ԵԴ1/3430/01/24






ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«29» հոկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)

Նախագահող դատավոր Կ.Հովհաննիսյան
դատավորներ Ա.Մաթևոսյան
Լ.Ալավերդյան

քարտուղարությամբ՝ Ա.Հակոբյանի
Ք.Բադալյանի

մասնակցությամբ`
դատախազ Ն.Հարությունյանի
տուժող Հ.Սարգսյանի
տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Հայրապետյանի

դռնբաց դատական նիստում, քննելով թիվ ԵԴ1/3430/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (նախագահող դատավոր Դ.Բալայան) 2025 թվականի ապրիլի 18-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Հովհաննես Կարենի Փափազյանի պաշտպան Գեորգի Մելիքյանի և տուժող Հենրի Սարգսյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքները

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի մայիսի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրասպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի ՀԿԳ քննիչ Տ.Կարապետյանի արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-2031-24 քրեական վարույթը:
2024 թվականի հունիսի 21-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Իսրայելյանի որոշմամբ Հովհաննես Կարենի Փափազյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2024 թվականի հուլիսի 1-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Իսրայելյանի որոշմամբ թիվ 60-2031-24 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հովհաննես Կարենի Փափազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը 2 ամիս ժամկետով կասեցվել է:
2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Իսրայելյանի որոշմամբ թիվ 60-2031-24 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հովհաննես Կարենի Փափազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը՝ վերսկսվել է:
2024 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Իսրայելյանի որոշմամբ Հովհաննես Կարենի Փափազյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը փոփոխվել է և նրա նկատմամբ հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին Հովհաննես Կարենի Փափազյանի վերաբերյալ թիվ 60203124 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան), որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/3430/01/24 համարը:
2025 թվականի ապրիլի 18-ին թիվ ԵԴ1/3430/01/24 քրեական գործով արագացված դատական կարգով Առաջին ատյանի դատարանի կայացված դատավճռով.
-Հովհաննես Կարենի Փափազյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքում և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 2/երկու/ տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ 3/երեք/ տարի ժամկետով:
-Լուծվել է իրեղեն ապացույցների ճակատագիրը։
-Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնել:
-Վարութային ծախսերի հարցը համարվել է լուծված:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պաշտպան Գեորգի Մելիքյանը ստացել է 2025 թվականի ապրիլի 30-ին, իսկ տուժող Հենրի Սարգսյանը՝ 2025 թվականի ապրիլի 22-ին:
2025 թվականի մայիսի 19-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ տուժող Հենրի Սարգսյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը, իսկ 2025 թվականի մայիսի 21-ին պաշտպան Գեորգի Մելիքյանի վերաքննիչ բողոքը։
Թիվ ԵԴ1/3430/01/24 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2025 թվականի մայիսի 29-ին, իսկ նախագահող դատավորի կազմին է հանձնվել 2025 թվականի մայիսի 30-ին:
2025 թվականի հունիսի 3-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և ստացված քրեական գործը նշանակվել է դատական նիստում քննության:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
2024 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կարեն Իսրայելյանի որոշմամբ թիվ 60203124 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հովհաննես Կարենի Փափազյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ. «նա, իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է հետիոտն Էլեն Հենրիկի Սարգսյանի մահ, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում.
Հովհաննես Կարենի Փափազյանը 2024 թվականի մայիսի 20-ին՝ ժամը 09:15-ի սահմաններում, թույլ տալով ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործմաումն արգելող անսարքությունների և պայմաններոի ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 65-րդ կետի պահանջի խախտում, այն է՝ իր վարած «Մերսեդես-բենզ» մակնիշի 40 BB 500 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան բնակավայրում թույլատրելի առավելագույնը 60 կմ/ժամ արագությունը գերազանցող 65,8 կմ/ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Սարալանջի պողոտայով դեպի Արմենակյան փողոցի ուղղությամբ և հասնելով Սարալանջի ճանապարհի թիվ 49-րդ տան դիմացի հատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 2-րդ, 103-րդ, և 104-րդ կետերի և «Ճանապարհա երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ տվյալ ճանապարհահատվածում իր երթևեկության ուղեմասը խցանված լինելու պատճառով ավտոմեքենան դուրս է բերել հանդիպակաց ուղեմաս և իրականացրել է իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ոչ պատշաճ և վտանգավոր կառավարում, այն է՝ հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմասում իրականացրել է ձախակողմյան երթևեկություն, ինչի արդյունքում իր ընթացքի ուղղության ուղեմասի աջակողմյան գոտում՝ հետիոտնային անցումը, տրանսպորտային միջոցների երթևեկության և չկարգավորվող հետիոտնային անցում ճանապարհային նշանի առկայության պայմաններում հետիոտնային անցման «Զեբր» գծանշման վրա վրաերթի է ենթարկել իր ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությամբ ճանապարհը աջից դեպի ձախ հատող հետիոտն Էլեն Հենրիկի Սարգսյանին և սալջարդ վերք՝ գագաթ ծոծրակային շրջանում, գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի կոտրվածքներ, կարծենու արյունազեղում գագաթ ծոծրակային շրջանում, արյունազեղում գլխի մաշկի տակ ճակատ-գագաթ-ծոծրակային շրջաններում, գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի կոտրվածքներ, կարծրենու արյունազեղում գագաթ-ծոծրակային շրջանում, նրբենու տարածուն արյունազեղում հիմային և թաղային շրջաններում, ուղեղանյութի արյունազեղում, ուղեղիկի նրբենու և ուղեղանյութի արյունզեղում, հեղուկ արյուն ուղեղի փորոքներում վնասվածքների ձևով՝ անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից»։
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արագացված դատական քննության արդյունքում կայացված դատավճռում, մասնավորապես նշված է.
«(...)
Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Հովհաննես Փափազյանի կողմից ընդունելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից՝ նրա մեղավորությամբ, նրան մեղսագրված արարքի կատարումն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշիներին։
Դատարանը, հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ մեղադրյալի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա է պատժի կատարածի համար:
Դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու եղանակը, հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի վրա ազդեցությունը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող տվյալները, այն որ դատված չի եղել, երիտասարդ է, բնակության և ուսումնառության վայրում բնութագրվում է առավելապես դրական կողմերով /հատոր 1-ին գ.թ. հատոր 2-րդ գ.թ. 54-55/:
Դատարանն ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 11-րդ կետով, որպես մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առնում այն, որ Հ․Փափազյանը հանցագործությունից հետո միջոցներ է ձեռնարկել տուժողին բժշկական օգնություն ցույց տալու համար, ինչ արտահայտվել է նրանով, որ տուժած անձին տեղափոխել է «Հերացի թիվ 1» հիվանդանոցային համալիր /հատոր 1-ին գ․թ․6/: Միևնույն ժամանակ հիմք ընդունելով տուժողի կողմից վկայակոչած փաստական տվյալները՝ Հ.Փափազյանի կողմից տրված ցուցմունքների փոփոխության վերաբերյալ, դատարանը չի կարող արձանագրել, որ մեղադրյալն անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար:
Դատարանն արձանագրում է, որ Հովհաննես Փափազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են ու համամիտ չէ տուժող կողմի այն դիրքրոշման հետ, որ մեղադրյալի արարքում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի 13-րդ կետով նախատեսված հանգամանքը:
Դատարանը, հաշվի առնելով Հովհաննես Փափազյանի կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունն և ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունն ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին, 55-րդ և 69-րդ հոդվածներով գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկումը 2/երկու/ տարի ժամկետով:
Անդրադառնալով Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հարցին դատարանը փաստում է հետևյալը.
(...)
Դատարանը՝ հաշվի առնելով հանցանքի բնույթը, հանցավորի ընտանեկան դրությունը, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Սույն դեպքում ուշադրության արժանացնելով այն, որ մեղադրյալն ուսանող է, ամուսնացած չէ և նրա խնամքին չկան անձինք ու մեղադրյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատժի նշանակումը որևէ բացասական ազդեցություն չի կարող ունենալ նրա կյանքի պայմանների վրա ու հակառակը կնպաստի նրա ուղման գործընթացին գտնում է, որ առկա է Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու անհրաժեշտությունը, ուստի դատարանը գտնում է, որ որպես լրացուցիչ պատիժ Հովհաննես Փափազյանին անհրաժեշտ է զրկել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 3 տարի ժամկետով:
Անդրադառնալով Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը կրելու կամ այն պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցին` դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
(...)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342–րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելու համար, որի արդյունքում մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանն անզգուշությամբ վնաս է հասցվել: Ինչպես հետևում է վերոգրյալ հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի վերլուծությունից, ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող են հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է, որ տեղի ունենա վթար, և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը վնաս հասցվի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից: Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում:
(...)
Միաժամանակ դատարանն ընդգծում է, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների կատարմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում՝ վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
Հիշյալ որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո դատարանն փաստում է, որ Հովհաննես Փափազյանը կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը թեև դրսևորվել է անզգուշություն, սակայն գործել է հանցավոր ինքնավստահությամբ: Նշվածն արձանագրելիս դատարանը հաշվի է առնում մեղադրյալի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Այսպես ըստ մեղադրանքի Հ.Փափազյանը ավտոմեքենան վարել է 65,8 կմ/ժամ չթույլատրված արագությամբ, կատարել է վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտում, մասնավորապես՝ ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 103-րդ, 104-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ իր երթևեկության ուղեմասը խցանված լինելու պատճառով ավտոմեքենան դուրս է բերել հանդիպակաց ուղեմաս և իրականացրել է իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ոչ պատշաճ և վտանգավոր կառավարում, այն է՝ հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմասում իրականացրել է ձախակողմյան երթևեկություն, ինչի արդյունքում իր ընթացքի ուղղության ուղեմասի աջակողմյան գոտում՝ հետիոտնային անցումը, տրանսպորտային միջոցների երթևեկության և չկարգավորվող հետիոտնային անցում ճանապարհային նշանի առկայության պայմաններում հետիոտնային անցման «Զեբր» գծանշման վրա վրաերթի է ենթարկել իր ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությամբ ճանապարհը աջից դեպի ձախ հատող հետիոտն Էլեն Սարգսյանին, և անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ:
Այսպիսով գործի փաստական հանգամանքներից հետևում է, որ մեղադրյալ Հ.Փափազյանը երթևեկության ուղեմասը խցանված լինելու պատճառով վազանց կատարելու նպատակով իր վարած ավտոմեքենան դուրս է բերել հանդիպակաց ուղեմաս և այդ ուղեմասում իրականացրել է ձախակողմյան երթևեկություն, ավտոմեքենան վարել է սահմանված արագության գերազանցմամբ, հետիոտնային անցումների վրա վազանց կատարելով, ճանապարհը չի զիջել չկարգավորվող հետիոտնային անցումներով երթևեկելի մասն իր ընթացքի ուղղությամբ աջից դեպի ձախ ճանապարհը հատող հետիոտնին: Այսինքն վերջինիս վրաերթի է ենթարկել ու մահ է պատճառվել՝ 07.05.1998 թվականին ծնված, հետիոտնին այնպիսի իրադրությունում, երբ նա ճանապարհի երթևեկելի մասը հատելիս է եղել օրենքով սահմանված կարգով` հետիոտների տեղաշարժվելու համար նախատեսված երթևեկելի մասի առանձնացված հատվածով: Գնահատելով կոնկրետ իրադրությունում ճանապարհային երթևեկության մասնակցի կյանքին վնաս պատճառելու հնարավորությունը, դատարանը դրա հավանականությունը բարձր է համարում, նկատի ունենալով, որ հետիոտնային անցման առկայությունը տրանսպորտային միջոցի վարորդից պահանջում է առավել մեծ ուշադրություն դրսևորել երթևեկելի մասի նկատմամբ:
Դատարանն հաշվի առնելով հանցավորի անձը բնութագրող հանգամանքները, հիմք ընդունելով կատարված արարքով խախտման բնույթի և դրա նկատմամբ անձի ունեցած հոգեբանական վերաբերմունքի մասին առկա հանգամանքների բովանդակային համադրումն ու գնահատումը, ու արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը, գտնում է, որ մեղադրյալ Հ.Փափազյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը և այն պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը բացակայում են և միայն ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ռեալ կրելու պայմաններում է հնարավոր ապահովել պատժի նպատակների իրականացումը:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 98-րդ և 100-րդ հոդվածներով դատարանը գտնում է, որ տուժողի արտաքին հագուստները պետք է ոչնչացնել, իսկ իրեղեն ապացույց հանդիսացող «Մերսեդես» մակնիշի 40 BB 500 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը պետք է ի պահ հանձնել դրա սեփականատիրոջը՝ Կարեն Կարապետի Փափազյանին, իսկ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո այն պետք է թողնել վերջինիս ի տնօրինություն:
Քննության առնելով մեղադրյալ Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 4644 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «Սույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման»:
Վերաքննիչ բողոքներիի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Մեղադրյալ Կարեն Փափազյանի պաշտպան Գեորգի Մելիքյանը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ մեղադրյալը դեպքից անմիջապես հետո հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում մասնացկելով դեպքի վայրի զննությանը, դեպքի հանգամանքները ճիշտ չի հիշել հատկապես, իսկ հետագայում սթափվելով և վերականգնելով դեպքի հանգամանքները իր նախաձեռնությամբ ներկայացել է քննիչի մոտ և տվել խոստովանական ցուցմունք, պատրաստակամություն հայտնել և փորձել ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում հատուցել տուժողին պատճառված վնասները, նույնիսկ այն դեպքում երբ վերջիններս հրաժարվել են և որևէ հայց չեն ներկայացրել։
Պաշտպանը նշել է, որ հուզումնալից վիճակում դեպքի հանգամանքները ճիշտ չվերականգնելու պայմաններում այլ կերպ ընկալված ցուցմունք տալը մեկնաբանել ի վնաս մեղադրյալի անընդունելի է և նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հաշվի առներ, որ Հովհաննես Փափազյանը վնասի հատուցումը փորձել է կատարել անկախ տուժողի հայցի ներկայացման փաստից, սակայն վեջիններս են հրաժարվել, ուստի հարգելով տուժող կողմի դիրքորոշումը, անկեղծորեն զղջալու փաստի մասին է խոսում ամեն կերպ տուժողի կողքը կանգնելու և աջակցելու պատրաստակամության իրողությամբ, որը ակնհայտ է և առկա։
Վերոգրյալի հիման վրա և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արձանագրված մեղմացուցիչ հանգամանքների հաշվառմամբ, որ Հովհաննես Փափազյանը նախկինում դատված չի եղել, երիտասարդ է, բնակության և ուսումնառության վայրում բնութագրվում է առավելապես դրական կողմերով, հանցագործությունից հետո միջոցներ է ձեռնարկել տուժողին բժշկական օգնություն ցույց տալու համար, ինչ արտահայտվել է նրանով, որ տուժած անձին տեղափոխել է «Հերացի թիվ 1» հիվանդանոցային համալիր, միաժամանակ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հաշվի չառնված, սակայն հիմք ընդունելու ենթակա անկեղծորեն զղջալու փաստը, վնաս հատուցելու պատրաստակամությունը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիությունը մեր դեպքում առկա էր և հնարավոր էր փորձաշրջան նշանակելով հասնել պատժի նպատակներին։
Ամփոփելով, Պաշտպանը խնդրել է վիճարկվող դատավճիռը բեկանել նյութական իրավունքի նորմերի խախտման հիմքով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթների կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով հինգ տարի ժամկետով փորձաշրջան։
Տուժող Հենրի Սարգսյանը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ մեղադրյալի արարքում առկա է ՀՀ քր․ օր-ի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի 13-րդ կետով նախատեսված քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքը։ Տուժողը նշել է, որ մեղադրյալի կողմից թույլ տրված առերույթ խախտումները սովորական ՃԵԿ-ի կանոների խախտման արդյունք չէ, այլ նման վայրում հանդիպակաց երթևեկելի գոտի դուրս գալը կարող էր շատերի կյանքի համար վտանգավոր լինել, ուստի նշված ծանրացնող հանգամանքը ևս պետք է գնահատականի արժանանար։
Տուժողը, մեղադրյալի անձի ու գործով ցուցաբերած վարքագծի պարագայում գտել է, որ սխալ հետևության է հանգել Առաջին ատյանի դատարանը գտնելով, որ ընդամենը 2 տարի ազատազրկման պետք է դատապարտվի, այսինքն հոդվածի սանկցիայի նվազագույն շեմով, այլ ոչ թե՛ օրինակ 3 տարի կամ ասենք 2 տարի 1 ամիս և նշել է, որ պատժի չափի մասով դատարանի դատական ակտը պատճառաբանված չէ ու անհիմն։
Ըստ տուժողի, մեղադրյալի մեղմացնող հանգամանքները ինքնին չի կարող թեկուզ չնչին եղանակով ազդեցություն ունենար առավել մեղմ պատիժ նշանակելու վրա, երբ Առաջին ատյանի դատարանը ևս արձանագրել է, որ մեղադրյալը անկեղծորեն չի զղջացել կատարած արարքի համար, ուստի և 2 տարին բավարար չափ չէ՝ հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ապահովման համար և գտել է, որ պատժի նպատակները և սոցիալական արդարությունը ապահովված կարող է համարվել 3 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատազրկման պարագայում։
Ամփոփելով, Տուժողը խնդրել է վիճարկվող դատավճիռը բեկանել և փոփոխել, մեղադրյալ՝ Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ նշանակել պատիժ ազատազրկում 3 տարի 6 ամիս ժամկետով։
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ընթացքում դատախազ Ն․Հարությունյանը դատական նիստին ներկայացել էր լիազորագրի հիման վրա հայտնեց իր դիրքորոշումը պաշտպանի և տուժողի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքների կապակցությամբ։
Տուժող Հենրի Սարգսյանը և նրա ներկայացուցիչ Վլադիմիր Հայրապետյանը պնդեցին բերված վերաքննիչ բողոքը, խնդրեցին այն բավարարել։
2025 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է պաշտպան Գեորգի Մելիքյանի դիմումը, որով վերջինս խնդրել է դատական նիստը հետաձգել, քանի որ մասնակցում է քննչական գործողությունների։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով բողոքներպի վերաբերյալ ստացված քրեական գործը` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1.Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է առաջին ատյանի դատարանի կողմից հետազոտված, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում՝ նաև նոր ապացույցներով»:
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները.
(…)
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ առաջին անգամ կատարելը,
2) հանցանք կատարելու կամ պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի հղիությունը,
3) հանցանք կատարելու կամ պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի 65 տարին լրացած լինելը,
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
5) հանցանքը կյանքի ծանր հանգամանքների զուգորդմամբ կատարելը,
6) հանցանքը կարեկցանքի շարժառիթով կատարելը,
7) հանցանքը քրեական պատասխանատվությունը բացառող հանգամանքի իրավաչափության պայմանները խախտելով կատարելը,
8) հանցանքը հանցագործությունից տուժած անձի հակաիրավական վարքագծի ազդեցության տակ կատարելը,
9) հանցանքը սպառնալիքի, հարկադրանքի կամ այն անձի ազդեցությամբ կատարելը, որից հանցավորը գտնվում է նյութական, ծառայողական կամ այլ կախվածության տակ,
10) հանցանք կատարած անձի մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը, հանցագործության այլ մասնակցին բացահայտելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն, գործով ապացույց ձեռք բերելուն աջակցելը,
11) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործությունից հետո հանցագործությունից տուժած անձին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը,
12) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասը կամովին հատուցելուն կամ այլ կերպ հարթելուն ուղղված գործողություն կատարելը:
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:
3. Եթե սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:(…)
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
(...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համասձայն՝
«1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(...)»:
Վերաքննիչ դատարանը նախ և առաջ անդրադառնալով մեղադրյալ Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ նշանակված պատժի իրավաչափությանը, արձանագրում է․
Վճռաբեկ դատարանը Ն.Սարգսյանի գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը․ «(…) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս:
Այդ սկզբունքներն են` ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…)[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։
(...)[Ա]ռաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը» (տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011թ. դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 24-րդ կետը)։
Վերը նշված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, գնահատելով վիճարկվող դատական ակտով մեղադրյալ Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, մեղադրյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը և վերջինիս նկատմամբ որպես պատիժ է նշանակել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով և տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկել է 3 (երեք) տարի ժամետով:
Մասնավորապես՝ Առաջին ատյանի դատարանը.
-որպես մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալներ հաշվի է առել այն հանգամանքը, որ դատված չի եղել, երիտասարդ է, բնակության և ուսումնառության վայրում բնութագրվում է առավելապես դրական կողմերով,
-մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է համարել այն, որ Հովհաննես Փափազյանը հանցագործությունից հետո միջոցներ է ձեռնարկել տուժողին բժշկական օգնություն ցույց տալու համար, ինչ արտահայտվել է նրանով, որ տուժած անձին տեղափոխել է «Հերացի թիվ 1» հիվանդանոցային համալիր,
-մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են։
Վերը նշված հանգամանքների համատեսքստում, Վերաքննիչ դատարանը, համակողմանիորեն ուսումնասիրելով մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342–րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելու համար, որի արդյունքում մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանն անզգուշությամբ վնաս է հասցվել, իսկ հանցագործության վտանգավորությունը պայմանավորված է նրանով, որ մեղադրյալը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է, որ տեղի ունենա վթար, և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը վնաս հասցվի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տվել նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից, այսինքն՝ գործել է հանցավոր ինքնավստահությամբ, նրա անձը բնութագրող հատկանիշները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հետհանցավոր վարքագիծը, քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, գտնում է, որ նշանակված պատժի միայն ռեալ կրման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությունը։
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում տուժողի բողոքի փաստարկներն առ այն, որ մեղադրյալը անկեղծորեն չի զղջացել կատարած արարքի համար, ուստի և 2 տարին բավարար չափ չէ՝ հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ապահովման համար, և գտնում է, որ դատական ակտով մեղադրյալ Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են և բխում են կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցավորի անձից, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներից, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունից, ինչպես նաև գործի մյուս տվյալներից, և արդյունքում փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել է համաչափ պատիժ, որով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Վերաքննիչ դատարանը, հարկ է համարում արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի պատճառաբանությունները կառուցված են տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, և որպես այդպիսին ընդունելի են Վերաքննիչ դատարանի համար, ինչի համատեքստում փաստում է, որ դատաքննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում փաստացի դատարանը պետք է պատիժ նշանակեր 2-ից 3 տարի 4 ամիս ազատազրկման ժամկետի միջակայքում, իսկ գործի նյութերում չկան համապատասխան հիմքեր՝ մեղադրյալ Հ.Փափազյանին առավելագույն կամ դրան մոտ պատժաչափ նշանակելու համար:
Անդրադառնալով Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ Պաշտպանի պնդումներին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, ղեկավարվելով ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել`
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածով (համապատասխանում է 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված և 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածին) նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավաչափության հարցերին՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ՝ «… ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10–րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանն ընդունում է, որ տրասնպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010թ. օգոստոսի 27–ի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը)։
Վճռաբեկ դատարանը Էլեն Գրիգորյանի վերաբերյալ 2019 թվականի սեպտեմբերի 18-ի թիվ ԱՎԴ1/0013/01/18 գործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ (…) Հիմք ընդունելով իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած իրավական դիրքորոշումները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ, Գագիկ Ղուկասյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում փաստել է, որ վերոնշյալ հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով «դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն`
ա. հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները,
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը: (…),
գ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել:
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (...),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը,
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: (…)։
(…) Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների` իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն: Ուստի, այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը»(…)։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս, իրավաչափորեն հաշվի է առել այն, որ Հովհաննես Փափազյանը կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը թեև դրսևորվել է անզգուշություն, սակայն գործել է հանցավոր ինքնավստահությամբ: Ըստ մեղադրանքի Հովհաննես Փափազյանը ավտոմեքենան վարել է 65,8 կմ/ժամ չթույլատրված արագությամբ, կատարել է վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտում, մասնավորապես՝ ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 103-րդ, 104-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ իր երթևեկության ուղեմասը խցանված լինելու պատճառով ավտոմեքենան դուրս է բերել հանդիպակաց ուղեմաս և իրականացրել է իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ոչ պատշաճ և վտանգավոր կառավարում, այն է՝ հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմասում իրականացրել է ձախակողմյան երթևեկություն, ինչի արդյունքում իր ընթացքի ուղղության ուղեմասի աջակողմյան գոտում՝ հետիոտնային անցումը, տրանսպորտային միջոցների երթևեկության և չկարգավորվող հետիոտնային անցում ճանապարհային նշանի առկայության պայմաններում հետիոտնային անցման «Զեբր» գծանշման վրա վրաերթի է ենթարկել իր ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությամբ ճանապարհը աջից դեպի ձախ հատող հետիոտն Էլեն Սարգսյանին, և անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ:
Վերոգրյալի հիման վրա, Վերաքննիչ դատարանը քննարկելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության հարցը և հաշվի առնելով սույն գործի հանգամանքները, մասնավորապես՝ մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, հանցանքը հանցավոր ինքնավստահությամբ կատարած լինելը, ինչպես նաև ճանապարհային երթևեկության կանոնների այնպիսի խախտում թույլ տրված լինելը, որոնց դեպքում վթարի ենթարկվելու և դրանով պայմանավորված՝ անձանց կյանքին և առողջությանը վնաս պատճառելու հավանականությունն առավել բարձր է, հանցագործության հետևանքը՝ հետիոտն Էլեն Սարգսյանին անզգուշությամբ մահ պատճառելը, գտնում է, որ Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին:
Այլ խոսքով՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Հովհաննես Փափազյանի կատարած հանցագործության հետևանքը, սուբյեկտիվ կողմի դրսևորումը և թույլ տրված ՃԵԿ կանոնների խախտումները հակադարձ համեմատական են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությանը և որպեսզի նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացվի՝ պետք է գործի նյութերից բխող համոզվածություն ունենա, որ մեղադրյալը կարող է ուղղվել առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու և այդ կերպ հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին, մինչդեռ սույն գործով նման համոզվածության հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ Հովհաննես Փափազյանը պետք է կրի պատիժը և նման պարագայում Պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ՝ Հովհաննես Փափազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից բավարար չափով հիմնավորված են, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմք չկա, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Պաշտպանի և Տուժողի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքները` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 352-րդ, 359-րդ, 361-րդ, 363-րդ, 367-րդ, 370-րդ և 371-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպան Գեորգի Մելիքյանի և տուժող Հենրի Սարգսյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել:
Մեղադրյալ Հովհաննես Կարենի Փափազյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/3430/01/24 քրեական գործով 2025 թվականի ապրիլի 18-ին կայացված դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Կ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ


Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ