ԵԴ1/3451/01/24

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«17» հունվարի 2025թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ՝ դատավոր Տ.Գրիգորյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ (դատավոր Ս․Գզոգյան)՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ/3451/01/24 որոշման դեմ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանի հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1․1․ 2024 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 23։20-ին, Հարություն Հայկի Սարգսյանը ձերբակալվել է։
1․2․ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Վանիկ Սեդոյանի կողմից 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ին կազմված արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 11178424 քրեական վարույթը:
1․3․ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ի որոշմամբ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
1․4․ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով: Նույն դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 07-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 1 ամսով՝ մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ը։
1․5․ 2024 թվականի նոյեմբերի 22-ին թիվ 11178424 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում և նույն օրը մակագրվել է դատավոր Ս.Գզոգյանին։
1․6․ 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ին որոշում է կայացվել ԵԴ1/3451/01/24 քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.7. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, նախնական դատալսումների ընթացքում քննարկման առարկա դարձնելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցը, 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոխել է և նրա նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել է տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով, բացակայելու արգելքը և գրավը՝ գրավի չափ սահմանելով 2.000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամը: Դատարանը որոշել է տնային կալանքի ընթացքում պարտավորեցնել Հարություն Հայկի Սարգսյանին չլքել իր բնակության տարածքը՝ ք․Երևան, Նուբարաշեն 11-րդ փողոց 16-րդ շենք 8-րդ բնակարան հասցեն, արգելել ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց (ովքեր չեն բնակվում իր հետ նույն հասցեում, բացառությամբ իր պաշտպանի):
1.8. Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ1/3451/01/24 որոշման դեմ 2024 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ներկայացրել է հատուկ վերանայման բողոք, որը նույն օրը մուտքագրվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան:
1.9. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 07-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ1/3451/01/24 որոշման դեմ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2025 թվականի հունվարի 17-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ հետևյալ արարքի համար. «որ նա ապօրինի կերպով ձեռք է բերել, պահել, փոխադրել և կրել է հրազեն և ակոսափող հրազենի փամփուշտ:
Այսպես՝
2024թ.-ի սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 23.00-ի սահմաններում, Հարություն Հայկի Սարգսյանը գտնվելով Լյուդվիկ Հայկի Սարգսյանի վարած «Տոյոտա մակնիշի, 11 NU 101 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենայում, Երևան քաղաքի Բագրատունյաց պողոտայում նշված ավտոմեքենան կանգնեցվել է ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից, ավտոմեքենայի սրահի հետևի հատվածից դուրս գալու ժամանակ Հարություն Հայկի Սարգսյանի ուսին գցված է եղել պայուսակ և նրա անձնական խուզարկությամբ՝ այդ պայուսակում հայտնաբերվել է նրա կողմից ապօրինի կերպով ձեռք բերված, պահվող, փոխադրվող և կրվող ինքնաշեն եղանակով պատրաստված թմբուկավոր ատրճանակ՝ հարմարեցված 9մմ/9x18/ տրամաչափի փամփուշտներով կրակելու համար, որը հանդիսացել է կրակելու համար պիտանի ողորկափող հրազեն, որի փամփշտատուփում լիցքավորված է եղել 7 հատ 9մմ/9x18/ տրամաչափի ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտներ՝ նախատեսված «ПМ, «AПC, «Байкал 442 ատրճանակներից և համապատասխան տրամաչափի ակոսափող այլ զենքերից, այդ թվում Հարություն Հայկի Սարգսյանի մոտ հայտնաբերված թմբուկավոր ատրճանակից կրակվելու համար և պիտանի են կրակվելու համար։»:
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ1/3451/01/24 որոշման համաձայն.
«(…)Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Հ․Սարգսյանի կալանքի հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ նախորդ՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ի որոշմամբ փաստվել է կալանավորման երկու հիմքի առկայություն, մասնավորապես այն, որ մեղադրյալ Հարություն Սարգսյանը, մնալով ազատության մեջ, կարող է կատարել նոր հանցանք և գործի քննությանը խոչընդոտելը։
Սակայն Դատարանը փաստում է, որ այս պահին առկա է կալանավորման միայն մեկ հիմքը նոր հանցանք կատարելը։ Ուստի, Դատարանը փաստում է, որ շարունակվում է առկա լինել այն մտավախությունը, որ մեղադրյալ Հարություն Սարգսյանը, մնալով ազատության մեջ, կարող է կատարել նոր հանցանք, սակայն հաշվի առնելով վերը շարադրված հանգամանքները, վերջինիս առողջական վիճակի վերաբերյալ ներկայացված փաստական տվյալները, ուստի Դատարանը գտնում է, որ գրավի, տնային կալանքի և բացակայելու արգելք խափանման միջոցների կիրառման միջոցով հնարավոր է նվազեցնել մեղադրյալ Հ․Սարգսյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հնարավոր ռիսկերը:
Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հարություն Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ պետք է կիրառել գրավը՝ 2․000․000 ՀՀ դրամի չափով, տնային կալանքը` 3 (երեք) ամիս ժամկետով և բացակայելու արգելքը: Միևնույն ժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ պետք է մեղադրյալին արգելել ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց (ովքեր չեն բնակվում նույն հասցեում, բացառությամբ իր պաշտպանին):
Դատարանը գտնում է, որ տնային կալանքի մասով որոշման կատարումը և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությանը, իսկ մեղադրյալի նկատմամբ հսկողությունը պետք է իրականացնել Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով:(…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է բեկանել և ԵԴ1/3451/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի որոշումը, Հարություն Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել երեք ամիս ժամանակով՝ մինչև 2025թ.-ի մարտի 12-ը:
3.2. Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում հակիրճ ներկայացրել է քրեական վարույթի նախապատմությունը, վկայակոչել է վերաբերելի իրավական դիրքորոշումները, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը.«(…)Գտնում ենք, որ սույն քրեական գործով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը այլընտրանքային խափանման միջոցներով՝ երեք ամիս տնային կալանքով, 2.000.000 դրամ գրավով և բացակայելու արգելքով փոխարինելը թույլատրելի ճանաչելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 06.12.2024թ.-ին կայացված որոշումը օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված չէ, ենթակա է բեկանման, քանի որ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է դատական ակտի իրավաչափության վրա:
Նախ հարկ է փաստել, որ քրեական վարույթում առկա են բավարար փաստական տվյալներ, ինչով հիմնավորված է Հարություն Սարգսյանի կողմից առերևույթ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու հիմնավոր կասկածը՝ ապօրինի հրազեն և ռազմամթերք ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու և կրելու վերաբերյալ:
Բացի այդ, իրատեսական է նաև մեղադրյալ Հարություն Սարգսյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու պայմաններում գործի քննության ընթացքում մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու հավանականությունը՝ մասնավորապես համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքում առկա տվյալների համաձայն՝ Հարություն Սարգսյանը նախկինում եղել է դատապարտված: ՀՀ Շիրակի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում քննվող մեկ այլ քրեական գործով Հարություն Սարգսյանին վերագրվում է 2003թ. ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-104-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարում: Հարություն Սարգսյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված հրազենը եղել է լիցքավորված վիճակում, որը նա կրել է իր մոտ գտնվող ձեռքի պայուսակում, այսինքն՝ ցանկացած պահի իր համար հասանելի վայրում, ինչն էապես բարձրացնում է Հարություն Սարգսյանի անձի և նրան վերագրվող առերևույթ հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և նշված փաստական հանգամանքները իրենց համակցության մեջ վկայում են այն մասին, որ առկա է մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու բարձր ռիսկ:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ պետք է փաստել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցությամբ մեղադրյալի վարքագիծն ամբողջությամբ վերահսկելի չէ, և հաշվի առնելով մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու բարձր ռիսկերի, նրա անձի վտանգավորության աստիճանի և կայուն հակաիրավական վարքագծի մասին նախորդ պարբերությունում կատարած հետևությունները՝ գտնում ենք, որ քրեական վարույթի տվյալ փուլում կալանքից առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալ օրինական վարքագիծը:
Ինչ վերաբերում է Հարություն Սարգսյանի առողջական վիճակի վերաբերյալ պաշտպանական կողմի ներկայացրած փաստաթղթերին, ապա հարկ է փաստել, որ նշված փաստաթղթերում առկա չեն մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կալանքի հետ անհամատեղելի փաստական տվյալներ, բացի այդ նույնիսկ Հարություն Սարգսյանի մոտ առողջական խնդիրների առկայությունը չի կարող չեզոքացնել կամ նույնիսկ նվազեցնել նրա կողմից կալանքի հետ չկապված խափանման միջոցներ կիրառելու դեպքում հանցանք կատարելու վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրությունները:
Այսպիսով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը Հարություն Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը փոխարինելով այլընտրանքային խափանման միջոցներ գրավով, տնային կալանքով և բացակայելու արգելքով թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է դատական ակտի իրավաչափության վրա:
Վերոգրյալի հիման վրա գտնում ենք, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 06.12.2024թ.-ի որոշումը՝ մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը այլընտրանքային խափանման միջոցներով' գրավով, տնային կալանքով և բացակայելու արգելքով փոխարինելու վերաբերյալ հիմնազուրկ է ենթակա է բեկանման: (…)»։

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ստացվել:

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ1/3451/01/21 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գրավը իրավասու մարմնի որոշմամբ սահմանված դրամական գումար է, որը մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու նպատակով շարժական գույքի, արժեթղթերի կամ այլ արժեքների ձևով պահատվության է փոխանցվում համապատասխան որոշմամբ նշված բանկի կամ այլ վարկային կազմակերպության դեպոզիտ, իսկ Հայաստանի Հանրապետության դրամի ձևով՝ մինչդատական վարույթի փուլում պահատվության է փոխանցվում դատախազության դեպոզիտային հաշվին, դատական վարույթի փուլում՝ դատարանի դեպոզիտային հաշվին: Որպես գրավ կարող է ընդունվել անշարժ գույք, եթե գրավ կիրառելու մասին որոշմամբ հատուկ նշվել է դրա հնարավորության մասին:
2. Գրավի չափը որոշելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի ծանրության աստիճանը և մեղադրյալի գույքային դրությունը: Գրավի արժեքի ապացուցման պարտականությունը կրում է գրավատուն:
3. Գրավը կարող է մուծել մեղադրյալը կամ ցանկացած այլ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ: Եթե գրավը մուծում է այլ անձ, ապա նրան բացատրվում է մեղադրյալին ներկայացված մեղադրանքի էությունը, ինչպես նաև մեղադրյալի կողմից անօրինական վարքագիծ դրսևորվելու դեպքում՝ վրա հասնող հնարավոր հետևանքները:
4. Գրավատուն վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան որոշման կայացման պահից եռօրյա ժամկետում ներկայացնում է գրավը մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթ, որը կցվում է վարույթի նյութերին: Գրավը կիրառված է համարվում գրավի մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթը վարույթն իրականացնող մարմին ներկայացնելու պահից:
4.1. Սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված պարտականությունը չկատարելը հիմք է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը վերստին քննարկելու համար։(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Ինչ վերաբերում է տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցին, հարկ է նշել, որ այն մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: Ընդ որում՝ դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև՝
ա) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց,
բ) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ Այս խափանման միջոցն ունի տեխնիկական բաղադրիչ։ Մասնավորապես, մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: Հաշվի առնելով տնային կալանքի բնույթը՝ դրա մեկ օրը հավասարեցվել է կալանքի մեկ օրվան:
5.4. Վերոգրյալից պարզ է դառնում նաև, որ գրավը և բացակայելու արգելքը՝ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ, կիրառվում են մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու նպատակով: Բացակայելու արգելքը կիրառվում է վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով մեղադրյալի ներկայանալն ապահովելու և խուսափելու միջոցով քրեական վարույթին խոչընդոտելը կանխելու նպատակով, իսկ գրավի կիրառումը կարող է հետապնդել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված ցանկացած անհրաժեշտ նպատակ:
5.5. Շարադրված իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում անդրադառնալով մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը այլընտրանքային խափանման միջոց(ներ)ով փոխելու հնարավորության հարցին` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առաջին ատյանի դատարանը գործի նյութերից բխող կոնկրետ փաստարկների վկայակոչմամբ իրավացիորեն գտել է, որ քրեական գործով վարույթի ներկա փուլում մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների` տվյալ դեպքում տնային կալանքի, 2.000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ` նկատի ունենալով, որ դրանց կիրառմամբ հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված նպատակներին:
Մասնավորապես, առաջին ատյանի դատարանն իր որոշման հիմքում դրել է հետևյալ փաստարկները.
- դատարանը փաստում է, որ այս պահին առկա է կալանավորման միայն մեկ հիմքը՝ նոր հանցանք կատարելը,
- շարունակվում է առկա լինել այն մտավախությունը, որ մեղադրյալ Հարություն Սարգսյանը, մնալով ազատության մեջ, կարող է կատարել նոր հանցանք, սակայն հաշվի առնելով շարադրված հանգամանքները, վերջինիս առողջական վիճակի վերաբերյալ ներկայացված փաստական տվյալները, դատարանը գտնում է, որ գրավի, տնային կալանքի և բացակայելու արգելք խափանման միջոցների կիրառման միջոցով հնարավոր է նվազեցնել մեղադրյալ Հ․Սարգսյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հնարավոր ռիսկերը:
5.6. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բողոքարկվող դատական ակտը բեկանելիս առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց զերծ մնալու համար Վերաքննիչ դատարանը պետք է ունենա դատախազի կողմից մատնանշված այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցների ընտրությունն ակնհայտորեն չի համապատասխանել այդ հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքներից բխող ողջամիտ ենթադրություններին։ Մինչդեռ, առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, նախնական կալանքի տակ պահելու ողջամտության ժամկետների գնահատման հաշվառմամբ պատշաճ վերլուծության է ենթարկել դատարանում գործի քննության ընթացքում մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը:
5.7. Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը տնային կալանքով, գրավով և բացակայելու արգելքով փոխելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և գտնում է, որ դրանք իրավաչափ են։
Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն պատճառաբանության վրա, որ թեև խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի` հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը, սակայն ինչպես գործի քննության ժամկետները, այնպես էլ նախնական կալանքի տակ պահելու ժամկետները պետք է լինեն ողջամիտ, ինչին հատուկ ուշադրություն է դարձնում նաև Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանը: Մասնավորապես՝ Եվրոպական դատարանի 1996 դեկտեմբերի 18-ի (Scott v. Spain) որոշման իմաստային վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ նախնական կալանքի տակ պահելու ողջամտությունը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է գնահատվի՝ ելնելով կոնկրետ գործի հանգամանքներից: Անազատության մեջ պահելը կարող է լինել արդարացված, միայն, եթե կան ուղղակի ցուցումներ հանրային շահի առկայության մասին, որը, անմեղության կանխավարկածն անտեսելով, առավել է անձնական ազատության հարգանքի նկատմամբ:
Տվյալ դեպքում՝ սույն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը կարող է համարվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոն:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն այն մասին, որ սույն գործի փաստական հանգամանքների պայմաններում կիրառված տնային կալանքը, գրավը և բացակայելու արգելքը կարող են լինել արդյունավետ միջոցներ՝ զսպելու մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը, հիմնավոր է։
5.8. Ինչ վերաբերում է հանցանք կատարելու հիմքի առկայության վերաբերյալ հատուկ վերանայման բողոքում նշված փաստարկներին, ապա այս առնչությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ ոչ թե արձանագրել է մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու ռիսկի իսպառ բացակայությունը, այլ իրավացիորեն առաջնորդվելով նվազագույնի սկզբունքով՝ եզրահանգել է, որ այդ ենթադրյալ վարքագիծը կարող է կանխվել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոցներ, վարույթի տվյալ փուլում կարող են հաղթահարել մեղադրյալի կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները և դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակին՝ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելուն հասնելու համար:
5.9. Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Հարություն Հայկի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը տնային կալանքով, գրավով և բացակայելու արգելքով փոխելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի հիմնավորված են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ1/3451/01/24 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
5.10. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ1/3451/01/24 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ1/3451/01/24 որոշման դեմ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ի ԵԴ1/3451/01/24 որոշումը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ