Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/3342/01/24
Վիճակագրական տողի համար :
12.1
Պատասխանող
Հրաչ Պիրոյան Հովհաննեսի
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Սամվել Յուզբաշյան
Քրեական վերաքննիչ
Մարինե Մելքոնյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Սամվել Յուզբաշյան
Քրեական վերաքննիչ
Մարինե Մելքոնյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Երևանի քրեական դատարան | 2026-07-13 | 15:00 | 6 | |||
| Երևանի քրեական դատարան | 2026-05-11 | 17:00 | 6 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2026-03-18 | 12:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2026-02-23 | 15:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2026-02-04 | 14:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-12-10 | 16:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-10-29 | 17:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-10-10 | 14:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-08-06 | 14:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-07-02 | 11:30 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-05-19 | 16:30 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-04-21 | 15:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-03-20 | 14:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-02-05 | 15:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-01-14 | 12:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2024-12-02 | 14:00 | 6 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2024-11-25 | 16:00 | 6 | Նիստը կայացել է |
N-ԵԴ1/3342/01/24
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
«17» հունվարի 2025թ. ք. Երևան
ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
Գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ս․Յուզբաշյան/ 02.12.2024թվականի որոշման դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:
02.12.2024թվականին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ բացակայելու արգելքը՝ թողնվել է անփոփոխ:
Բողոքարկվող դատական ակտը դատախազությունում ստացվել է 09.12.2024թվականին։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստային ծառայության միջոցով 19.12.2024թվականին հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել դատախազ Ն․Մհերյանը, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել 20.12.2024թվականին:
Բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/3342/01/24 քրեական գործի հավելվածը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 30.12.2024թվականին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 03.01.2025թվականին:
07.01.2025թվականին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին:
2.Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա 2024 թվականի ապրիլի 13-ին ժամը 22:00-ի սահմաններում գնացել է Երևան քաղաքի Աբովյան 3/1 հասցեում գտնվող «ԻՎՆ» ակումբ, սակայն նշված ակումբի հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը վերջինիս հայտնել է, որ մուտքը զույգերով է, որից հետո նշված հասցե վերադարձել է քննությամբ դեռևս չպարզված աղջկա հետ և ակումբ մտնելու համար նախատեսված գումարը վճարելու հանգամանքի շուրջ վիճաբանել է հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանի հետ, որից հետո Հրաչ Պիրոյանը հասարակության նկատմամբ անհարգալից, ինչպես նաև իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորմամբ, այն է՝ իր անձի ենթադրյալ առավելությունն ընդգծելու մոլուցքով տարված չնչին առիթը պատրվակ օգտագործելով և անտեսելով նշված վայրում գտնվող քաղաքացիների առկայությունը, սկսել է տևական ժամանակ բարձրաձայն անպարկեշտ արտահայտություններ և սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել Արթուր Մովսիսյանի հասցեին՝ ստորացնելով վերջինիս, միաժամանակ սպառնալով հաշվեհարդար տեսնել և չհեռանալ նշված վայրից, որից հետո շարունակելով իր խուլիգանական գործողությունները 2024 թվականի ապրիլի 14-ին ժամը 05:00-ի սահմաններում տեսնելով, որ հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը ավարտելով աշխատանքը նշված ակումբի աշխատակիցների ուղեկցությամբ հեռանում է ակումբից, մոտեցել է վերջիններիս և համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ հաշվի չառնելով գիշերային ուշ ժամ լինելու հանգամանքը, շարունակել է բարձրաձայն սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել ինչպես Արթուր Մովսիսյանի, այնպես էլ վերջինիս հետ գտնվող աշխատակիցների հասցեներին, որից հետո գոտու տակից հանել է մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես հարմարեցված առարկա հանդիսացող դանակը, շարժվել դեպի Արթուր Մովսիսյանը՝ ցանկանալով հարվածել վերջինիս, սակայն չի կարողացել, քանի-որ վերջինիս գործողությունները կանխվել է «ԻՎՆ» ակումբի անվտանգության աշխատակից Էրիկ Եղիազարյանի և դեպքի վայր ժամանած ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների ջանքերի շնորհիվ:։
02.12.2024թվականին Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ մասնավորապես նշել է.
«/.../Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ քրեական վարույթը, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Դատարան և ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Հ.Պիրոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին, անհրաժեշտ է արձանագրել հետևյալը.
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի մայիսի 31-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է տնային կալանքը, իսկ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի և հոկտեմբերի 02-ի որոշմամբ տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է և դրա հիմքում փաստվել է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու ռիսկերը:
Դատարանը գտնում է, որ նախորդ որոշմամբ արձանագրված հիմքերի բարձր հավանականության վերաբերյալ կանխատեսումներն անխուսափելիորեն նվազել են թե ժամանակային գործոնով պայմանավորված, թե տնային կալանքի կիրառված լինելու պայմաններում մեղադրյալի ֆինանսական վիճակով պայմանավորված: Այսպես, մեղադրյալ Հ.Պիրոյանը շուրջ յոթ ամիս գտնվել է տնային կալանքի տակ, իսկ դրանից առաջ մեղադրյալի կարգավիճակում շուրջ երկու ամիս եղել է ազատության մեջ, որպիսի պայմաններում առկա չէ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու որևէ տվյալ: Ինչ վերաբերվում է վերջինիս կողմից տնային կալանքի պայմանի մեկ անգամ խախտմանը, Դատարանը փաստում է, որ նշված հարցը քննարկման առարկա է դարձել դեռևս 2024 թվականի հուլիսի 14-ին և դատարանի որոշմամբ մերժվել է քննիչի՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը՝ արձանագրելով, որ մեղադրյալի կողմից տնային կալանքի պայմանի մեկանգամյա խախտումը պայմանավորված է եղել ընտանեկան խիստ ծանր պայմաններով և մեղադրյալը նախապես տեղյակ է պահել իր նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմնին: Այսինքն` նշված հանգամանքը չի հիմնավորում վերջինի ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելը: Հետևաբար՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու ռիսկը վարույթի քննության սույն փուլում որոշակիորեն նվազել է:
Ինչ վերաբերվում է նոր հանցանք կատարելու մտավախությանը, Դատարանը փաստում է, որ վարույթի քննության այս փուլում, այլ հանգամանքների բացակայության պայմաններում, այն նվազել է: Ընդ որում, Դատարանը փաստում է, որ նախորդ որոշումներով արձանագրված հանգամանքները, քննարկվող հիմքի շարունակական բարձր հավանականությունը փաստող տվյալների բացակայության պայմաններում, չեն կարող անվերջ վկայել նոր հանցանք կատարելու վտանգի մասին: Նշվածն արձանագրելիս՝ Դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալի դատապարտված չլինելը:
Վերոշարադրվածի լույսի ներք՝ Դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը, համակցված կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցի հետ ընձեռնում է այն երաշխիքները, որոնք բավարար են սույն փուլում մեղադրյալի ազատությունն այլևս չսահմանափակելու համար:
Դատարանի վերոնշված մոտեցումը պատճառաբանվում է նաև այն հանգամանքով, որ վարչական հսկողության կիրառմամբ հնարավոր է նախատեսել մեղադրյալի այնպիսի պարտականություններ՝ տեղաշարժման ու գործողությունների ազատության սահմանափակումներ, որոնք էականորեն կնվազեցնեն վերոնշյալ ռիսկերը: Մասնավորապես, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանը պարտավոր է շաբաթը երեք անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում, վերջինիս արգելվում է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը՝ Շիրակի մարզ, ք.Արթիկ, Լմբատ 1-ին թաղ., 23-րդ շենք, 1-ին բնակարան հասցեն, 22:00-ից մինչև 08:00-ը լքել այն, ինչպես նաև լքել Շիրակի մարզը՝ բացառությամբ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով, հաղորդակցվել թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցների և վարույթին օժանդակող անձանց հետ: /.../
Միաժամանակ, Հրաչ Պիրոյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը անհրաժեշտ է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Շիրակի մարզային մարմնի վրա:
Հիմք ընդունելով վերոնշվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է փոփոխել մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել վարչական հսկողություն:
Ինչ վերաբերվում է համակցված կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքին՝ Դատարանը, հաշվի առնելով, որ չի վերացել դրա կիրառման անհրաժեշտությունը, գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ։/.../»:
3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Բողոքաբերը գործի դատավարական նախապատմության և փաստական հանգամանքների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ գտնում է, որ առկա են բավարար հիմքեր ենթադրելու, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ տնային կալանք խափանման միջոցի շարունակական կիրառումն անհրաժեշտ է իր վրա քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար։ Սույն ողջամիտ եզրահանգումները առաջանում են այն պայմաններում, քանի որ դեռևս նախաքննության ընթացքում Հրաչ Պիրոյանը արդեն իսկ խախատել է իր նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի պայմանները և Դատարանի կողմից համապատասխան որոշման առկայության պայմաններում պարտավոր չլինելով լքել իր բնակության տարածքը լքել է այն՝ խախտելով նշված խափանման միջոցի պայմանները: Գտնում է, որ առկա է բարձր հավանականություն Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի հանցանք կատարելու վերաբերյալ: Այսպես, անդրադառանալով նշված հիմքին անհրաժեշտ է փաստել, որ նշված հիմքի վերաբերյալ ողջամիտ հետևություններ կատարելու համար առանձնակի նշանակություն ունի անձի դրսևորած վարքագիծը: Մասնավորապես վարույթի ընթացքում պարզվել է, որ Հրաչ Պիրոյանը 2024թվականի ապրիլի 13-ին ժամը 22:00-ի սահմաններում գնացել է Երևան քաղաքի Աբովյան 3/1հասցեում գտնվող «Իվն» ակումբ, սակայն նշված ակումբի հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը վերջինիս հայտնել է, որ մուտքը զույգերով է, որից հետո նշված հասցե վերադարձել է քննությամբ դեռևս չպարզված աղջկա հետ և ակումբ մտնելու համար նախատեսված գումարը վճարելու հանգամանքի շուրջ վիճաբանել է հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանի հետ, որից հետո չի հեռացել նշված վայրից, սկսել է տևական ժամանակ անպարկեշտ արտահայտություններ և սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել Արթուր Մովսիսյանի հասցեին, միաժամանակ սպառնալով հաշվեհարդար տեսնել և չհեռանալ նշված վայրից և սպասել է այնքան, մինչև Արթուր Մովսիսյանը մի քանի ժամ անց ավարտելով աշխատանքը դուրս է եկել, որից հետո իր մոտ պահվող դանակի միջոցով փորձել է հարվածել վերջինիս: Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի դրսևորած նշված վարքագիծը ակնհայտորեն հիմք է տալիս հիմնավոր դատողություններ կատարել այն մասին, որ մնալով ազատության մեջ վերջինս կրկին կփորձի հաշվեհարդար տեսնել Արթուր Մովսիսյանի նկատմամբ և կկատարի հանցանք: Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրյալը գտնում է, որ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամաբ տնային կալանքի ժամկետը անհրաշեշտ է երկարաձգել նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ շարունակում են պահպանվել դրա իրավաչափության և անհրաժեշտության պայմանները: Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` գտնում է, որ մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել վերջինիս նկատմամբ խափանման միջոց տնային կալանք կիրառելով, ուստի խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելիս Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ և 362-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեադատավարական օրենքի խախտում, որի արդյունքում ճիշտ չեն կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ և 288-րդ հոդվածներով նախատեսված նորմերի պահանջները, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, նկատի ունենալով տնային կալանքը որպես խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմանների առկայությունը:
Ելնելով վերոգրյալից բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանից խնդրել է.
«Բեկանել ԵԴ1/3342/01/24 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2024թվականի դեկտեմբերի 02-ի որոշումը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելով տնային կալանքը՝ երեք ամիս ժամանակով:»:
4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։
5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի կիրառմամբ՝ բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված են արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի 02.12.2024թվականի որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…):
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…) :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1)ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:(...):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին:
5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին:
6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
ՀՀ քրեական դատավարության 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին:
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հիմնավոր կասկածին, անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 30.03.2016թվականի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ Հրաչ Պիրոյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան՝ Վերաքննիչ դատարանն այլևս առարկայազուրկ է համարում անդրադառնալ հիմնավոր կասկածին:
Դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին անդրադառնալով՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով 26.05.2020թվականի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ. « /.../ Որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։/…/»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածից երևում է, որ նշված հոդվածի երկրորդ մասում թվարկված հավանական գործողությունների կանխումը վերաբերելի նպատակ է բոլոր խափանման միջոցների կիրառման համար՝ առանց որևէ բացառության, այսինքն՝ օրենսդիրը հատուկ չի սահմանել և առանձնացրել կալանավորման հիմքերը, այլ սահմանել է, որ բոլոր խափանման միջոցների համար միասնական հիմքերի կամ դրանցից մեկի առկայության պայմաններում, կոնկրետ դեպքում առավել խիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար էական և որոշիչ նշանակություն ունեն մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պատշաճ վերլուծության և գնահատման արժանանան դատարանների կողմից կալանավորման մասին միջնորդություն քննարկելիս: Այսինքն՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված՝ խափանման միջոցների նպատակներից որևէ մեկի (մի քանիսի) առկայությունը հաստատելը ինքնին դեռևս բավարար չէ, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվի հենց կալանքը, այլ բավարար է փաստելու, որ անձի նկատմամբ պետք է կիրառել որևէ խափանման միջոց:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-119-րդ հոդվածների պահանջն այն է, որ քննիչը կամ դատախազը պարտավոր են հիմնավորել, իսկ դատարանը՝ պատճառաբանված հաստատել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում սահմանված՝ խափանման միջոցների նպատակներին հնարավոր չէ հասնել այլ կերպ, քան անձին հասարակությունից մեկուսացնելով, անձի ազատության իրավունքն առավելագույն չափով սահմանափակելով: Հետևաբար, անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորում կիրառելու համար անհրաժեշտ է մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքներից բխող ծանրակշիռ փաստարկներով հիմնավորել ոչ միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված խափանման միջոցների կիրառման որևէ նպատակի (նպատակների) առկայությունը, այլև այն, որ բացառապես խափանման միջոց կալանավորումն է ի զորու կանխել քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը։ Այսինքն՝ կիրառված միջոցի՝ կալանավորման, և հետապնդվող նպատակի միջև պետք է լինի համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել վերոգրյալ վերլուծության փոխկապվածությունն իրավունքների պաշտպանության համար հիմնարար նշանակություն ունեցող համաչափության սկզբունքի հետ (ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ հոդված), որի իմաստով` Սահմանադրությամբ սահմանված նպատակին հասնելու համար կարող են օգտագործվել միայն այնպիսի միջոցներ, որոնք պիտանի և անհրաժեշտ են այդ նպատակին հասնելու համար։ Մասնավորապես` հետապնդվող նպատակին հասնելու համար օգտագործվող միջոցը պիտանի է, եթե այն առնվազն կարող է նպաստել այդ նպատակին հասնելուն, իսկ հիմնական իրավունքին միջամտել անհրաժեշտ է միայն այն դեպքում, երբ հետապնդվող նպատակին անհնար է հասնել մեկ այլ, սակայն նույնչափ արդյունավետ ճանապարհով, որն ավելի քիչ կսահմանափակի հիմնական իրավունքով պաշտպանված իրավական բարիքը։ Բացի այդ, միջամտությունը պետք է համարժեք կամ չափավոր լինի, այսինքն` միջամտության սաստկությունը չպետք է անհամարժեք լինի սահմանափակվող հիմնական իրավունքի նշանակությանը և կշռին։
Արամ Ճուղուրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «(...) կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը: …» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 30.08.2007 թվականի թիվ ՎԲ-132/07 որոշում/:
Վահագն Պողոսյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ «(…) Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.02.2013թվականի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշում/:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «(...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (...)» / ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.11.2017թվականի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16 որոշում/:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ խափանման միջոցները կիրառվում են միատեսակ նպատակներով (չկա բացառապես կալանավորում կիրառելու համար նախատեսված յուրատեսակ հիմք), սակայն այդ խափանման միջոցներից յուրաքանչյուրի համար կիրառման հիմքերն ունեն տարբեր ինտենսիվություն՝ ռիսկայնության տարբեր աստիճաններ: Դրանով է պայմանավորված, որ կալանավորումը կիրառվում է որպես ծայրահեղ միջոց (last resort), այն դեպքում, երբ այլ խափանման միջոցներով հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Ի դեպ, նաև դատարանների խնդիրն է պարզել խափանման միջոց ընտրելիս այս կամ այն հիմքի հավանականության աստիճանը՝ դրանով պայմանավորելով խափանման միջոցի տեսակը:
Վերը շարադրված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ ընտրված վարչական հսկողություն խափանման միջոցի հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների վերլուծությամբ փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառման ենթակա խափանման միջոցի ընտրության մասին իրավաչափ հետևության, այդ մասով դատական ակտը բովանդակում է բավարար և իրավաչափ պատճառաբանություններ, որոնք ըստ էության ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար: Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան Վերաքննիչ դատարանին գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքներ։ Վերաքննիչ դատարանը գնահատման ենթարկելով մեղադրյալին վերագրվող արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, նրա դերը ենթադրյալ կատարված արարքում, անազատության մեջ գտնվելու ժամանահատվածը, ինչպես նաև այն, որ բողոքաբերի կողմից չեն նշվել Հրաչ Պիրոյանի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի ծանրակշիռ և իրական փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային գալ ողջամիտ և հիմնավոր հետևության առ այն, որ մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկն այնքան բարձր է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը չկարողանա այն չեզոքացնել, և որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերջինիս նկատմամբ վերը նշված համակցված խափանման միջոցներն ընտրելով, թույլ է տվել դատական սխալ։
Անդրադառնալով մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար անհրաժեշտ խափանման միջոցի ընտրության հարցին` Վերաքննիչ դատարանը շեշտում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու նպատակների առկայության փաստն ինքնին բավարար չէ արձանագրելու, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց պետք է կիրառվի տնային կալանքը, քանի որ սույն դեպքում այդ նույն հիմքերով հնարավոր է կիրառել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցներ և այդ ճանապարհով հասնել քրեական գործով վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու նպատակին:
Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով դատախազի հատուկ վերանայման բողոքում բերված փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ արդեն իսկ հաշվի է առել նշված հանգամանքները, և ոչ թե արձանագրել է մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու իսպառ բացակայություն, այլ ընդամենը նշել է, որ այդ ենթադրյալ վարքագիծը կարող է կանխվել նաև վարչական հսկողության կիրառման միջոցով, ինչը Վերաքննիչ դատարանի կարծիքով ևս կարող է լինել առավել պիտանի՝ նշված ռիսկերը չեզոքացնելու տեսանկյունից:
Վերոգրյալից ելնելով և քրեական վարույթով ձեռք բերված նյութերի ուսումնասիրությամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, որը հնարավորություն կտար ողջամտորեն ենթադրելու, որ տնային կալանքից զատ այլ խափանման միջոցները, սույն դեպքում վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը քրեական վարույթի ընթացքում չեն կարող ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ դատախազի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները և ամենևին բավարար չեն մեղադրյալի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրա նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար: Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան, հետևաբար դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/3342/01/24քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 02.12.2024թվականի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
«17» հունվարի 2025թ. ք. Երևան
ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
Գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ս․Յուզբաշյան/ 02.12.2024թվականի որոշման դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:
02.12.2024թվականին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ բացակայելու արգելքը՝ թողնվել է անփոփոխ:
Բողոքարկվող դատական ակտը դատախազությունում ստացվել է 09.12.2024թվականին։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստային ծառայության միջոցով 19.12.2024թվականին հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել դատախազ Ն․Մհերյանը, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել 20.12.2024թվականին:
Բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/3342/01/24 քրեական գործի հավելվածը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 30.12.2024թվականին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 03.01.2025թվականին:
07.01.2025թվականին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին:
2.Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա 2024 թվականի ապրիլի 13-ին ժամը 22:00-ի սահմաններում գնացել է Երևան քաղաքի Աբովյան 3/1 հասցեում գտնվող «ԻՎՆ» ակումբ, սակայն նշված ակումբի հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը վերջինիս հայտնել է, որ մուտքը զույգերով է, որից հետո նշված հասցե վերադարձել է քննությամբ դեռևս չպարզված աղջկա հետ և ակումբ մտնելու համար նախատեսված գումարը վճարելու հանգամանքի շուրջ վիճաբանել է հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանի հետ, որից հետո Հրաչ Պիրոյանը հասարակության նկատմամբ անհարգալից, ինչպես նաև իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորմամբ, այն է՝ իր անձի ենթադրյալ առավելությունն ընդգծելու մոլուցքով տարված չնչին առիթը պատրվակ օգտագործելով և անտեսելով նշված վայրում գտնվող քաղաքացիների առկայությունը, սկսել է տևական ժամանակ բարձրաձայն անպարկեշտ արտահայտություններ և սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել Արթուր Մովսիսյանի հասցեին՝ ստորացնելով վերջինիս, միաժամանակ սպառնալով հաշվեհարդար տեսնել և չհեռանալ նշված վայրից, որից հետո շարունակելով իր խուլիգանական գործողությունները 2024 թվականի ապրիլի 14-ին ժամը 05:00-ի սահմաններում տեսնելով, որ հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը ավարտելով աշխատանքը նշված ակումբի աշխատակիցների ուղեկցությամբ հեռանում է ակումբից, մոտեցել է վերջիններիս և համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ հաշվի չառնելով գիշերային ուշ ժամ լինելու հանգամանքը, շարունակել է բարձրաձայն սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել ինչպես Արթուր Մովսիսյանի, այնպես էլ վերջինիս հետ գտնվող աշխատակիցների հասցեներին, որից հետո գոտու տակից հանել է մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես հարմարեցված առարկա հանդիսացող դանակը, շարժվել դեպի Արթուր Մովսիսյանը՝ ցանկանալով հարվածել վերջինիս, սակայն չի կարողացել, քանի-որ վերջինիս գործողությունները կանխվել է «ԻՎՆ» ակումբի անվտանգության աշխատակից Էրիկ Եղիազարյանի և դեպքի վայր ժամանած ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների ջանքերի շնորհիվ:։
02.12.2024թվականին Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ մասնավորապես նշել է.
«/.../Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ քրեական վարույթը, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Դատարան և ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Հ.Պիրոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին, անհրաժեշտ է արձանագրել հետևյալը.
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի մայիսի 31-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է տնային կալանքը, իսկ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի և հոկտեմբերի 02-ի որոշմամբ տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է և դրա հիմքում փաստվել է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու ռիսկերը:
Դատարանը գտնում է, որ նախորդ որոշմամբ արձանագրված հիմքերի բարձր հավանականության վերաբերյալ կանխատեսումներն անխուսափելիորեն նվազել են թե ժամանակային գործոնով պայմանավորված, թե տնային կալանքի կիրառված լինելու պայմաններում մեղադրյալի ֆինանսական վիճակով պայմանավորված: Այսպես, մեղադրյալ Հ.Պիրոյանը շուրջ յոթ ամիս գտնվել է տնային կալանքի տակ, իսկ դրանից առաջ մեղադրյալի կարգավիճակում շուրջ երկու ամիս եղել է ազատության մեջ, որպիսի պայմաններում առկա չէ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու որևէ տվյալ: Ինչ վերաբերվում է վերջինիս կողմից տնային կալանքի պայմանի մեկ անգամ խախտմանը, Դատարանը փաստում է, որ նշված հարցը քննարկման առարկա է դարձել դեռևս 2024 թվականի հուլիսի 14-ին և դատարանի որոշմամբ մերժվել է քննիչի՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը՝ արձանագրելով, որ մեղադրյալի կողմից տնային կալանքի պայմանի մեկանգամյա խախտումը պայմանավորված է եղել ընտանեկան խիստ ծանր պայմաններով և մեղադրյալը նախապես տեղյակ է պահել իր նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմնին: Այսինքն` նշված հանգամանքը չի հիմնավորում վերջինի ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելը: Հետևաբար՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու ռիսկը վարույթի քննության սույն փուլում որոշակիորեն նվազել է:
Ինչ վերաբերվում է նոր հանցանք կատարելու մտավախությանը, Դատարանը փաստում է, որ վարույթի քննության այս փուլում, այլ հանգամանքների բացակայության պայմաններում, այն նվազել է: Ընդ որում, Դատարանը փաստում է, որ նախորդ որոշումներով արձանագրված հանգամանքները, քննարկվող հիմքի շարունակական բարձր հավանականությունը փաստող տվյալների բացակայության պայմաններում, չեն կարող անվերջ վկայել նոր հանցանք կատարելու վտանգի մասին: Նշվածն արձանագրելիս՝ Դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալի դատապարտված չլինելը:
Վերոշարադրվածի լույսի ներք՝ Դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը, համակցված կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցի հետ ընձեռնում է այն երաշխիքները, որոնք բավարար են սույն փուլում մեղադրյալի ազատությունն այլևս չսահմանափակելու համար:
Դատարանի վերոնշված մոտեցումը պատճառաբանվում է նաև այն հանգամանքով, որ վարչական հսկողության կիրառմամբ հնարավոր է նախատեսել մեղադրյալի այնպիսի պարտականություններ՝ տեղաշարժման ու գործողությունների ազատության սահմանափակումներ, որոնք էականորեն կնվազեցնեն վերոնշյալ ռիսկերը: Մասնավորապես, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանը պարտավոր է շաբաթը երեք անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում, վերջինիս արգելվում է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը՝ Շիրակի մարզ, ք.Արթիկ, Լմբատ 1-ին թաղ., 23-րդ շենք, 1-ին բնակարան հասցեն, 22:00-ից մինչև 08:00-ը լքել այն, ինչպես նաև լքել Շիրակի մարզը՝ բացառությամբ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով, հաղորդակցվել թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցների և վարույթին օժանդակող անձանց հետ: /.../
Միաժամանակ, Հրաչ Պիրոյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը անհրաժեշտ է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Շիրակի մարզային մարմնի վրա:
Հիմք ընդունելով վերոնշվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է փոփոխել մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել վարչական հսկողություն:
Ինչ վերաբերվում է համակցված կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքին՝ Դատարանը, հաշվի առնելով, որ չի վերացել դրա կիրառման անհրաժեշտությունը, գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ։/.../»:
3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Բողոքաբերը գործի դատավարական նախապատմության և փաստական հանգամանքների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ գտնում է, որ առկա են բավարար հիմքեր ենթադրելու, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ տնային կալանք խափանման միջոցի շարունակական կիրառումն անհրաժեշտ է իր վրա քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար։ Սույն ողջամիտ եզրահանգումները առաջանում են այն պայմաններում, քանի որ դեռևս նախաքննության ընթացքում Հրաչ Պիրոյանը արդեն իսկ խախատել է իր նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի պայմանները և Դատարանի կողմից համապատասխան որոշման առկայության պայմաններում պարտավոր չլինելով լքել իր բնակության տարածքը լքել է այն՝ խախտելով նշված խափանման միջոցի պայմանները: Գտնում է, որ առկա է բարձր հավանականություն Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի հանցանք կատարելու վերաբերյալ: Այսպես, անդրադառանալով նշված հիմքին անհրաժեշտ է փաստել, որ նշված հիմքի վերաբերյալ ողջամիտ հետևություններ կատարելու համար առանձնակի նշանակություն ունի անձի դրսևորած վարքագիծը: Մասնավորապես վարույթի ընթացքում պարզվել է, որ Հրաչ Պիրոյանը 2024թվականի ապրիլի 13-ին ժամը 22:00-ի սահմաններում գնացել է Երևան քաղաքի Աբովյան 3/1հասցեում գտնվող «Իվն» ակումբ, սակայն նշված ակումբի հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը վերջինիս հայտնել է, որ մուտքը զույգերով է, որից հետո նշված հասցե վերադարձել է քննությամբ դեռևս չպարզված աղջկա հետ և ակումբ մտնելու համար նախատեսված գումարը վճարելու հանգամանքի շուրջ վիճաբանել է հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանի հետ, որից հետո չի հեռացել նշված վայրից, սկսել է տևական ժամանակ անպարկեշտ արտահայտություններ և սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել Արթուր Մովսիսյանի հասցեին, միաժամանակ սպառնալով հաշվեհարդար տեսնել և չհեռանալ նշված վայրից և սպասել է այնքան, մինչև Արթուր Մովսիսյանը մի քանի ժամ անց ավարտելով աշխատանքը դուրս է եկել, որից հետո իր մոտ պահվող դանակի միջոցով փորձել է հարվածել վերջինիս: Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի դրսևորած նշված վարքագիծը ակնհայտորեն հիմք է տալիս հիմնավոր դատողություններ կատարել այն մասին, որ մնալով ազատության մեջ վերջինս կրկին կփորձի հաշվեհարդար տեսնել Արթուր Մովսիսյանի նկատմամբ և կկատարի հանցանք: Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրյալը գտնում է, որ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամաբ տնային կալանքի ժամկետը անհրաշեշտ է երկարաձգել նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ շարունակում են պահպանվել դրա իրավաչափության և անհրաժեշտության պայմանները: Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` գտնում է, որ մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել վերջինիս նկատմամբ խափանման միջոց տնային կալանք կիրառելով, ուստի խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելիս Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ և 362-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեադատավարական օրենքի խախտում, որի արդյունքում ճիշտ չեն կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ և 288-րդ հոդվածներով նախատեսված նորմերի պահանջները, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, նկատի ունենալով տնային կալանքը որպես խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմանների առկայությունը:
Ելնելով վերոգրյալից բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանից խնդրել է.
«Բեկանել ԵԴ1/3342/01/24 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2024թվականի դեկտեմբերի 02-ի որոշումը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելով տնային կալանքը՝ երեք ամիս ժամանակով:»:
4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։
5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի կիրառմամբ՝ բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված են արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի 02.12.2024թվականի որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…):
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…) :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1)ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:(...):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին:
5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին:
6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
ՀՀ քրեական դատավարության 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին:
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հիմնավոր կասկածին, անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 30.03.2016թվականի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ Հրաչ Պիրոյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան՝ Վերաքննիչ դատարանն այլևս առարկայազուրկ է համարում անդրադառնալ հիմնավոր կասկածին:
Դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին անդրադառնալով՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով 26.05.2020թվականի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ. « /.../ Որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։/…/»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածից երևում է, որ նշված հոդվածի երկրորդ մասում թվարկված հավանական գործողությունների կանխումը վերաբերելի նպատակ է բոլոր խափանման միջոցների կիրառման համար՝ առանց որևէ բացառության, այսինքն՝ օրենսդիրը հատուկ չի սահմանել և առանձնացրել կալանավորման հիմքերը, այլ սահմանել է, որ բոլոր խափանման միջոցների համար միասնական հիմքերի կամ դրանցից մեկի առկայության պայմաններում, կոնկրետ դեպքում առավել խիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար էական և որոշիչ նշանակություն ունեն մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պատշաճ վերլուծության և գնահատման արժանանան դատարանների կողմից կալանավորման մասին միջնորդություն քննարկելիս: Այսինքն՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված՝ խափանման միջոցների նպատակներից որևէ մեկի (մի քանիսի) առկայությունը հաստատելը ինքնին դեռևս բավարար չէ, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվի հենց կալանքը, այլ բավարար է փաստելու, որ անձի նկատմամբ պետք է կիրառել որևէ խափանման միջոց:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-119-րդ հոդվածների պահանջն այն է, որ քննիչը կամ դատախազը պարտավոր են հիմնավորել, իսկ դատարանը՝ պատճառաբանված հաստատել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում սահմանված՝ խափանման միջոցների նպատակներին հնարավոր չէ հասնել այլ կերպ, քան անձին հասարակությունից մեկուսացնելով, անձի ազատության իրավունքն առավելագույն չափով սահմանափակելով: Հետևաբար, անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորում կիրառելու համար անհրաժեշտ է մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքներից բխող ծանրակշիռ փաստարկներով հիմնավորել ոչ միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված խափանման միջոցների կիրառման որևէ նպատակի (նպատակների) առկայությունը, այլև այն, որ բացառապես խափանման միջոց կալանավորումն է ի զորու կանխել քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը։ Այսինքն՝ կիրառված միջոցի՝ կալանավորման, և հետապնդվող նպատակի միջև պետք է լինի համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել վերոգրյալ վերլուծության փոխկապվածությունն իրավունքների պաշտպանության համար հիմնարար նշանակություն ունեցող համաչափության սկզբունքի հետ (ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ հոդված), որի իմաստով` Սահմանադրությամբ սահմանված նպատակին հասնելու համար կարող են օգտագործվել միայն այնպիսի միջոցներ, որոնք պիտանի և անհրաժեշտ են այդ նպատակին հասնելու համար։ Մասնավորապես` հետապնդվող նպատակին հասնելու համար օգտագործվող միջոցը պիտանի է, եթե այն առնվազն կարող է նպաստել այդ նպատակին հասնելուն, իսկ հիմնական իրավունքին միջամտել անհրաժեշտ է միայն այն դեպքում, երբ հետապնդվող նպատակին անհնար է հասնել մեկ այլ, սակայն նույնչափ արդյունավետ ճանապարհով, որն ավելի քիչ կսահմանափակի հիմնական իրավունքով պաշտպանված իրավական բարիքը։ Բացի այդ, միջամտությունը պետք է համարժեք կամ չափավոր լինի, այսինքն` միջամտության սաստկությունը չպետք է անհամարժեք լինի սահմանափակվող հիմնական իրավունքի նշանակությանը և կշռին։
Արամ Ճուղուրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «(...) կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը: …» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 30.08.2007 թվականի թիվ ՎԲ-132/07 որոշում/:
Վահագն Պողոսյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ «(…) Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.02.2013թվականի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշում/:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «(...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (...)» / ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.11.2017թվականի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16 որոշում/:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ խափանման միջոցները կիրառվում են միատեսակ նպատակներով (չկա բացառապես կալանավորում կիրառելու համար նախատեսված յուրատեսակ հիմք), սակայն այդ խափանման միջոցներից յուրաքանչյուրի համար կիրառման հիմքերն ունեն տարբեր ինտենսիվություն՝ ռիսկայնության տարբեր աստիճաններ: Դրանով է պայմանավորված, որ կալանավորումը կիրառվում է որպես ծայրահեղ միջոց (last resort), այն դեպքում, երբ այլ խափանման միջոցներով հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Ի դեպ, նաև դատարանների խնդիրն է պարզել խափանման միջոց ընտրելիս այս կամ այն հիմքի հավանականության աստիճանը՝ դրանով պայմանավորելով խափանման միջոցի տեսակը:
Վերը շարադրված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ ընտրված վարչական հսկողություն խափանման միջոցի հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների վերլուծությամբ փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառման ենթակա խափանման միջոցի ընտրության մասին իրավաչափ հետևության, այդ մասով դատական ակտը բովանդակում է բավարար և իրավաչափ պատճառաբանություններ, որոնք ըստ էության ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար: Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան Վերաքննիչ դատարանին գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքներ։ Վերաքննիչ դատարանը գնահատման ենթարկելով մեղադրյալին վերագրվող արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, նրա դերը ենթադրյալ կատարված արարքում, անազատության մեջ գտնվելու ժամանահատվածը, ինչպես նաև այն, որ բողոքաբերի կողմից չեն նշվել Հրաչ Պիրոյանի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի ծանրակշիռ և իրական փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային գալ ողջամիտ և հիմնավոր հետևության առ այն, որ մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկն այնքան բարձր է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը չկարողանա այն չեզոքացնել, և որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերջինիս նկատմամբ վերը նշված համակցված խափանման միջոցներն ընտրելով, թույլ է տվել դատական սխալ։
Անդրադառնալով մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար անհրաժեշտ խափանման միջոցի ընտրության հարցին` Վերաքննիչ դատարանը շեշտում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու նպատակների առկայության փաստն ինքնին բավարար չէ արձանագրելու, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց պետք է կիրառվի տնային կալանքը, քանի որ սույն դեպքում այդ նույն հիմքերով հնարավոր է կիրառել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցներ և այդ ճանապարհով հասնել քրեական գործով վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու նպատակին:
Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով դատախազի հատուկ վերանայման բողոքում բերված փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ արդեն իսկ հաշվի է առել նշված հանգամանքները, և ոչ թե արձանագրել է մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու իսպառ բացակայություն, այլ ընդամենը նշել է, որ այդ ենթադրյալ վարքագիծը կարող է կանխվել նաև վարչական հսկողության կիրառման միջոցով, ինչը Վերաքննիչ դատարանի կարծիքով ևս կարող է լինել առավել պիտանի՝ նշված ռիսկերը չեզոքացնելու տեսանկյունից:
Վերոգրյալից ելնելով և քրեական վարույթով ձեռք բերված նյութերի ուսումնասիրությամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, որը հնարավորություն կտար ողջամտորեն ենթադրելու, որ տնային կալանքից զատ այլ խափանման միջոցները, սույն դեպքում վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը քրեական վարույթի ընթացքում չեն կարող ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ դատախազի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները և ամենևին բավարար չեն մեղադրյալի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրա նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար: Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան, հետևաբար դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/3342/01/24քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 02.12.2024թվականի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/3342/01/24
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 14-11-2024 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 13-0446-24 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2024 թվականի ապրիլի 13-ին ժամը 22:00-ի սահմաններում գնացել է Երևան քաղաքի Աբովյան 3/1 հասցեում գտնվող <<ԻՎՆ>> ակումբ, սակայն նշված ակումբի հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը վերջինիս հայտնել է, որ մուտքը զույգերով է, որից հետո նշված հասցե վերադարձել է քննությամբ դեռևս չպարզված աղջկա հետ և ակումբ մտնելու համար նախատեսված գումարը վճարելու հանգամանքի շուրջ վիճաբանել է հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանի հետ, որից հետո Հրաչ Պիրոյանը հասարակության նկատմամբ անհարգալից, ինչպես նաև իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորմամբ այն է՝ իր անձի ենթադրյալ առավելությունն ընդգծելու մոլուցքով տարված չնչին առիթը պատրվակ օգտագործելով և անտեսելով նշված վայրում գտնվող քաղաքացիների առկայությունը սկսել է տևական ժամանակ բարձրաձայն անպարկեշտ արտահայտություններ և սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել Արթուր Մովսիսյանի հասցեին՝ ստորացնելով վերջինիս միաժամանակ սպառնալով հաշվեհարդար տեսնել և չհեռանալ նշված վայրից, որից հետո շարունակելով իր խուլիգանական գործողությունները 2024 թվականի ապրիլի 14-ին ժամը 05:00-ի սահմաններում տեսնելով, որ հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը ավարտելով աշխատանքը նշված ակումբի աշխատակիցների ուղեկցությամբ հեռանում է ակումբից, մոտեցել է վերջիններիս և համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ հաշվի չառնելով գիշերային ուշ ժամ լինելու հանգամանքը շարունակել է բարձրաձայն սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել ինչպես Արթուր Մովսիսյանի, այնպես էլ վերջինիս հետ գտնվող աշխատակիցների հասցեներին, որից հետո գոտու տակից հանել է մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես հարմարեցված առարկա հանդիսացող դանակը, շարժվել դեպի Արթուր Մովսիսյանը՝ ցանկանալով հարվածել վերջինիս, սակայն չի կարողացել, քանի-որ վերջինիս գործողությունները կանխվել է <<ԻՎՆ>> ակումբի անվտանգության աշխատակից Էրիկ Եղիազարյանի և դեպքի վայր ժամանած ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների ջանքերի շնորհիվ: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Հրաչ |
| Ազգանուն | Պիրոյան |
| Հայրանուն | Հովհաննեսի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 12.1 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.4 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 14-11-2024 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Սամվել |
| Ազգանուն | Յուզբաշյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 01-07-2022 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 15-11-2024 |
|---|---|
| Որոշում | Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՎ ՎԱՐՈՒՅԹՆ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «15» նոյեմբերի 2024թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Ս.Յուզբաշյանս, ուսումնասիրելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով. Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ 13-0446-24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, որը թիվ ԵԴ1/3342/01/24 համարի ներքո նույն օրը մակագրվել և 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածով, Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի 1. Թիվ ԵԴ1/3342/01/24 քրեական գործով, ըստ մեղադրանքի՝ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, ստանձնել վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 25-ին ժամը 16:00-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Շենգավիթ նստավայրում (ք.Երևան, Արշակունյաց պող., 24/1, դահլիճ համար 6): 2. Գործը վարույթ ընդունելու պահից երկու օրվա ընթացքում այդ մասին տեղյակ պահել հանրային մեղադրողին, վարույթի մասնավոր մասնակիցներին՝ նրանց ուղարկելով սահմանված ձևի հուշաթերթ` հասցեատիրոջ իրավունքների և պարտականությունների, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով սահմանված հարցերի կապակցությամբ միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքի պարզաբանմամբ: 3. Որոշումն ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից և ենթակա չէ բողոքարկման: ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | ՀՐԱՉ |
| Ազգանուն | ՊԻՐՈՅԱՆ |
| Հայրանուն | ՀՈՎՀԱՆՆԵՍԻ |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | ԿԱՐԵՆ |
| Ազգանուն | ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | ԱՐԹՈՒՐ |
| Ազգանուն | ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ |
| Հայրանուն | ԼԵՎԻԿԻ |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ն |
| Ազգանուն | ՄՀԵՐՅԱՆ |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 25-11-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 25-11-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 02-12-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 02-12-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 02-12-2024 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի փոխելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/3342/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԻ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «02» դեկտեմբերի 2024թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը` (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահությամբ դատավոր Ս.Յուզբաշյանի, քարտուղարությամբ Լ.Ղազարյանի, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող Ն.Մհերյանի, պաշտպան Կ.Մանուկյանի, մեղադրյալ Հ.Պիրոյանի, թարգմանիչ Գ.Գրիգորյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործով, ըստ մեղադրանքի՝ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը. Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Վարույթի դատավարական նախապատմությունը. 2024 թվականի ապրիլի 14-ին ձերբակալվել է Հրաչ Պիրոյանը /հատոր 1-ին, գ.թ. 8/: Նուն օրը քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի վարչության կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 11-13/: Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթով նախաքննության կատարումը մի քանի քննիչի հանձնարարելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 14-15/: 2024 թվականի ապրիլի 14-ին որոշում է կայացվել թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթով Արթուր Մովսիսյանին տուժող ճանաչելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 16-17/: 2024 թվականի ապրիլի 14-ին որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանին ձերբակալելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 34-35/: 2024 թվականի ապրիլի 15-ին Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 133-134, 141-143/: 2024 թվականի ապրիլի 17-ին Դատարանի որոշմամբ Հ.Պիրոյանն անհապաղ ազատ է արձակվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 174/: 2024 թվականի ապրիլի 17-ին Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը /հատոր 1-ին, գ.թ. 175-176/: 2024 թվականի մայիսի 31-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը որոշում է կայացրել դատախազի հատուկ վերանայման բողոքը մասնակի բավարարելու և մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ երկու ամիս ժամկետով տնային կալանք կիրառելու մասին /հատոր 2-րդ, գ.թ. 31-51/: 2024 թվականի հուլիսի 31-ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին /հատոր 2-րդ, գ.թ. 203-212/: 2024 թվականի հոկտեմբերի 02-ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին /հատոր 3-րդ, գ.թ. 119, 137-146/: 2024 թվականի նոյեմբերի 07-ին որոշում է կայացվել Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու մասին /հատոր 4-րդ, գ.թ. 35-38/: 2024 թվականի նոյեմբերի 09-ին կազմվել է թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 4-րդ, գ.թ. 84-109/։ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին որոշում է կայացվել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին։ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին թիվ 13-0446-24 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով նույն օրը թիվ ԵԴ1/3342/01/24 համարի ներքո մակագրվել և 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին։ 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ 2. Դատալսումների ընթացքում հայտնած դիրքորոշումները. Հանրային մեղադրող Ն.Մհերյանը հայտնեց, որ մեղադրյալ Հ.Պիրոյանի նկատմամբ ընտրված այլընտրանքային խափանման միջոցները փոփոխելու, վերացնելու հիմքեր չկան, իսկ տնային կալանքի ժամկետը անհրաժեշտ է երկարաձգել, նկատի ունենալով, որ պահպանվում են դրա իրավաչափության և անհրաժեշտության պայմանները: Միաժամանակ՝ պետք է հաշվի առնել այն, որ մեղադրյալը տնային կալանքի կիրառված լինելու ընթացքում մեկ անգամ արդեն իսկ խախտել է դրա կիրառման պայմանը: Պաշտպան Կ.Մանուկյանն առարկեց հանրային մեղադրողի դիրքորոշման դեմ: Նշեց, որ նոր հանցանք կատարելու ռիսկը վարույթի քննության սույն փուլում առկա չէ: Ինչ վերաբերվում է վարույթի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկին, գտնում է, որ այն նվազ է և կարող է զսպվել առավել մեղմ խափանման միջոցներով: Նշվածի մասին վկայում է Հ.Պիրոյանի կողմից տնային կալանքի տակ գտնվելու պայմաններում պատշաճ վարքագիծ դրսևորելը: Ինչ վերաբերվում է մեկ անգամ պայմանի խախտմանը, ապա դրա վերաբերյալ տեղի է ունեցել դատական նիստ, և դատարանը մերժել է քննիչի միջնորդությունը տնային կալանքը կալանքով փոխարինելու վերաբերյալ: Տնային կալանքի տակ գտնվելու պայմաններում մեղադրյալի մոտ առաջացել են ծանր պայմաններ և վերջինս դրանից դրդված է խախտել տնային կալանքի պայմանը՝ աշխատելու համար, այն էլ՝ իրենց տան բակում արհեստով է զբաղվել, որպեսզի կարողանա որոշակի ֆինանսական միջոց ձեռք բերել: Մեղադրյալ Հ.Պիրոյանը միացավ պաշտպանի դիրքորոշմանը: Նշեց, որ իր մոտ առաջացել են ֆինանսական դժվարություններ: 3. Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները. Դատարանը, հաշվի առնելով դատական վարույթի մասնակիցների դիրքորոշումները, հետազոտելով վարույթի նյութերը, հանգում է հետևյալ հետևության. ՀՀ քրեական դատավարության 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ 3. /…/»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. /.../ 5) բացակայելու արգելքը. /.../»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: 4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: 2. Մինչդատական վարույթում դատարանի կիրառած խափանման միջոցը կարող է փոխել կամ վերացնել հսկող դատախազը, իսկ հսկող դատախազի համաձայնությամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ քննիչը՝ հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար: 4. Խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումն անհապաղ հանձնվում է խափանման միջոցի կիրառումն ապահովող մարմնին կամ պաշտոնատար անձին, իսկ դրա պատճենը` այն անձին, որի նկատմամբ կիրառվում է խափանման միջոցը: Խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին քննիչի որոշման պատճենը հանձնվում է նաև հսկող դատախազին: 5. Եթե խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ բողոքի քննարկման արդյունքով կիրառված խափանման միջոցը վերացվել է, ապա այդ կամ այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կարող է կիրառվել նույն վարույթով միայն նոր հանգամանքի առկայության դեպքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը: 2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները: 3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել` 1) քննիչը` մինչև մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին դատախազին հանձնելը. 2) հսկող դատախազը` մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին քննիչից ստանալու պահից մինչև դրանք դատարան հանձնելը. 3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս: 4. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները քննիչը կարող է կիրառել բացառապես հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ /.../ 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը. 2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր. 3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ. 4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը: 3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները: 4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին: 5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին: 6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին: 2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին»: Ալեքսանդր Մակարովն ընդդեմ Ռուսաստանի (Aleksandr Makarov v. Russia) գործով 2009 թվականի մարտի 12-ի վճռով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշման համաձայն՝ գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը գնահատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև անձի վարքագիծը ազատությունից զրկվելուց առաջ և հետո, ինչպես նաև այլ հատուկ հանգամանքներ, որոնք արդարացնում են մտավախությունը, որ նա կարող է չարաշահել իր ազատության մեջ հայտնվելը՝ կատարելով ապացույցների կեղծմանը, ոչնչացմանը կամ վկաներին մոլորեցնելուն ուղղված գործողություններ (տե՛ս նշված վճռի 130-րդ կետը)։ Միևնույն ժամանակ, քննությանը խոչընդոտելու ենթադրյալ դեպքերի մասին տեղեկությունները պետք է համակողմանիորեն ստուգման ենթարկվեն և շահագրգիռ անձանց պետք է հնարավորություն ընձեռվի դիրքորոշում արտահայտել ձեռք բերված տեղեկությունների մասին, հակառակ դեպքում՝ ստացված տեղեկությունները սույն հիմքի հավանականությունը գնահատելիս հետագայում կարող են այլևս բավարար չլինել: Այս դատողությունը բխում է վերը նշված վճռով արտահայտված իրավական այն դիրքորոշումից, որ քննությանը խոչընդոտելու մասին տեղեկություններ ստացված լինելու պայմաններում վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է միջոցներ ձեռնարկի նշված տեղեկությունների ճշմարտացիությունը ստուգելու ուղղությամբ (տե՛ս նշված վճռի 132-րդ կետը)։ Եվրոպական դատարանի՝ Քլուզն ընդդեմ Բելգիայի (Clooth v. Belgium) գործով 1991 թվականի դեկտեմբերի 12-ի վճռով արտահայտած իրավական դիրքորոշման համաձայն՝ ինչքան առաջ է գնում քննությունը, այնքան ավելի քիչ է քննությանը խոչընդոտելու հավանականության հիմքով անձին անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը (տե՛ս նշված վճռի 43-րդ կետը)։ Եվրոպական դատարանի՝ Փիրուզյանն ընդդեմ Հայաստանի (Piruzyan v. Armenia) գործով 2012 թվականի սեպտեմբերի 26-ի վճռով արտահայտված իրավական դիրքորոշման համաձայն՝ հետագա քննություն իրականացնելու անհրաժեշտությունը կամ այն փաստը, որ քննությունը դեռ չի ավարտվել, չեն կարող հիմք հանդիսանալ անձին շարունակական կալանքի տակ պահելու համար (տե՛ս նշված վճռի 98-րդ կետը): Եվրոպական դատարանի՝ Նեումեյստերն ընդդեմ Ավստրիայի (Neumeister v. Austria) գործով 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճռով արտահայտած դիրքորոշման համաձայն՝ տևական ժամանակ անազատության մեջ պահվելու պայմաններում փախուստի վտանգն անխուսափելիորեն նվազում է, քանի որ նախնական կալանքի տևողությունը հանվելու է ազատազրկման ժամկետից, ուստի հետագայում դատապարտվելու հավանականությունն ավելի քիչ վախեցնող կդառնա անձի համար և կնվազեցնի փախուստի գայթակղությունը (տե՛ս նշված վճռի 10-րդ կետը)։ Երբ անձին կալանքի տակ պահելու միակ պատճառը մնացել է այն մտավախությունը, որ նա կփախչի և այդպիսով չի ներկայանա դատարան, նա պետք է մինչև դատավարությունը ազատ արձակվի, եթե հնարավոր է նրա ներկայությունը ապահովող երաշխիքներ ստանալ (տես՝ Եվրոպական դատարանի՝ Մերաբիշվիլին ընդդեմ Վրաստանի (Merabishvili v. Georgia) գործով 2017 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ 72508/13 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 223): Վկայակոչված իրավական նորմերի բովանդակային վերլուծությունից հետևում է, որ կալանքը և դրա այլընտրանքային խափանման միջոցները մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում են քրեական վարույթի ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու նպատակով: Մասնավորապես՝ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է․ - մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ - մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ - մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: Վերը նշված հիմքերի կապակցությամբ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալի կողմից պատշաճ վարքագիծ ապահովելու նպատակով կարող է կիրառվել խափանման միջոց, այդ թվում՝ այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառում։ Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ քրեական վարույթը, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Դատարան և ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են: Անդրադառնալով մեղադրյալ Հ.Պիրոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին, անհրաժեշտ է արձանագրել հետևյալը. Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի մայիսի 31-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է տնային կալանքը, իսկ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի և հոկտեմբերի 02-ի որոշմամբ տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է և դրա հիմքում փաստվել է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու ռիսկերը: Դատարանը գտնում է, որ նախորդ որոշմամբ արձանագրված հիմքերի բարձր հավանականության վերաբերյալ կանխատեսումներն անխուսափելիորեն նվազել են թե ժամանակային գործոնով պայմանավորված, թե տնային կալանքի կիրառված լինելու պայմաններում մեղադրյալի ֆինանսական վիճակով պայմանավորված: Այսպես, մեղադրյալ Հ.Պիրոյանը շուրջ յոթ ամիս գտնվել է տնային կալանքի տակ, իսկ դրանից առաջ մեղադրյալի կարգավիճակում շուրջ երկու ամիս եղել է ազատության մեջ, որպիսի պայմաններում առկա չէ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու որևէ տվյալ: Ինչ վերաբերվում է վերջինիս կողմից տնային կալանքի պայմանի մեկ անգամ խախտմանը, Դատարանը փաստում է, որ նշված հարցը քննարկման առարկա է դարձել դեռևս 2024 թվականի հուլիսի 14-ին և դատարանի որոշմամբ մերժվել է քննիչի՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը՝ արձանագրելով, որ մեղադրյալի կողմից տնային կալանքի պայմանի մեկանգամյա խախտումը պայմանավորված է եղել ընտանեկան խիստ ծանր պայմաններով և մեղադրյալը նախապես տեղյակ է պահել իր նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմնին: Այսինքն` նշված հանգամանքը չի հիմնավորում վերջինի ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելը: Հետևաբար՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու ռիսկը վարույթի քննության սույն փուլում որոշակիորեն նվազել է: Ինչ վերաբերվում է նոր հանցանք կատարելու մտավախությանը, Դատարանը փաստում է, որ վարույթի քննության այս փուլում, այլ հանգամանքների բացակայության պայմաններում, այն նվազել է: Ընդ որում, Դատարանը փաստում է, որ նախորդ որոշումներով արձանագրված հանգամանքները, քննարկվող հիմքի շարունակական բարձր հավանականությունը փաստող տվյալների բացակայության պայմաններում, չեն կարող անվերջ վկայել նոր հանցանք կատարելու վտանգի մասին: Նշվածն արձանագրելիս՝ Դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալի դատապարտված չլինելը: Վերոշարադրվածի լույսի ներք՝ Դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը, համակցված կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցի հետ ընձեռնում է այն երաշխիքները, որոնք բավարար են սույն փուլում մեղադրյալի ազատությունն այլևս չսահմանափակելու համար: Դատարանի վերոնշված մոտեցումը պատճառաբանվում է նաև այն հանգամանքով, որ վարչական հսկողության կիրառմամբ հնարավոր է նախատեսել մեղադրյալի այնպիսի պարտականություններ՝ տեղաշարժման ու գործողությունների ազատության սահմանափակումներ, որոնք էականորեն կնվազեցնեն վերոնշյալ ռիսկերը: Մասնավորապես, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանը պարտավոր է շաբաթը երեք անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում, վերջինիս արգելվում է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը՝ Շիրակի մարզ, ք.Արթիկ, Լմբատ 1-ին թաղ., 23-րդ շենք, 1-ին բնակարան հասցեն, 22:00-ից մինչև 08:00-ը լքել այն, ինչպես նաև լքել Շիրակի մարզը՝ բացառությամբ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով, հաղորդակցվել թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցների և վարույթին օժանդակող անձանց հետ: Այսպես, թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցները և վարույթին օժանդակող անձինք են. 1. տուժող Արթուր Լևիկի Մովսիսյան /հաշվառված՝ ք.Երևան, Նոր Արեշ, 15 փ., 3-րդ շ., 9 բն., բնակվող՝ ք.Երևան, Մուրացան, 225-րդ տ./, 2. վկա Արտեմ Արարատի Ղահրամանյան /հաշվառված և բնակվող՝ ք.Երևան, Աջափնյակ, Նազարբեկյան թաղ, 31 շ., 40 բն./, 3. վկա Արթուր Սամվելի Ավետիսյան /հաշվառված և բնակվող՝ ք.Երևան, Կենտրոն, Սուրբ Գր.Լուսավորիչ, 12 շ., 87 բն./, 4. վկա Գոռ Հաբեթի Ավետիսյան /հաշվառված՝ Արմավիրի մարզ, ք.Արմավիր, Բաղրամյան փ., 23 շ., 8 բն, բնակվող՝ ք.Երևան, Լեո փ., 1/3 տուն/, 5. վկա Ռիտա Արտուշի Գալստյան /հաշվառված՝ Շիրակի մարզ, ք.Գյումրի, Շահինյան փ., 6ա շ., 3 բն., բնակվող՝ ք.Երևան, Նալբանդյան, 25/14 շ., 85 բն./, 6. վկա Էրիկ Ռազմիկի Եղիազարյան /հաշվառված՝ ք.Վանաձոր, Կամոյի փ., 9-րդ տուն, բնակվող՝ ք.Երևան, Լենինգրադյան, 50/1 շ., 8 բն./, 7. վկա Սվետլանա Լյուդվիգի Ղարիբյան /հաշվառված՝ ք.Երևան, Նոր Արեշ 11 փ., 12/1 բնակվող՝ ք.Երևան, Վարդանանց փ., 7 շ., 28 բն./, 8. վկա Սարգիս Սամվելի Իսրայելյան /հաշվառված և բնակվող՝ ք.Երևան, 16 թաղ., 18 շ., 63 բն./, 9. վկա Արամ Արեստակեսի Գալստյան /հաշվառված և բնակվող՝ Շիրակի մարզ, ք.Գյումրի, Մուշ 2 թաղ., 9-րդ փ., 1/1 շենք, 25 բն./, 10. վկա Արմեն Արսենի Գևորգյան /հաշվառված՝ Արմավիրի մարզ, գյուղ Մրգաշատ 2-րդ փ., 64 տուն, բնակվող՝ Արմավիրի մարզ, ք.Մեծամոր, 8 Բ2 շենք, 30 բն./, 11. վկա Սերգեյ Արթուրի Թումասյան /հաշվառված և բնակվող՝ ք.Երևան, Դավթաշեն 4-րդ թաղ., 39 շ., 41 բն./: Միաժամանակ, Հրաչ Պիրոյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը անհրաժեշտ է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Շիրակի մարզային մարմնի վրա: Հիմք ընդունելով վերոնշվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է փոփոխել մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել վարչական հսկողություն: Ինչ վերաբերվում է համակցված կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքին՝ Դատարանը, հաշվի առնելով, որ չի վերացել դրա կիրառման անհրաժեշտությունը, գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 18-րդ, 33-րդ, 115-117-րդ, 123- 127-րդ, 127-րդ, 270-րդ, 311-րդ, 316-րդ, 389-րդ և 390-րդ հոդվածներով հոդվածներով՝ Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց 1. Մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխել ու նրա նկատմամբ կիրառել վարչական հսկողություն, իսկ բացակայելու արգելքը՝ թողնել անփոփոխ: 2. Մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանը պարտավոր է շաբաթը երեք անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության Շիրակի մարզային մարմնում, վերջինիս արգելվում է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը՝ Շիրակի մարզ, ք.Արթիկ, Լմբատ 1-ին թաղ., 23-րդ շենք, 1-ին բնակարան հասցեն, 22:00-ից մինչև 08:00-ը լքել այն, ինչպես նաև լքել Շիրակի մարզը՝ բացառությամբ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով, հաղորդակցվել թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցների և վարույթին օժանդակող անձանց հետ (ցանկը տե՛ս պատճառաբանական մասում): Միաժամանակ, Հ.Պիրոյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 3. Որոշման կատարումը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկին և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Շիրակի մարզային մարմնին: 4. Որոշումը հատուկ վերանայման կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան՝ դատական ակտը ստանալու օրվանից հետո՝ 10-օրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 14-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2024 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 14-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 05-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 05-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 20-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 20-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 21-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 21-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 19-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 19-05-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 02-07-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 02-07-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 06-08-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 06-08-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 10-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 10-10-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Այլ նշումներ | Հետաձգվել է պաշտպանի բացակայության հիմքով |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 29-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 29-10-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Այլ նշումներ | Հետաձգվել է պաշտպանի բացակայության պատճառով |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 10-12-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 10-12-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Դատական նիստի տևողությունը | 50 րոպե |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 04-02-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2025 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 04-02-2026 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Այլ նշումներ | Պաշտպան Արտաշես Հովհաննիսյանի չներկայանալու հիմքով դատական նիստը հետաձգվել է: |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 23-02-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 23-02-2026 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 18-03-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 18-03-2026 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 11-05-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 11-05-2026 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 13-07-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Դատական գործ N: ԵԴ1/3342/01/24
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 20-12-2024 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 19-12-2024 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Նարեկ |
| Ազգանուն | Մհերյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Հրաչ Պիրոյան Բողոքն ընդունել վարույթ : Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /Շենգավիթ/ 02.12.2024թ. որոշումը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել տնային կալանքը՝ 3 ամիս ժամանակով : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 30-12-2024 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 12.1 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Միջանկյալ դատական ակտի դեմ
| Միջանկյալ դատական ակտեր | Կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշում |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 30-12-2024 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մարինե |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 07-01-2025 |
|---|
Գրավոր ընթացակարգ
| Ամսաթիվ | 17-01-2025 |
|---|
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | N-ԵԴ1/3342/01/24 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ «17» հունվարի 2025թ. ք. Երևան ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ Գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ս․Յուզբաշյան/ 02.12.2024թվականի որոշման դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1.Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը. ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով: 02.12.2024թվականին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ բացակայելու արգելքը՝ թողնվել է անփոփոխ: Բողոքարկվող դատական ակտը դատախազությունում ստացվել է 09.12.2024թվականին։ Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստային ծառայության միջոցով 19.12.2024թվականին հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել դատախազ Ն․Մհերյանը, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել 20.12.2024թվականին: Բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/3342/01/24 քրեական գործի հավելվածը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 30.12.2024թվականին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 03.01.2025թվականին: 07.01.2025թվականին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին: 2.Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը. Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա 2024 թվականի ապրիլի 13-ին ժամը 22:00-ի սահմաններում գնացել է Երևան քաղաքի Աբովյան 3/1 հասցեում գտնվող «ԻՎՆ» ակումբ, սակայն նշված ակումբի հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը վերջինիս հայտնել է, որ մուտքը զույգերով է, որից հետո նշված հասցե վերադարձել է քննությամբ դեռևս չպարզված աղջկա հետ և ակումբ մտնելու համար նախատեսված գումարը վճարելու հանգամանքի շուրջ վիճաբանել է հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանի հետ, որից հետո Հրաչ Պիրոյանը հասարակության նկատմամբ անհարգալից, ինչպես նաև իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորմամբ, այն է՝ իր անձի ենթադրյալ առավելությունն ընդգծելու մոլուցքով տարված չնչին առիթը պատրվակ օգտագործելով և անտեսելով նշված վայրում գտնվող քաղաքացիների առկայությունը, սկսել է տևական ժամանակ բարձրաձայն անպարկեշտ արտահայտություններ և սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել Արթուր Մովսիսյանի հասցեին՝ ստորացնելով վերջինիս, միաժամանակ սպառնալով հաշվեհարդար տեսնել և չհեռանալ նշված վայրից, որից հետո շարունակելով իր խուլիգանական գործողությունները 2024 թվականի ապրիլի 14-ին ժամը 05:00-ի սահմաններում տեսնելով, որ հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը ավարտելով աշխատանքը նշված ակումբի աշխատակիցների ուղեկցությամբ հեռանում է ակումբից, մոտեցել է վերջիններիս և համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ հաշվի չառնելով գիշերային ուշ ժամ լինելու հանգամանքը, շարունակել է բարձրաձայն սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել ինչպես Արթուր Մովսիսյանի, այնպես էլ վերջինիս հետ գտնվող աշխատակիցների հասցեներին, որից հետո գոտու տակից հանել է մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես հարմարեցված առարկա հանդիսացող դանակը, շարժվել դեպի Արթուր Մովսիսյանը՝ ցանկանալով հարվածել վերջինիս, սակայն չի կարողացել, քանի-որ վերջինիս գործողությունները կանխվել է «ԻՎՆ» ակումբի անվտանգության աշխատակից Էրիկ Եղիազարյանի և դեպքի վայր ժամանած ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների ջանքերի շնորհիվ:։ 02.12.2024թվականին Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ մասնավորապես նշել է. «/.../Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ քրեական վարույթը, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Դատարան և ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են: Անդրադառնալով մեղադրյալ Հ.Պիրոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին, անհրաժեշտ է արձանագրել հետևյալը. Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի մայիսի 31-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է տնային կալանքը, իսկ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի և հոկտեմբերի 02-ի որոշմամբ տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է և դրա հիմքում փաստվել է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու ռիսկերը: Դատարանը գտնում է, որ նախորդ որոշմամբ արձանագրված հիմքերի բարձր հավանականության վերաբերյալ կանխատեսումներն անխուսափելիորեն նվազել են թե ժամանակային գործոնով պայմանավորված, թե տնային կալանքի կիրառված լինելու պայմաններում մեղադրյալի ֆինանսական վիճակով պայմանավորված: Այսպես, մեղադրյալ Հ.Պիրոյանը շուրջ յոթ ամիս գտնվել է տնային կալանքի տակ, իսկ դրանից առաջ մեղադրյալի կարգավիճակում շուրջ երկու ամիս եղել է ազատության մեջ, որպիսի պայմաններում առկա չէ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու որևէ տվյալ: Ինչ վերաբերվում է վերջինիս կողմից տնային կալանքի պայմանի մեկ անգամ խախտմանը, Դատարանը փաստում է, որ նշված հարցը քննարկման առարկա է դարձել դեռևս 2024 թվականի հուլիսի 14-ին և դատարանի որոշմամբ մերժվել է քննիչի՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը՝ արձանագրելով, որ մեղադրյալի կողմից տնային կալանքի պայմանի մեկանգամյա խախտումը պայմանավորված է եղել ընտանեկան խիստ ծանր պայմաններով և մեղադրյալը նախապես տեղյակ է պահել իր նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմնին: Այսինքն` նշված հանգամանքը չի հիմնավորում վերջինի ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելը: Հետևաբար՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու ռիսկը վարույթի քննության սույն փուլում որոշակիորեն նվազել է: Ինչ վերաբերվում է նոր հանցանք կատարելու մտավախությանը, Դատարանը փաստում է, որ վարույթի քննության այս փուլում, այլ հանգամանքների բացակայության պայմաններում, այն նվազել է: Ընդ որում, Դատարանը փաստում է, որ նախորդ որոշումներով արձանագրված հանգամանքները, քննարկվող հիմքի շարունակական բարձր հավանականությունը փաստող տվյալների բացակայության պայմաններում, չեն կարող անվերջ վկայել նոր հանցանք կատարելու վտանգի մասին: Նշվածն արձանագրելիս՝ Դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալի դատապարտված չլինելը: Վերոշարադրվածի լույսի ներք՝ Դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը, համակցված կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցի հետ ընձեռնում է այն երաշխիքները, որոնք բավարար են սույն փուլում մեղադրյալի ազատությունն այլևս չսահմանափակելու համար: Դատարանի վերոնշված մոտեցումը պատճառաբանվում է նաև այն հանգամանքով, որ վարչական հսկողության կիրառմամբ հնարավոր է նախատեսել մեղադրյալի այնպիսի պարտականություններ՝ տեղաշարժման ու գործողությունների ազատության սահմանափակումներ, որոնք էականորեն կնվազեցնեն վերոնշյալ ռիսկերը: Մասնավորապես, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանը պարտավոր է շաբաթը երեք անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում, վերջինիս արգելվում է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը՝ Շիրակի մարզ, ք.Արթիկ, Լմբատ 1-ին թաղ., 23-րդ շենք, 1-ին բնակարան հասցեն, 22:00-ից մինչև 08:00-ը լքել այն, ինչպես նաև լքել Շիրակի մարզը՝ բացառությամբ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով, հաղորդակցվել թիվ 13-0446-24 քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցների և վարույթին օժանդակող անձանց հետ: /.../ Միաժամանակ, Հրաչ Պիրոյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը անհրաժեշտ է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Շիրակի մարզային մարմնի վրա: Հիմք ընդունելով վերոնշվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է փոփոխել մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել վարչական հսկողություն: Ինչ վերաբերվում է համակցված կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքին՝ Դատարանը, հաշվի առնելով, որ չի վերացել դրա կիրառման անհրաժեշտությունը, գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ։/.../»: 3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը. Բողոքաբերը գործի դատավարական նախապատմության և փաստական հանգամանքների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ գտնում է, որ առկա են բավարար հիմքեր ենթադրելու, որ մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ տնային կալանք խափանման միջոցի շարունակական կիրառումն անհրաժեշտ է իր վրա քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար։ Սույն ողջամիտ եզրահանգումները առաջանում են այն պայմաններում, քանի որ դեռևս նախաքննության ընթացքում Հրաչ Պիրոյանը արդեն իսկ խախատել է իր նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի պայմանները և Դատարանի կողմից համապատասխան որոշման առկայության պայմաններում պարտավոր չլինելով լքել իր բնակության տարածքը լքել է այն՝ խախտելով նշված խափանման միջոցի պայմանները: Գտնում է, որ առկա է բարձր հավանականություն Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի հանցանք կատարելու վերաբերյալ: Այսպես, անդրադառանալով նշված հիմքին անհրաժեշտ է փաստել, որ նշված հիմքի վերաբերյալ ողջամիտ հետևություններ կատարելու համար առանձնակի նշանակություն ունի անձի դրսևորած վարքագիծը: Մասնավորապես վարույթի ընթացքում պարզվել է, որ Հրաչ Պիրոյանը 2024թվականի ապրիլի 13-ին ժամը 22:00-ի սահմաններում գնացել է Երևան քաղաքի Աբովյան 3/1հասցեում գտնվող «Իվն» ակումբ, սակայն նշված ակումբի հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանը վերջինիս հայտնել է, որ մուտքը զույգերով է, որից հետո նշված հասցե վերադարձել է քննությամբ դեռևս չպարզված աղջկա հետ և ակումբ մտնելու համար նախատեսված գումարը վճարելու հանգամանքի շուրջ վիճաբանել է հյուրընկալ Արթուր Մովսիսյանի հետ, որից հետո չի հեռացել նշված վայրից, սկսել է տևական ժամանակ անպարկեշտ արտահայտություններ և սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել Արթուր Մովսիսյանի հասցեին, միաժամանակ սպառնալով հաշվեհարդար տեսնել և չհեռանալ նշված վայրից և սպասել է այնքան, մինչև Արթուր Մովսիսյանը մի քանի ժամ անց ավարտելով աշխատանքը դուրս է եկել, որից հետո իր մոտ պահվող դանակի միջոցով փորձել է հարվածել վերջինիս: Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի դրսևորած նշված վարքագիծը ակնհայտորեն հիմք է տալիս հիմնավոր դատողություններ կատարել այն մասին, որ մնալով ազատության մեջ վերջինս կրկին կփորձի հաշվեհարդար տեսնել Արթուր Մովսիսյանի նկատմամբ և կկատարի հանցանք: Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրյալը գտնում է, որ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամաբ տնային կալանքի ժամկետը անհրաշեշտ է երկարաձգել նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ շարունակում են պահպանվել դրա իրավաչափության և անհրաժեշտության պայմանները: Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` գտնում է, որ մեղադրյալ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել վերջինիս նկատմամբ խափանման միջոց տնային կալանք կիրառելով, ուստի խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելիս Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ և 362-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեադատավարական օրենքի խախտում, որի արդյունքում ճիշտ չեն կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ և 288-րդ հոդվածներով նախատեսված նորմերի պահանջները, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, նկատի ունենալով տնային կալանքը որպես խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմանների առկայությունը: Ելնելով վերոգրյալից բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանից խնդրել է. «Բեկանել ԵԴ1/3342/01/24 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2024թվականի դեկտեմբերի 02-ի որոշումը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Հրաչ Հովհաննեսի Պիրոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելով տնային կալանքը՝ երեք ամիս ժամանակով:»: 4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։ 5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն` 3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: 4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա: Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի կիրառմամբ՝ բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված են արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի 02.12.2024թվականի որոշմամբ արտահայտված հետևությունները: «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով. գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…): ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…) : ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: 4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ 2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ 1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով. 2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ. 3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. 4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին. 5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. 4) պաշտոնավարման կասեցումը. 5) բացակայելու արգելքը. 6) երաշխավորությունը. 7) դաստիարակչական հսկողությունը. 8) զինվորական հսկողությունը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը: 2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1)ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ 4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:(...): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը. 2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր. 3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ. 4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը: 3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները: 4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին: 5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին: 6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: ՀՀ քրեական դատավարության 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին: 2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին: Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հիմնավոր կասկածին, անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 30.03.2016թվականի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։ Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ Հրաչ Պիրոյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան՝ Վերաքննիչ դատարանն այլևս առարկայազուրկ է համարում անդրադառնալ հիմնավոր կասկածին: Դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին անդրադառնալով՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով 26.05.2020թվականի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ. « /.../ Որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։/…/»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածից երևում է, որ նշված հոդվածի երկրորդ մասում թվարկված հավանական գործողությունների կանխումը վերաբերելի նպատակ է բոլոր խափանման միջոցների կիրառման համար՝ առանց որևէ բացառության, այսինքն՝ օրենսդիրը հատուկ չի սահմանել և առանձնացրել կալանավորման հիմքերը, այլ սահմանել է, որ բոլոր խափանման միջոցների համար միասնական հիմքերի կամ դրանցից մեկի առկայության պայմաններում, կոնկրետ դեպքում առավել խիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար էական և որոշիչ նշանակություն ունեն մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պատշաճ վերլուծության և գնահատման արժանանան դատարանների կողմից կալանավորման մասին միջնորդություն քննարկելիս: Այսինքն՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված՝ խափանման միջոցների նպատակներից որևէ մեկի (մի քանիսի) առկայությունը հաստատելը ինքնին դեռևս բավարար չէ, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվի հենց կալանքը, այլ բավարար է փաստելու, որ անձի նկատմամբ պետք է կիրառել որևէ խափանման միջոց: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-119-րդ հոդվածների պահանջն այն է, որ քննիչը կամ դատախազը պարտավոր են հիմնավորել, իսկ դատարանը՝ պատճառաբանված հաստատել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում սահմանված՝ խափանման միջոցների նպատակներին հնարավոր չէ հասնել այլ կերպ, քան անձին հասարակությունից մեկուսացնելով, անձի ազատության իրավունքն առավելագույն չափով սահմանափակելով: Հետևաբար, անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորում կիրառելու համար անհրաժեշտ է մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքներից բխող ծանրակշիռ փաստարկներով հիմնավորել ոչ միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված խափանման միջոցների կիրառման որևէ նպատակի (նպատակների) առկայությունը, այլև այն, որ բացառապես խափանման միջոց կալանավորումն է ի զորու կանխել քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը։ Այսինքն՝ կիրառված միջոցի՝ կալանավորման, և հետապնդվող նպատակի միջև պետք է լինի համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն։ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել վերոգրյալ վերլուծության փոխկապվածությունն իրավունքների պաշտպանության համար հիմնարար նշանակություն ունեցող համաչափության սկզբունքի հետ (ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ հոդված), որի իմաստով` Սահմանադրությամբ սահմանված նպատակին հասնելու համար կարող են օգտագործվել միայն այնպիսի միջոցներ, որոնք պիտանի և անհրաժեշտ են այդ նպատակին հասնելու համար։ Մասնավորապես` հետապնդվող նպատակին հասնելու համար օգտագործվող միջոցը պիտանի է, եթե այն առնվազն կարող է նպաստել այդ նպատակին հասնելուն, իսկ հիմնական իրավունքին միջամտել անհրաժեշտ է միայն այն դեպքում, երբ հետապնդվող նպատակին անհնար է հասնել մեկ այլ, սակայն նույնչափ արդյունավետ ճանապարհով, որն ավելի քիչ կսահմանափակի հիմնական իրավունքով պաշտպանված իրավական բարիքը։ Բացի այդ, միջամտությունը պետք է համարժեք կամ չափավոր լինի, այսինքն` միջամտության սաստկությունը չպետք է անհամարժեք լինի սահմանափակվող հիմնական իրավունքի նշանակությանը և կշռին։ Արամ Ճուղուրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «(...) կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը: …» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 30.08.2007 թվականի թիվ ՎԲ-132/07 որոշում/: Վահագն Պողոսյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ «(…) Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.02.2013թվականի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշում/: Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «(...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (...)» / ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.11.2017թվականի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16 որոշում/: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ խափանման միջոցները կիրառվում են միատեսակ նպատակներով (չկա բացառապես կալանավորում կիրառելու համար նախատեսված յուրատեսակ հիմք), սակայն այդ խափանման միջոցներից յուրաքանչյուրի համար կիրառման հիմքերն ունեն տարբեր ինտենսիվություն՝ ռիսկայնության տարբեր աստիճաններ: Դրանով է պայմանավորված, որ կալանավորումը կիրառվում է որպես ծայրահեղ միջոց (last resort), այն դեպքում, երբ այլ խափանման միջոցներով հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Ի դեպ, նաև դատարանների խնդիրն է պարզել խափանման միջոց ընտրելիս այս կամ այն հիմքի հավանականության աստիճանը՝ դրանով պայմանավորելով խափանման միջոցի տեսակը: Վերը շարադրված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով մեղադրյալ Հրաչ Պիրոյանի նկատմամբ ընտրված վարչական հսկողություն խափանման միջոցի հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների վերլուծությամբ փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառման ենթակա խափանման միջոցի ընտրության մասին իրավաչափ հետևության, այդ մասով դատական ակտը բովանդակում է բավարար և իրավաչափ պատճառաբանություններ, որոնք ըստ էության ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար: Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան Վերաքննիչ դատարանին գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքներ։ Վերաքննիչ դատարանը գնահատման ենթարկելով մեղադրյալին վերագրվող արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, նրա դերը ենթադրյալ կատարված արարքում, անազատության մեջ գտնվելու ժամանահատվածը, ինչպես նաև այն, որ բողոքաբերի կողմից չեն նշվել Հրաչ Պիրոյանի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի ծանրակշիռ և իրական փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային գալ ողջամիտ և հիմնավոր հետևության առ այն, որ մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկն այնքան բարձր է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը չկարողանա այն չեզոքացնել, և որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերջինիս նկատմամբ վերը նշված համակցված խափանման միջոցներն ընտրելով, թույլ է տվել դատական սխալ։ Անդրադառնալով մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար անհրաժեշտ խափանման միջոցի ընտրության հարցին` Վերաքննիչ դատարանը շեշտում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու նպատակների առկայության փաստն ինքնին բավարար չէ արձանագրելու, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց պետք է կիրառվի տնային կալանքը, քանի որ սույն դեպքում այդ նույն հիմքերով հնարավոր է կիրառել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցներ և այդ ճանապարհով հասնել քրեական գործով վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու նպատակին: Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով դատախազի հատուկ վերանայման բողոքում բերված փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ արդեն իսկ հաշվի է առել նշված հանգամանքները, և ոչ թե արձանագրել է մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու իսպառ բացակայություն, այլ ընդամենը նշել է, որ այդ ենթադրյալ վարքագիծը կարող է կանխվել նաև վարչական հսկողության կիրառման միջոցով, ինչը Վերաքննիչ դատարանի կարծիքով ևս կարող է լինել առավել պիտանի՝ նշված ռիսկերը չեզոքացնելու տեսանկյունից: Վերոգրյալից ելնելով և քրեական վարույթով ձեռք բերված նյութերի ուսումնասիրությամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, որը հնարավորություն կտար ողջամտորեն ենթադրելու, որ տնային կալանքից զատ այլ խափանման միջոցները, սույն դեպքում վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը քրեական վարույթի ընթացքում չեն կարող ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ դատախազի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները և ամենևին բավարար չեն մեղադրյալի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրա նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար: Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։ Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան, հետևաբար դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնել անփոփոխ: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Մհերյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել: Թիվ ԵԴ1/3342/01/24քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 02.12.2024թվականի որոշումը թողնել անփոփոխ։ Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 17-01-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 20-06-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | թիվ ԵԴ1/3342/01/24 քրեական գործի հավելվածը՝ «221» թերթից |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 20-06-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | թիվ ԵԴ1/3342/01/24 քրեական գործի հավելվածը՝ «221» թերթից |
| Ուր | Երևանի քրեական դատարան |
| Գրության համարը | 51646/25 |