ԵԴ1/3298/01/24







Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«30» հունվարի 2026 թվական քաղաք Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ԱՐՏԱԿ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ ԹԱՄԱՐԱ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ԳՈՌ ՄԱՆՈՒՉԱՐՅԱՆԻ

«Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով (ծնված՝ առկա է անձնական տվյալ՝ Բուլղարիայի Հանրապետության Շումեն քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուրի, չդատված, հաշվառման հասցե՝ առկա է անձնական տվյալ, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը)։

1. Նկարագրական մաս.
2024 թվականի մայիսի 07-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի չորրորդ կայազորային քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 92-0637-24 քրեական վարույթը։
2024 թվականի հունիսի 21-ին Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
2024 թվականի հունիսի 26-ին Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2024 թվականի հունիսի 24-ին հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է, որը վերսկսվել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին։
2024 թվականի նոյեմբերի 13-ին մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան են մուտքագրվել քրեական վարույթի նյութերը։
2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին քրեական գործը հանձնվել է դատավոր Վ․Ջիվանյանին, որով 2024 թվականի նոյեմբերի 18-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ավարտվել են հիմնական դատալսումները և Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ` Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նույն օրն իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։

1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն.
Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ նա, հաշվառված լինելով ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանումում, ենթակա է եղել զորակոչման 2023թ-ի ձմեռային զորակոչին, սակայն մինչև զորակոչի ավարտը՝ 2024թ-ի հունվարի 31-ը ներառյալ, չի ներկայացել ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանում և խախտելով «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները՝ խուսափել է պարտադիր զինվորական ծառայության հայտարարված՝ 2023թ-ի ձմեռային զորակոչից՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում։

1.2. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներ.
Դատաքննությամբ հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները՝
Մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ երբ իրեն զինկոմիսարիատից կանչել են՝ ներկայացել է, որից հետո իրեն ուղեգրել են պոլիկլինիկա, տոներից հետո գնացել է, որտեղ իր մոտ հայտնաբերվել է սուր բրոնխիտ, թոքաբորբ։ Հայրն այդ արդյունքները հանձնել է զինկոմիսարիատ, որտեղ նաև դիմում է գրել, դրանից հետո իրեն չեն կանչել։ Ինքը չի խուսափել ծառայությունից, քանի որ ներկայացել է այնտեղ, որտեղ ուղեգրել են։ Իրեն զինկոմիսարիատ հրավիրել են հեռախոսազանգի միջոցով, առաջին անգամ կանչել են 2023 թվականի դեկտեմբերի վերջերին՝ 29-ին կամ 30-ին, ինքը ներկայացել է։ Իրեն ուղեգրել են պոլիկլինիկա՝ առողջական վիճակը գնահատելու համար, որից հետո ներկայացել է հունվարին։ Հետազոտություններից հետո իրեն կոնկրետ զորակոչման համար ծանուցում չեն ուղարկել և չեն կանչել։ 2023 թվականի զորակոչի ընթացքում զինկոմիսարիատ գնացել է մեկ անգամ՝ դեկտեմբերին։ «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում հետազոտություն անցնելու ուղեգիր չի ստացել։ Պոլիկլինիկայի հետազոտություններն անցնելուց հետո զինկոմիսարիատ չի ներկայացել, քանի որ իրեն չեն ասել, որ պետք է ներկայանա։ Հոր կողմից զինկոմիսարիատ գնալը պատճառաբանեց այն հանգամանքով, որ գնացել է՝ ճշտելու, արդյոք որևէ խնդիր չի առաջացել։ Սակայն քանի որ իրեն չեն զանգել, այդ պատճառով երկրորդ անգամ չի գնացել զինկոմիսարիատ։
Հիվանդության վերաբերյալ նշեց, որ երբ բիլիռուբինի մակարդակը բարձրանում է, իր աչքերի դիմաց սևանում է, լինում են նաև ուշագնացության դեպքեր, լյարդի ցավեր։ Բիլիռուբինի մակարդակն իջեցնում է դեղամիջոցների միջոցով։ Նախկինում բիլիռուբինի մակարդակի բարձր լինելու պատճառով ստացել է զինվորական ծառայությունից տարկետում։ Ամառային զորակոչի ժամանակ կրկին ուղեգրվել է զինկոմիսարիատ և Հանրապետական հիվանդանոց, որտեղ քթի վրահատության պատճառով իրեն չեն զորակոչել։ Հանրային մեղադրողի հարցին, որ կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի կողմից ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար, սակայն չի ներկայացել, հայտնեց, որ բժիշկն ասել է, որ քթի վիրահատության և վերքերի պատճառով չի կարող ներկայանալ ծառայության։ Ամառային զորակոչի ժամանակ ինքն ունեցել է մեղադրյալի կարգավիճակ, և տեղեկացված է եղել, որ այդ կարգավիճակում չի կարող զորակոչվել ծառայության, քանի դեռ չի լուծվել քրեական հետապնդման հարցը։ Քրեական հետապնդում հարուցվելուց հետո երբևէ չի ներկայացել զինկոմիսարիատ և չի դիմել զինծառայության մեկնելու համար, քանի որ ինքն ունի առողջական խնդիր, որը չի անցնում և ինքն ի վիճակի չէ ծառայելու։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)

Վկա Արմեն Ալեքսանդրի Գասպարյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ աշխատում է թիվ 1 զինկոմիսարիատում՝ որպես զորակոչային բաժանմունքի ավագ մասնագետ։ 2023 թվականի ձմեռային զորակոչին իր գործառույթների մեջ մտել է զինակոչիկներին ապահովել բժշկական հանձնաժողովի ներկայությանը, պիտանի ճանաչված զորակոչիկներին զորակոչել կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի նիստին, իսկ ծառայության գնացողներին կենտրոնական հավաքակայան տանելը։ 2023 թվականի ձմեռային զորակոչի միջոցառումների Գոռ Մանուչարյանը ներկայացել է բժշկական հանձնաժողովին, որի կողմից ուղեգրվել է «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ, սակայն մինչև զորակոչի ավարտը չի գնացել հետազոտման։ Ուղեգիրը տրվել է դեկտեմբերի 28-ին, որից հետո 3 աշխատանքային օրվա ընթացքում պետք է ներկայանար բժշկական կենտրոն։ Զինակոչիկի հայրը զորակոչի վերջին օրը դիմում է ներկայացրել, որ որդին առողջական խնդիրների պատճառով չի գնացել հետազոտման։ Դեկտեմբերի 28-ից հետո Գոռ Մանուչարյանը զինկոմիսարիատ ներկայացել է արդեն 2024 թվականի ամառային զորակոչին, ուղեգրվել է «Արմենիա» բժշկական կենտրոն, որտեղ հետազոտվելուց հետո ներկայացվել է կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի նիստին, որտեղ ճանաչվել է պիտանի սահմանափակումով, այդ ժամանակ նույնպես չի զորակոչվել և չի գնացել ծառայության, իր հիշելով՝ այն պատճառաբանությամբ, որ համաձայն չէ կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի եզրակացության հետ։ Տարածքային պոլիկլինիկայի և այլ բժշկական կենտրոնի ուղեգրերը հիմնականում բոլորին էլ տալիս են, որի ստացականներն առանձին են ստանում։ Բժշկական հետազոտության արդյունքները բժշկական հաստատություններն են ուղարկում իրենց, զորակոչիկին չեն տրամադրվում։ Գոռ Մանուչարյանի մասով տեղեկություններ չեն ստացել, ինչը նշանակում է, որ նա չի անցել հետազոտությունները։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)

Դատաբժիշկ փորձագետ Արտակ Դարբինյանը դատաքննության փուլում հաստատել է թիվ 425/հձ եզրակացության մեջ նշված հանգամանքները և հետևությունները, հայտնելով, որ բիլիռուբինի բարձրացման հետևանքով առաջանում են գլխացավեր, գլխապտույտներ, ցավեր, հոգնածություն, թուլություն, սակայն այլ խնդիր չի առաջանում։ Համապատասխան սննդակարգով կարող է բիլիռուբինի մակարդակը կարգավորվել։ Այդ համախտանիշի առկայության դեպքում ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը պետք է լինի սահմանափակումներով։ Բիլիռուբինի ավելի բարձր մակարդակի առկայության դեպքում, քան նշված է փորձագետի եզրակացության մեջ, եզրակացության համար էական նշանակություն չէր կարող ունենալ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)

Դատաբժիշկ փորձագետ Իշխան Մելքոնյանը դատաքննության փուլում հաստատել է թիվ 425/հձ եզրակացության մեջ նշված հանգամանքները և հետևությունները, հայտնելով, որ նշված փորձաքննության կատարման ժամանակ ինքն առանձնացված գործառույթներ չի ունեցել, չի կարող հիշել կոնկրետ ինչ գործառույթներ է կատարել։ Բժշկական փաստաթղթերում բիլիռուբինի մակարդակի և փորձաքննության ժամանակ նշված մակարդակի տարբերությունը չի կարող անհանգստության պատճառ հանդիսանալ, քանի որ բիլիռուբինի բարձրացումը հիվանդություն չէ, այն կարող է տվյալ պահին լինել բարձր, իսկ երկու ժամ անց իջնել նորմալ մակարդակի՝ կախված սննդից, հանգիստ վիճակից։ Բիլիռուբինի բարձրացման պատճառները շատ տարբեր կարող են լինել, և տարբեր մակարդակների դեպքում անձի մոտ կարող են դրսևորվել տարբեր ֆիզիոլոգիական իրավիճակներ և երևույթներ, հնարավոր է բարձր մակարդակի պայմաններում լինի հոգնածություն, թուլություն, ցավ, սակայն այդ ցուցանիշը երկար չի պահպանվում և անընդհատ փոփոխվում է։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)

Դատաբժիշկ փորձագետ Գագիկ Հարությունյանն ըստ էության հաստատել է թիվ 425/հձ եզրակացության մեջ նշված հանգամանքները և հետևությունները, Գոռ Մանուչարյանի վերաբերյալ փորձաքննության կատարման ժամանակ հետազոտվել են ինչպես նրա բժշկական փաստաթղթերը, այնպես էլ կիրառվել են փորձաքննվողի ստացիոնար պայմաններում մասնագիտական հետազոտման մեթոդներ։ Այսինքն՝ զննել են նաև փորձաքննվողին, որը ուղեգրվել է «Արմենիա» բժշկական կենտրոն, և հետազոտությունների հիման վրա տրվել է համապատասխան եզրակացություն։ Բժշկական փաստաթղթերում արտացոլված և փորձաքննության ժամանակ արձանագրված բիլիռուբինի մակարդակների տարբերությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ «Ժիլբերի համախտանիշը» հիվանդություն չէ, այն գնահատվում է որպես ֆունկցիոնալ վիճակ, տարբեր ախտանիշների կոմպլեքս, որի ժամանակ կարող են դիտվել ընդհանուր թուլություն, ախորժակի անկում, տկարություն։ Բիլիռուբինի տատանումները կարող են կախված լինել արտաքին ազդակներից՝ կենսակերպից, որը շատ արագ անցնում է։ Դրա տատանումնեը չեն առաջացնում ոչ մի բացասական հետևանք։ Տեսականորեն կարող է անձի մոտ մի օր լինել բիլիռուբինի մի մակարդակ, հաջորդ օրը՝ մեկ այլ։ Ամփոփելով՝ փորձագետը հայտնեց, որ Գոռ Մանուչարյանի մոտ առկա «Ժիլբերի համախտանիշը» հաստատվել է, այն ախտաբանական բացասական հետևանքներ չի առաջացնում։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)

ՀՀ ՊՆ 2 և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանումից ստացված հաղորդումը, համաձայն որի Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը 28․11․2023թ․ ներկայացել է տարածքային ստորաբաժանում և զորակոչային բժշկական հանձնաժողովի կողմից ուղեգրվել է հետազոտության «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոն, սակայն չի ներկայացել հետազոտության՝ միտումնավոր խուսափելով զորակոչից։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 5-6)

Զորակոչիկի քարտի պատճենը, համաձայն որի Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը հաշվառված է ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանումում և անցել է համապատասխան ընթացակարգերը։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 7-14)

Օբյեկտիվ զննության թերթիկի, պոլիկլինիկական հետազոտություններն անցնելու ստացականների և «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում հետազոտություններ անցնելու ուղեգրի պատճենները, համաձայն որոնց Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը 2023 թվականի ձմեռային զորակոչի ընթացքում ստացել է ծանուցագրեր հետազոտություններն անցնելու վերաբերյալ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 172-174)

Անձի քաղաքացիության մասին տեղեկանքը, համաձայն որի Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը 17.12.2014թ․ ստացել է ՀՀ քաղաքացու անձնագիր:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 61)

Փորձագետի թիվ 425/հձ եզրակացությունը, համաձայն որի Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի մոտ առկա է ախտորոշում` «Լյարդի կապիլյարային հեմանգիոմա 2,2*2,0սմ չափի: Ժիլբերի համախտանիշ գենետիկորեն հաստատված ընդհանուր բիլիռուբին- 14,7; անուղղակի 12,4; ուղղակի 2,3 մկմոմլ/: Հետվիրահատական վիճակ՝ սեպտոպլաստիկայից ստորին խեցիների լատերոպոզիցիայից, կոագուլյացիայից հետո»: Որոշել ախտորոշման մեջ արտացոլված ախտաբանության /ների/ առաջացման վաղեմությունը ստույգ հնարավոր չէ՝ համապատասխան գիտականորեն հիմնավորված մեթոդիկաների բացակայության պատճառով։ Նշված ախտաբանությունները կարող են դրսևորվել ժամանակ առ ժամանակ մարսողության խանգարումներով, թուլությամբ և այլն: Սույն փորձաքննության ընթացքում իրականացված հետազոտությունների արդյունքներով՝ պարզված ախտորոշումը հիմք է տալիս եզրակացնելու, որ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի առողջական վիճակը գնահատվել է հիմնավոր:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 242-244)

ՀՀ ՊՆ կենտրոնական ռազմաբժշկական փորձաքննական կենտրոնի ՊՆ 42-1017 գրությունը, համաձայն որի ՀՀ ՊՆ ԿՌԲՓԿ-ում ուսումնասիրվել է Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի վերաբերյալ հանձնաժողովային փորձագետի թիվ 425/իձ եզրակացությունը, որի հետևություններ բաժնում առկա ախտորոշումով Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը 2023 թվականի ձմեռային զորակոչին կհամապատասխանի ՀՀ կառավարության 12․04․2018թ․ թիվ 404-Ն որոշման 30-րդ հոդվածի «Գ» կետի և 34-րդ հոդվածի «Գ» կետի պահանջներին, որը նախատեսում է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար։ Ներկայումս փորձաքննվելիս կհամապատասխանի ՀՀ կատավարության 12․04․2018թ․ թիվ 404-Ն /22․12․2022թ․ թիվ 2053-Ն փոփոխություններ/ որոշման 30-րդ հոդվածի «Գ» կետի և 47-րդ հոդվածի «Գ» կետի պահանջին, որը նախատեսում է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 254)

Փաստաթղթերի զաննում կատարելու մասին արձանագրությունները և արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումները, որոնց համաձայն՝ զննվել և արտավարութային փաստաթուղթ են ճանաչվել ՀՀ ՊՆ 2 և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանումից ստացված հաղորդումը, զորակոչիկի քարտի պատճենը, օբյեկտիվ զննության թերթիկի, պոլիկլինիկական հետազոտություններն անցնելու ստացականների և «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում հետազոտություններ անցնելու ուղեգրի պատճենները, անձի քաղաքացիության մասին տեղեկանքը, փորձագետի թիվ 425/հձ եզրակացությունը, ՀՀ ՊՆ կենտրոնական ռազմաբժշկական փորձաքննական կենտրոնի ՊՆ 42-1017 գրությունը։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 181, 183, 258-259)

Պոլիկլինիկական հետազոտություններն անցնելու ստացականների, «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում հետազոտություններ անցնելու ուղեգրի պատճենները, համաձայն որոնց Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը 2023 թվականի ձմեռային զորակոչի ընթացքում ստացել է ծանուցագրեր հետազոտություններն անցնելու վերաբերյալ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 55, 57)

Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի ծնող Ներսես Մանուչարյանի դիմումը՝ հասցեագրված ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանման ղեկավարին, որով հայտնել է, որ իր տղան չի կարող ներկայանալ թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանում, քանի որ հունվարի 3-ից առողջության պատճառով գտնվում է բժիշկների հսկողության տակ, իսկ 25․01․2024թ․ առողջության վատթարացման պատճառով ներկայացել է Աստղիկ բժշկական կենտրոն, որտեղ ցույց են տվել բուժօգնություն, քանի որ բիլիռուբինի սանդղակը գերազանցել է 52 %-ը։ Բացի այդ, Գոռի մոտ ախտորոշվել է լուրջ առողջական խնդիր։ Նա չի հրաժարվում ծառայությունից, ապաքինվելու դեպքում պատրաստ է իր պարտքը կատարել ՀՀ-ին։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 58)

Բժշկական գենետիկայի և առողջության առաջնային պահպանման կենտրոնի կողմից Գոռ Մանուչարյանի վերաբերյալ 30․04․2015թ․ տրված UGT1A1 գենի գենոտիպավորումը՝ միջազգային հանձնարարականների համաձայն, ըստ որի հաստատվել է Ժիլբերի համախտանիշի՝ բարորակ ընտանեկան հիպերբիլիռուբինեմիայի (դեղնուկ) ախտորոշումը։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 96)

Կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի եզրակացությունը և «Աստղիկ», Պրոֆիմեդ», «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ», «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնների հետազոտությունների արդյունքները, թիվ 19 պոլիկլինիկայից տրված մեծահասակի ամբուլատոր բժշկական քարտից քաղվածքը, առողջական վիճակի հետազոտման ակտը, կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի եզրակացությունը, համաձայն որոնց Գոռ Մանուչարյանի մոտ ախտորոշվել է բարորակ հիպերբիլիռուբինեմիա՝ Ժիլբերի համախտանիշ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 102, 104, 131-132, 141, 148, 159, 163, 166, 168, 170, 171, 177-179, 265)

Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է նաև հետևյալ ապացույցները.
Դատվածության և հետախուզման առկայության վերաբերյալ ձև 8 և ձև 9 տեղեկանքները, որոնց համաձայն՝ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի դատվածության վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ գ/թ 62-63/

Երևան քաղաքի «Հ94 մսուր-մանկապարտեզ» ՀՈԱԿ-ի տնօրենի, «Էջմիածին-1» համատիրության նախագահի, Երևանի Հ 112 ավագ դպրոցի տնօրենի կողմից տրված բնութագրերը, որոնց համաձայն Գոռ Մանուչարյանը բնութագրվում է դրական, Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտ հիմնադրամի դիպլոմը, որի համաձայն Գոռ Մանուչարյանին շնորհվել է մանկավարժության բակալավրի աստիճան։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

1.3. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, եզրահանգում է․
- Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը հանդիսանում է ՀՀ քաղաքացի ու հաշվառված է եղել ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանումում և ընդգրկված է եղել 2023թ․ ամառային զորակոչին, այդ մասին վկայում են քաղաքացության մասին տեղեկանքը, զորակոչիկի քարտի պատճենը, մեղադրյալի, վկայի ցուցմունքները, ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանումից տրված հաղորդումը,
- Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը ծանուցված է եղել զորակոչվելու նպատակով ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանում ներկայանալու համար, իսկ ներկայանալուց հետո տրվել են ուղեգրեր՝ համապատասխան բժշկական հաստատություններում բժշկական հետազոտություններ անցնելու համար, որոնցից միայն մեկն է անցել։ Նշված հանգամանքը հաստատվում է մեղադրյալի ցուցմունքով, օբյեկտիվ զննության թերթիկով, պոլիկլինիկական հետազոտություններն անցնելու ստացականներով և «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում հետազոտություններ անցնելու ուղեգրով, Գոռ Մանուչարյանի ծնող Ներսես Մանուչարյանի դիմումով՝ հասցեագրված ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանման ղեկավարին,
- Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը 2023թ․ ձմեռային զորակոչի ժամանակ ՀՀ կառավարության 12․04․2018թ․ թիվ 404-Ն որոշման 30-րդ հոդվածի «Գ» կետի և 34-րդ հոդվածի «Գ» կետի պահանջների համաձայն՝ առնվազն սահմանափակումով պիտանի է եղել զինվորական ծառայության համար, որի մասին են վկայում զորակոչիկի քարտը, փորձագետի թիվ 425/հձ եզրակացությունը, փորձագետների ցուցմունքները, ՀՀ ՊՆ կենտրոնական ռազմաբժշկական փորձաքննական կենտրոնի ՊՆ 42-1017 գրությունը, Կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի եզրակացությունը, «Աստղիկ», Պրոֆիմեդ», «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ», «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնների հետազոտությունների արդյունքները, թիվ 19 պոլիկլինիկայից տրված մեծահասակի ամբուլատոր բժշկական քարտից քաղվածքը, առողջական վիճակի հետազոտման ակտը։

Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի ցուցմունքի այն հատվածին, որ ինքը տեղեկացված չի եղել զորակոչի մասին և պատրաստ է մեկնելու զինվորական ծառայության, եթե առողջական վիճակը բավարար լինի, ապա Դատարանն այն արժանահավատ չի համարում, քանի որ 2023 թվականի ձմեռային զորակոչի զորակոչային ընթացակարգին մասնակցելու հետ կապված ստացել է ուղեգիր, անցել է որոշ բժշկական հետազոտություններ, սակայն չի շարունակել մասնակցել ընթացակարգին, որի վերաբերյալ նրա հոր կողմից ներկայացվել է դիմում, ինչը վկայում է, որ Գոռ Մանուչարյանը քաջատեղյակ է եղել զորակոչի և դրա ընթացակարգի մասին, սակայն չի մասնակցել։ Հատկանշական է, որ անգամ փորձագիտական եզրակացությունից ու փորձագետների հարցաքննությունից հետ, երբ փաստական տվյալներ են ներկայացվել Գոռ Մանուչարյանի մոտ արձանագրված համախտանիշը զինվորական ծառայությունից ազատվելու հիմք չհանդիսանալու վերաբերյալ, նա, ըստ էության, շարունակել է պնդել, որ այդ համախտանիշի պայմաններում իրեն համարում է վատառողջ ու դրանով պայմանավորված չի կարող իրականացնել զինվորական ծառայություն, ինչը ևս վկայում է այն մասին, որ մեղադրյալը չի ցանկացել անցնել զինվորական ծառայության։

2. Պատճառաբանական մաս.
2.1. Քննարկելով մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանին առաջադրված մեղադրանքի փաստակազմը հաստատված լինելու հանգամանքը և դրա իրավաբանական որակումը՝ Դատարանը պետք է պատասխանի հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
բ) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
գ) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
դ) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ.
ե) դատապարտված մեղադրյալի արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման։
2.1.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Դատարանը գտնում է, որ հետազոտված ապացույցներով հաստատվել է, որ մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը, հաշվառված լինելով ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանումում, ենթակա է եղել զորակոչման 2023թ․ ձմեռային զորակոչին, սակայն մինչև զորակոչի ավարտը՝ 2024թ․ հունվարի 31-ը ներառյալ, չի ներկայացել ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 1 տարածքային ստորաբաժանում և խախտելով «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները՝ խուսափել է պարտադիր զինվորական ծառայության հայտարարված՝ 2023թ․ ձմեռային զորակոչից՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում։
2.1.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Հանցանքը կատարելու պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Պարտադիր զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հայտարարված զորակոչից խուսափելը՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:»:
Հաստատված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են բերված հանցակազմի հատկանիշներին, հետևաբար ապացուցված է արարքի քրեական հակաիրավականությունը։
2.1.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Հետազոտված ապացույցներով հաստատվել է, որ մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանին վերագրված արարքը կատարվել է նրա կողմից։
2.1.4. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Քննարկվող հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Այսինքն՝ հանցավորը գիտակցում է, որ ենթակա է պարտադիր զինվորական ծառայության և խուսափում է զորակոչին ներկայանալուց։ Տվյալ դեպքում՝ մեղադրյալի, վկա Ա․Գասպարյանի ցուցմունքներով, զորակոչիկի քարտով, մեղադրյալի հոր դիմումով հաստատվել է, որ նա գիտակցել է, որ խուսափել է պարտադիր զինվորական ծառայության հայտարարված 2023թ․ ձմեռային զորակոչից, հետևապես հաստատվել է դատապարտված մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի մեղքը նրան վերագրված արարքի կատարման մեջ։
2.1.5. Անդրադառնալով «ե» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Սույն գործի դատաքննությամբ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ապացուցված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասում նկարագրված դիսպոզիցիային։
2.2. Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ դատապարտված մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ.
դ) Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
2.2.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ Գոռ Մանուչարյանի քրեական պատասխատատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
2.2.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
2.2.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
(…):»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ․
«(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ քրեական գործով արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…): Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»: (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39-րդ կետը)։
Անդրադառնալով արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-15-րդ կետերը):
Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում անդրադառնալով Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելուն՝ Դատարանը հիմք է ընդունում հետևյալ հանգամանքները.
- մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված է կառավարման կարգի դեմ ուղղված միջին ծանրության հանցագործություն, որը ոտնձգում է ՀՀ զինված ուժերի, զինվորական ծառայության շահերի դեմ,
- հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը՝ չի ընդունել ներկայացված մեղադրանքը,
- նրա անձը բնութագրող հանգամանքները՝ բնութագրվում է դրական, ունի առողջական խնդիրներ, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նրան վերագրվող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը՝ նվազագույն չափով՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
2.2.4. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը սահմանում է.
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ: (...)»:
Մեջբերված քրեաիրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ՏԴ/0018/01/13, ԳԴ/0014/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն:
Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական, քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը, ընտանեկան դրությունը, ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում ունեցած բնութագիրը և այլն), ինչպես նաև հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Հ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ն.Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, Ս.Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12, Ս.Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, Ջ.Շիրվանյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումները):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացման անհրաժեշտությունից՝ Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ պատժի նպատակներին կարելի է հասնել մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվող պատիժը կրելու պայմաններում։ Դատարանի նշված դիրքորոշումը պայմանավորված է հետևյալ հանգամանքներով՝
ա) խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարևորությունը` այն, որ մեղադրյալին մեղսագրվում է կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործություն, որը վնաս է պատճառում զինված ուժերի նորմալ կոմպլեկտավորմանը և պետության պաշտպանունակությանը,
բ) հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունքն իր արարքի նկատմամբ, մասնավորապես այն, որ մեղադրյալը գործել է ուղղակի դիտավորությամբ,
գ) պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքերի բացակայությունը։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները՝ բնութագրվում է դրական, երիտասարդ է, ամուրի, խնամքին որևէ անձ չկա, ունի առողջական խնդիրներ, սակայն դրանք այնքան ծանրակշիռ չեն, որպեսզի Դատարանը կարողանա եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում հնարավոր կլինի հասնել պատժի նպատակներին։
2.3. Անդրադառնալով վարութային ծախսերի հարցին, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարութային ծախսեր են՝
1) (․․․)
6) փորձաքննություն և փորձարարություն կատարելիս փչացած կամ ոչնչացած իրերի արժեքի և վարույթի ընթացքում կատարված նման այլ ծախսերի հատուցման համար ծախսված գումարները.
7) վարույթի պատշաճ իրականացման համար անհրաժեշտ միջոցառումների համար ծախսված գումարները:
(․․․)
3․ Եթե դատապարտված մեղադրյալը վճարունակ է, ապա սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ և 4-7-րդ կետերում թվարկված վարութային ծախսերի հատուցման պարտականությունը դատարանը դնում է նրա վրա:
(․․․)»։
Համաձայն ՀՀ ԱՆ դատաբժշկական գիտագործնական կենտրոնի կողմից տրված շրջաբերականի՝ հանձնաժողովային փորձաքննության արժեքը կազմում է 29․000 (քսանինը հազար) ՀՀ դրամ։
Հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Գոռ մանուչարյանը չի ներկայացրել անվճարունակության վերաբերյալ տեղեկություններ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ վարութային ծախսերի հատուցման պարտականությունը պետք է դնել մեղադրյալի վրա։
2.4. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի արգելադրման, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում։
2.4. Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի կարգավորումներով, գտնում է, որ քրեական գործով ապացույցները պետք է թողնել քրեական գործի նյութերում։
2.5. Անդրադառնալով մեղադրյալ Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
2.6. Սույն դատական ակտը կայացնելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 99-րդ, 276-րդ, 347-350-րդ հոդվածներով։

3. Եզրափակիչ մաս.
Ելնելով վերոգրյալից` Դատարանը

ՎՃՌԵՑ

Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Պատժի սկիզբը հաշվել Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։
Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Գոռ Ներսեսի Մանուչարյանի վրա դնել վարութային ծախսերի հատուցման պարտականություն՝ 29․000 (քսանինը հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով ապացույցները թողնել քրեական գործի նյութերում։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ