ԵԴ1/3267/01/24




ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ՝
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

նախագահող դատավոր՝ Լ.Ալավերդյան
դատավորներ՝ Ա.Մաթևոսյան
Կ.Հովհաննիսյան

քարտուղարությամբ՝ Ա.Հակոբյանի

մասնակցությամբ՝
մեղադրյալ՝ Մ.Հովհաննիսյանի
պաշտպան՝ Ա.Բաղդասարյանի


2026 թվականի փետրվարի 16-ին Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, պաշտպան Կ․Բեգջանյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (նախագահող դատավոր՝ Ռ․Սմբատյանի) 2025 թվականի հոկտեմբեր 08-ի դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը․
2024 թվականի մայիսի 04-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի ԵՔՔՎ ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրեսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60513824 քրեական վարույթը։
2024 թվականի սեպտեմբերի 04-ին Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հովհաննիսյանի կողմից որոշում է կայացվել Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
2024 թվականի սեպտեմբերի 04-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի ԵՔՔՎ ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Գ․Խաչատրյանի կողմից որոշում է կայացվել Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ՀՀ-ից բացակայելու արգելքը կիրառելու մասին:
2024 թվականի նոյեմբերի 04-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի ԵՔՔՎ ՃՏՀ քննության բաժնի ավագ քննիչ Ա․Թովմասյանի կողմից կազմվել է Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ մեղադրական եզրակացությունը։
2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հովհաննիսյանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և վարույթի նյութերը դատարան հանձնելու մասին։
2024 թվականի նոյեմբերի 12-ի քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան):
2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հոկտեմբերի 08-ի դատավճռով վճռվել է՝ Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 /երեք հարյուր յոթաասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանին թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 375.000 /երեք հարյուր յոթաասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամ տուգանքը մաս առ մաս վճարել 10 /տաս/ ամիս ժամկետում՝ յուրաքանչյուր ամիս 37.500 /երեսունյոթ հազար հինգ հայրուր/ ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով:
Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը, վերացնել դատավճիռն օրինկաան ուժի մեջ մտնելուց հետո և ՀՀ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի դեպոզիտային` 900013298014 հաշվին վճարված 400.000 ՀՀ դրամ գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին կամ նրա լիազորված անձին:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` դատական ակտը ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:»։
2025 թվականի դեկտեմբերի 01-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ պաշտպան Կ․Բեգջանյանի վերաքննիչ բողոքը։
Քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2025 թվականի դեկտեմբերի 04-ին, նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի դեկտեմբերի 05-ին:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 08-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում քննության:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «(…) նա, չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, հարբած (ոչ սթափ վիճակում) վարել է տրանսպորտային միջոց.
Այսպես.
Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանը, չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, այն է՝ սահմանված կարգով տվյալ կարգի տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի վարորդական վկայական ստացած չլինելով, հարբած (ոչ սթափ վիճակում՝ մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ 0.238 միլիգրամ ալկոհոլի պարունակությամբ, 2023 թվականի օգոստոսի 08-ին՝ ժամը 01:03-ին, Երևան քաղաքի Գրիգոր Զոհրապի փողոցում վարել է --- մակնիշի --- հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայողը կազմել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180261366 արձանագրությունը:»։

Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռի՝ «Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները» բաժնում արձանագրել է հետևյալը․ «(…) 2024 թվականի օգոստոսի 28-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի քննիչ Գ.Խաչատրյանի կողմից կազմված՝ «Զննություն կատարելու մասին» արձանագրությունը։ Զննությամբ պարզվել է հետևյալը․
«/.../ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդից Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ստացված փաստաթղթերը 28.08.2024 թվականին զննության ենթարկելու մասին արձանագրությամբ, համաձայն որի՝
12.08.2023 թվականին՝ ժամը 01:25-ին, Երևան քաղաքի Թաիրովի 14 հասցեում ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 4-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի կրտսեր պարեկ Մ Ա /կրծքանշան թիվ ---/ կողմից կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն, համաձայն որի՝ Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանը /ծնված՝ ----/ 12.08.2023 թվականին` ժամը 01:03-ին, գտնվելով ոչ սթափ վիճակում և չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք՝ Երևան քաղաքի Գրիգոր Զոհրաբի փողոցում վարել է --- մակնիշի --- հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը: Արձանագրության վարչական իրավախախտում կատարած անձի բացատրությունը և դիտողությունը նշելու հատվածում առկա է ստորագրություն, իսկ արձանագրությանը ծանոթացա, իմ իրավունքների ու պարտականությունների մասին քաղվածքը և խախտման քննարկման վայրի ու ժամանակի վերաբերյալ ծանուցումը ստանալու հատվածում առկա է ստորագրություն: Արձանագրության ներքևի ձախ հատվածում առկա է արձանագրությունը կազմողի ստորագրությունը, որպես խախտման ծածկագիր նշված է 203.5 թիվը:
Ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնի զննությամբ պարզվեց, որ ստուգաչափման սարքի համարն է՝ 91101226, զննման համարն է՝ 00379, զեեման ամսաթիվն է՝ 12.08.2023 թվական, զննման ժամն է՝ 01:06:19, վերջին ստուգաչափման ամսաթիվն է՝ 25.07.2023 թվական, դատարկ թեստ՝ 0.000 մգ/լ, ստուգաչափման ձևաչափը՝ ավտոմատ, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.238 մգ/լ, վարորդի անունն է՝ Մարգար, վարորդի ազգանունն է` Հովհաննիսյան, Պ/Ծ-ի ազգանունն է` Մ, կրծքանշանի համարն է՝ ---, ստորաբաժանումն է` 4-րդ գումարտակ, 1-ին վաշտ:
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ-ի կողմից տրված թիվ 083550 ստուգաչափման՝ վկայականի զննությամբ պարզվեց, որ վկայականը ուժի մեջ է 11.11 2022 թվականից մինչև 11.11.2023 թվականը, ստուգաչափման սարքի գործարանային համարն է 91101226 տեսակը՝ Jupiter X/RP, չափման տիրույթը՝ 0.000-2.000մգ/լ, /սխալանքը/ + - ճշտության դասը, կարգը 10%, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՊԾ-ին, ստուգաչափումը կատարվել է հետևյալ ստուգաչափման մեթոդիկայի անվանման նշագրի՝ MU2835-2008 MIN 242-1353-2012, ստուգաչափող անվան դիմաց առկա է ստորագրություն և նշված է Ա.Գուլքանյան, իսկ բաժնի /լաբորատորիայի վարիչ/ անվան դիմաց առկա է ստորագրություն և նշված է Գ.Մարտիրոսյան։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Ճանապարհային ոստիկանություն ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված տվյալ կարգի վարորդական իրավունքի վկայական չունենալու վերաբերյալ քաղվածքի զննությամբ պարզվեց, որ Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանը վարորդական իրավունքի վկայական չունի։:
/տե՛ս գ.թ. 13-14, դատական նիստի արձանագրությունը/
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ-ի կողմից տրված թիվ 083550 ստուգաչափման՝ վկայականի համաձայն, վկայականը ուժի մեջ է 11.11 2022 թվականից մինչև 11.11.2023 թվականը, ստուգաչափման սարքի գործարանային համարն է 91101226 տեսակը՝ Jupiter X/RP, չափման տիրույթը՝ 0.000-0.200մգ/լ, /սխալանքը/ + - ճշտության դասը, կարգը 10%, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՊԾ-ին, ստուգաչափումը կատարվել է հետևյալ ստուգաչափման մեթոդիկայի անվանման նշագրի՝ MU2835-2008 MIN 242-1353-2012, ստուգաչափող անվան դիմաց առկա է ստորագրություն և նշված է Ա.Գուլքանյան, իսկ բաժնի /լաբորատորիայի վարիչ/ անվան դիմաց առկա է ստորագրություն և նշված է Գ.Մարտիրոսյան։
/տե՛ս գ.թ. 5, դատական նիստի արձանագրությունը/
Ստուգաչափման արդյունքները /լրացվում է ստուգաչափման մեթոդիկայում համապատասխան պահանջի առկայության դեպքում/ վկայականի համաձայն, վկայական 083550 չափման տիրույթը 0.000-2.000մգ/լ վրիպակի արդյունքում նշվել է 0.000-0.200մգ/լ: վկայականում առկա է Ա.Գուլքանյան /ստորագրություն/, Գ.Մարտիրոսյան /ստորագրություն/:
/տե՛ս գ.թ. 6, դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Մ Ա հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ դեպքի օրը նույն վաշտի Վ Մ հետ ծառայություն է իրականացրել Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում, մասնավորապես՝ Գրիգոր Զոհրապ փողոցում: Գիշերը ժամը 01:00-ի սահմաններում նկատել են ---- մակնիշի ավտոմեքենան, պետհամարանիշները չի հիշում, երբ տեսել է պարեկային ծառայության ավտոմեքենան սկսել է անկանոն երթևեկել, մասնավորապես՝ մեկ կանգնում էր, մեկ՝ վարում, և դա պատճառ է հանդիսացել տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելու: Կանգնեցնելուց հետո ներկայացել են վարորդին, պահանջել փաստաթղթերը, որից հետա հարցրել են թե արդյոք ամեն բան նորմալ է, վարորդը պատասխանել է, որ այո նորմալ է, սակայն վարորդական իրավունքի վկայական չի ներկայացրել, նշելով, որ չունի վարորդական իրավունքի վկայական: Երբ վարորդը մեքենայից իջել է, զգացել են ալկոհոլի հոտ, առաջարկել են սթափության զննություն անցնել: Սարքը ցույց է տվել, որ վարորդը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում: Այդ ամենի վերաբերյալ կազմվել է արձանագրություն, Մարգար Հովհաննիսյանին ներկայացրել են իր իրավունքները և պարտականությունները, կտրոնը 2 օրինակից տպել են, որը ստորագրել է վարորդը և մեկ օրինակը հանձնվել է վերջինիս: Այդ ամենից հետո քաղաքացուն ճանապարհել են: Վարորդին նաև պարզաբանվել է, որ սթափության վիճակի զննությունը հնարավոր է ստուգել 2 եղանակով՝ օդի և այրան: Պարզաբանվել է նաև, որ արյան միջոցով ստուգումը կատարվում է դիսպանսերերում՝ բժշկի միջամտությամբ: Զննություն անցնելու հետ կապված որևէ խոչընդոտ տեղի չի ունեցել: Վարորդը համաձայնվել է օդի միջոցով ստուգվել, որը կատարվել է իրենց մոտ առկա սարքի միջոցով: Ինքը չի հարցրել թե վարորդը ինչ է խմել, որտեղ է խմել: Հայտնեց նաև, որ այդ կապակցությամբ վարորդը որևէ առարկություն չի ներկայացրել, նրան բանավոր պարզաբանվել է թե ինչ արձանագրության տակ է ստորագրում: Չի կարող ասել տվյալ փողոցը հարթ է եղել, թե ոչ: Ինքը չի կարող ասել, վարորդը փոսն է շրջանցել, թե այլ բան է եղել, պարզապես նկատել է, որ վարորդը վարում է անկանոն: Միաժամանակ նշեց, որ եթե ճանապարհին կա խոչընդոտ վարորդը կարող է շրջանցել, եթե չի խոչընդոտի այլ անձանց ազատ տեղաշարժը: Նշեց, որ Մարգար Հովհաննիսյանի խմածությունը բավականին բարձր է եղել, ինչը նախատեսված է վարչական իրավախոխտումների մասին օրենքով, իսկ թե տվյալ դեպքում անձն ինչպես կարող է իրեն դրսևորել, հայտնեց որ չի կարող պատասխանել, քանի որ դա կախված է օրգանիզմից և յուրաքանչյուր անձի մոտ այլ կերպ է դրսևորվում: Նշեց նաև, որ Մարգար Հովհաննիսյանի ավտոմեքենայի մեջ կեֆիրի կամ որևէ այլ տարրա չի նկատել: Բացի այդ նշեց, որ Մարգար Հովհաննիսյանը իրենց չի հայտնել, որ կեֆիր է խմել, այլ ոչ թե ալկոհոլ:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Վ Մ հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ դեպքի օրը ծառայություն են իրականացրել Մալաթա-Սեբաստիա վարչական շրջանում: Նկատել են, որ --- մակնիշի ավտոմեքենան անկանոն է երթևեկում: Մասնավորրապես՝ երթևեկում է, այնուհետև՝ արգելակում: Մտածել են վարորդը վատ վիճակում է գտնվում, այդ պատճառով կանգնեցրել են մեքենան՝ հասկանալու համար թե ինչ է կատարվում: Կանգնեցնելուց հետո, երբ շփվել են վարորդի հետ, ալկոհոլի հոտ են զգացել, որից հետո առաջարկել են անցնել սթափության զննություն, ինչին վարորդը համաձայնվել է: Սթափության զննություն անցնելուց հետ, պարզելով, որ վարորդը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, կազմել են համապատասխան արձանագրություն, վարորդին պարզաբանել են իրավունքները և պարտականությունները: Չի հիոշում թե վարորդը խմածության համար որևէ բան ասել է, թե՝ ոչ: Հիշում է, որ վարորդը եղել է միայնակ, չի հիշում թե ճանապարհը ինչ վիճակում է եղել, քանի որ անցել են բավականին երկար ժամանակ:
Դատարանը բավարարելով պաշտպանի միջնորդությունը որոշում կայացրեց թույլատրել հրապարակել վկայի նախաքննական ցուցմունքները:
2024 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Վարան Մարտիրոսյանը որպես վկա տվել է հետևյալ ցուցմունքը. 2021 թվականից աշխատում եմ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 4-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի կրտսեր պարեկի պաշտոնում: 2023 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ ժամը 01:00-ի սահմաններում գործընկերոջս՝ Մ Ա հետ ծառայություն եմ իրականացրել Երևան քաղաքի Գրիգոր Զոհրապի փողոցում։ Որի ընթացքում նկատեցինք ---- մակնիշի ավտոմեքենա, քանի որ կասկածելի վարք էր դրսևորում, պարեկային ավտոմեքենան տեսնում կանգնում էր ընթացքի ժամանակ,որի համարանիշները չեմ հիշում, քանի որ դեպքից անցել է բավականին երկար ժամանակ, կանգնեցրեցինք վերջինիս, պարզվեց, որ վարորդը, որի տվյալները նույնպես չեմ հիշում, չունի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, ես կատարեցի ալկոհոլի պարունակության ստուգաչափում, արդյունքում պարզվեց, որ վերջինս գտնվում է ոչ սթափ վիճակում։ Նշվածի կապակցությամբ գորընկերս՝ Մ Ա կազմեց վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն, վարորդը ծանոթացավ և ստորագրեց:
Հարց- Նախաքննության ընթացքում տվյալներ են ձեռք բերվել այն մասին, որ վարորդը Ձեզ հայտնել է, որ գտնվել է սթափ վիճակում և չի օգտագործել ալկոհոլային խմիչք: Ինչպես նաև Դուք և Ձեր գործընկերը՝ Մ Ա հայտնել եք, որ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը վերաբերում է առանց վարորդական իրավունքի վկայականի տրանսպորտային միջոց վարելու դեպքին: Ինչ կասեք այդ հարցի կապակցությամբ:
Պատասխան- Այդ հարցի կապակցությամբ հայտնում եմ, որ վարորդը գտնվել է ոչ սթափ վիճակում, այդ ամենը արձանագրել է ստուգաչափման սարքը, որը գտնվել է տեխնիկապես սարքին վիճակում, ես և գործընկերս վարորդին ծանոթացրել ենք արձանագրությանը, նշված արձանագրությունը և ստուգաչափման կտրոնը հաստատվել է վարորդի ստորագրությամբ, որը մեկ անգամ ևս հավաստում է, որ վերջինս անկախ փողոցային լուսավորության պայմաններից ծանոթացել է նշված փաստաթղթերի բովանդակությանը և որևէ առարկություն կամ հայտարարություն չի նշել դրանց անհամապատասխանության վերաբերյալ։:
2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Վ Մ առերես հարցաքննության ընթացքում որպես վկա տվել է հետևյալ ցուցմունքը.
Հարց վկա Վ Մ - Ասացեք խնդրեմ, թե երբվանից և որտեղ եք աշխատում: Ի՞նչ գործառույթներ եք իրականացնում: Ներկայացրեք խնդրեմ 2023 թվականի օգոստոսի 23-ին՝ ժամը 01:03-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ.Զոհրապի փողոցում Մարգար Հովհաննիսյանի կողմից --- մակնիշի --- հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարելիս ի՞նչ է պարզվել արդյունքում:
Պատասխան- 2021 թվականից ամսից ծառայում եմ ՀՀ ոստիկանության համակարգում, 2021 թվականից մինչ օրս՝ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայություննում Երևան քաղաքի գնդի 4-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի կրտսեր պարեկի պաշտոնում: Իրականացնում ենք ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման գործառույթ:
Հարց վկա Վ Մ - Ներկայացրեք խնդրեմ 2023 թվականի օգոստոսի 23-ին՝ ժամը 01:03-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ.Զոհրապի փողոցում Մարգար Հովհաննիսյանի կողմից --- մակնիշի --- հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքները։
Պատասխան – Նշված դեպքի օրը կրտեսեր Մ Ա հետ ծառայություն ենք իրանացրել վարչական շրջանում և հերթական ստուգման նպատակով կանգնեցրել են --- մակնիշի ավտոմեքենան, ինձ հետ առարեսվողից պահանջել ենք վարորդական իրավունքի վկայական վերջինս հայտնել է, որ վարորդական իրավունքի վկայական չունի, զրույցի ժամանակ ինձ հետ առերեվողից զգացել եմ ալկոհոլի հոտ այնուհետև իմ կողմից կատարվել է ալկոհոլի պարունակության ստուգաչափում, արդյունքում պարզվել է, որ վերջինս գտնվում է ոչ սթափ վիճակում: Նշվածի կապակցությամբ գործընկերս՝ Մ Ա, կազմեց վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն, վարորդը ծանոթացավ և ստորագրեց արձանագրությունում:
/.../
Հարց վկա Վ Մ - Լսեցիք Ձեզ հետ հետ առերեսվողի ցուցմունքը, ինչ կհայտնեք այդ կապակցությամբ:
Պատասխան – պնդում է իր ցուցմունքը:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից – Ընդունում ենք, որ Մարգար Հովհաննիսյանի տված ցուցմունքի այն հատվածը, թե որտեղ է վերջինիս կողմից վարած ավտոմեքենան կանգնեցվել Ձեր կողմից:
Վկա Վ Մ պատասխանը- տեղանքի հետ կապված ես չեմ կարող հստակ նշել, թե որ հատվածում եմ կանգնեցրել ինձ հետ առերեսվողի ավոտմեքենան, քանի որ դեպքից բավական երկար ժամանակ է անցել և տեղանքը չի հիշում:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից – դեպքը հստակ հիշում եք, թե ոչ:
Վկա Վ Մ պատասխանը- նշված դեպքը, այլ դեպքի հետ չեմ կարող շփոթել, իսկ գործի հետ կապված մանրմասները հիշում եմ:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից - Արդյոք այն ճանապարհահատվածը, որով երթևեկելի է եղել, եղել է հարթ, ասֆալտապատ, եթե այո ապա ճանապարհահատվածը ունեցել է արդյոք գծանշումներ, թե ոչ, ինչպես ճանապարհը արհեստականորեն լուսավորված եղել է, թե ոչ։
Վկա Վ Մ պատասխանը - տվյալ ճանապարհը տեղ-տեղ ունի անհարթություններ և փոսեր, գծանշումներ չկան, լուսավորության հետ կապված ոչին չեմ կարող նշել:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից - հնարավոր է արդյոք, ավտոմեքենայի շարժումները աջ կամ ձախ կապված լինեն փողոցում առկա փոսերից խուսափելով, իսկ այդ արարքը ընկալվի Ձեր կողմից որպես անկանոն երթևեկություն: Նշված հարցը հանվում է քանի որ այն որևէ առանչություն չունի անձի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու դեպքի առթիվ նախաձեռնված քրեական վարույթի հետ։
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից - Մարգար Հովհանիսյանը առերեսման ժամանակ հայտնեց, որ Ձեզ նշել է, որ ինքը չի գտնվել ոչ սթափ վիճակում, արդյոք ստուգաչափումից հետո ևս պնդել է իր դիրքորոշումը, որ ինքը ոչ սթափ վիճակում չի գտնվել:
Վկա Վ Մ պատասխանը - վարորդների մեծամասնությունը ստուգաչափումից առաջ նշում է, որ սթափ է, նույնիսկ ստուգաչափում անցնելուց հետո, իսկ տվյալ դեպքում հստակ չի հիշում, թե վարորդը ինչ է նշել, ինքը հիմնվել է ստուգաչափամն սարքի կողմից արձանագրված տվյալների վրա:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից – սկզբում վկան նշեց, որ դեպքի մարնամասները ամբողջությամբ հիշում է:
Վկա Վ Մ պատասխան- վարոդի ասածները իմ համար մանրամասնություն չի ներկայացրել այդ իսկ պատճառով չի հիշում:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից - որ դեպքերում եք անձին տեղափոխում բուժհաստատություն սթափությունը ճշտելու նպատակով:
Վկա Վ Մ պատասխան- նարկոդիսպանսեր վարորդին տեղափոխում ենք, երբ նա չի կարողանում արտաշնչելու միջոցով անցնելու ստուգաչափում:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից – Դուք նշեցիք, որ ստուգաչափումը կատարել եք Դուք, իսկ արձանագրությունը կազմել է Ձեր գործընկերը, կասեք ինչով է պայմանավորված սուբեկտների փոփոխությունը։
Վկա Վ Մ պատասխան- ես ու իմ գործընկեր՝ Մ Ա ընդգրված են ծառայության երկուս էլ հավասար գործառույթներ ունենք:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Կորյուն Բեկջանյանից – Արդյոք վարչարարության ողջ ընթացքում Մ Ա գտվել է Ձեր կողքին, թե ոչ:
Հարց մեղադրյալի պաշտպան Մարգար Հովհաննիսյանից Վկա Վ Մ պատասխան- այո գտվել է իմ կողքին::
Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակվելուց հետո վկա Վ.Մ պատասխանելով դատավարության մասակիցների հարցերին հայտնեց, որ այս պահին չի հիշում տվյալ ճանապարհի շինարարական կարգավիճակը: Նշեց, որ օդի միջոցով սթափության վիճակը անցնելուց հետո, իրենք իրավասու չեն անձին տեղափոխել դիսպանսեր կրկին ստուգում անցնելու նպատակով:
/տե՛ս 1-ին հատոր գ.թ. 49-52, գ.թ. 62-66, դատական նիստի արձանագրությունը/
Մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ դեպքը տեղի է ունեցել իր բնակության վայրից մոտ 200-300 մետր հեռավորության վրա: Նշեց, որ այդ ճանապարհը գտնվում է շատ վատ վիճակում, կան փոսեր, և ինքը այդ փոսերը շրջանցելու նպատակով է արգելակել: Պարեկային ծառայողները կանգնեցրել են մեքենան, ինքը հայտնել է, որ վարորդական իրավունքի վկայական չունի, բացի այդ որ իրեն շատ վատ է զգում, քանի որ մի քանի օր առաջ թունավորվել է, պարզապես տանից դուրս է եկել որպեսզի ավտոմեքենան տանի լվալու և բենզին լցնի, քանի որ առավոտյան ընտանիքով տեղ պետք է գնան: Ինքը ոստիկաններին չի հայտնել, որ կեֆիռ է խմել, սակայն տարրան գտնվել է իր ավտոմեքենայում: Ինքը պարեկային ծառայողների հետ զրուցել է շատ լավ, ստուգաչափում է անցել: Ինքը ստորագրել է արձանագրությունը, քանի որ իրեն հայտնել էին, որ արձանագրությունը վերաբերել է վարորդական իրավունքի վկայական չունենալով մեքենա է վարելուն: Բացի այդ նշեց, որ ճանապարհը լուսավորված չի եղել և ինքը արձանագրությունը չի կարդացել, այլ պարզապես վստահելով ոստիկանների խոսքերին ստորագրել է: Նշեց, որ ինքը այդ օրը խմել է երկու օրվա կեֆիր, և իր փեսան, ով մասանգիտությամբ բժիշկ է, հայտնել է, որ հնարավոր է կեֆիռը ցույց տա որպես ալկոհոլ օգտագործած՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը նաև, որ հնարավոր է կեֆիռը եղել է թթված: Ինքը իրեն վատ է զգացել, այդ է եղել պատճառը, որ դեպքից 2 օր առաջվանից սկսել է կեֆիռ խմել, դեպքի օրը ևս խմել է ավտոմեքենայի մեջ եղած կեֆիռը: Եթե խորը մտածեր և հասկանար, որ օգոստոս ամսին մեքենայի մեջ մի քանի օր մնացած կեֆիռը հնարավոր է թթված լիներ, չէր խմի, քանի որ ինքը կեֆիռ է խմել, որ կարգավորվի: Իսկ իր վատ զգալը, ըստ իրեն, պայմանավորված է եղել նրանով, որ դեպքից 2 օր առաջ եղել է միջոցառման:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/:(…)»։

Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռի՝ «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» բաժնում արձանագրել է հետևյալը․ «(…)Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Մարգար Հովհաննիսյանին վերագրվող արարքը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասը:
Դատարանը անդրադառնալով վարչական իրավախախտման վերաբերյալ կազմված արձանագրության և ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնի պատճենների բովանդակության հավաստիությանը արձանագրում է.
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին մասի համաձայն՝ նույն օրենքը կարգավորում է Հայաստանի Հանրապետությունում չափումների միասնականության ապահովման իրավական հիմքերը, չափումների միասնականության ապահովման բնագավառում իրավաբանական անձանց և անհատ ձեռնարկատերերի հարաբերությունները և ուղղված է չափումների ոչ հավաստի արդյունքների բացասական հետևանքներից սպառողների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությանը, տնտեսության զարգացմանը և գիտատեխնիկական առաջընթացին:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` նույն օրենքում օգտագործված են հետևյալ հիմնական հասկացությունները`
(…) 9) չափման միջոց` չափում կատարելու համար նախատեսված սարք, որը կարող է կիրառվել առանձին կամ լրացուցիչ սարքերի հետ համատեղ. (…)
11) չափման միջոցների ստուգաչափում` գործողությունների ամբողջություն, որն ապահովում է օբյեկտիվ տվյալներ այն մասին, որ չափման միջոցը բավարարում է սահմանված պահանջները: Չափման միջոցների ստուգաչափումը լինում է ընտրանքային, առաջնային, կրկնակի, պարտադիր պարբերաբար կատարվող և կամավոր:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` օրենսդրական չափագիտության ենթակա ոլորտներում կիրառվող չափման միջոցները պետք է համապատասխանեն օրենսդրությամբ սահմանված պահանջներին:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` օրենսդրական չափագիտական հսկողության ենթակա չափման միջոցների ցանկը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 14-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` օրենսդրական չափագիտության գործառույթներն են`
1) չափման միջոցների տեսակի հաստատումը.
2) չափման միջոցների ստուգաչափումը.
3) չափագիտական հսկողությունը.
4) չափման միջոցների չափագիտական փորձաքննությունը:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած չափման միջոցները ենթակա են ստուգաչափման:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` չափման միջոցի ստուգաչափման պարբերականությունը սահմանվում է չափման միջոցի տեսակի հաստատման ժամանակ:
Նույն հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն` չափման միջոցների ստուգաչափման, չափագիտական վկայագրման դրական արդյունքները վավերացվում են ստուգաչափման դրոշմի արտատիպով չափման միջոցի վրա և (կամ) անձնագրի վրա, և (կամ) տրվում է ստուգաչափման վկայական:
Նույն հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ չափման միջոցների ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգը սահմանում է չափագիտության լիազոր մարմինը՝ Օրենսդրական չափագիտության միջազգային կազմակերպության ուղեցույցների հիման վրա:
Վերոգրյալ նորմերից հետևում է, որ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած չափման միջոցները ենթակա են ստուգաչափման և պետք է համապատասխանեն օրենսդրությամբ սահմանված պահանջներին, իսկ չափման միջոցների ստուգաչափման, չափագիտական վկայագրման դրական արդյունքները հաստատվում են նաև ստուգաչափման վկայականի տրամադրման միջոցով:
ՀՀ կառավարության «Օրենսդրական չափագիտական հսկողության ենթակա չափման միջոցների ցանկը սահմանելու մասին» 2016 թվականի փետրվարի 11-ի թիվ 113-Ն որոշման 1-ին կետով հիմք ընդունելով «Չափումների միասնականության ապահովման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշել է սահմանել օրենսդրական չափագիտական հսկողության ենթակա չափման միջոցների ցանկը` համաձայն հավելվածի, որի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ ալկոմետր սարքերը ևս նախատեսված են որպես պարտադիր ստուգաչափման ենթակա չափման միջոցներ:
ՀՀ տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարի 19.02.2018 թվականի «Չափման միջոցի ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգը, ստուգաչափման դրոշմի արտատիպի պատկերը սահմանելու, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի 2012 թվականի նոյեմբերի 29-ի N 1018-Ն հրամանում փոփոխություններ կատարելու և ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի 2013 թվականի փետրվարի 14-ի N 104-Ն հրամանն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» թիվ 133-Ն հրամանի 3-րդ կետի 1-ին ենթակետով հաստատվել է չափման միջոցի ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգը՝ համաձայն Հավելված 1-ի (այսուհետ նաև՝ Կարգ):
Կարգի 1-ին կետի համաձայն՝ նույն կարգով կարգավորվում են չափման միջոցի (այսուհետ՝ ՉՄ) ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման հետ կապված հարաբերությունները:
Կարգի՝ Մարգար Հովհաննիսյանին մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ 2-րդ կետի համաձայն՝ ՉՄ ստուգաչափումն իրականացնում են չափագիտության ազգային մարմինը և ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված կարգով ստուգաչափման իրավունք ստացած իրավաբանական անձինք (այսուհետ` Լիազորված կազմակերպություն):
Կարգի 3-րդ կետի համաձայն՝ ՉՄ ստուգաչափումն իրականացվում է սահմանված չափագիտական պահանջներին դրանց համապատասխանությունը հավաստելու նպատակով:
Կարգի 27-րդ կետի համաձայն՝ ստուգաչափման վկայականի լրացման ժամանակ հապավումների կիրառումն ու տեքստի ուղղումն արգելվում է:
Կարգի՝ ենթադրյալ արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ 29-րդ կետի համաձայն՝ ստուգաչափման վկայականում սխալների (տառասխալների) հայտնաբերման դեպքում վկայականը փոխարինվում է նոր ստուգաչափման վկայականով, որում Լիազորված կազմակերպության կողմից նշվում է փոխարինվող ստուգաչափման վկայականի համարը և տրման ամսաթիվը:
Հաշվի առնելով վերոշարադրյալը, մասնավորապես այն, որ ստուգաչափման վկայականի լրացման ժամանակ հապավումների կիրառումն ու տեքստի ուղղումն արգելվում է կամ՝ ստուգաչափման վկայականում սխալների (տառասխալների) հայտնաբերման դեպքում վկայականը փոխարինվում է նոր ստուգաչափման վկայականով, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործի շրջանակներում գնահատման են արժանի հետևյալ հանգամանքները՝
- ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և Չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ-ի թիվ 083550 ստուգաչափման վկայականը, որում որպես չափման միջոցի անվանում և տեսակ նշված է «Ալկոտեստեր», գործարանային համար 91101226, տեսակը՝ «Jupiter X/RP», չափման տիրույթը՝ 0.000-0.200 մգ/լ, ճշտության կարգը և դասը (սխալանքը) 0-0,1+-5%, 0,1-0,15+-8%, 0.15>+-10%, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՊԾ (գ.թ. 5),
-ըստ ստուգաչափման արդյունքները (լրացվում է ստուգաչափման մեթոդիկայում՝ համապատասխան պահանջի առկայության դեպքում) վերտառությամբ փաստաթղթի՝ ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և Չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ-ի թիվ 083550 ստուգաչափման վկայականում առկա վրիպակի արդյունքում որպես չափման տիրույթ նշվել է 0.000-0.200 մգ/լ, սակայն պետք է նշվեր 0.000-2.000 մգ/լ (գ.թ. 6):
Այսինքն` սույն քրեական գործի նյութերից ակնհայտ է, որ չափման տիրույթը նշվել է 0,000-0.200 մգ/լ բացառապես վրիպակի արդյունքում, ինչի մասին է վկայում նաև համապատասխան ստուգաչափման արդյունքները վերտառությամբ փաստաթուղթը, որը լրացվում է բացառապես համապատասխան պահանջի առկայության դեպքում: Անդրադառնալով Կարգի՝ ենթադրյալ արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ 29-րդ կետին, որի համաձայն՝ ստուգաչափման վկայականում սխալների (տառասխալների) հայտնաբերման դեպքում վկայականը փոխարինվում է նոր ստուգաչափման վկայականով, որում Լիազորված կազմակերպության կողմից նշվում է փոխարինվող ստուգաչափման վկայականի համարը և տրման ամսաթիվը, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն դեպքում, թեև չափման տիրույթը տեխնիկական վրիպակի արդյունքում նշվել է 0,000-0.200 մգ/լ, սակայն թույլ տրված վրիպակը ինքնին չունի այնպիսի էական նշանակություն, որը կարող էր հանգեցնել, որպեսզի ստուգաչափման վկայականը փոխարինվեր նոր ստուգաչափման վկայականով: Իսկ ստուգաչափման արդյունքները (լրացվում է ստուգաչափման մեթոդիկայում՝ համապատասխան պահանջի առկայության դեպքում) վերտառությամբ փաստաթղթով թեև լրացվել է ստուգաչափման վկայականը, սակայն վերջինում՝ հապավումների կիրառում կամ տեքստի ուղղում չի կատարվել, այլ ընդհակառակը հաստատվում է այն հանգամանքը, որ թիվ 083550 ստուգաչափման վկայականում տեղի է ունեցել տեխնիկական վրիպակ, որպիսի պայմաններում Դատարանի գնահատմամբ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ կազմված արձանագրության և ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնի պատճենների բովանդակության հավաստիությունը որևէ ողջամիտ կասկած չի հարուցում:
Անդրադառնալաով մեղադրյալի պնդումներին առ այն որ թթված կեֆիռ է խմել և ոչ թե ալկոհոլ, Դատարանն արձանագրում է, որ այն արժանահավատ չէ, առնվազն հետևյալ վերլուծություններից ելնելով.
-նման տեղեկություն մեղադրյալը չի հայտնել պարեկային ծառայողներին՝ իրավախախտումը արձանագրելիս և միայն Դատարանում է պնդում թթված կեֆիռ խմելու հանգամանքը, այն էլ նշելով, որ իր բարեկամ բժիշկն է տեղեկացրել իրեն, որ թթված կեֆիռ-ից հնարավոր է Ալկոտեստերը խմածություն ցույց տա: Ակնհայտ է, որ բարեկամից ստացած տեղեկությունը մեղադրյալը փորձում է ի օգուտ իրեն ծառայեցնել պատասխանատվությունից խուսափելու համար
-առնվազն տրամաբանակ չէ մեղադրյալի հայտնած այն տեղեկությունը, որ կեֆիռ խմելուց և վատ զգալուց հետո՝ մի քանի օր անց, կրկին մեղադրյալը խմում է մի քանի օր օգոստոս ամսվա եղանակային պայմաններում մեքենայի մեջ մնացած կեֆիռը, որպեսզի կարգավորվի:
-ստուգաչափման սարքը հստակ արձանագրել է մեղադրյալի ոչ սթափ վիճակը և Դատարանում հայտնած այլ տեղեկությունները ակնհայտ է, որ առնվազն նպատակ են հետապնդում պատասխանատվությունից խուսափելու և այն էլ առանց հիմնավոր փաստարկներ ներկայացնելու արձանագրվածը հերքելու համար:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանն որպես մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտարկում լրացուցիչ դատալսումներում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը և հանցանքի կատարման համար զղջալը /տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը/, խնամքին անչափահաս երեխայի՝ ---- թվականին ծնված --------- առկայությունը:
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ վերջինը ենթակա է պատժի՝ իր կատարած հանցանքի համար։(…)»։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքը, փաստարկները և պահանջը.
Պաշտպան Կ․Բեգջանյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտով խախտվել են օրենսդրական սկզբունքները, Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռ կայացնելիս հիմնվել է այնպիսի ապացույցների վրա, որպիսիք չէին կարող օգտագործվել մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս:
Բողոքաբերը նշել է, որ Մարգար Հովհաննիսյանի խմածությունը ստուգվել է թիվ 91101226 ստուգաչափիչ սարքով, որի սարքինությունը հաստատող և ստուգաչափում անցած լինելու վերաբերյալ տրված է թիվ 083550 ստուգաչափման վկայականը: Քրեական վարույթում առկա են ինչպես սթափությունը որոշելու վերաբերյալ ստուգաչափիչ սարքի տված կտրոնը, այնպես էլ սարքի սարքինությունը հաստատող վկայականը: Մասնավորապես՝ քրեական գործում առկա է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և Չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ-ի թիվ 083550 ստուգաչափման վկայականը, որում որպես չափման միջոցի անվանում և տեսակ նշված է «Ալկոտեստեր», գործարանային համար 91101226, տեսակը՝ «Jupiter X/RP», չափման տիրույթը՝ 0.000-0.200 մգ/լ, ճշտության կարգը և դասը (սխալանքը) 0-0,1+-5%, 0,1-0,15+-8%, 0.15>+-10%, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՊԾ (գ.թ. 5)։ Վարույթի նյութերում առկա է գրություն, համաձայն որի՝ ըստ ստուգաչափման արդյունքները (լրացվում է ստուգաչափման մեթոդիկայում՝ համապատասխան պահանջի առկայության դեպքում) վերտառությամբ փաստաթղթի՝ ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և Չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ-ի թիվ 083550 ստուգաչափման վկայականում առկա վրիպակի արդյունքում որպես չափման տիրույթ նշվել է 0.000-0.200 մգ/լ, սակայն պետք է նշվեր 0.000-2.000 մգ/լ (գ.թ. 6):
Բողոքաբերը, անդրադառնալով նշված հանգամանքների վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին, ընդգծել է, որ նշված ենթադրյալ վրիպակն է հանդիսանում ամենակարևոր հիմնավորումը ստուգաչափիչ սարքի սարքինությունը հաստատելու մասով, իսկ դատական ակտում առկա հիմնավորումը հակասում է օրենսդրական, ենթաօրենսդրական ակտերի նորմերին։
Բողոքաբերը, վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի 9-րդ, 10-րդ մասերով, «Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին, 2-րդ, 6-րդ, 13-րդ, 14-րդ, 16-րդ հոդվածներով սահմանված կանոնակարգումները, գտել է, որ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած չափման միջոցները ենթակա են ստուգաչափման և պետք է համապատասխանեն օրենսդրությամբ սահմանված պահանջներին, իսկ չափման միջոցների ստուգաչափման, չափագիտական վկայագրման դրական արդյունքները հաստատվում են նաև ստուգաչափման վկայականի տրամադրման միջոցով:
Բողոքաբերի պնդմամբ՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելու համար քրեական պատաuխանատվություն կարող է առաջանալ միայն այն դեպքում, երբ տվյալ խախտումն արձանագրվել է ստուգաչափում անցած ալկոմետր սարքի միջոցով, որին տրվել է ստուգաչափման մասին վկայական՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ միայն այդ դեպքում ալկոմետր սարքի կողմից արձանագրված տվյալները կարող են համարվել հավաստի:
Բողոքաբերը, վկայակոչելով ՀՀ տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարի 19.02.2018 թվականի «Չափման միջոցի ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգը, ստուգաչափման դրոշմի արտատիպի պատկերը սահմանելու, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի 2012 թվականի նոյեմբերի 29-ի N 1018-Ն հրամանում փոփոխություններ կատարելու և ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի 2013 թվականի փետրվարի 14-ի N 104-Ն հրամանն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» թիվ 133-Ն հրամանի 3-րդ կետի 1-ին ենթակետով սահմանված կանոնակարգումները, նշել է, որ ստուգաչափման վկայականի լրացման ժամանակ հապավումների կիրառումն ու տեքստի ուղղումն արգելվում է, իսկ ստուգաչափման վկայականում սխալների (տառասխալների) հայտնաբերման դեպքում վկայականը փոխարինվում է նոր ստուգաչափման վկայականով, որում Լիազորված կազմակերպության կողմից նշվում է փոխարինվող ստուգաչափման վկայականի համարը և տրման ամսաթիվը: Այսինքն, տվյալ դեպքում վրիպակի դեպքի արձանագրման և դրա հետևանքների շտկման փաստացի միայն մեկ հնարավոր տարբերակ է եղել, այն է՝ նոր վկայականի տրամադրումը, ինչը չի կատարվել, իսկ տրված գրությունն առհասարակ իրավաբանական նշանակություն ունենալ և փաստական հետևանքներ առաջացնել չէր կարող:
Ելնելով վերագրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատաանի դատական ակտը, կայացնել նոր դատական ակտ՝ հաստատելով Մարգար Հովհաննիսյանի անմեղությունը:

Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.
Պաշտպան Ա․Բաղդասարյանը բացատրություններ ներկայացրեց վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ, խնդրեց այն բավարարել։
Մեղադրյալ Մ․Հովհաննիսյանը միացավ պաշտպանի փաստարկներին։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1.Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է առաջին ատյանի դատարանի կողմից հետազոտված, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում՝ նաև նոր ապացույցներով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության արդյունքով վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մերժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն գտնում է, որ գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտը թերի կամ մասնակի սխալ է հիմնավորված, ապա հիմնավորում է անփոփոխ թողնված դատական ակտը.
2) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը: Բեկանված մասով կայացնում է նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցում է առաջին ատյանի համապատասխան դատարան` նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը.
3) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից.
2. Դատական ակտը բեկանելիս վերաքննիչ դատարանն իրավասու է վարույթը փոխանցելու առաջին ատյանի դատարան միայն այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքով իրեն վերապահված լիազորությունները և հնարավորությունները բավարար չեն իր կողմից կայացվելիք նոր դատական ակտի իրավաչափությունն ապահովելու համար»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության կարգով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե՝
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված հետևությունները չեն համապատասխանում դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
3) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
4) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
5) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին.
6) առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հաշվառմամբ բողոքարկվող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ»:
Մեջբերված իրավական կանոնակարգումների լույսի ներքո վերլուծելով վերաքննիչ բողոքի հիմքերը և հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ անհրաժեշտ է պատասխանել հետևյալ իրավական հարցադրմանը՝ իրավաչափ են արդյո՞ք մեղադրյալ Մ․Հովհաննիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները։
Անդրադառնալով առաջադրված հարցադրմանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք: (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (...):
2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան:(...)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել: (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 14-րդ հոդվածի համաձայն`«1. Քրեական պատասխանատվության հիմքն ինչպես ավարտված, այնպես էլ չավարտված հանցանք կատարելն է:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցանք է համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, հանցագործության սուբյեկտի կողմից մեղավորությամբ կատարված արարքը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Ալկոհոլի, թմրամիջոցի, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութի, դրանց պատրաստուկի կամ դրանց համարժեք նյութի (անալոգի) կամ դրանց ածանցյալի ազդեցության հետևանքով ոչ սթափ (հարբած) վիճակում հանցանք կատարած անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության: (...)
3. Ոչ սթափ (հարբած) վիճակ է համարվում Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքով սահմանված ոչ սթափ վիճակը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...)2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը` (...):»:
Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) 9. Սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքում անձը համարվում է ոչ սթափ վիճակում գտնվող, եթե ստուգմամբ պարզվում է, որ նրա մեկ լիտր արյան մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0.2 գրամից կամ մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ 0.1 միլիգրամից ավելի է, կամ եթե անձի արյան կամ մեզի մեջ առկա է թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակություն: Անձը համարվում է ոչ սթափ վիճակում գտնվող նաև այն դեպքում, երբ նրա արյան կամ արտաշնչած օդի մեջ սույն մասում նշված չափով մաքուր ալկոհոլի կամ արյան կամ մեզի մեջ թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակությունը ոստիկանության ծառայողի կողմից տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելուց կամ այդ անձին առնչվող ճանապարհատրանսպորտային պատահարից հետո, բայց մինչև նրա սթափության վիճակի զննություն անցկացնելը կամ սթափության վիճակի զննություն անցնելուց նրան ազատելը, այդ անձի կողմից ալկոհոլային խմիչք, թմրամիջոց կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ օգտագործելու հետևանք է:
10. Արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակության միջոցով վարորդի ոչ սթափ վիճակում լինելու փաստի որոշումը կարող է իրականացվել տեխնիկական միջոցով կամ բժշկական փորձաքննությամբ: Անձի արյան մեջ մաքուր ալկոհոլի կամ արյան կամ մեզի մեջ թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակությամբ ոչ սթափ վիճակի որոշումն իրականացվում է բժշկական փորձաքննությամբ:»:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին մասի համաձայն՝ նույն օրենքը կարգավորում է Հայաստանի Հանրապետությունում չափումների միասնականության ապահովման իրավական հիմքերը, չափումների միասնականության ապահովման բնագավառում իրավաբանական անձանց և անհատ ձեռնարկատերերի հարաբերությունները և ուղղված է չափումների ոչ հավաստի արդյունքների բացասական հետևանքներից սպառողների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությանը, տնտեսության զարգացմանը և գիտատեխնիկական առաջընթացին:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` նույն օրենքում օգտագործված են հետևյալ հիմնական հասկացությունները`
(…)
9) չափման միջոց` չափում կատարելու համար նախատեսված սարք, որը կարող է կիրառվել առանձին կամ լրացուցիչ սարքերի հետ համատեղ.
(…)
11) չափման միջոցների ստուգաչափում` գործողությունների ամբողջություն, որն ապահովում է օբյեկտիվ տվյալներ այն մասին, որ չափման միջոցը բավարարում է սահմանված պահանջները: Չափման միջոցների ստուգաչափումը լինում է ընտրանքային, առաջնային, կրկնակի, պարտադիր պարբերաբար կատարվող և կամավոր:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` օրենսդրական չափագիտության ենթակա ոլորտներում կիրառվող չափման միջոցները պետք է համապատասխանեն օրենսդրությամբ սահմանված պահանջներին:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` օրենսդրական չափագիտական հսկողության ենթակա չափման միջոցների ցանկը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 14-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` օրենսդրական չափագիտության գործառույթներն են`
1) չափման միջոցների տեսակի հաստատումը.
2) չափման միջոցների ստուգաչափումը.
3) չափագիտական հսկողությունը.
4) չափման միջոցների չափագիտական փորձաքննությունը:
«Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած չափման միջոցները ենթակա են ստուգաչափման:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` չափման միջոցի ստուգաչափման պարբերականությունը սահմանվում է չափման միջոցի տեսակի հաստատման ժամանակ:
Նույն հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն` չափման միջոցների ստուգաչափման, չափագիտական վկայագրման դրական արդյունքները վավերացվում են ստուգաչափման դրոշմի արտատիպով չափման միջոցի վրա և (կամ) անձնագրի վրա, և (կամ) տրվում է ստուգաչափման վկայական:
Նույն հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ չափման միջոցների ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգը սահմանում է չափագիտության լիազոր մարմինը՝ Օրենսդրական չափագիտության միջազգային կազմակերպության ուղեցույցների հիման վրա:
ՀՀ կառավարության «Օրենսդրական չափագիտական հսկողության ենթակա չափման միջոցների ցանկը սահմանելու մասին» 2016 թվականի փետրվարի 11-ի թիվ 113-Ն որոշման 1-ին կետով հիմք ընդունելով «Չափումների միասնականության ապահովման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշել է սահմանել օրենսդրական չափագիտական հսկողության ենթակա չափման միջոցների ցանկը` համաձայն հավելվածի, որի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ ալկոմետր սարքերը ևս նախատեսված են որպես պարտադիր ստուգաչափման ենթակա չափման միջոցներ:
ՀՀ տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարի 19.02.2018 թվականի «Չափման միջոցի ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգը, ստուգաչափման դրոշմի արտատիպի պատկերը սահմանելու, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի 2012 թվականի նոյեմբերի 29-ի N 1018-Ն հրամանում փոփոխություններ կատարելու և ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի 2013 թվականի փետրվարի 14-ի N 104-Ն հրամանն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» թիվ 133-Ն հրամանի 3-րդ կետի 1-ին ենթակետով հաստատվել է չափման միջոցի ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգը՝ համաձայն Հավելված 1-ի (այսուհետ նաև՝ Կարգ):
Կարգի 1-ին կետի համաձայն՝ նույն կարգով կարգավորվում են չափման միջոցի (այսուհետ՝ ՉՄ) ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման հետ կապված հարաբերությունները:
Կարգի՝ Մարգար Հովհաննիսյանին մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ 2-րդ կետի համաձայն՝ ՉՄ ստուգաչափումն իրականացնում են չափագիտության ազգային մարմինը և ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված կարգով ստուգաչափման իրավունք ստացած իրավաբանական անձինք (այսուհետ` Լիազորված կազմակերպություն):
Կարգի 3-րդ կետի համաձայն՝ ՉՄ ստուգաչափումն իրականացվում է սահմանված չափագիտական պահանջներին դրանց համապատասխանությունը հավաստելու նպատակով:
Կարգի 27-րդ կետի համաձայն՝ ստուգաչափման վկայականի լրացման ժամանակ հապավումների կիրառումն ու տեքստի ուղղումն արգելվում է:
Կարգի՝ ենթադրյալ արարքի կատարման պահին գործող խմբագրությամբ 29-րդ կետի համաձայն՝ ստուգաչափման վկայականում սխալների (տառասխալների) հայտնաբերման դեպքում վկայականը փոխարինվում է նոր ստուգաչափման վկայականով, որում Լիազորված կազմակերպության կողմից նշվում է փոխարինվող ստուգաչափման վկայականի համարը և տրման ամսաթիվը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
6. Խոստովանական ցուցմունքը չի կարող անձին դատապարտելու հիմք հանդիսանալ, եթե այն չի հիմնավորվել պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված բավարար ապացույցներով:
7. Մեղադրյալի դատապարտումը հակակշռող բավարար գործոնների բացակայության պայմաններում չի կարող միայն կամ առավելապես հիմնվել այնպիսի անձի ցուցմունքի վրա, որի հակընդդեմ հարցման հնարավորություն տվյալ մեղադրյալը կամ նրա պաշտպանը կամ ներկայացուցիչը չի ունեցել:
8. Դեպոնացված ցուցմունքը չի կարող դրվել դատավճռի հիմքում, եթե դատարանում վերաբերելի մասով չի հետազոտվել դրա տեսաձայնագրությունը:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի համաձայն «1. Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի համաձայն
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
2. Սույն օրենսգրքով նախատեսված վարույթի առանձին տեսակների համար կարող է սահմանվել ապացուցման ենթակա հանգամանքների այլ շրջանակ:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 106-րդ հոդվածի համաձայն
«1. Եթե քրեական վարույթի ընթացքում հակառակը չի ապացուցվում, ապա ապացուցված են համարվում՝
1) հանրահայտ փաստը.
2) արդի գիտության, տեխնիկայի, արվեստի, արհեստի կամ այլ բնագավառների համընդհանուր ճանաչում ստացած մեթոդիկաների ճշմարտացիությունը.
3) փաստը, որը անձին հայտնի է կամ պետք է հայտնի լիներ իրավական ակտով կամ պայմանագրով սահմանված իր մասնագիտական կամ պաշտոնեական պարտականությունների կապակցությամբ.
4) փաստը, որը մեղադրյալին հայտնի է կամ պետք է հայտնի լիներ՝ որպես նրա բացառիկ իրազեկության հանգամանք:
2. Եթե վարույթի մասնակիցը վիճարկում է սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված փաստերի հավաստիությունը, ապա կրում է հակառակն ապացուցելու պարտականությունը:»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով «ապացույցների բավարարության» որոշելու խնդրին, արձանագրել է, որ «Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան: Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները:
15. Ապացուցման առարկա կամ ապացուցման ենթակա հանգամանքներ հասկացության հետ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը կապում է «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունը:
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
16. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու առաջին չափանիշը վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքն է:
(...)
17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է նաև, որ ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:
18. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երկրորդ չափանիշը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության պահանջն է:
Քրեական վարույթի ընթացքում ընդունվում են բազմաթիվ դատավարական որոշումներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պահանջում է ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների ապացուցվածության տարբեր աստիճաններ: Օրինակ, քրեական գործ հարուցելու կամ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշման համար բավարար է նաև այդ հանգամանքների ենթադրյալ ապացուցվածությունը, մինչդեռ մեղադրական դատավճռի դեպքում պահանջվում է այդ հանգամանքների հավաստի ապացուցվածություն:
Ապացույցների բավարարությունը այս տեսանկյունից ընդգծում է ապացուցողական գործունեության շրջանակները, որն ապահովում է այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար անհրաժեշտ հանգամանքների վերաբերյալ ապացուցման սուբյեկտի իմացության չափը:
(...)
21. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ ապացուցումը սերտորեն կապված է «հանցագործությունների որակում» հասկացության հետ. դրանք հարաբերակցվում են որպես գործունեություն և արդյունք: Հանցագործությունների որակումը ենթադրում է գործով բացահայտված հանգամանքների հետազոտություն, օրենքի իմաստի բացահայտում, կոնկրետ նորմի ընտրություն, այդ նորմում ամրագրված հատկանիշների հարադրում բացահայտված փաստերի հետ և որպես արդյունք համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում հետևության ձևավորում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-18-րդ և 21-րդ կետերը)։
Մ.Հակոբյանի գործով անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկին` անմեղության կանխավարկածին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013թ. մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ. «(...) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ: Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (...)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել առ այն, որ «(...)Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում):
Ընդհանրացնելով մեջբերված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից։ Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում» (տե՛ս Ն.Ափոյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0009/01/13 որոշման 24-րդ կետը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արկադի Պապյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ մեղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսագրվող գործողությունների կամ անգործության բովանդակությունը, հետևաբար, պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաստական տվյալները: Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտանգավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հանգեցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական գնահատական տալուն:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, վերահաստատելով նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, արձանագրել է, որ պաշտպանության իրավունքը` որպես անմիջականորեն գործող իրավունք, չպետք է լինի վերացական և պատրանքային, այլ պետք է լինի կոնկրետ և իրական: Իսկ պաշտպանության իրավունքի պատշաճ ապահովումը նախ ենթադրում է, որ առաջադրված մեղադրանքը քրեաիրավական որակումից զատ պետք է պարունակի նաև այդ որակման հիմքում դրված փաստերը՝ անձին դրանից յուրաքանչյուրն արդյունավետ կերպով վիճարկելու հնարավորություն ընձեռելով: Հետևաբար, պաշտպանության իրավունքի երաշխավորման նպատակով թե՛ առաջին ատյանի, թե՛ վերաքննիչ և թե՛ Վճռաբեկ դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ գործը քննելիս և լուծելիս, չեն կարող դուրս գալ նրան առաջադրված մեղադրանքի հիմքում ընկած փաստական հանգամանքների շրջանակից։ Ավելին, դատարանը` որպես արդարադատություն և ոչ քրեական հետապնդում իրականացնող մարմին, սահմանափակված է ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի ծավալով: Այսինքն` ինչպես քրեական գործի քննության ընթացքում, այնպես էլ դրա արդյունքում դատական ակտ կայացնելիս, դատարանը չի կարող քննարկման առարկա դարձնել այնպիսի փաստական հանգամանքներ, որոնք արտացոլված չեն եղել անձին առաջադրված մեղադրանքում: Հակառակ պարագայում կարող է վտանգվել անձի պաշտպանության իրավունքը, քանի որ վերջինս հնարավորություն չի ունեցել պաշտպանվելու դատական ակտով անձին մեղսագրված, սակայն ի սկզբանե մեղադրանքի ծավալում չընդգրկված փաստական տվյալներից։
Մեղադրական եզրակացությունը վճռորոշ դեր է խաղում քրեական հետապնդման մեջ. դրա հանձնման պահից մեղադրվող անձը համարվում է իրեն ներկայացված մեղադրանքի փաստական և իրավական հիմքերի մասին պաշտոնապես և գրավոր ձևով տեղեկացված (տե´ս Kamasinski v. Aսstria, 1989 թվականի դեկտեմբերի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 9783/82, կետ 79): Վերոգրյալից բացի, մեղադրյալն իրավունք ունի տեղեկացված լինելու ոչ միայն մեղադրանքի համար առիթ հանդիսացած նյութական փաստերի մասին, այլ նաև այդ փաստերի մանրամասն իրավական որակման մասին (տե´ս Pelissier and Sassi v. France, 1999 թվականի ապրիլի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 25444/94, կետ 51): Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դիրքորոշմամբ` ներկայացված մեղադրանքի, հետևաբար, դատարանի կողմից դրա հնարավոր իրավական որակման մասին մեղադրյալի ճշգրիտ և լրիվ տեղեկացումը քրեական դատավարությունում արդար դատաքննության էական նախապայման է (տե´ս Pelissier and Sassi v. France, 1999 թվականի ապրիլի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 25444/94, կետ 52), և որ մեղադրանքի բնույթի և առիթների մասին տեղեկացված լինելու իրավունքը պետք է դիտել պաշտպանության նախապատրաստության իրավունքի լույսի ներքո (տե´ս Pelissier and Sassi v. France, 1999 թվականի ապրիլի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 25444/94, կետ 54):
Անդրադառնալով դատական քննության ընթացքում մեղադրանքի փոփոխության հնարավորության հարցին՝ Եվրոպական դատարանը Zhelezov v. Bulgaria գործով նշել է, որ ներպետական դատարանի՝ արարքը վերաորակելու լիազորության գործադրումը պետք է կազմակերպվի այնպես, որ ապահովի մեղադրանքից ժամանակին (in good time) և արդյունավետ (effective) պաշտպանվելու հնարավորությունը:
Վերը նշված իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների լույսի ներքո պետք է փաստել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների այնպիսի համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն հանցագործության դեպքի և այն բնութագրող հանգամանքների առկայության, դրանում անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնելու հիմնավորված ու պատճառաբանված որոշում։ Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ մեղադրյալ Մ․Հովհաննիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, հարբած (ոչ սթափ վիճակում) վարել է տրանսպորտային միջոց։
Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ ապացուցված է մեղադրյալ Մ․Հովհաննիյանի կողմից իրեն մեղսագրված արարքը կատարելը, այն ճիշտ է որակված, համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներին։ Առաջին ատյանի դատարանն ընդգծել է, որ սույն դեպքում, թեև չափման տիրույթը տեխնիկական վրիպակի արդյունքում նշվել է 0,000-0.200 մգ/լ, սակայն թույլ տրված վրիպակն ինքնին չունի այնպիսի էական նշանակություն, որը կարող էր հանգեցնել, որպեսզի ստուգաչափման վկայականը փոխարինվեր նոր ստուգաչափման վկայականով: Իսկ ստուգաչափման արդյունքները (լրացվում է ստուգաչափման մեթոդիկայում՝ համապատասխան պահանջի առկայության դեպքում) վերտառությամբ փաստաթղթով թեև լրացվել է ստուգաչափման վկայականը, սակայն վերջինում՝ հապավումների կիրառում կամ տեքստի ուղղում չի կատարվել, այլ ընդհակառակը հաստատվում է այն հանգամանքը, որ թիվ 083550 ստուգաչափման վկայականում տեղի է ունեցել տեխնիկական վրիպակ, որպիսի պայմաններում վարչական իրավախախտման վերաբերյալ կազմված արձանագրության և ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնի պատճենների բովանդակության հավաստիությունը որևէ ողջամիտ կասկած չի հարուցում:
Մեջբերված իրավադրույթների և նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործով ձեռք բերված և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, ինչպես նաև ստացման աղբյուրի և ձևավորման ընթացքի համատեքստում, այդ ապացույցներից յուրաքանչյուրը համադրելով մյուս աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում առկա չէ փոխկապակցված ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որը, բացառելով հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, հիմք կտար անվերապահ հետևություն անելու առ այն, որ մեղադրյալ Մ․Հովհաննիսյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը: Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ վերոնշյալ իրավակարգավորումներից հետևում է, որ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելու համար քրեական պատաuխանատվություն կարող է առաջանալ միայն այն դեպքում, երբ տվյալ խախտումն արձանագրվել է ստուգաչափում անցած ալկոմետր սարքի միջոցով, որին տրվել է ստուգաչափման մասին վկայական՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ միայն այդ դեպքում ալկոմետր սարքի կողմից արձանագրված տվյալները կարող են համարվել հավաստի: Այս առումով Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանի սթափության վիճակը ստուգվել է ստուգաչափում անցած «Jupiter X/RP» տեսակի ալկոմետր սարքի միջոցով, սակայն սթափության վիճակի զննության արդյունքում ստացվել է թիվ 91101126 գործարանային համարի, «Jupiter X/RP» տեսակի ալկոմետր սարքի չափման տիրույթը գերազանցող տվյալ, որը չի կարող հավաստի համարվել, հետևաբար նաև, այդ արձանագրությունը չի կարող արժանահավատ ապացույց դիտվել և հաստատել մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանի՝ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքով սահմանված ոչ սթափ վիճակում գտնվելը:
Ըստ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ-ի կողմից տրված թիվ 083550 ստուգաչափման վկայականին կից՝ «Ստուգաչափման արդյունքները» վերտառությամբ հատվածում առկա գրառումների՝ թույլ է տրվել վրիպակ։ Մինչդեռ ՀՀ տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարի 19.02.2018 թվականի «Չափման միջոցի ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգը, ստուգաչափման դրոշմի արտատիպի պատկերը սահմանելու, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի 2012 թվականի նոյեմբերի 29-ի N 1018-Ն հրամանում փոփոխություններ կատարելու և ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի 2013 թվականի փետրվարի 14-ի N 104-Ն հրամանն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» թիվ 133-Ն հրամանի 3-րդ կետի 1-ին ենթակետով հաստատված՝ չափման միջոցի ստուգաչափման կազմակերպման և իրականացման կարգի 27-րդ կետի համաձայն՝ վրիպակի հայտնաբերման դեպքում ուղղումը կարող է կատարվել բացառապես ստուգաչափման նոր վկայականի տրամադրմամբ, մինչդեռ նոր վկայական տրամադրված լինելու վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալ գործում առկա չէ։ Հետևապես, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ արձանագրված խախտումների պարագայում սարքի չափման արդյունքները չեն կարող հավաստի լինել և հիմք հանդիսանալ մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանի ոչ սթափ վիճակում լինելու փաստը հաստատելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի ուսումնասիրությամբ արձանագրում է, որ վարորդի ոչ սթափ վիճակում լինելու փաստի որոշումը կարող է իրականացվել բացառապես երկու եղանակով՝ տեխնիկական միջոցով կամ բժշկական փորձաքննությամբ։ Հետևապես, այն պայմաններում, երբ վերը նշված հիմնավորումներով կասկածի տակ է դրվում տեխնիկական միջոցով, այն է՝ ալկոմետր սարքի միջոցով մեղադրյալի սթափության վիճակի զննության արդյունքում կազմված արձանագրության ապացուցողական նշանակությունը, և միաժամանակ գործում առկա չէ բժշկական փորձաքննություն անցկացված լինելու վերաբերյալ փաստական տվյալ, ապա գործում առկա մյուս ապացույցները չունեն որևէ ապացուցողական նշանակություն, և ըստ այդմ՝ չեն կարող հաստատել կամ հերքել ապացուցման առարկան կազմող հիշյալ հանգամանքը, ուստի հակառակի վերաբերյալ Առաջին ատյամնի դատարանի եզրահանգումները հիմնավոր չեն։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դատաքննության ընթացքում հետազոտված և գնահատված ապացույցների համակցությունը բավարար չէ Մարգար Հովհաննիսյանի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու համար, իսկ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության, հետևաբար Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրյալ Մարգար Հովհաննիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ եզրահանգումն հիմնավոր չէ:
Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև հետևյալը․
Այսպես, քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ
-ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՊԾ ԵՔԳ ՎՎԻ բաժանմունքի պետի տեղակալ Գ․Քոչարյանը զեկուցել է այն մասին, որ Մ․Հովհաննիսյանի նկատմամբ 12․08․2023 թվականի ժամը 01։25-ին կազմվել է թիվ 8180261366 արձանագրությունը, քանի որ վերջինս 12․08․2023 թվականի ժամը 01։03-ի սահմաններում տրանսպորտային միջոցը վարել է՝ չունենալով տվյալ կարգի տանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և ոչ սթափ վիճակում,
-վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ թիվ 8180261366 արձանագրության մեջ որպես վարչական իրավախախտման կատարման ժամանակ է նշվել 12․08․2023 թվականի ժամը 01։03-ը,
-զննման կտրոնի վրա արձանագրված է 12․08․2023, ժամը՝ 01։06։19,
-քրեական վարույթ նախաձեռնելու արձանագրության մեջ նշված է, որ Մ․Հովհաննիսյանը 2023 թվականի օգոստոսի 12-ին ժամը 01։03-ին ավտոմեքենան վարել է՝ չունենալով վարելու իրավունք և գտնվելով ոչ սթափ վիճակում,
- նախաքննական մարմինը Մարգար Հովհաննիսյանին մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա, չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, այն է՝ սահմանված կարգով տվյալ կարգի տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի վարորդական վկայական ստացած չլինելով, հարբած (ոչ սթափ վիճակում՝ մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ 0.238 միլիգրամ ալկոհոլի պարունակությամբ, 2023 թվականի օգոստոսի 08-ին՝ ժամը 01:03-ին, Երևան քաղաքի Գրիգոր Զոհրապի փողոցում վարել է ---- մակնիշի ------ հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը,
-վկաների ցուցմունքների արձանագրություններում որպես դեպքի օր նշված է 2023 թվականի օգոստոսի 12-ը, առերես հարցաքննությունների արձանագրություններում որպես դեպքի օր նշված է 23․08․2023 թվականը։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Մ․Հովհաննիսյանին առաջադրված մեղադրանքի փաստական նկարագրից հետևում է, որ մեղադրյալն իրեն վերագրվող և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողությունները կատարել է 2023 թվականի օգոստոսի 08-ին՝ ժամը 01:03-ին սահմաններում, այնինչ, նշված ժամանակահատվածում մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքով արգելված արարք կատարելու վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալ սույն քրեական գործում չի ներկայացվել, հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը չի կարող հաստատված համարել, որ մեղադրյալը կատարել է իրեն վերագրված հանցանքը 2023 թվականի ապրիլի 08-ին՝ ժամը 01։03-ի սահմաններում: Միևնույն պարագայում Վերաքննիչ դատարանը չի կարող փոփոխել մեղադրանքի որոշման մեջ նշված տվյալը և այն դիտարկել որպես օգոստոսի 12, քանի որ դա կնշանակի դատարանի կողմից մեղադրանքի փաստական հանգամանքների փոփոխում և լրացում՝ ինչը կհակասի վերաբերելի իրավակարգավորումների պահանջներին:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ անձին ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված բոլոր հանցակազմերի մեղսագրման դեպքում դեպքի կատարման ժամանակի նշումը հանդիսանում է հանցակազմի էական հատկանիշ /օրինակ՝ գողության հանցակազմի դեպքում օբյեկտիվորեն հնարավոր է քրեական վարույթի ընթացքում կոնկրետ դեպքի ժամանակը՝ օրը, չպարզվի և չնշվի, այլ նշվի արարքի կատարման ժամանակահատվածի միջակայք/։ Այնինչ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի հաշվառմամբ Մարգար Հովհաննիսյանին ներկայացված մեղադրանքում որպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի էական փաստական հանգամանք է հանդիսանում մեղսագրված դեպքի ամսաթիվը, քանի որ իրավական պետությունում պետաիշխանական լիազորությամբ օժտված պաշտոնատար անձի կողմից արձանագրված արարքի կատարման ժամանակը՝ ամսաթիվը, չի կարող հստակ չարձանագրվել, և անձին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարքի մեղսագրման համար արարքի կատարման ամսաթիվն էական հատկանիշ չդիտարկել։ Հակառակ մեկնաբանման դեպքում կիմաստազրկվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի կարգավորումը, և կխարխլվի ներկայացված մեղադրանքի որոշակիությունը։
Ելնելով վերոշարադրյալից՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Բողոքաբերի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ բեկանել․ ճանաչել և հռչակել մեղադրյալ Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում՝ արարքն ապացուցված չլինելու հիմքով։ Մարգար Հովհաննիսյանին պետք է պարզաբանել արդարացվածի իրավունքները։ Մարգար Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը, պետք է վերացնել։
Ելնելով վերոշարադրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության 367-րդ, 369-371-րդ և 379-380-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Պաշտպան Կ․Բեգջանյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել։
Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/3267/01/24 քրեական գործով 2025 թվականի հոկտեմբեր 08-ի դատավճիռը բեկանել, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ, ճանաչել և հռչակել Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ներկայացված մեղադրանքում՝ արարքն ապացուցված չլինելու հիմքով։
Մարգար Սիմոնի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը, վերացնել և ՀՀ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի դեպոզիտային` 900013298014 հաշվին վճարված 400.000 ՀՀ դրամ գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին կամ նրա լիազորված անձին:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ

Կ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ