պետությունը՝ ի դեմս Դատարանի, ընդառաջել է վերջինիս, և գտել է, որ տվյալ դեպքում այլընտրանքը ի զորու է ապահովել մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի պատշաճ վարքագիծը գործի քննության ընթացքում։ Այսինքն՝ ի սկզբանե արձանագրվել է քննությանը խոչընդոտելու նվազ մակարդակում գտնվելու հանգամանքը, և դրանով է պայմանավորված եղել, որ կիրառվել է տնային կալանք, այլ ոչ թե կալանք։ Եվ ինչպես իրական կյանքը ցույց տվեց՝ այլընտրանքը պիտանի միջոց է եղել վերջինիս նկատմամբ պետության ունեցած մտավախությունները զսպելու պարագայում։ Եվ հաշվի առնելով պաշտպանության կողմի վերը թվարկվածը, այն է՝ որ գրեթե ամբողջ ծավալով հետազոտվել են գործում առկա գրավոր ապացույցները, նախաքննության ընթացքում հարցաքննված անձանցից ոչ մեկ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի դեմ մեղադրական բնույթի ցուցմունք չի տվել, ավելին՝ նշվածը նաև արձանագրել է ստորադաս ատյանը՝ ասելով, որ մեղադրական եզրակացության առերևույթ ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դարձել, որ հարցաքննված անձանցից ոչ մեկ չի տվել մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանին ենթադրյալ հանցանքի կատարման մեջ մերկացնող բնույթի ցուցմունք, և հաշվի առնելով նաև վերջինիս երկարատև ժամանակ անազատության մեջ գտնվելու հանգամանքը և թե նախաքննության և թե դատաքննության ողջ ընթացքում դրսևորած պատշաճ և օրինակելի վարքագիծը, գտնում ենք, որ թվարկված բոլոր գործոնները էլ ավելի են նվազեցնում մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի կողմից քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը։ Եվ եթե Առաջին ատյանի դատարանը վերը նշված բոլոր հանգամանքները պատշաճ ուշադրության արժանացներ, ապա իրավական ողջամտությունը հուշում է, որ պետք է կիրառվեր այլընտրանքային խափանման միջոցների շարքում ոչ թե ամենախիստը՝ տնային կալանքը, այլ ավելի նվազ տեսակի, որպիսին օրենսդրությունը նախատեսել է վարչական հսկողությունը։ Կարծում են, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, հանգել է սխալ եզրահանգման երկարաձգելով մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի ժամկետը։ Պաշտպանության կողմի գնահատմամբ քննությանը խոչընդոտելու հիմքի նման նվազման պայմաններում պետք է կիրառվեր բացառապես այլընտրանքային խափանման միջոցներից նվազ տեսակները, բայց ոչ տնային կալանքը, քանի որ տնային կալանքը այլընտրանքային խափանման միջոցների շարքում ամենախիստն է, իսկ տվյալ պարագայում խստի կիրառման նախադրյալները Դատարանը չի ունեցել: Դատարանը որոշում կայացնելիս ուշադրության չի արժանացրել նաև այն հանգամանքը, որ խոսք է գնում մի մեղադրյալի մասին, ով նախկինում դատապարտված և որևէ այլ ձևով արատավորված չի եղել, ով կրիմինոլոգիայի տեսանկյունից հանդիսանում է հանցավոր տեսակ, ով ունի հակում հանցանքներ կատարելու հարցում, այլ խոսք է գնում այնպիսի մեղադրյալի մասին, ով բնութագրվում է բացառապես դրական տեսանկյունից, ով չունի քրեական անցյալ, ով ունի հաշվառման և փաստացի բնակության վայր, ընտանիք, աշխատանք՝ այն է զբաղվում է կրիպտոարժույթների փոխանակմամբ։ Հետևաբար գտնում են, որ վերոհիշյալ բոլոր հանգամանքները մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի պատշաճ վարքագիծը ապահովվող գործոններն են, որոնք կարող են վերջինիս անձի նկատմամբ վստահություն ներշնչել, այդ կերպ հնարավորություն ընձեռելով գտնվել ազատության մեջ։ Իսկ եթե Դատարանը հիշյալ գործոնները ուշադրության արժանացներ, ապա իրավական ողջամտությունը հուշում է, որ տվյալ դեպքում Դատարանը էլ ավելի պետք է առաջնորդվեր նվազագույնի սկզբունքով և չերկարացներ տնային կալանքի ժամկետը։ Ամփոփելով վերոգրյալը, գտնում են, որ առկա չէ մի այնպիսի գերակա շահ, որը կարող է արդարացնել Հայկ Սիմոնյանի տնային կալանքի տակ պահելը, և վստահ են, որ վերջինիս նկատմամբ ավելի մեղմ տեսակի այլընտրանքային խափանման միջոցի, օրինակ՝ վարչական հսկողության կիրառումը, կարող է ապահովել խափանման միջոցի նպատակները։
Ելնելով վերոգրյալից, պաշտպանը Վերաքննիչ դատարանից խնդրել է.
«1․ Սույն բողոքը բավարարել:
2․ ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 12․03․2025թվականի դատական ակտը բեկանել՝ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը փոփոխել և վերջինիս նկատմամբ ընտրել վարչական հսկողություն, բացակայելու արգելք և արդեն իսկ ընտրված խափանման միջոց գրավը՝ 5․000․000 ՀՀ դրամի չափով թողնել անփոփոխ։»:

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.

Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։
5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի կիրառմամբ՝ բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…):
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…) :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1)ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:(...)
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հիմնավոր կասկածին, անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 30.03.2016թվականի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ Հայկ Սիմոնյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան՝ Վերաքննիչ դատարանն այլևս առարկայազուրկ է համարում անդրադառնալ հիմնավոր կասկածին:
Անդրադառնալով դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ․ «որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ (…)»։
Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի առանձնահատկություններին, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դրա կիրառման նպատակն է մեղադրյալի պատշաճ վարքագծի ապահովումը՝ նրան թողնելով մեկուսացման համեմատաբար մեղմ պայմաններում: Այսինքն, ի տարբերություն կալանավորման, որի պարագայում անձն ըստ էության կտրվում է իր «սովորական» միջավայրից և հայտնվում քրեակատարողական հիմնարկում, տնային կալանքն անձի մեկուսացվածությունն ապահովում է հենց վերջինիս բնակության վայրում՝ միևնույն ժամանակ դատարանին հնարավորություն ընձեռելով անձի նկատմամբ կիրառել այնպիսի սահմանափակումներ, որոնք ապահովում են գրեթե կալանավորման պայմաններին հավասարազոր մեկուսացվածության աստիճան: Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել վերոգրյալ վերլուծության փոխկապվածությունն իրավունքների պաշտպանության համար հիմնարար նշանակություն ունեցող համաչափության սկզբունքի հետ (ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ հոդված), որի իմաստով՝ Սահմանադրությամբ սահմանված նպատակին հասնելու համար կարող են օգտագործվել միայն այնպիսի միջոցներ, որոնք պիտանի և անհրաժեշտ են այդ նպատակին հասնելու համար։ Մասնավորապես` հետապնդվող նպատակին հասնելու համար օգտագործվող միջոցը պիտանի է, եթե այն առնվազն կարող է նպաստել այդ նպատակին հասնելուն, իսկ հիմնական իրավունքին միջամտել անհրաժեշտ է միայն այն դեպքում, երբ հետապնդվող նպատակին անհնար է հասնել մեկ այլ, սակայն նույնչափ արդյունավետ ճանապարհով, որն ավելի քիչ կսահմանափակի հիմնական իրավունքով պաշտպանված իրավական բարիքը։ Բացի այդ, միջամտությունը պետք է համարժեք կամ չափավոր լինի, այսինքն` միջամտության սաստկությունը չպետք է անհամարժեք լինի սահմանափակվող հիմնական իրավունքի նշանակությանը և կշռին։
Վահագն Պողոսյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ «(…) Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.02.2013թվականի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշում/:
Արամ Ճուղուրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «(...) կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը: …» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 30.08.2007 թվականի թիվ ՎԲ-132/07 որոշում/:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «(...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (...)» / ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.11.2017թվականի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16 որոշում/:
Վերոգրյալ իրավական վերլուծությունների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, հիմնավորումների շրջանակներում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորվածությունը և այն համադրելով մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանին մեղսագրվող արարքների բնույթի ու հանրային վտանգավորության աստիճանի, վերջինիս անձը և վարքագիծը բնութագրող և գործի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելով, դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ բողոքաբերը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված այնպիսի փաստարկներ չի ներկայացրել, որոնցով կհիմնավորվի, որ մեղադրյալ Հայկ Սիմոնյանի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի կանխմանը հնարավոր է հասնել այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառմամբ: Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։
Վերաքննիչ դատարանը գնահատման ենթարկելով մեղադրյալին վերագրվող արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև այն, որ ձեռք չեն բերվել այնպիսի նոր ծանրակշիռ և իրական փաստական տվյալներ, որոնք էական նվազեցնում կամ չեզոքացնում են նախկինում արձանագրված՝ տնային կալանքի տակ պահելու հիմքերը, իսկ դատաքննությունը դեռևս շարունակվում է, և վերը նշված փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ վերլուծելով և համակցությամբ գնահատելով բավարար հիմք են տալիս ենթադրելու, որ տվյալ դեպքում առկա է մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու և փախուստի դիմելու ոչ նվազ հավանականություն և ազատության սահմանափակման հետ չկապված այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ դրանց համակցված կիրառումը չեն կարող գործուն երաշխիք հանդիսանալ գործով վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի կանխման և տվյալ հիմքերի չեզոքացման համար, հետևաբար Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելով հանգել է իրավաչափ հետևության։ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։
Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Վերաքննիչ դատարանը նաև արձանագրում է, որ անընդունելի է խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնել արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ ասած՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերին անդրադառնալիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը:
Անդրադառնալով բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքում այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառելիության վերաբերյալ դիտարկմանը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տվյալ դեպքում խափանման միջոցի կիրառման նպատակն ապահովելու համար օրենքով նախատեսված երաշխիք ազատության սահմանափակման հետ չկապված այլընտրանքային խափանման միջոցը հանդիսանալ չի կարող, հաշվի առնելով, որ այն գործի քննության տվյալ փուլում բավարար և ողջամիտ միջոց չի հանդիսանում մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու հնարավոր ռիսկերը բացառելու համար, ինչպես նաև տվյալ դեպքում ապահովվում է նաև հանրային և մասնավոր շահերի միջև անհրաժեշտ և ողջամիտ հավասարակշռությունը, հետևաբար նման պայմաններում վերաքննիչ բողոքի փաստարկները բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող և գործի լրիվ, օբյեկտիվ, բազմակողմանի և ողջամիտ ժամկետում քննության պարտավորություն կրող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան, հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Հայկ Արթուրի Սիմոնյանի պաշտպան Է.Ալեքսանյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Հայկ Արթուրի Սիմոնյանի պաշտպան Է.Ալեքսանյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/3466/01/24 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 12.03.2025թվականի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ