Գործ ԵԴ1/3382/01/24





Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ

նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Լ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրող՝ Երևան քաղաքի Արաբկիր և
Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ
Դ.ԿՅՈՒՐԵՂՅԱՆԻ
մեղադրյալ՝ Ռ.ՍԱՐԴԱՐՅԱՆԻՆ

2025 թվականի հունվարի 17-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝
Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի՝ ծնված՝ 07.12.1985թ., ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չի աշխատում, ամուսնալուծված, չդատապարտված, հաշվառված և բնակվող՝ ք.Երևան, Լեփսիուսի 2-րդ շենքի 17-րդ բնակարան հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /երեք դրվագ/, որպես խափանման միջոց է ընտրված բացակայելու արգելքը:

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1 2022 թվականի հոկտեմբերի 07-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 14833822 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 1/:
1.2 2023 թվականի փետրվարի 03-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60191623 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 27/:
1.3 2023 թվականի փետրվարի 17-ին որոշում է կայացվել թիվ 60191623 քրեական վարույթը թիվ 14833822 քրեական վարույթին միացնելու և նախաքննությունը թիվ 14833822 համարի ներքո շարունակելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 31-32/:
1.4 2022 թվականի դեկտեմբերի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60879222 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 46/:
1.5 2023 թվականի մարտի 30-ին որոշում է կայացվել թիվ 60879222 քրեական վարույթը թիվ 14833822 քրեական վարույթին միացնելու և նախաքննությունը թիվ 14833822 համարի ներքո շարունակելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 57-58/:
1.6 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /հատոր 1-ին, գ.թ. 87-88/:
1.7 Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 14833822 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ռ.Սարդարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց բացակայելու արգելք կիրառելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 90-91/:
1.8 2024 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Ռ.Սարդարյանին մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 92-95/:
1.9 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին կազմվել է թիվ 14833822 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին, գ.թ. 102-108/:
1.10 2024 թվականի նոյեմբերի 13-ին որոշում է կայացվել թիվ 14833822 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին։
1.11 2024 թվականի նոյեմբերի 18-ին թիվ 14833822 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով նույն օրը թիվ ԵԴ1/3382/01/24 համարի ներքո մակագրվել և նույն թվականի նոյեմբերի 19-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին։
1.12 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.13 2025 թվականի հունվարի 17-ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Ռ.Սարդարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքն անփոփոխ թողնելու մասին:
1.14 2025 թվականի հունվարի 17-ին որոշում է կայացվել հիմնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.15 2025 թվականի հունվարի 17-ին կայացվել է մեղադրական վերդիկտ և նույն օրը որոշում է կայացվել լրացուցիչ դատալսումներ նշանակելու մասին:

2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2.1 Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է ներկայացվել պատժի սպառնալիքով, մեղավորությամբ կատարված այն արարքների կատարման համար, որ նա, «չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, և գտնվելով 0.624 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի օգոստոսի 03-ին, ժամը՝ 06:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում վարել է «Նիսսան» մակնիշի 36 ZN 295 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180131557 արձանագրությունը:
Բացի այդ, Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, և գտնվելով 0.460 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի դեկտեմբերի 08-ին, ժամը՝ 03:45-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Խանջյան փողոցում վարել է «Նիսսան» մակնիշի 36 ZN 295 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180164309 արձանագրությունը:
Բացի այդ, Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, և գտնվելով 0.929 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի մարտի 09-ին, ժամը՝ 06:25-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հերացու փողոցում վարել է «Օպել» մակնիշի 35 TX 956 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180099993 արձանագրությունը»:

3. Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
3.1 Զննություն կատարելու մասին 2023 թվականի հունվարի 12-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ 2022 թվականի օգոստոսի 3-ին՝ ժամը 06:55-ին ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն, համաձայն որի նույն օրը՝ ժամը 06:20-ին, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը վարել է «Նիսսան» մակնիշի 36 ZN 295 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը՝ չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և գտնվելով ոչ սթափ վիճակում: Քրեական վարույթում առկա է Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի ստուգաչափման ենթարկելու վերաբերյալ թիվ 00156 զննման կտրոնի պատճենը, որի զննությամբ պարզվեց, որ ստուգաչափման սարքի համարն է 91101011, զննման ամսաթիվը՝ 03.08.2022, ստուգումը կատարվել է ավտոմատ, ժամը 06:52:45-ին, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.624 մգ/լ, վարորդի անունը՝ Ռուզաննա, ազգանունը՝ Սարդարյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 36 ZN 299, ՊԾ տեսուչ Սարգսյան, կրծքանշանի համար 06176: Առկա է նաև սթափության սարքի ստուգաչափման թիվ 072082 վկայականը, որի զննությամբ պարզվեց, որ ստուգաչափման թվականն է՝ 27.06.2022թ., այն ուժի մեջ է մինչև 2023 թվականի հունիսի 27-ը: Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոտեստեր գործարանային համարը՝ 91101011, տեսակը՝ «Jupiter», չափման տիրույթը՝ 0.000-1.200 մգ/լ:
Նյութերում առկա է նաև ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված /սոցիալական քարտ 5712850575/ տվյալներով անձի վարորդական վկայականի որոնման արդյունքը, համաձայն որի՝ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը չունի վարորդական վկայական /հատոր 1-ին գ.թ. 17, դատական նիստի արձանագրություն/:
3.2 Զննություն կատարելու մասին 2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180164309 որոշման պատճենի զննությամբ պարզվել է, որ 08.12.2022թ.՝ ժամը 04:05-ին, ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի պարեկ Վարուժան Դերենիկի Ազիզյանի /05388/ կողմից Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն, ըստ որի Ռուզաննա Սարդարյանը նույն օրը՝ ժամը 03:45-ին, «Նիսսան» մակնիշի 36 ZN 295 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Խանջյան փողոցում չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և ոչ սթափ վիճակում: Արձանագրության տակ վարորդը հրաժարվել է ծանոթանալուց և ստորագրելուց, վկայությամբ նույն վաշտի ավագ պարեկի:
Ստուգաչափման թիվ 071972 վկայականի պատճենի զննությամբ պարզվել է, որ ստուգաչափման թվականն է՝ 13.06.2022թ., այն ուժի մեջ է մինչև 13.06.2023թ.-ը: Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ Ալկոտեսեր, գործարանային համարը՝ 91100535, տեսակը՝ Jupiter, չափման տիրույթը՝ 0.000-1.200 մգ/լ, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է՝ ՀՀ ՊԾ-ին:
Ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնի պատճենի զննությամբ պարզվել է, որ սարքի համարն է 91100535, զննման համարը՝ 02926, զննման ամսաթիվը՝ 08.12.2022, ստուգումը կատարվել է ավտոմատ, ժամը 03:57:55-ին, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.460 մգ/լ, վարորդի անունը՝ Ռուզաննա, ազգանունը՝ Սարդարյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 36ZN295, Պ/Ծ տեսուչի ազգանունը՝ Մեջլումյան, կրծքանշանի համար 01492, ստորաբաժանում՝ 3-րդ գումարտակի 1-ին վաշտ:
Վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180099993 որոշման պատճենի զննությամբ պարզվել է, որ 09.03.2022թ.՝ ժամը 06:35-ին, ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի պարեկ Աստվածատուր Գարեգինի Կակոսյանի /10626/ կողմից Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն, ըստ որի Ռուզաննա Սարդարյանը նույն օրը՝ ժամը 06:25-ին, «Օպել» մակնիշի 35 TX 956 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Հերացի փողոցում՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձը և ոչ սթափ վիճակում, իսկ նշված որոշումը կայացվել է 24.06.2022թ.-ին:
Սթափության սարքի ստուգաչափման թիվ 061995 վկայականի պատճենի զննությամբ պարզվել է, որ ստուգաչափման թվականն է՝ 30.12.2021թ., այն ուժի մեջ է մինչև 30.12.2022թ.-ը: Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ Ալկոտեստեր, գործարանային համարը՝ 861723, տեսակը՝ Jupiter, չափման տիրույթը՝ 0.000-1.200 մգ/լ, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է՝ ՀՀ ՊԾ-ին:
Ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնի պատճենի զննությամբ պարզվել է, որ սարքի համարն է 861723, զննման համարը՝ 05276, զննման ամսաթիվը՝ 09.03.2022, ստուգումը կատարվել է ավտոմատ, ժամը 06:30:13-ին, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0,929 մգ/լ, վարորդի անունը՝ Ռուզաննա, ազգանունը՝ Սարդարյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 35TX956, Պ/Ծ տեսուչի ազգանունը՝ Ադամյան, կրծքանշանի համար 10928, ստորաբաժանում՝ 2-րդ գումարտակի 1-ին վաշտ /հատոր 1-ին գ.թ. 76-77, դատական նիստի արձանագրություն/:
3.3 Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի վերաբերյալ 8180164309 վարչական իրավախախտման գործով արձանագրության, թիվ 02926 սթափության զննման կտրոնի, ստուգաչափման թիվ 071972 վկայականի, 8180099993 վարչական իրավախախտման արձանագրության և որոշման, թիվ 05276 սթափության զննման կտրոնի, ստուգաչափման թիվ 061995 վկայականի, ինչպես նաև ՃՈ-ից ստացված տեղեկություններ տրամադրող գրության պատճենները /հատոր 1-ին գ.թ. 4-6, 8, 18-19, 22-25, 39-40, 42, 45, 65-69, 71-72, 78-79 դատական նիստի արձանագրություն/:
3.4 Մեղադրյալ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանն օգտվելով իր դատավարական իրավունքից հրաժարվեց հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տալ՝ հայտնելով, որ ընդունում է մեղքը և զղջում կատարվածի համար /դատական նիստի արձանագրություն/:

4. Լրացուցիչ դատալսումներ.
4.1 Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեցին՝
- ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը հանդիսանում է չդատապարտված /հատոր 1-ին, գ.թ. 80, դատական նիստի արձանագրություն/,
- ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ի գրությունը և դրան կից էլեկտրոնային փաստաթուղթը, որոնց համաձայն՝ հանցանքը ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի ստացած միջին ամսական եկամուտները չեն գերազանցում Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը /դատական նիստի արձանագրություն/:
4.2 Մեղադրյալը հայտնեց, որ եթե Դատարանն իր նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակի ինքն ի վիճակի չէ այն անհապաղ վճարել, քանի որ չունի աշխատանք, միաժամանակ՝ խնդրեց հնարավորություն տալ այն մաս առ մաս վճարել /դատական նիստի արձանագրություն/:

5. Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.
5.1 Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված թույլատրելի ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանն ապացուցված է համարում, որ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը, չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, և գտնվելով 0.624 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի օգոստոսի 03-ին, ժամը՝ 06:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում վարել է «Նիսսան» մակնիշի 36 ZN 295 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180131557 արձանագրությունը:
Բացի այդ, Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, և գտնվելով 0.460 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի դեկտեմբերի 08-ին, ժամը՝ 03:45-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Խանջյան փողոցում վարել է «Նիսսան» մակնիշի 36 ZN 295 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180164309 արձանագրությունը:
Բացի այդ, Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, և գտնվելով 0.929 մգ/լ ալկոհոլային խմիչք օգտագործած ոչ սթափ վիճակում, 2022 թվականի մարտի 09-ին, ժամը՝ 06:25-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հերացու փողոցում վարել է «Օպել» մակնիշի 35 TX 956 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180099993 արձանագրությունը:
Այլ կերպ, Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանը մեղավորությամբ կատարել է իրեն մեղսագրված արարքները, որոնց համար կիրառելի են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասը:
5.2 Հաստատված համարելով մեղադրյալ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ՝ Դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (2022 թվականի մարտի 09-ի դրվագով) մեղադրյալի քրեական պատասխանատվության և պատժի հարցին, այսպես.
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
Նույն օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը հետադարձ ուժ ունի, այսինքն՝ տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում՝ այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն:
2. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի:
3. Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը»:
Համանման կարգավորում է նախատեսված 2021 թվականի մայիսի 05-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածով, որի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
2. Արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ: Նշված դեպքում այն տարածվում է մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնց վերաբերյալ դեռևս առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտ։
3. Եզրափակիչ դատավարական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ։ Եզրափակիչ դատավարական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե նշանակված պատիժն ավելի խիստ է ուժի մեջ մտած օրենսդրությամբ նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետից, կամ նշանակված պատժատեսակն ավելի խիստ է ուժի մեջ մտած օրենսդրությամբ նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակից։ Նշված դեպքերում այն տարածվում է մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնք կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն։
4. Հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե դա նախատեսված է օրենքով։
5. Հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարելուց հետո ուժի մեջ մտած, սակայն մինչև իրավասու մարմնի կողմից եզրափակիչ դատավարական ակտը կայացնելն ուժը կորցրած միջանկյալ քրեական օրենսդրությունը հետադարձ ուժով կիրառվում է սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան։
6. Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ մասնակիորեն խստացնող օրենքը սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը»:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
երկու տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.
/.../
3. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելն անձը կատարում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանք: Այս դեպքում վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքի ավարտված համարելու պահից:
4. Վաղեմության ժամկետի ընթացքը կասեցվում է, եթե անձը խուսափում է քննությունից կամ դատից: Այս դեպքում վաղեմության ընթացքը վերսկսվում է անձին ձերբակալելու կամ մեղայականով նրա ներկայանալու պահից: Ընդ որում, անձը չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկվել, եթե ոչ մեծ ծանրության կամ միջին ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է տասը տարի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից՝ քսան տարի, և վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատված չի եղել նոր հանցագործությամբ:
/.../»:
Նույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
Նույն օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ վեց ամսից մեկ տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով»:
2021 թվականի մայիսի 05-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
1) 5 տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքի դեպքում.
/…/
6. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելն անձը կատարում է նոր հանցանք: Այդ դեպքում յուրաքանչյուր հանցագործության համար վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքն ավարտվելու պահից:
7. Վաղեմության ժամկետի ընթացքը կասեցվում է, եթե անձը խուսափում է քննությունից: Այս դեպքում վաղեմության ընթացքը վերսկսվում է անձին ձերբակալելու կամ մեղայականով նրա ներկայանալու պահից: Ընդ որում, անձը չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկվել, եթե ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքն ավարտվելու օրվանից անցել է 15 տարի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքն ավարտվելու օրվանից՝ 25 տարի, և վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատված չի եղել նոր հանցագործությամբ:
/…/»:
Նույն օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ:»
Նույն օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով»:
2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված և գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
/.../
12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից.
/.../
4. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 11-14-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքների առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում:
Արարքը քրեականացնող կամ հանցագործության համար պատասխանատվությունը խստացնող, ինչպես նաև անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքին հետադարձ ուժ տալն անթույլատրելի է, և այդ առումով գործում է բացարձակ օրենսդրական արգելք: Հակառակ նշվածին՝ արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքին հետադարձ ուժ տալու պարտադիրությունը բխում է մարդու հիմնարար իրավունքներն ամրագրող և´ միջազգային, և´ ներպետական իրավական ակտերից: Նշված ելակետային դրույթն արտացոլում է համընդհանուր ճանաչում ստացած իրավունքի այն հիմնարար սկզբունքը, ըստ որի՝ «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (nullum crimen, nulla poena sine lege), ինչն իրավունքի գերակայության կարևորագույն տարրերից է, ունի բացառիկ նշանակություն մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, հետևաբար, նշված սկզբունքից շեղումը բացարձակապես անթույլատրելի է։
Միևնույն ժամանակ, ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողության ընդհանուր կանոնն ունի նաև բացառություն։ Քրեական օրենքը հետադարձ ուժ է ստանում, այսինքն` դրա գործողությունը տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց վրա հետևյալ դեպքերում.
ա. նոր օրենքը վերացնում է արարքի հանցավորությունը (ապաքրեականացում),
բ. նոր օրենքը մեղմացնում է պատիժը,
գ. նոր օրենքն այլ կերպ բարելավում է հանցանք կատարած անձի վիճակը։
Հետևաբար, եթե նոր ընդունված օրենքը պարունակում է վերը նշված պայմաններից առնվազն մեկը, ապա իրավակիրառող մարմինը պարտավոր է դրա գործողությունը տարածել մինչև օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում` այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են այն, սակայն ունեն դատվածություն։
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածում սահմանվել են քրեական օրենքի հետադարձ կիրառման կանոնները: Նույն հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերի համադրած վերլուծության արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ․
1. Նոր օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված բարելավող քրեական օրենքի հետադարձ ուժը տարածվում է մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնց վերաբերյալ առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտ (դատավճիռ): Այսինքն` մինչև մեղադրական դատավճռի ուժի մեջ մտնելը նոր ընդունված բարելավող նորմը տարածվում է մինչ այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը կատարված արարքների և նախաձեռնված վարույթների (հարուցված քրեական գործեր) նկատմամբ, եթե․
ա․ ընդունվել է հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող օրենք:
Այս դեպքում քրեական հետապնդումը ենթակա է ամբողջությամբ կամ համապատասխան մասով դադարեցման,
բ․ ընդունվել է պատիժը, այդ թվում` պատժի նվազագույն և/կամ առավելագույն շեմերը, պատժատեսակը, այլ քրեաիրավական ներգործության միջոցները մեղմացնող օրենք:
Այս դեպքում վարույթը շարունակվում, և մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժը նշանակվում է նոր, առավել բարենպաստ քրեաիրավական նորմով:
2. Նոր օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 3-րդ մասում ամրագրված բարելավող քրեական օրենքի հետադարձ ուժը վերաբերում է եզրափակիչ դատավարական ակտի (դատավճռի) օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխություններին: Այսինքն, կայացված եզրափակիչ դատավարական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո անձի վիճակը բարելավող փոփոխությունները տարածվում են մինչ օրենքի փոփոխությունը դատապարտված անձանց վրա, եթե․
ա․ ընդունվել է հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող օրենք:
Այս դեպքում անձի կատարած արարքը դադարում է ամբողջությամբ կամ մասնակի հանցավոր լինելուց, և անկախ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի առկայությունից` այն ենթակա է «համապատասխանեցման» (վերանայման),
բ․ ընդունվել է պատիժը մեղմացնող օրենք։
Այս դեպքում անձի կատարած արարքի համար նշանակված պատիժը ենթակա է «համապատասխանեցման» (վերանայման)` պայմանով, որ նախկին նշանակված պատիժը (պատժատեսակը) ավելի խիստ է, քան նոր օրենքով այդ հանցագործության համար նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետը կամ տեսակը: Նշված կարգավորումը տարածվում է նաև դատվածության վրա:
Ամփոփելով` Դատարանն արձանագրում է, որ անձի արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը որևէ պարագայում հետադարձ ուժ չունի և չի կարող տարածվել մինչ այդ կատարված արարքների վրա: Արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ անկախ հանցանքը կատարելու ժամանակից կամ վարույթն ավարտված լինելու հանգամանքից, և հետադարձությամբ կիրառվում է մինչ օրենքն ուժի մեջ մտնելը առկա քրեաիրավական հարաբերությունների նկատմամբ: Պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունը նույնպես ունի հետադարձ ուժ և ամբողջությամբ կիրառվում է մինչ համապատասխան օրենքի փոփոխությունը կատարված արարքների նկատմամբ, բացառությամբ եթե այդ արարքների մասով քրեական վարույթը հանգուցալուծվել է և առկա է օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտ (դատավճիռ): Օրինական ուժ ստացած եզրափակիչ դատավարական ակտի (դատավճռի) առկայության պարագայում պատիժը մեղմացնող օրենքը ունի հետադարձ կիրառություն, միայն եթե դատավճռով նշանակված պատիժն ավելի խիստ է նոր օրենքի սահմանված պատժից (տեսակից և այլն):
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով քրեական պատաuխանատվությունից ազատվելու՝ վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով պատիժ չնշանակելու հարցը պետք է գնահատման առարկա դառնա 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, քանի որ 2021 թվականի մայիսի 05-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
Վերաշարադրվածից հետևում է, որ անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով՝ վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով ենթակա չէ պատժի, եթե գոյություն ունեն հետևյալ երեք պայմանների միաժամանակյա առկայությունը`
ա/ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է երկու տարի,
բ/ վաղեմության ժամկետը չի ընդհատվել նոր (միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր) հանցանք կատարելու հիմքով,
գ/ վաղեմության ժամկետը չի կասեցվել՝ անձի՝ քննությունից կամ դատից խուսափելու հիմքով:
Տվյալ դեպքում Ռ.Սարդարյանի կողմից մեղավորությամբ կատարված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը հանդիսանում է ոչ մեծ ծանրության հանցանք, քրեական գործում առկա չեն տվյալներ Ռ.Սարդարյանի կողմից քննությունից կամ դատից խուսափելու վերաբերյալ, ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի Ձև 8 տեղեկանքում առկա տվյալների համաձայն՝ հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից՝ 2022 թվականի մարտի 09-ից հետո, երկու տարվա ընթացքում վաղեմության ժամկետն ընդհատված չէ նոր հանցանք կատարելու հիմքով: Հետևաբար՝ Դատարանը, գտնում է, որ առկա են Ռ.Սարդարյանի կողմից կատարված ոչ մեծ ծանրության հանցանքի վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով վերջինիս նկատմամբ պատիժ չնշանակելու պայմանները:
Այսպիսով՝ Դատարանը գտնում է, որ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի համար չպետք է նշանակել պատիժ՝ արարքի վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով:
5.3 Դատարանն, անդրադառնալով Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքներում մեղադրյալի քրեական պատասխանատվության և պատժի հարցին, գտնում է, որ մեղադրյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` Դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործությունների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով: Մասնակի գումարման դեպքում վերջնական պատիժը պետք է ավելի լինի, քան համակցության մեջ մտնող հանցագործությունների համար նշանակված առավել խիստ պատիժը: Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժը որոշելիս մասնակի գումարվող պատիժը չի կարող պակաս լինել տվյալ պատժատեսակի համար սույն օրենսգրքով նախատեսված նվազագույն չափից կամ ժամկետից, սակայն վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ և 9-րդ մասերով նախատեսված առավելագույն չափը կամ ժամկետը:
/…/
9. Հանցագործությունների համակցության դեպքում մյուս պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու դեպքում նշանակվող վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակի համար սահմանված առավելագույն ժամկետը կամ չափը:
/…/»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2րդ մասի համաձայն՝ «Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով»:
5.4 Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Ռուզաննա Սարդարյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործությունների եղանակը, շարժառիթն ու նպատակը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք արձանագրում է մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը:
Մեղքն ընդունելը որպես մեղմացնող հանգամանք դիտարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում արագացված վարույթի կիրառմամբ պայմանավորված մեղադրյալի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մոտեցումն, ըստ որի՝ «/.../ մեղքն ընդունելը կամ չընդունելն անձի սուբյեկտիվ իրավունքն է, որը նախատեսված և երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով։ Հետևաբար, մեղքը չընդունելը չի կարող պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվել և հակառակը` մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար։ Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է /.../ (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27 կետը):
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:
Դատարանը, որպես Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի անձը բնութագրող հանգամանք է արձանագրում դատապարտված չլինելը:
5.5 Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «(…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Գոռ Գագիկի Ավետիսյանի և Արմեն Իշխանի Հովակիմյանի գործով 2010թ. նոյեմբերի 5-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ անդրադառնալով նշանակվող պատժի արդարացիության պահանջին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ՝ «(…) հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և, ելնելով քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու, նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»:
5.6 Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.1 և 5.4 կետերում արձանագրված հանգամանքները, ղեկավարվելով 5.3 և 4.5 կետում մեջբերված նորմերով և իրավական դիրքորոշումներով, գտնում է, որ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով անհրաժեշտ է նշանակել հոդվածով նախատեսված առավել մեղմ պատժատեսակը՝ տուգանքը՝ նվազագույն չափով, ինչը բավարար է պատժի նպատակներին հասնելու համար:
5.7 Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ 2022 թվականի օգոստոսի 03-ի և 2022 թվականի դեկտեմբերի 08-ի դրվագներով նշանակվող տուգանքի ձևով պատժի չափին, Դատարանն արձանագրում է, որ 2003 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ընդունված «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանել 68000 դրամ»:
2022 թվականի դեկտեմբերի 07-ին ընդունված «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
««Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» 2003 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ՀՕ-66-Ն օրենքի (այսուհետ՝ Օրենք) 1-ին հոդվածում «68000» թիվը փոխարինել «75000» թվով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով (…)»:
Նույն օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի (…)»:
Այսինքն, 2023 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտած «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքով ղեկավարվելով մեղադրյալ Ռուզաննա Սարդարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու դեպքում վերջինիս համար կառաջանան անբարենպաստ հետևանքներ, ինչը կհակասի նույն օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասին:
5.8 Այպիսով Դատարանը գտնում է, որ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ
- ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի` 340.000 /երեք հարյուր քառասուն հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի` 340.000 /երեք հարյուր քառասուն հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ հանցագործությունների համակցությամբ, նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով՝ վերջնական պատիժ պետք է սահմանել տուգանք՝ 680.000 /վեց հարյուր ութսուն հազար/ ՀՀ դրամ, չափով:
5.9 Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.2 կետում արձանագրված հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարել տուգանքը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«/.../
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը`
1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով,
2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: /…/»:
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքը վճարելու համար պետք է սահմանել 12 /տասը/ ամիս ժամանակ՝ առաջին տասնմեկ ամիսներին՝ յուրաքանչյուր ամիս վճարել 52.000 /հիսուներկու հազար/ ՀՀ դրամ, իսկ վերջին՝ տասներկուերորդ ամսում՝ 56.000 /հիսունվեց հազար/ ՀՀ դրամ:
5.10 Քննության առնելով որպես արտավարութային փաստաթուղթն ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի տնօրինման հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո դրանք պետք է պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
5.11 Քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ նախնական դատալսման ընթացքում ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել նաև Ռ.Սարդարյանի կողմից ՀՀ պետական սահմանը հատելու ու անձնագրային գործարքներ կատարելու արգելքները:
5.12 Դատարանը գտնում է նաև, որ վարույթային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածով նախատեսված վարույթային ծախսը բացակայում է:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 99-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը.

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքներում:
Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ չնշանակել՝ Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով՝ քրեական պատաuխանատվությունից ազատվելու վաղեմության ժամկետն անցնելու հետևանքով:
Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 /երեք հարյուր քառասուն հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 /երեք հարյուր քառասուն հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ հանցագործությունների համակցությամբ, նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով՝ Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել տուգանք՝ 680.000 /վեց հարյուր ութսուն հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանին թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 680.000 /վեց հարյուր ութսուն հազար/ ՀՀ դրամ տուգանքը մաս առ մաս վճարել 12 /տասներկու/ ամիս ժամկետում, սահմանելով տուգանքի վճարման ժամանակացույց` առաջին տասնմեկ ամիսներին՝ յուրաքանչյուր ամիս վճարել 52.000 /հիսուներկու հազար/ ՀՀ դրամ, իսկ վերջին՝ տասներկուերորդ ամսում՝ 56.000 /հիսունվեց հազար/ ՀՀ դրամ:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենները պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Ռուզաննա Արևշատի Սարդարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները վերացնել:
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ