Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/3319/01/24
Վիճակագրական տողի համար :
15.4
Պատասխանող
Սոս Մնացականյան Սերոբի
Սոս Սերոբի
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Ռազմիկ Մարիկյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Ռազմիկ Մարիկյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-03-13 | 11:30 | 8 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-03-04 | 14:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-02-10 | 11:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-01-21 | 15:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2024-12-19 | 16:30 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2024-11-27 | 14:30 | 8 | Նիստը կայացել է |
ԵԴ1/3319/01/24
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ
«13» մարտի 2025թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)
նախագահող դատավոր Ռազմիկ Մարիկյան
դատական նիստերի քարտուղարներ Էդուարդ Սարգսյան
Իվետա Մուրադյան
Տաթևիկ Բաղդասարյան
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրողներ Արման Ալիխանյանի
Նարեկ Բարեկյանի
պաշտպան Ստեփան Ոսկանյանի
մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի
դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Սոս Սերոբի Մնացականյան (ծնված՝ 22.04.2001թ., հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, աշխատում է «Օյա» ռեստորանում որպես բար թենդեր, չդատված, ամուրի, բնակվում է քաղաք Երևան, Հալաբյան 23 շենքի 5 բնակարան հասցեում), մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի մայիսի 18-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60520624 քրեական վարույթը (այսուհետ՝ քրեական վարույթ):
2024 թվականի հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Արման Ալիխանյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի օգոստոսի 5-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 6-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտքագրվել թիվ 60520624 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3319/01/24 համարը, մակագրվել և 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին հանձնվել է դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանին:
2024 թվականի նոյեմբերի 19-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյան ընդհանուր իրավասության դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/3319/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին:
Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ այն արարքի համար, որ «նա չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և միաժամանակ գտնվելով ոչ սթափ վիճակում, վարել է տրանսպորտային միջոց:
Այսպես.
Սոս Սերոբի Մնացականյանը հանդիսանալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձ, գիտակցելով իր արարքի փաստական հանգամանքները, ուղղակի դիտավորությամբ, 2024 թվականի մայիսի 04-ին՝ ժամը 04:42-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Բաղրամյան պողոտայում ոչ սթափ վիճակում՝ (մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0.412 միլիգրամ) վարել է «Տոյոտա» մակնիշի 01 SL 500 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից կազմվել է արձանագրություն:»:
Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը և պաշտպան Ստեփան Ոսկանյանը միջնորդել են կիրառել արագացված վարույթ:
Հանրային մեղադրողը հրապարակել է մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքների իրավական գնահատականը:
Մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը, պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում:
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, որոշում է կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանից ստացված տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը դատվածություն չունի:
ՊԵԿ տվյալների շտեմարանից արտատպված տեղեկատվության համաձայն՝ Սոս Մնացականյանի եկամուտը դեպքին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում կազմել է 688.302 ՀՀ դրամ:
«Աջափնյակ 5» համատիրության նախագահի կողմից տրված բնութագիրը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը բնութագրվում է դրական:
«Օյա Ռեստորան»-ի մենեջերի տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը աշխատում է նշված ռեստորանում որպես բարմեն:
Գիտական ցուցահանդեսի կազմակերպման գործում կամավոր աջակցության համար տրված սերտիֆիկատը:
«Արմենիա» ՀԲԿ-ի տեղեկանքը, որի համաձայն Սոս Մնացականյանն ունի առողջական խնդիրներ:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի կողմից ընդունելու, արագացված վարույթ կիրառելու և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելու պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է հանդիսանում դատվածություն ունեցող անձի կողմից հանցանք կատարելը:
Որպես անձը բնութագրող տվյալ Դատարանը դիտում է Սոս Մնացականյանի դրական բնութագրվելը, աշխատանք ունենալը, առողջական խնդիրների առկայությունը:
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի՝ իր կատարած հանցանքի համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-րդ կետի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
(...)»:
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրյալի կողմից կատարած հանցագործության եղանակը, տեղը, ժամանակը, հանցագործության շարժառիթը և նպատակները, դիտավորության տեսակը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, նրա կողմից հանրային աշխատանքներ կատարելու անհամաձայնությունը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ և 69-րդ հոդվածներով, գտնում է, որ Սոս Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է նշանակել հոդվածի սանկցիայով նախատեսված տուգանքի ձևով պատիժ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
(…)
3.Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(…)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն.
(…)
Ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, (…):
Քրեաիրավական նշված նորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է ոչ թե նվազագույն աշխատավարձը, այսինքն՝ պետությունում սահմանված ֆիքսված որևէ գումար, այլ հանցանք կատարած անձի եկամուտը:
Հաշվի առնելով, այն հանգամանքը, որ «Էկենգ» ՓԲԸ փոխգործելիության հարթակի միջոցով ստացված տեղեկանքի համաձայն՝ դեպքին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի եկամտի հաշվարկի արդյունքում ստացվող չափը (նույնիսկ հարկերը չնվազեցված) ակնհայտորեն քիչ է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից, ուստի նրա նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի չափը պետք է որոշվի ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով:
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ի փոփոխության համաձայն՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ին ՀՀ-ում որպես նվազագույն ամսական աշխատավարձ է սահմանվել 75.000 ՀՀ դրամը:
Նման պայմաններում, հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանն իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարել է 2024 թվականի մայիսի 4-ին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ նրա նկատմամբ կիրառելի է ներկայում գործող նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը:
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև նրա կողմից կատարված հանցանքների բնույթն ու նշանակությունը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի յոթապատիկի՝ 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Դատարանը, հաշվի առնելով մեղադրյալի գույքային դրությունը գտնում է, որ նա ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարել տուգանքը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն.
(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը`
1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով,
2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով:
(…)
Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալին պետք է թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքը վճարել մաս առ մաս 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում՝ նվազագույնը ամսական 43.750 (քառասուներեք հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով՝ ըստ նրա և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման կողմից սահմանված տուգանքի վճարման ժամանակացույցի:
Միևնույն ժամանակ, մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի չմարված դատվածութունը որպես ծանրացնող հանգամանք հաշվի առնելու պայմաններում, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ Դատարանը նրա նկատմամբ նշանակում է տուգանքի ձևով պատիժ՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված ռեցիդիվի կանոնները կիրառելի չեն:
Դատարանի այս դիրքորոշումը պայմանավորված է հետևյալով: Այսպես.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
(…)»
Արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից:
(…)»:
«Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 41-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Նորմատիվ իրավական ակտի նորմը մեկնաբանվում է` հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը` ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, ամբողջ հոդվածի, գլխի, բաժնի կարգավորման համատեքստից, այն նորմատիվ իրավական ակտի դրույթներից, ի կատարումն որի ընդունվել է այդ ակտը, տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված սկզբունքներից, իսկ այդպիսի սկզբունքներ սահմանված չլինելու դեպքում` տվյալ իրավահարաբերությունը կարգավորող իրավունքի ճյուղի սկզբունքներից:»:
«Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 15-րդ հոդվածի համաձայն՝
(…)
2. Նորմատիվ իրավական ակտում միևնույն միտքն արտահայտելիս կիրառվում են միևնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ:
(…)»:
Վերոգրյալ իրավանորմերի համեմատական վերլուծության արդյունքում՝ Դատարանը փաստում է, որ օրենսդրի կողմից հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում պատիժ նշանակելու նորմը, այն է՝ արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, իր մեջ պարունակում էր երկու առարկայապես նույնանման, սակայն տարբեր իրավական ընթացակարգ պարունակող դրույթներ: Մասնավորապես՝ նորմի պայմանականորեն առաջին հատվածում խոսքը վերաբերում էր այն դեպքերին, երբ դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարում է նոր հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման: Նշված դեպքում պատիժ պետք է նշանակվեր արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
Միաժամանակ նույն հոդվածի պայմանականորեն երկրորդ հատվածում նշված էր, որ ցանկացած դեպքում՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից: Դատարանի գնահատմամբ սույն պարագայում օրենսդրի կողմից պայմանականորեն երկրորդ մասում ամրագրված՝ ցանկացած դեպքում՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում նշանակվող պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից պակաս չլինելու վերաբերյալ դրույթները չէր տարածվում նույն հոդվածի պայմանականորեն առաջին մասում ներառված դեպքերի վրա:
Այլ կերպ՝ Դատարանը գտնում է, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ անձի նկատմամբ նշանակվում է տուգանքի ձևով պատիժ, ապա արարքի կատարման պահին գործող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կանոնները կիրառելի չեն:
Ավելին՝ Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ Ազգային Ժողովի կողմից «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու նախագծով առաջարկվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը շարադրել հետևյալ կերպ.
«Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձեւով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը կամ չափը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի կամ չափի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն ժամկետից կամ չափից:»:
Ներկայիս (2024 թվականի հունվարի 16-ին կատարված փոփոխություններով) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը կամ չափը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի կամ չափի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն ժամկետից կամ չափից:»:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը փաստում է, որ օրենսդրական փոփոխությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը շարադրվել է նոր խմբագրությամբ, որի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ հանվել է «որի համար դատապարտվում է ազատազրկման» բառակապակցությունը: Ըստ էության տվյալ օրենսդրական փոփոխության ուսումնասիրությունից արդեն իսկ հաստատվում է, որ արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթները մեղադրյալ Ս.Մնացականյանի համար ավելի բարենպաստ են եղել, և նոր փոփոխությունը նրա նկատմամբ կիրառելու դեպքում այն կվատթարացնի նրա վիճակը, ուստի Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում նշված օրենսդրական փոփոխությունը չի կարող կիրառվել Ս. Մնացականյանի նկատմամբ, քանի որ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ չի նշանակվում:
Հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը հստակ սահմանում էր այն դեպքերը, երբ պատիժը պետք է նշանակվեր հանցագործությունների ռեցիդիվի կանոններով: Մասնավորապես օրենսդիրը, ի թիվս այլ պայմանների սահմանել էր, որ ռեցիդիվի կանոններով պատիժ պետք է նշանակվի այն դեպքում, երբ դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման: Իսկ սույն դեպքում Սոս Մնացականյանի նկատմամբ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի թիվ ՏԴ/0151/01/21 դատավճռով նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել: Այլ կերպ՝ Սոս Մնացականյանը չի հանդիսանում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձ:
Ընդ որում՝ օրենսդրի այս մոտեցումը փոխվել է 2024 թվականի հունվարի 16-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՕ-31-Ն օրենքով, մասնավորապես տվյալ օրենքի 2-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Օրենսգրքի 76-րդ հոդվածում՝
1) լրացնել հետևյալ բովանդակությամբ 1.1-ին մասով.
«1.1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում նշանակվում է ազատազրկում կամ ցմահ ազատազրկում պատժատեսակը, եթե կատարված հանցանքի համար պատասխանատվություն նախատեսող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված են այդ պատժատեսակները:
(...)»:
Ամփոփելով վերոգրյալը Դատարանը արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կանոնները սույն գործով պատիժ նշանակելիս կիրառելի չեն Սոս Մնացականյանի նկատմամբ:
Անդրադառնալով Սոս Մնացականյանի կողմից փորձաշրջանի մեջ գտնվելու պայմաններում հանցանք կատարելու և փորձաշրջանը վերացնելու հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
(…)
4. Հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե դա նախատեսված է օրենքով։
(…):»:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
6. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում չարամտորեն խուսափում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանի կողմից նրա վրա դրված պարտականությունները կատարելուց՝ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնի միջնորդությամբ, ինչպես նաև անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերացման հարցը լուծում է դատարանը:
7. Փորձաշրջանի ընթացքում անձի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և պատիժ նշանակում սույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածով նախատեսված կանոններով: Նույն կանոններով պատիժ է նշանակվում նաև նոր անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:»:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 6-րդ և 7-րդ մասերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Դատարանն արձանագրում է, որ ըստ էության Օրենսդիրը սահմանել է պատիժը պայմանական չկիրառելը վերացնելու երկու տարբեր իրավակարգավորումներ: Մասնավորապես՝ առաջին դեպքը վերաբերում է փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից դատարանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց չարամտորեն խուսափելուն կամ փորձաշրջանի ընթացքում անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելուն: Ընդ որում՝ երբ փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալն իր վրա դրված պարտականությունները չարամտորեն չի կատարում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու միջնորդությամբ հանդես գալու իրավասությունը տրվել է դատապարտյալի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող համապատասխան մարմնին՝ համապատասխան միջնորդությամբ հանդես գալով, իսկ դատապարտյալի կողմից անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում դատապարտյալի նկատմամբ կիրառված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցի լուծումը առանց համապատասխան միջնորդություն ներկայացնելու ենթակա է լուծման Դատարանի կողմից: Հարկ է փաստել, որ Օրենսդրի տրամաբանությունն այն է, որ Դատարանը անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած դատապարտյալի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է հենց համապատասխան անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ըստ էության քննելիս:
Երկրորդ դեպքում, ինչպես բխում է նույն հոդվածի 7-րդ մասից, խոսքը գնում է փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքերին: Ընդ որում՝ Օրենսդրի կողմից սույն պարագայում Դատարանին այլևս չի տրվել հնարավորություն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու և/կամ չվերացնելու հարցը քննարկման առարկա դարձնելու և գնահատելու կատարված հանցանքի բնույթը: Մասնավորապես՝ փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում իմպերատիվ կերպով սահմանվել է դատապարտյալի նկատմամբ կիրառված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու իրավակարգավորում: Հատկանշական է նաև, որ սույն դեպքում Դատարանը պատիժ է նշանակում դատավճիռների համակցությամբ (առավել մանրամասն տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Անդրեյ Վլադիմիրի Համզոյանի վերաբերյալ 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ՍԴ3/0046/01/13 որոշում):
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
(…):»:
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 12-րդ և 13-րդ կետերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Դատարանն արձանագրում է, որ ի տարբերություն 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի, նոր քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածով տարբերություն չի դրվել փորձաշրջանի մեջ գտնվող դատապարտյալի կողմից կատարվող հանցանքի ծանրությանը և իմպերատիվ կերպով սահմանվել է, որ դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ անկախ կատարվող հանցանքի ծանրության, Դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը: Հատկանշական է նաև, որ նոր քրեական օրենսգրքով Դատարանի հայեցողությանն է թողնվել միայն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու և/կամ չվերացնելու հարցը այն դեպքում, երբ փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ:»
Դատարանը, նախ և առաջ փաստում է, որ Սոս Մնացականյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը դասվում է հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է տուգանք՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներ՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկում՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: Դատարանն արձանագրում է, որ Ս.Մնացականյանի կողմից կատարած հանցանքը ոչ մեծ ծանրության հանցանք է:
Դատարանն արձանագրում է, որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը Ս.Մնացականյանի վիճակը վատթարացնող նորմ է, ուստի այն չի կարող հետադարձությամբ կիրառվել: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի դատավճռով Սոս Մնացականյանը մեղավոր է ճանաչվել այնպիսի արարքի կատարման համար, որը կատարվել է ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության պայմաններում և դատարանը կիրառել է նախկին քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված դատավճռով սահմանված փորձաշրջանի վերացման հարցը ենթակա է լուծման ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով սահմանված իրավակարգավորումների կիրառմամբ:
Վերոնշյալի համատեքստում հաշվի առնելով Ս.Մնացականյանի կողմից կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, հանցավորի անձը բնութագրող հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող, ինչպես նաև անձը բնութագրող հանգամանքների առկայությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի դատավճռով Ս.Մնացականյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը ենթակա չէ վերացման:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Սոս Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները պետք է վերացնել:
Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթերի տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի՝ 2024 թվականի հուլիսի 29-ի որոշմամբ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված փաստաթղթերը պետք է պահել գործի հետ այն պահելու ամբողջ ժամանակահատվածում:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը, նկատի ունենալով արագացված վարույթ կիրառելու հանգամանքը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, ուստի վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5 հոդվածներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Սոս Սերոբի Մնացականյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և պատիժ նշանակել տուգանք նվազագույն աշխատավարձի յոթապատիկի՝ 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Սոս Սերոբի Մնացականյանին թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքը վճարել մաս առ մաս 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում՝ նվազագույնը ամսական 43.750 (քառասուներեք հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով՝ ըստ նրա և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման կողմից սահմանված տուգանքի վճարման ժամանակացույցի:
Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Սոս Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ
«13» մարտի 2025թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)
նախագահող դատավոր Ռազմիկ Մարիկյան
դատական նիստերի քարտուղարներ Էդուարդ Սարգսյան
Իվետա Մուրադյան
Տաթևիկ Բաղդասարյան
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրողներ Արման Ալիխանյանի
Նարեկ Բարեկյանի
պաշտպան Ստեփան Ոսկանյանի
մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի
դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Սոս Սերոբի Մնացականյան (ծնված՝ 22.04.2001թ., հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, աշխատում է «Օյա» ռեստորանում որպես բար թենդեր, չդատված, ամուրի, բնակվում է քաղաք Երևան, Հալաբյան 23 շենքի 5 բնակարան հասցեում), մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի մայիսի 18-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60520624 քրեական վարույթը (այսուհետ՝ քրեական վարույթ):
2024 թվականի հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Արման Ալիխանյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի օգոստոսի 5-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 6-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտքագրվել թիվ 60520624 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3319/01/24 համարը, մակագրվել և 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին հանձնվել է դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանին:
2024 թվականի նոյեմբերի 19-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյան ընդհանուր իրավասության դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/3319/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին:
Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ այն արարքի համար, որ «նա չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և միաժամանակ գտնվելով ոչ սթափ վիճակում, վարել է տրանսպորտային միջոց:
Այսպես.
Սոս Սերոբի Մնացականյանը հանդիսանալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձ, գիտակցելով իր արարքի փաստական հանգամանքները, ուղղակի դիտավորությամբ, 2024 թվականի մայիսի 04-ին՝ ժամը 04:42-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Բաղրամյան պողոտայում ոչ սթափ վիճակում՝ (մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0.412 միլիգրամ) վարել է «Տոյոտա» մակնիշի 01 SL 500 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից կազմվել է արձանագրություն:»:
Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը և պաշտպան Ստեփան Ոսկանյանը միջնորդել են կիրառել արագացված վարույթ:
Հանրային մեղադրողը հրապարակել է մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքների իրավական գնահատականը:
Մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը, պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում:
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, որոշում է կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանից ստացված տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը դատվածություն չունի:
ՊԵԿ տվյալների շտեմարանից արտատպված տեղեկատվության համաձայն՝ Սոս Մնացականյանի եկամուտը դեպքին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում կազմել է 688.302 ՀՀ դրամ:
«Աջափնյակ 5» համատիրության նախագահի կողմից տրված բնութագիրը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը բնութագրվում է դրական:
«Օյա Ռեստորան»-ի մենեջերի տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը աշխատում է նշված ռեստորանում որպես բարմեն:
Գիտական ցուցահանդեսի կազմակերպման գործում կամավոր աջակցության համար տրված սերտիֆիկատը:
«Արմենիա» ՀԲԿ-ի տեղեկանքը, որի համաձայն Սոս Մնացականյանն ունի առողջական խնդիրներ:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի կողմից ընդունելու, արագացված վարույթ կիրառելու և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելու պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է հանդիսանում դատվածություն ունեցող անձի կողմից հանցանք կատարելը:
Որպես անձը բնութագրող տվյալ Դատարանը դիտում է Սոս Մնացականյանի դրական բնութագրվելը, աշխատանք ունենալը, առողջական խնդիրների առկայությունը:
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի՝ իր կատարած հանցանքի համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-րդ կետի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
(...)»:
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրյալի կողմից կատարած հանցագործության եղանակը, տեղը, ժամանակը, հանցագործության շարժառիթը և նպատակները, դիտավորության տեսակը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, նրա կողմից հանրային աշխատանքներ կատարելու անհամաձայնությունը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ և 69-րդ հոդվածներով, գտնում է, որ Սոս Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է նշանակել հոդվածի սանկցիայով նախատեսված տուգանքի ձևով պատիժ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
(…)
3.Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(…)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն.
(…)
Ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, (…):
Քրեաիրավական նշված նորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է ոչ թե նվազագույն աշխատավարձը, այսինքն՝ պետությունում սահմանված ֆիքսված որևէ գումար, այլ հանցանք կատարած անձի եկամուտը:
Հաշվի առնելով, այն հանգամանքը, որ «Էկենգ» ՓԲԸ փոխգործելիության հարթակի միջոցով ստացված տեղեկանքի համաձայն՝ դեպքին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի եկամտի հաշվարկի արդյունքում ստացվող չափը (նույնիսկ հարկերը չնվազեցված) ակնհայտորեն քիչ է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից, ուստի նրա նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի չափը պետք է որոշվի ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով:
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ի փոփոխության համաձայն՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ին ՀՀ-ում որպես նվազագույն ամսական աշխատավարձ է սահմանվել 75.000 ՀՀ դրամը:
Նման պայմաններում, հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանն իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարել է 2024 թվականի մայիսի 4-ին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ նրա նկատմամբ կիրառելի է ներկայում գործող նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը:
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև նրա կողմից կատարված հանցանքների բնույթն ու նշանակությունը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի յոթապատիկի՝ 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Դատարանը, հաշվի առնելով մեղադրյալի գույքային դրությունը գտնում է, որ նա ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարել տուգանքը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն.
(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը`
1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով,
2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով:
(…)
Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալին պետք է թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքը վճարել մաս առ մաս 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում՝ նվազագույնը ամսական 43.750 (քառասուներեք հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով՝ ըստ նրա և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման կողմից սահմանված տուգանքի վճարման ժամանակացույցի:
Միևնույն ժամանակ, մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի չմարված դատվածութունը որպես ծանրացնող հանգամանք հաշվի առնելու պայմաններում, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ Դատարանը նրա նկատմամբ նշանակում է տուգանքի ձևով պատիժ՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված ռեցիդիվի կանոնները կիրառելի չեն:
Դատարանի այս դիրքորոշումը պայմանավորված է հետևյալով: Այսպես.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
(…)»
Արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից:
(…)»:
«Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 41-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Նորմատիվ իրավական ակտի նորմը մեկնաբանվում է` հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը` ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, ամբողջ հոդվածի, գլխի, բաժնի կարգավորման համատեքստից, այն նորմատիվ իրավական ակտի դրույթներից, ի կատարումն որի ընդունվել է այդ ակտը, տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված սկզբունքներից, իսկ այդպիսի սկզբունքներ սահմանված չլինելու դեպքում` տվյալ իրավահարաբերությունը կարգավորող իրավունքի ճյուղի սկզբունքներից:»:
«Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 15-րդ հոդվածի համաձայն՝
(…)
2. Նորմատիվ իրավական ակտում միևնույն միտքն արտահայտելիս կիրառվում են միևնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ:
(…)»:
Վերոգրյալ իրավանորմերի համեմատական վերլուծության արդյունքում՝ Դատարանը փաստում է, որ օրենսդրի կողմից հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում պատիժ նշանակելու նորմը, այն է՝ արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, իր մեջ պարունակում էր երկու առարկայապես նույնանման, սակայն տարբեր իրավական ընթացակարգ պարունակող դրույթներ: Մասնավորապես՝ նորմի պայմանականորեն առաջին հատվածում խոսքը վերաբերում էր այն դեպքերին, երբ դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարում է նոր հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման: Նշված դեպքում պատիժ պետք է նշանակվեր արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
Միաժամանակ նույն հոդվածի պայմանականորեն երկրորդ հատվածում նշված էր, որ ցանկացած դեպքում՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից: Դատարանի գնահատմամբ սույն պարագայում օրենսդրի կողմից պայմանականորեն երկրորդ մասում ամրագրված՝ ցանկացած դեպքում՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում նշանակվող պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից պակաս չլինելու վերաբերյալ դրույթները չէր տարածվում նույն հոդվածի պայմանականորեն առաջին մասում ներառված դեպքերի վրա:
Այլ կերպ՝ Դատարանը գտնում է, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ անձի նկատմամբ նշանակվում է տուգանքի ձևով պատիժ, ապա արարքի կատարման պահին գործող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կանոնները կիրառելի չեն:
Ավելին՝ Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ Ազգային Ժողովի կողմից «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու նախագծով առաջարկվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը շարադրել հետևյալ կերպ.
«Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձեւով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը կամ չափը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի կամ չափի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն ժամկետից կամ չափից:»:
Ներկայիս (2024 թվականի հունվարի 16-ին կատարված փոփոխություններով) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը կամ չափը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի կամ չափի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն ժամկետից կամ չափից:»:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը փաստում է, որ օրենսդրական փոփոխությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը շարադրվել է նոր խմբագրությամբ, որի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ հանվել է «որի համար դատապարտվում է ազատազրկման» բառակապակցությունը: Ըստ էության տվյալ օրենսդրական փոփոխության ուսումնասիրությունից արդեն իսկ հաստատվում է, որ արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթները մեղադրյալ Ս.Մնացականյանի համար ավելի բարենպաստ են եղել, և նոր փոփոխությունը նրա նկատմամբ կիրառելու դեպքում այն կվատթարացնի նրա վիճակը, ուստի Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում նշված օրենսդրական փոփոխությունը չի կարող կիրառվել Ս. Մնացականյանի նկատմամբ, քանի որ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ չի նշանակվում:
Հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը հստակ սահմանում էր այն դեպքերը, երբ պատիժը պետք է նշանակվեր հանցագործությունների ռեցիդիվի կանոններով: Մասնավորապես օրենսդիրը, ի թիվս այլ պայմանների սահմանել էր, որ ռեցիդիվի կանոններով պատիժ պետք է նշանակվի այն դեպքում, երբ դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման: Իսկ սույն դեպքում Սոս Մնացականյանի նկատմամբ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի թիվ ՏԴ/0151/01/21 դատավճռով նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել: Այլ կերպ՝ Սոս Մնացականյանը չի հանդիսանում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձ:
Ընդ որում՝ օրենսդրի այս մոտեցումը փոխվել է 2024 թվականի հունվարի 16-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՕ-31-Ն օրենքով, մասնավորապես տվյալ օրենքի 2-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Օրենսգրքի 76-րդ հոդվածում՝
1) լրացնել հետևյալ բովանդակությամբ 1.1-ին մասով.
«1.1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում նշանակվում է ազատազրկում կամ ցմահ ազատազրկում պատժատեսակը, եթե կատարված հանցանքի համար պատասխանատվություն նախատեսող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված են այդ պատժատեսակները:
(...)»:
Ամփոփելով վերոգրյալը Դատարանը արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կանոնները սույն գործով պատիժ նշանակելիս կիրառելի չեն Սոս Մնացականյանի նկատմամբ:
Անդրադառնալով Սոս Մնացականյանի կողմից փորձաշրջանի մեջ գտնվելու պայմաններում հանցանք կատարելու և փորձաշրջանը վերացնելու հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
(…)
4. Հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե դա նախատեսված է օրենքով։
(…):»:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
6. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում չարամտորեն խուսափում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանի կողմից նրա վրա դրված պարտականությունները կատարելուց՝ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնի միջնորդությամբ, ինչպես նաև անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերացման հարցը լուծում է դատարանը:
7. Փորձաշրջանի ընթացքում անձի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և պատիժ նշանակում սույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածով նախատեսված կանոններով: Նույն կանոններով պատիժ է նշանակվում նաև նոր անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:»:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 6-րդ և 7-րդ մասերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Դատարանն արձանագրում է, որ ըստ էության Օրենսդիրը սահմանել է պատիժը պայմանական չկիրառելը վերացնելու երկու տարբեր իրավակարգավորումներ: Մասնավորապես՝ առաջին դեպքը վերաբերում է փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից դատարանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց չարամտորեն խուսափելուն կամ փորձաշրջանի ընթացքում անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելուն: Ընդ որում՝ երբ փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալն իր վրա դրված պարտականությունները չարամտորեն չի կատարում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու միջնորդությամբ հանդես գալու իրավասությունը տրվել է դատապարտյալի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող համապատասխան մարմնին՝ համապատասխան միջնորդությամբ հանդես գալով, իսկ դատապարտյալի կողմից անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում դատապարտյալի նկատմամբ կիրառված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցի լուծումը առանց համապատասխան միջնորդություն ներկայացնելու ենթակա է լուծման Դատարանի կողմից: Հարկ է փաստել, որ Օրենսդրի տրամաբանությունն այն է, որ Դատարանը անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած դատապարտյալի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է հենց համապատասխան անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ըստ էության քննելիս:
Երկրորդ դեպքում, ինչպես բխում է նույն հոդվածի 7-րդ մասից, խոսքը գնում է փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքերին: Ընդ որում՝ Օրենսդրի կողմից սույն պարագայում Դատարանին այլևս չի տրվել հնարավորություն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու և/կամ չվերացնելու հարցը քննարկման առարկա դարձնելու և գնահատելու կատարված հանցանքի բնույթը: Մասնավորապես՝ փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում իմպերատիվ կերպով սահմանվել է դատապարտյալի նկատմամբ կիրառված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու իրավակարգավորում: Հատկանշական է նաև, որ սույն դեպքում Դատարանը պատիժ է նշանակում դատավճիռների համակցությամբ (առավել մանրամասն տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Անդրեյ Վլադիմիրի Համզոյանի վերաբերյալ 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ՍԴ3/0046/01/13 որոշում):
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
(…):»:
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 12-րդ և 13-րդ կետերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Դատարանն արձանագրում է, որ ի տարբերություն 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի, նոր քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածով տարբերություն չի դրվել փորձաշրջանի մեջ գտնվող դատապարտյալի կողմից կատարվող հանցանքի ծանրությանը և իմպերատիվ կերպով սահմանվել է, որ դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ անկախ կատարվող հանցանքի ծանրության, Դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը: Հատկանշական է նաև, որ նոր քրեական օրենսգրքով Դատարանի հայեցողությանն է թողնվել միայն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու և/կամ չվերացնելու հարցը այն դեպքում, երբ փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ:»
Դատարանը, նախ և առաջ փաստում է, որ Սոս Մնացականյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը դասվում է հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է տուգանք՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներ՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկում՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: Դատարանն արձանագրում է, որ Ս.Մնացականյանի կողմից կատարած հանցանքը ոչ մեծ ծանրության հանցանք է:
Դատարանն արձանագրում է, որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը Ս.Մնացականյանի վիճակը վատթարացնող նորմ է, ուստի այն չի կարող հետադարձությամբ կիրառվել: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի դատավճռով Սոս Մնացականյանը մեղավոր է ճանաչվել այնպիսի արարքի կատարման համար, որը կատարվել է ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության պայմաններում և դատարանը կիրառել է նախկին քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված դատավճռով սահմանված փորձաշրջանի վերացման հարցը ենթակա է լուծման ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով սահմանված իրավակարգավորումների կիրառմամբ:
Վերոնշյալի համատեքստում հաշվի առնելով Ս.Մնացականյանի կողմից կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, հանցավորի անձը բնութագրող հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող, ինչպես նաև անձը բնութագրող հանգամանքների առկայությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի դատավճռով Ս.Մնացականյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը ենթակա չէ վերացման:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Սոս Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները պետք է վերացնել:
Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթերի տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի՝ 2024 թվականի հուլիսի 29-ի որոշմամբ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված փաստաթղթերը պետք է պահել գործի հետ այն պահելու ամբողջ ժամանակահատվածում:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը, նկատի ունենալով արագացված վարույթ կիրառելու հանգամանքը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, ուստի վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5 հոդվածներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Սոս Սերոբի Մնացականյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և պատիժ նշանակել տուգանք նվազագույն աշխատավարձի յոթապատիկի՝ 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Սոս Սերոբի Մնացականյանին թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքը վճարել մաս առ մաս 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում՝ նվազագույնը ամսական 43.750 (քառասուներեք հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով՝ ըստ նրա և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման կողմից սահմանված տուգանքի վճարման ժամանակացույցի:
Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Սոս Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/3319/01/24
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 14-11-2024 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 60520624 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Սոս Սերոբի Մնացականյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և միաժամանակ գտնվելով ոչ սթափ վիճակում, վարել է տրանսպորտային միջոց: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Սոս |
| Ազգանուն | Մնացականյան |
| Հայրանուն | Սերոբի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Դատվածություն | |
| Դատվածություն | Դատվածություն չունեցող |
| Վիճակագրական տողի համարը | 15.4 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.1 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 14-11-2024 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Ռազմիկ |
| Ազգանուն | Մարիկյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 15-11-2024 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 19-11-2024 |
|---|---|
| Որոշում | ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՎԱՐՈՒՅԹ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «19» նոյեմբերի 2024թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանս, ստանալով թիվ ԵԴ1/3319/01/24 քրեական գործը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ ԵԴ1/3319/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Սոս Սերոբի Մնացականյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին քրեական գործը էլեկտրոնային եղանակով մակագրվել, իսկ 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին հանձնվել է դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանին: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի Ստանձնել թիվ ԵԴ1/3319/01/24 քրեական գործի վարույթը և նշանակել դռնբաց նախնական դատալսումներ 2024 թվականի նոյեմբերի 27-ին՝ ժամը 14:30-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Աջափնյակ-1 նստավայրում (ք. Երևան, Նազարբեկյան թաղամաս 40)։ Որոշման պատճենն ուղարկել հանրային մեղադրողին, ինչպես նաև վարույթի մասնակիցներին՝ դրան կցելով հասցեատիրոջ իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ սահմանված ձևի հուշաթերթ: ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Սոս |
| Ազգանուն | Մնացականյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Կազմակերպության անուն | ԱՐԱԲԿԻՐ ԵՎ ՔԱՆԱՔԵՌ-ԶԵՅԹՈՒՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅՈՒՆ |
| Կազմակերպության հասցե | ք. Երևան, Նաիրի Զարյան 33ա |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 27-11-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 27-11-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 19-12-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 19-12-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2024 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 21-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 21-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 10-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 10-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Արագացված վարույթ
| Ամսաթիվ | 04-03-2025 |
|---|---|
| Այո/Ոչ | Այո |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 04-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 04-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 13-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 13-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 13-03-2025 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Սոս |
| Ազգանուն | Սերոբի |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 13-03-2025 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԴ1/3319/01/24 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ «13» մարտի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահող դատավոր Ռազմիկ Մարիկյան դատական նիստերի քարտուղարներ Էդուարդ Սարգսյան Իվետա Մուրադյան Տաթևիկ Բաղդասարյան մասնակցությամբ` հանրային մեղադրողներ Արման Ալիխանյանի Նարեկ Բարեկյանի պաշտպան Ստեփան Ոսկանյանի մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Սոս Սերոբի Մնացականյան (ծնված՝ 22.04.2001թ., հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, աշխատում է «Օյա» ռեստորանում որպես բար թենդեր, չդատված, ամուրի, բնակվում է քաղաք Երևան, Հալաբյան 23 շենքի 5 բնակարան հասցեում), մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2024 թվականի մայիսի 18-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60520624 քրեական վարույթը (այսուհետ՝ քրեական վարույթ): 2024 թվականի հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Արման Ալիխանյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: 2024 թվականի օգոստոսի 5-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը: 2024 թվականի նոյեմբերի 6-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտքագրվել թիվ 60520624 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3319/01/24 համարը, մակագրվել և 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին հանձնվել է դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանին: 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյան ընդհանուր իրավասության դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/3319/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին: Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը. Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ այն արարքի համար, որ «նա չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և միաժամանակ գտնվելով ոչ սթափ վիճակում, վարել է տրանսպորտային միջոց: Այսպես. Սոս Սերոբի Մնացականյանը հանդիսանալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձ, գիտակցելով իր արարքի փաստական հանգամանքները, ուղղակի դիտավորությամբ, 2024 թվականի մայիսի 04-ին՝ ժամը 04:42-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Բաղրամյան պողոտայում ոչ սթափ վիճակում՝ (մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0.412 միլիգրամ) վարել է «Տոյոտա» մակնիշի 01 SL 500 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից կազմվել է արձանագրություն:»: Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը և պաշտպան Ստեփան Ոսկանյանը միջնորդել են կիրառել արագացված վարույթ: Հանրային մեղադրողը հրապարակել է մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքների իրավական գնահատականը: Մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը, պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում: Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, որոշում է կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։ Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանից ստացված տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը դատվածություն չունի: ՊԵԿ տվյալների շտեմարանից արտատպված տեղեկատվության համաձայն՝ Սոս Մնացականյանի եկամուտը դեպքին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում կազմել է 688.302 ՀՀ դրամ: «Աջափնյակ 5» համատիրության նախագահի կողմից տրված բնութագիրը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը բնութագրվում է դրական: «Օյա Ռեստորան»-ի մենեջերի տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Սոս Մնացականյանը աշխատում է նշված ռեստորանում որպես բարմեն: Գիտական ցուցահանդեսի կազմակերպման գործում կամավոր աջակցության համար տրված սերտիֆիկատը: «Արմենիա» ՀԲԿ-ի տեղեկանքը, որի համաձայն Սոս Մնացականյանն ունի առողջական խնդիրներ: Դատարանի իրավական վերլուծությունները. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները: Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի կողմից ընդունելու, արագացված վարույթ կիրառելու և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելու պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին: Հաստատված համարելով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին. - դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին: Դատարանը որպես մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը): Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է հանդիսանում դատվածություն ունեցող անձի կողմից հանցանք կատարելը: Որպես անձը բնութագրող տվյալ Դատարանը դիտում է Սոս Մնացականյանի դրական բնութագրվելը, աշխատանք ունենալը, առողջական խնդիրների առկայությունը: Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի՝ իր կատարած հանցանքի համար։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը: (…): ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-րդ կետի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը` պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: (...)»: Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրյալի կողմից կատարած հանցագործության եղանակը, տեղը, ժամանակը, հանցագործության շարժառիթը և նպատակները, դիտավորության տեսակը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, նրա կողմից հանրային աշխատանքներ կատարելու անհամաձայնությունը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ և 69-րդ հոդվածներով, գտնում է, որ Սոս Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է նշանակել հոդվածի սանկցիայով նախատեսված տուգանքի ձևով պատիժ: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝ (…) 3.Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։ (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն. (…) Ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, (…): Քրեաիրավական նշված նորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է ոչ թե նվազագույն աշխատավարձը, այսինքն՝ պետությունում սահմանված ֆիքսված որևէ գումար, այլ հանցանք կատարած անձի եկամուտը: Հաշվի առնելով, այն հանգամանքը, որ «Էկենգ» ՓԲԸ փոխգործելիության հարթակի միջոցով ստացված տեղեկանքի համաձայն՝ դեպքին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի եկամտի հաշվարկի արդյունքում ստացվող չափը (նույնիսկ հարկերը չնվազեցված) ակնհայտորեն քիչ է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից, ուստի նրա նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի չափը պետք է որոշվի ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով: «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ի փոփոխության համաձայն՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ին ՀՀ-ում որպես նվազագույն ամսական աշխատավարձ է սահմանվել 75.000 ՀՀ դրամը: Նման պայմաններում, հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Սոս Մնացականյանն իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարել է 2024 թվականի մայիսի 4-ին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ նրա նկատմամբ կիրառելի է ներկայում գործող նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը: Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև նրա կողմից կատարված հանցանքների բնույթն ու նշանակությունը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի յոթապատիկի՝ 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: Դատարանը, հաշվի առնելով մեղադրյալի գույքային դրությունը գտնում է, որ նա ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարել տուգանքը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն. (…) 7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։ 8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը` 1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով, 2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: (…) Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալին պետք է թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքը վճարել մաս առ մաս 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում՝ նվազագույնը ամսական 43.750 (քառասուներեք հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով՝ ըստ նրա և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման կողմից սահմանված տուգանքի վճարման ժամանակացույցի: Միևնույն ժամանակ, մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի չմարված դատվածութունը որպես ծանրացնող հանգամանք հաշվի առնելու պայմաններում, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ Դատարանը նրա նկատմամբ նշանակում է տուգանքի ձևով պատիժ՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված ռեցիդիվի կանոնները կիրառելի չեն: Դատարանի այս դիրքորոշումը պայմանավորված է հետևյալով: Այսպես. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով: (…)»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի: (…)» Արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից: (…)»: «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 41-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Նորմատիվ իրավական ակտի նորմը մեկնաբանվում է` հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը` ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, ամբողջ հոդվածի, գլխի, բաժնի կարգավորման համատեքստից, այն նորմատիվ իրավական ակտի դրույթներից, ի կատարումն որի ընդունվել է այդ ակտը, տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված սկզբունքներից, իսկ այդպիսի սկզբունքներ սահմանված չլինելու դեպքում` տվյալ իրավահարաբերությունը կարգավորող իրավունքի ճյուղի սկզբունքներից:»: «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 15-րդ հոդվածի համաձայն՝ (…) 2. Նորմատիվ իրավական ակտում միևնույն միտքն արտահայտելիս կիրառվում են միևնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ: (…)»: Վերոգրյալ իրավանորմերի համեմատական վերլուծության արդյունքում՝ Դատարանը փաստում է, որ օրենսդրի կողմից հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում պատիժ նշանակելու նորմը, այն է՝ արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, իր մեջ պարունակում էր երկու առարկայապես նույնանման, սակայն տարբեր իրավական ընթացակարգ պարունակող դրույթներ: Մասնավորապես՝ նորմի պայմանականորեն առաջին հատվածում խոսքը վերաբերում էր այն դեպքերին, երբ դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարում է նոր հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման: Նշված դեպքում պատիժ պետք է նշանակվեր արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: Միաժամանակ նույն հոդվածի պայմանականորեն երկրորդ հատվածում նշված էր, որ ցանկացած դեպքում՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից: Դատարանի գնահատմամբ սույն պարագայում օրենսդրի կողմից պայմանականորեն երկրորդ մասում ամրագրված՝ ցանկացած դեպքում՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում նշանակվող պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից պակաս չլինելու վերաբերյալ դրույթները չէր տարածվում նույն հոդվածի պայմանականորեն առաջին մասում ներառված դեպքերի վրա: Այլ կերպ՝ Դատարանը գտնում է, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ անձի նկատմամբ նշանակվում է տուգանքի ձևով պատիժ, ապա արարքի կատարման պահին գործող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կանոնները կիրառելի չեն: Ավելին՝ Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ Ազգային Ժողովի կողմից «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու նախագծով առաջարկվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը շարադրել հետևյալ կերպ. «Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձեւով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը կամ չափը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի կամ չափի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն ժամկետից կամ չափից:»: Ներկայիս (2024 թվականի հունվարի 16-ին կատարված փոփոխություններով) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը կամ չափը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի կամ չափի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն ժամկետից կամ չափից:»: Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը փաստում է, որ օրենսդրական փոփոխությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը շարադրվել է նոր խմբագրությամբ, որի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ հանվել է «որի համար դատապարտվում է ազատազրկման» բառակապակցությունը: Ըստ էության տվյալ օրենսդրական փոփոխության ուսումնասիրությունից արդեն իսկ հաստատվում է, որ արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթները մեղադրյալ Ս.Մնացականյանի համար ավելի բարենպաստ են եղել, և նոր փոփոխությունը նրա նկատմամբ կիրառելու դեպքում այն կվատթարացնի նրա վիճակը, ուստի Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում նշված օրենսդրական փոփոխությունը չի կարող կիրառվել Ս. Մնացականյանի նկատմամբ, քանի որ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ չի նշանակվում: Հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասը հստակ սահմանում էր այն դեպքերը, երբ պատիժը պետք է նշանակվեր հանցագործությունների ռեցիդիվի կանոններով: Մասնավորապես օրենսդիրը, ի թիվս այլ պայմանների սահմանել էր, որ ռեցիդիվի կանոններով պատիժ պետք է նշանակվի այն դեպքում, երբ դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման: Իսկ սույն դեպքում Սոս Մնացականյանի նկատմամբ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի թիվ ՏԴ/0151/01/21 դատավճռով նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել: Այլ կերպ՝ Սոս Մնացականյանը չի հանդիսանում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձ: Ընդ որում՝ օրենսդրի այս մոտեցումը փոխվել է 2024 թվականի հունվարի 16-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՕ-31-Ն օրենքով, մասնավորապես տվյալ օրենքի 2-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Օրենսգրքի 76-րդ հոդվածում՝ 1) լրացնել հետևյալ բովանդակությամբ 1.1-ին մասով. «1.1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում նշանակվում է ազատազրկում կամ ցմահ ազատազրկում պատժատեսակը, եթե կատարված հանցանքի համար պատասխանատվություն նախատեսող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված են այդ պատժատեսակները: (...)»: Ամփոփելով վերոգրյալը Դատարանը արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կանոնները սույն գործով պատիժ նշանակելիս կիրառելի չեն Սոս Մնացականյանի նկատմամբ: Անդրադառնալով Սոս Մնացականյանի կողմից փորձաշրջանի մեջ գտնվելու պայմաններում հանցանք կատարելու և փորձաշրջանը վերացնելու հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով: (…)»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի: (…) 4. Հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե դա նախատեսված է օրենքով։ (…):»: 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 6. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում չարամտորեն խուսափում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանի կողմից նրա վրա դրված պարտականությունները կատարելուց՝ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնի միջնորդությամբ, ինչպես նաև անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերացման հարցը լուծում է դատարանը: 7. Փորձաշրջանի ընթացքում անձի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և պատիժ նշանակում սույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածով նախատեսված կանոններով: Նույն կանոններով պատիժ է նշանակվում նաև նոր անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:»: 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 6-րդ և 7-րդ մասերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Դատարանն արձանագրում է, որ ըստ էության Օրենսդիրը սահմանել է պատիժը պայմանական չկիրառելը վերացնելու երկու տարբեր իրավակարգավորումներ: Մասնավորապես՝ առաջին դեպքը վերաբերում է փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից դատարանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց չարամտորեն խուսափելուն կամ փորձաշրջանի ընթացքում անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք կատարելուն: Ընդ որում՝ երբ փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալն իր վրա դրված պարտականությունները չարամտորեն չի կատարում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու միջնորդությամբ հանդես գալու իրավասությունը տրվել է դատապարտյալի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող համապատասխան մարմնին՝ համապատասխան միջնորդությամբ հանդես գալով, իսկ դատապարտյալի կողմից անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում դատապարտյալի նկատմամբ կիրառված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցի լուծումը առանց համապատասխան միջնորդություն ներկայացնելու ենթակա է լուծման Դատարանի կողմից: Հարկ է փաստել, որ Օրենսդրի տրամաբանությունն այն է, որ Դատարանը անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած դատապարտյալի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է հենց համապատասխան անզգույշ կամ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ըստ էության քննելիս: Երկրորդ դեպքում, ինչպես բխում է նույն հոդվածի 7-րդ մասից, խոսքը գնում է փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքերին: Ընդ որում՝ Օրենսդրի կողմից սույն պարագայում Դատարանին այլևս չի տրվել հնարավորություն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու և/կամ չվերացնելու հարցը քննարկման առարկա դարձնելու և գնահատելու կատարված հանցանքի բնույթը: Մասնավորապես՝ փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում իմպերատիվ կերպով սահմանվել է դատապարտյալի նկատմամբ կիրառված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու իրավակարգավորում: Հատկանշական է նաև, որ սույն դեպքում Դատարանը պատիժ է նշանակում դատավճիռների համակցությամբ (առավել մանրամասն տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Անդրեյ Վլադիմիրի Համզոյանի վերաբերյալ 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ՍԴ3/0046/01/13 որոշում): 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: 13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: (…):»: 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 12-րդ և 13-րդ կետերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Դատարանն արձանագրում է, որ ի տարբերություն 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի, նոր քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածով տարբերություն չի դրվել փորձաշրջանի մեջ գտնվող դատապարտյալի կողմից կատարվող հանցանքի ծանրությանը և իմպերատիվ կերպով սահմանվել է, որ դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ անկախ կատարվող հանցանքի ծանրության, Դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը: Հատկանշական է նաև, որ նոր քրեական օրենսգրքով Դատարանի հայեցողությանն է թողնվել միայն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու և/կամ չվերացնելու հարցը այն դեպքում, երբ փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ:» Դատարանը, նախ և առաջ փաստում է, որ Սոս Մնացականյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը դասվում է հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է տուգանք՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներ՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկում՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: Դատարանն արձանագրում է, որ Ս.Մնացականյանի կողմից կատարած հանցանքը ոչ մեծ ծանրության հանցանք է: Դատարանն արձանագրում է, որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը Ս.Մնացականյանի վիճակը վատթարացնող նորմ է, ուստի այն չի կարող հետադարձությամբ կիրառվել: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի դատավճռով Սոս Մնացականյանը մեղավոր է ճանաչվել այնպիսի արարքի կատարման համար, որը կատարվել է ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության պայմաններում և դատարանը կիրառել է նախկին քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված դատավճռով սահմանված փորձաշրջանի վերացման հարցը ենթակա է լուծման ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով սահմանված իրավակարգավորումների կիրառմամբ: Վերոնշյալի համատեքստում հաշվի առնելով Ս.Մնացականյանի կողմից կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, հանցավորի անձը բնութագրող հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող, ինչպես նաև անձը բնութագրող հանգամանքների առկայությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ Տավուշի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.09.2021 թվականի դատավճռով Ս.Մնացականյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը ենթակա չէ վերացման: Անդրադառնալով մեղադրյալ Սոս Մնացականյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Միևնույն ժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Սոս Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները պետք է վերացնել: Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթերի տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի՝ 2024 թվականի հուլիսի 29-ի որոշմամբ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված փաստաթղթերը պետք է պահել գործի հետ այն պահելու ամբողջ ժամանակահատվածում: Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում: Միևնույն ժամանակ, Դատարանը, նկատի ունենալով արագացված վարույթ կիրառելու հանգամանքը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, ուստի վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5 հոդվածներով՝ Դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Սոս Սերոբի Մնացականյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և պատիժ նշանակել տուգանք նվազագույն աշխատավարձի յոթապատիկի՝ 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: Սոս Սերոբի Մնացականյանին թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքը վճարել մաս առ մաս 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում՝ նվազագույնը ամսական 43.750 (քառասուներեք հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով՝ ըստ նրա և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման կողմից սահմանված տուգանքի վճարման ժամանակացույցի: Սոս Սերոբի Մնացականյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Սոս Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել: Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված: Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 13-03-2025 |
| Գործը քննվել է | Դռնբաց |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 11-07-2025 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 04-11-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-ին հատոր՝ 89 թերթ, 2-րդ հատոր՝88 թերթ |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 05-11-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-ին հատոր՝ 89 թերթ, 2-րդ հատոր՝88 թերթ |