ԵԴ1/3424/01/24






Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«23» դեկտեմբերի 2024 թվական քաղաք Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ԷԴՄՈՆԴ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ՀԱՅԿԱԶ ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆԻ

«Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (ծնված՝ 02․01․1996 թվականին՝ Կոտայքի մարզի Չարենցավան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, չդատված, աշխատում է շինարարությունում՝ որպես բանվոր, հաշվառված և բնակվող՝ Կոտայքի մարզ, քաղաք Չարենցավան, 5-րդ թաղամաս, 12-րդ շենք, 12-րդ բնակարան հասցեում, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը)։

1. Նկարագրական մաս.
2023 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-0453-23 քրեական վարույթը։
2024 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
2024 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2024 թվականի նոյեմբերի 20-ին մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան են մուտքագրվել թիվ 60045323 քրեական վարույթի նյութերը։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին քրեական գործը թիվ ԵԴ1/3424/01/24 համարի ներքո հանձնվել է դատավոր Վ․Ջիվանյանին, որով 2024 թվականի նոյեմբերի 25-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ավարտվել են հիմնական դատալսումները և Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ` Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ին իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։

1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն.
Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ «նա չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, հարբած (ոչ սթափ) վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց:
Այսպես.
Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք և գտնվելով 0,207 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ ժամը 23։06-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 34 VM 521 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180154952 արձանագրությունը:»։

1.2. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներ.
Դատաքննությամբ հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները՝
1.2.1. Մեղադրյալ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը, դատաքննության փուլում հայտնեց, որ հարսանիքից տուն գնալուց եղել է ոգելից խմիչք օգտագործած վիճակում, չի ունեցել վարորդական իրավունք, և պարեկները կանգնեցրել են։ Քանի որ տունը մոտ է եղել, չգիտակցելով վարել է ավտոմեքենան, հիմա գիտակցում է իր սխալը։
Պատասխանելով հանրային մեղադրողի հարցին հայտնեց, որ վարել է հորը պատկանող մեքենան՝ կանաչ «Մերսեդես» մակնիշի 34 VM 521 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։
Պատասխանելով Դատարանի հարցերին՝ մեղադրյալը հայտնեց, որը դեպքը եղել է գիշերային ժամը 23։06-ին, ինքը երբևէ վարորդական վկայական չի ունեցել։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

1.2.2. Թիվ 074587 ստուգաչափման վկայականը, համաձայն որի՝ 91100881 գործարանային համարի Jupiter X/RP տեսակի ալկոտեստերն ուժի մեջ է մինչև 2023թ․ հուլիսի 12-ը, չափման տիրույթը 0,000-2,000 մգ/լ է։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1, գ.թ. 3-3ա/

1.2.3. Անձի սթափության վիճակի զննության արձանագրությունը, որի համաձայն՝ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի 1 լիտր արտաշնչած օդի մեջ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0,207 մգ/լ:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1, գ.թ. 5/

1.2.4. Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180154952 արձանագրությունը, որի համաձայն՝ 01․11․2022թ․ ք․Երևան, Թբիլիսյան խճուղում ժամը 23։00-ին տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1, գ.թ. 4/

1.2.5. ՀՀ էլեկտրոնային կառավարման համակարգից ստացված քաղվածքի պատճենը, որի համաձայն՝ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի վարորդական վկայական ունենալու վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 6/

1.2.6. Զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը, որի համաձայն՝ զննվել են թիվ 8180154952 արձանագրությունը, թիվ 074587 ստուգաչափման վկայականը, անձի սթափության վիճակի զննության արձանագրությունը և ՀՀ էլեկտրոնային կառավարման համակարգից ստացված քաղվածքի պատճենը։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1, գ.թ. 13-14/

1.2.7. Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, որի համաձայն՝ թիվ 8180154952 արձանագրությունը, թիվ 074587 ստուգաչափման վկայականը, անձի սթափության վիճակի զննության արձանագրությունը և ՀՀ էլեկտրոնային կառավարման համակարգից ստացված քաղվածքի պատճենը ճանաչվել են արտավարութային փաստաթուղթ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1, գ.թ. 15-16/

Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է նաև հետևյալ ապացույցները.

1.2.8. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 և ձև 9 տեղեկանքները, դատվածության և հետախուզման առկայության հարցումների ձև 8 և ձև 9 պատասխանները, ինչպես նաև Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 27․05․2024թ․ թիվ ԿԴ/0367/01/24 դատավճիռը և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունից ստացված գրությունը, համաձայն որոնց՝ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը հանցանքը կատարելու պահին դատված չի եղել, իսկ 27․05․2024թ․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանքի, 02․12․2024 թվականի դրությամբ նշանակված տուգանքի գումարից վճարումներ չի կատարել։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը և հատոր 1, գ.թ. 18, 20ա/

1.2.9. Պետական եկամուտների կոմիտեի տվյալների շտեմարանի քաղվածքը, համաձայն որի՝ հարցվող ժամանակահատվածում Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի ամսական եկամուտների վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

1․2․10․ Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տվյալների շտեմարանի քաղվածքը, համաձայն որի՝ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանն ամուսնացած է, ունի 2022 թվականին ծնված մեկ երեխա։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

1.3. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով սույն գործով ձեռքբերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, եզրահանգում է․ հաստատված է, որ մեղադրյալ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք և գտնվելով 0,207 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ ժամը 23։06-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 34 VM 521 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը։ Մասնավորապես՝ մեղադրյալն իր ցուցմունքով նշել է, որ չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք ալկոհոլ օգտագործած վիճակում մեղադրանքում նշված օրը և ժամը վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 34 VM 521 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությամբ արձանագրվել է մեղադրանքում նշված ժամանակահատվածում մեղադրյալի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը, սթափության զննության կտրոնով արձանագրվել է մեղադրյալի՝ տվյալ ժամանակ ոչ սթափ լինելու հանգամանքը, ՀՀ ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի հաշվառման շտեմարանից արտատպված քաղվածքով արձանագրվել է մեղադրյալի՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունենալը։
Դատարանը հաստատված է համարում նաև, որ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը, տալով խոսոտվանական ցուցմունքներ, համագործակցել է վարույթն իրականացնող մարմնի հետ, չի վիճարկել առաջադրված մեղադրանքը։

2. Պատճառաբանական մաս.
2.1. Քննարկելով մեղադրյալ Հայկազ Բալասանյանին առաջադրված մեղադրանքի փաստակազմը հաստատված լինելու հանգամանքը և դրա իրավաբանական որակումը՝ Դատարանը պետք է պատասխանի հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
բ) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
գ) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
դ) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ.
ե) դատապարտված մեղադրյալի արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման։
2.1.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Դատարանը գտնում է, որ հետազոտված ապացույցներով հաստատվել է, որ մեղադրյալ Հայկազ Բալասանյանը, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք և գտնվելով 0,207 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ ժամը 23։06-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 34 VM 521 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը։
2.1.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
(…)»:
Նշված հանցակազմի օբյեկտը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործումն ապահովող հասարակական հարաբերություններն են, օբյեկտիվ կողմը՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը: Սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ, իսկ սուբյեկտը 16 տարին լրացած անձն է։
Հաստատված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են բերված հանցակազմի հատկանիշներին, հետևաբար ապացուցված է արարքի քրեական հակաիրավականությունը։
2.1.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Հետազոտված ապացույցներով՝ մեղադրյալի ցուցմունքով, անձի սթափության վիճակի զննության արձանագրությամբ, վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180261480 արձանագրությամբ և մեղադրյալի ցուցմունքով հաստատվել է, որ մեղադրյալ Հայկազ Բալասանյանին վերագրված արարքը կատարվել է նրա կողմից։
2.1.3. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Քննարկվող հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Այսինքն՝ հանցավորը գիտակցում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ կասեցված լինելու կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունենալու պայմաններում՝ հարբած (ոչ սթափ) վիճակում, կամ հրաժարվում կամ խուսափում է սթափության վիճակի զննություն անցնելուց։ Տվյալ դեպքում մեղադրյալի ցուցմունքով, ՀՀ էլեկտրոնային կառավարման համակարգից արտատպված քաղվածքով հաստատվել է, որ նա գիտակցել է, որ չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք՝ հարբած (ոչ սթափ) վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց, հետևապես հաստատվել է դատապարտված մեղադրյալ Հայկազ Բալասանյանի մեղքը նրան վերագրված արարքի կատարման մեջ։
2.1.4. Անդրադառնալով «ե» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Սույն գործի դատաքննությամբ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ապացուցված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նկարագրված դիսպոզիցիային։
2.2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով պատիժ է նախատեսվում տուգանք` առավելագույնը քսանապատիկի չափով, հանրային աշխատանքներ` ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կարճաժամկետ ազատազրկում` մեկից երկու ամիս ժամկետով, ազատազրկում` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ դատապարտված մեղադրյալ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ.
դ) Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
2.2.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(․․․)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
(․․․)
10) հանցանք կատարած անձի մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը, հանցագործության այլ մասնակցին բացահայտելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն, գործով ապացույց ձեռք բերելուն աջակցելը,
(․․․)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:
3. Եթե սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք:»:
Տվյալ դեպքում Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետը՝ որպես Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում խնամքին մեկ անչափահասի առկայությունը, իսկ նույն հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետի հիմքով՝ խոստովանական ցուցմունքներ տալը։ Բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում նաև առաջադրված մեղադրանքում իրեն ամբողջությամբ մեղավոր ճանաչելը և զղջալը (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշում):
2.2.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի՝ իր կողմից կատարած հանցանքների համար։
2.2.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
(…):»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ քրեական գործով արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…): Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»: (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39-րդ կետը)։
Անդրադառնալով արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-15-րդ կետերը):
Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում անդրադառնալով Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելուն՝ Դատարանը հիմք է ընդունում հետևյալ հանգամանքները.
- մեղադրյալ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցագործություն,
- հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը՝ խոստովանել է իր կողմից կատարած իրավախախտումը,
- նրա անձը բնութագրող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ հանցանքը կատարելու պահին դատված չի եղել, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 2.2.1 կետում նշված հանգամանքները և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալ Հայկազ Բալասանյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նրան վերագրվող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն չափով տուգանք` հանցանքի պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում և չափերով:
(...)
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(...)
5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։
(․․․)»։
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 1-ի դրությամբ Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանված է եղել 68000 դրամը։
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանին մեղսագրվող արարքի համար տուգանքի ձևով նախատեսված պատժի նվազագույն չափը կազմում է հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկը, ինչպես նաև այն, որ նրա՝ հանցանքը ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում ստացած միջին ամսական եկամուտների վերաբերյալ տեղեկություն առկա չէ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ տուգանք պատժատեսակի չափը հաշվարկելիս որպես ելակետ պետք է ընդունել նրա կողմից հանցանք կատարելու պահին գործող Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափը, այսինքն՝ 68.000 (վաթսունութ հազար) ՀՀ դրամը, ինչպիսի պայմաններում նրա նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակվելիք պատժաչափը կազմում է 340000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամ:
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 27․05․2024թ․ թիվ ԿԴ/0367/01/24 դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք 375․000 ՀՀ դրամի չափով, որը չի վճարվել։ Այսինքն՝ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանն ունի չկրած պատիժ, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասով, համաձայն որի՝ «Պատիժը նշանակվում է սույն հոդվածի կանոններով, եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո պարզվի, որ դատապարտյալը մեղավոր է նաև մեկ այլ հանցանքի համար, որը նա կատարել է նախքան առաջին գործով դատավճիռ կայացնելը: Այս դեպքում վերջնական պատժի ժամկետին հաշվակցվում է առաջին դատավճռով նշանակված պատժի կրած մասը և պատժի կրման սկիզբ է համարվում առաջին դատավճռով նշանակված պատժի կրման սկիզբը:»։
Ելնելով վերոգրյալից՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կանոններով հանցանքների համակցությամբ նշանակված պատժին պետք է լրիվ գումարել Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 27․05․2024թ․ թիվ ԿԴ/0367/01/24 դատավճռով նշանակված 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը և Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ տուգանք՝ 715․000 (յոթ հարյու տասնհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
2.2.4. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Միաժամանակ հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանը չի առարկել տուգանք պատժատեսակին, սակայն նշել է, որ ի վիճակի չէ նշանակված տուգանքն անհապաղ և ամբողջությամբ վճարել և միջնորդել է թույլատրել այն վճարել մեկ տարվա ընթացքում, ուստի Դատարանը, հաշվի առնելով մեղադրյալի խնամքին մեկ անչափահասի առկայությունը և կայուն եկամուտ չունենալը, թույլատրելի է համարում նրա կողմից տուգանքը մաս առ մաս վճարելը՝ 1 տարի ժամկետում:
2.3. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի արգելադրման, վարութային ծախսերի, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում։
2.4. Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի կարգավորումներով, գտնում է, որ քրեական գործով ապացույցները պետք է թողնել քրեական գործի նյութերում։
2.5. Անդրադառնալով մեղադրյալ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
2.6. Սույն դատական ակտը կայացնելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 99-րդ, 276-րդ, 347-350-րդ հոդվածներով։
3. Եզրափակիչ մաս.
Ելնելով վերոգրյալից` Դատարանը

ՎՃՌԵՑ

Մեղադրյալ Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ տուգանք՝ հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով՝ 340․000 երեք հարյուր քառասուն հազար ՀՀ դրամ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կանոններով հանցանքների համակցությամբ նշանակված պատժին լրիվ գումարել Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 27․05․2024թ․ թիվ ԿԴ/0367/01/24 դատավճռով նշանակված 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը և Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք՝ 715․000 (յոթ հարյու տասնհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի կանոններով Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքի վճարման համար սահմանել 1 (մեկ) տարի ժամկետ և թույլատրել տուգանքը վճարել մաս առ մաս՝ յուրաքանչյուր ամիս հավասարաչափ վճարելու կարգով:
Հայկազ Էդմոնդի Բալասանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով ապացույցները թողնել քրեական գործի նյութերում։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ