ԵԴ1/3281/01/24




ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«21» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ` Դատարան)

նախագահությամբ՝ դատավոր Տաթևիկ Մուրադյանի,
քարտուղարությամբ՝ Ագնետա Հակոբյանի,
Նազիկ Աթոյանի,
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող՝ Տիգրան Պետրոսյանի,
պաշտպան՝ Աստղիկ Պապիկյանի,
մեղադրյալ՝ Բորիս Մանուկյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի՝
(ծնված՝ 17.11.2005թ. ք. Երևանում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված և բնակվող՝ ք. Երևան, Օդեսայի փողոց, տուն 28 հասցեում, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

ՊԱՐԶԵՑ

1. Քրեական գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի փետրվարի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 92-0030-24 քրեական վարույթը:
2024 թվականի ապրիլի 02-ին ՀՀ դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Պետրոսյանի որոշմամբ՝ թիվ 92-0030-24 քրեական վարույթով Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի ապրիլի 02-ին ՀՀ դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Պետրոսյանի որոշմամբ՝ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է երկու ամիս ժամկետով՝ մինչև 2024 թվականի հուլիսի 15-ը:
2024 թվականի հուլիսի 12-ին ՀՀ դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Պետրոսյանի որոշմամբ՝ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է ևս երկու ամիս ժամկետով՝ մինչև 2024 թվականի սեպտեմբերի 15-ը:
2024 թվականի սեպտեմբերի 15-ին ՀՀ դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Պետրոսյանի որոշմամբ՝ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է մեկ ամիս ժամկետով՝ մինչև 2024 թվականի հոկտեմբերի 15-ը:
2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ ԵԴ1/3281/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Նույն օրը քրեական գործն էլեկտրոնային եղանակով մակագրվել և 2024 թվականի նոյեմբերի 13-ին հանձնվել է դատավոր Տաթևիկ Մուրադյանին:
Դատարանը 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/3281/01/24 քրեական գործի վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի հուլիսի 22-ին Դատարանը թիվ ԵԴ1/3281/01/24 քրեական գործով կայացրել է մեղադրական վերդիկտ՝ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանին մեղավոր ճանաչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ:

2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Բորիս Հովսեփի Մանուկյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ այն բանի համար, որ «նա հաշվառվել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանումում և ենթակա է եղել զորակոչման 2023թ. ձմեռային զորակոչին, զորակոչի ընթացքում բժշկական փորձաքննությունների արդյունքներով ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար, սակայն մինչև նշված զորակոչի ավարտը՝ 2024թ. հունվարի 31-ը, չի ներկայացել ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանում և խախտելով «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները՝ խուսափել է հայտարարված պարտադիր զինվորական ծառայության 2023 թվականի ձմեռային զորակոչից՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում:»:
3. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
- Դատաքննության ընթացքում մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2023 թվականի ձմեռային զորակոչի ընթացքում ներկայացել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանում, անցել է բժշկական հետազոտություններ, ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար, ստացել է ծանուցագիր ՀՀ ԶՈՒ զորակոչվելու համար, սակայն չի զորակոչվել, քանի որ ունեցել է առողջական խնդիրներ, մասնավորապես՝ բարձր ջերմություն: Դիմում է հասցեագրել զինվորական կոմիսարիատին և հայտնել, որ վատառողջ է և չի կարող ներկայանալ ծանուցագրում նշված օրը: Ինքը գտնվել է Ստեփանավան քաղաքում՝ տատիկի տանը, և ճանապարհները փակ լինելու պատճառով չի կարողացել ներկայանալ զինկոմիսարիատ, որպեսզի պատճառը ներկայացնի: Փաստաթուղթը ներկայացվել է իր մոր կողմից, սակայն այն չի ընդունվել: Չի ներկայացել, քանի որ ունեցել է լրացուցիչ հետազոտության կարիք: Չի կարող կոնկրետ հիշել, թե երբվանից է սկսել իրեն վատ զգալ, սակայն եղել է կա՛մ ամսի 26-ին, կա՛մ 27-ին: Չի հիշում, թե նշված ախտաբանական վիճակի պատճառով որևէ բժշկական հաստատություն դիմել է, թե՝ ոչ: Չի կարողանում հիշել, թե շտապ բժշկական օգնության դիմել է, թե՝ ոչ: Երբ վատառողջ է լինում, բարձր ջերմություն է ունենում, դեպքերը չի կարողանում հիշել, իր մոտ առաջանում են զառանցանքներ: Չի հիշում նաև, թե զինվորական կոմիսարիատի աշխատակիցների հետ հեռախոսազանգ ունեցել է, թե՝ ոչ: Չի հիշում, թե արդյոք ցանկություն հայտնել է, որ մեկնի պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայության, որպեսզի իր նկատմամբ խրախուսական նորմ կիրառվի: Ստեփանավանում գտնվելու պատճառը եղել է տատիկին այցելելը, հրաժեշտ տալը: 2024 թվականի հունվարի 25-ից հետո պետք է գնար հետազոտության, սակայն չի ստացվել: Հասկանալով, որ պետք է ամսի 29-ին մեկներ ծառայության՝ գնացել էր տատիկին հաջողություն մաղթելու, և այդտեղ պատահել է այն ամենը, ինչը որ քիչ առաջ հայտնեց: Նշեց, որ ինքը զինկոմիսարիատում դիմում է գրել, որպեսզի ամառային զորակոչին մեկնի զինվորական ծառայության:
(դատական նիստի արձանագրություն)
- ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարի գրությունը, համաձայն որի՝ 2023 թվականի ձմեռային զորակոչի միջոցառումների կազմակերպման և իրականացման գործառույթների կատարման ընթացքում պարզվել է, որ Շենգավիթ վարչական շրջանի Օդեսայի փողոց, 28 տուն հասցեի բնակիչ, 17.11.2005թ. ծնված Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը հաշվառվել է Երևանի N 4 տարածքային ստորաբաժանումում 12.08.2021 թվականին:
Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը ենթակա էր ՀՀ կառավարության 2023թ. հոկտեմբերի 26-ի N 1835-Ն որոշմամբ հայտարարված շարքային կազմի պարտադիր զինվորական ծառայության 2023թ. ձմեռային զորակոչին: Բժշկական փորձաքննությունների արդյունքներով ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար և ստացել է ծանուցագիր՝ սույն թվականի հունվարի 29-ին պարտադիր զինվորական ծառայության մեկնելու համար, սակայն մինչև զորակոչի ավարտը չի ներկայացել տարածքային ստորաբաժանում՝ ՀՀ զինված ուժեր պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու համար:
(գ.թ. 4, դատական նիստի արձանագրություն)
- Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի վերաբերյալ զորակոչիկի քարտը, համաձայն որի՝ վերջինս ճանաչվել է զինվորական ծառայության համար սահմանափակումով պիտանի:
(գ.թ. 6-7, դատական նիստի արձանագրություն)
- ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարի 18.12.2023թ. որոշումը, համաձայն որի՝ պետք է շարքային կազմի պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչել պարտադիր զինվորական ծառայությունից ազատման կամ պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից տարկետման հիմք չունեցող քաղաքացի Բորիս Հովսեփի Մանուկյանին՝ ծնված 17.11.2005 թվականին:
(գ.թ. 16, դատական նիստի արձանագրություն)
- ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարի գրությունը՝ հասցեագրված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Շենգավիթի բաժնի պետին, համաձայն որի՝ Շենգավիթ վարչական շրջանի Օդեսայի փողոց, 28 տուն հասցեի բնակիչ, 2005 թվականին ծնված Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը ՀՀ կառավարության 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ի N 1835-Ն որոշման պահանջների համաձայն ենթակա է զորակոչի 2023 թվականի ձմեռային զորակոչին, սակայն վերջինս իրենց բազմաթիվ ծանուցումներին չի ներկայանում ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 ստորաբաժանում՝ պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու համար։
«Պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ի N 1835-Ն որոշման 8-րդ մասի պահանջների համաձայն՝ խնդրել է հանձնարարել համապատասխան աշխատակիցներին Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի նկատմամբ իրականացնել որոնողական աշխատանքներ՝ հայտնաբերել և 31.01.2024 թվականին՝ առավոտյան ժամը 08:00-ին, ներկայացնել տարածքային ստորաբաժանում՝ նրա պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչը իրականացնելու համար։
(գ.թ. 18, դատական նիստի արձանագրություն)
- 01.02.2024 թվականին ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման զորակոչի բաժանմունքի ավագ մասնագետներ Մ.Ղազարյանի և Գ.Ավետիսյանի կողմից կազմված արձանագրությունը, համաձայն որի՝ 2005 թվականի նոյեմբերի 17-ին ծնված Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը, ենթակա լինելով 2023 թվականի ձմեռային զորակոչին, բժշկական փորձաքննությունների արդյունքներով ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար և ստացել է ծանուցագիր՝ սույն թվականի հունվարի 29-ին պարտադիր զինվորական ծառայության մեկնելու համար, սակայն մինչև զորակոչի ավարտը վերջինս չի ներկայացել տարածքային ստորաբաժանում՝ ՀՀ զինված ուժեր պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու համար:
(գ.թ. 19, դատական նիստի արձանագրություն)
- Քաղաքացու անձնագրի վերաբերյալ տեղեկանք, համաձայն որի՝ Բորիս Մանուկյանը հանդիսանում է ՀՀ քաղաքացի:
(գ.թ. 21, դատական նիստի արձանագրություն)
- Ստացականներ, համաձայն որոնց՝ Բորիս Մանուկյանն իր ստորագրությամբ հավաստել է, որ ստացել է 2024 թվականի հունվարի 25-ին և նույն թվականի հունվարի 29-ին պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու համար զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու վերաբերյալ ծանուցագրերը:
(գ.թ. 37, դատական նիստի արձանագրություն)
- Քաղաքացու առողջական վիճակի վերաբերյալ եզրակացություն, համաձայն որի՝ Բորիս Մանուկյանի առողջական վիճակը համապատասխանում է ՀՀ կառավարության N 404-Ն որոշմամբ հաստատված ցանկի 48-րդ հոդվածի «գ» և 36-րդ հոդվածի «դ» կետերին:
(գ.թ. 44-45, դատական նիստի արձանագրություն)
-Նախաքննության մարմնի կողմից 07.05.2024 թվականին կազմված՝ վերը նշված փաստաթղթերը զննելու վերաբերյալ արձանագրությունը:
(գ.թ. 73, դատական նիստի արձանագրություն)
-Նախաքննության մարմնի կողմից 07.05.2024 թվականին կազմված՝ վերը նշված փաստաթղթերը արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու վերաբերյալ որոշումը:
(գ.թ. 74, դատական նիստի արձանագրություն)
- Փորձագետի թիվ 316/հձ եզրակացությունը, համաձայն որի՝
«1.2.3. Համաձայն Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի վերաբերյալ փորձաքննությանը ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի, սույն փորձաքննության ընթացքում վերջինիս կողմից ներկայացված գանգատների, վերհուշական /անամնեստիկ/, օբյեկտիվ քննության և ստացիոնար պայմաններում իրականացված հետազոտությունների արդյունքների՝ առկա է ախտորոշում` «Վերին վերջույթների պերիֆերիկ զարկերակների ֆունկցիոնալ հիվանդություն՝ անգիոսպաստիկ փուլ»: Որոշել ախտորոշման մեջ արտացոլված ախտաբանության առաջացման վաղեմությունը ստույգ հնարավոր չէ՝ համապատասխան գիտականորեն հիմնավորված մեթոդիկաների բացակայության պատճառով։ Նշված ախտաբանությունը դրսևորվում է դաստակների կարմրությամբ, այտուցների առաջացումով՝ հատկապես ցուրտ, շոգ եղանակներին և այլն:
4. Սույն փորձաքննության ընթացքում իրականացված հետազոտությունների արդյունքները հիմք են տալիս եզրակացնելու, որ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի մոտ 13.12.2023թ. եզրակացությամբ առկա ախտորոշումը կայացվել է հիմնավոր և վերջինիս էական փոփոխության չի ենթարկվել:»։
(գ.թ. 104-106, դատական նիստի արձանագրություն)
- ՀՀ ՊՆ կենտրոնական ռազմաբժշկական փորձաքննական կենտրոնի պետի գրությունը, համաձայն որի՝ ԿՌԲՓԿ-ում ուսումնասիրվել է Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի վերաբերյալ հանձնաժողովային փորձագետի թիվ 316/հձ եզրակացության պատճենը, որի հետևություններ բաժնում Բ. Մանուկյանի մոտ ախտորոշվել է «Վերին վերջույթների պերիֆերիկ զարկերակների ֆունկցիոնալ հիվանդություն` անգիոսպաստիկ փուլ»:
Հայտնվել է կարծիք առ այն, որ Բ. Մանուկյանի վերաբերյալ հանձնաժողովային փորձագետի թիվ 316/hձ եզրակացության հետևություններ բաժնում առկա ախտորոշումով 2023 թվականի ձմեռային զորակոչին, դրան հաջորդող զորակոչերին, ինչպես նաև ներկայումս փորձաքննվելիս կհամապատասխանի ՀՀ կառավարության 12.04.2018թ.-ի N 404-Ն / 22.12.2022թ. N 2053-Ն փոփոխություններ/ որոշման 48-րդ հոդվածի «գ» կետի պահանջին, որը նախատեսում է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար:
(գ.թ. 109, դատական նիստի արձանագրություն)
-Նախաքննության մարմնի կողմից 31.10.2024 թվականին կազմված՝ փաստաթղթերի զննում կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննության է ենթարկվել փորձագետի թիվ 316/հձ եզրակացությունը և վերը նշված ՀՀ ՊՆ կենտրոնական ռազմաբժշկական փորձաքննական կենտրոնի պետի գրությունը:
(գ.թ. 110, դատական նիստի արձանագրություն)
-Նախաքննության մարմնի կողմից 31.10.2024 թվականին կայացված՝ փորձագետի թիվ 316/հձ եզրակացությունը, ՀՀ ՊՆ կենտրոնական ռազմաբժշկական փորձաքննական կենտրոնից ստացված գրությունն արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու վերաբերյալ որոշումը:
(գ.թ. 111, դատական նիստի արձանագրություն)
- Դատաքննության ընթացքում վկա Սուսաննա Եգանյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինչպես այժմ, այնպես էլ 2023 թվականի ձմեռային զորակոչի ընթացքում աշխատել է ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանումում՝ որպես գլխավոր բժիշկ: Անդրադառնալով 2023 թվականի ձմեռային զորակոչի ժամանակ Բորիս Մանուկյանի անցած բժշկական հետազոտություններին՝ հայտնեց, որ Բորիս Մանուկյանին միայն տրվել է վիրաբուժական հետազոտություն անցնելու վերաբերյալ ուղեգիր: Զորակոչի վերջում՝ 2023 թվականի դեկտեմբերին, ՀՀ կառավարության թիվ 404-Ն որոշման 48-րդ հոդվածի Գ կետով ճանաչվել է զինվորական ծառայության համար սահմանափակումով պիտանի, իսկ 36-րդ հոդվածի «Դ» կետով՝ պիտանի: Բորիս Մանուկյանը զինվորական ծառայության համար սահմանափակումով պիտանի է ճանաչվել «Վերին վերջույթների պերիֆերիկ զարկերակների ֆունկցիոնալ հիվանդություն՝ անգիոսպաստիկ փուլ» ախտորոշմամբ: ՀՀ կառավարության թիվ 404-Ն որոշման 36-րդ հոդվածի «Դ» կետը հետազոտություն չի նախատեսում: Դա ողնաշարի կրծքային հատվածի աննշան ծռվածություն էր՝ առանց ֆունկցիայի խանգարման: Իսկ շագանակագեղձի կիստան որևէ հոդվածի տակ չի մտնոմ: Նշեց, որ Բորիս Մանուկյանն անցել է բոլոր անհրաժեշտ հետազոտությունները, ինչի արդյունքում ճանաչվել է զինվորական ծառայության համար սահմանափակումով պիտանի: Տեղյակ չէ, թե Բորիս Մանուկյանը որոշակի անհամաձայնություն ունեցել է, թե՝ ոչ: Գանգատներ ունենալու դեպքում բոլորը դիմում են իրենց, փաստաթղթեր են ներկայացվում, դրանք վերազննվում են: Բորիս Մանուկյանն այդ պահին այլ գանգատներ չի ունեցել: Շագանակագեղձի այդ չափերի կիստա ունենալու պարագայում հետազոտությունների անհրաժեշտ չլինելը սահմանված է Կառավարության համապատասխան որոշմամբ: 2023 թվականի դեկտեմբերին իրականացված հետազոտության ժամանակ Բորիս Մանուկյանի մարմնի վրա ինքնավնասման հետքեր չեն հայտնաբերվել: Դրանք եղել են հետագայում: Նշեց, որ իր լիազորությունների շրջանակից դուրս է գտնվում զորահավաքին չներկայանալու վերաբերյալ ներկայացված համապատասխան բժշկական փաստաթղերի ուսումնասիրությունը: Իր գործառույթը չէ նաև հաջորդ զինվորական զորակոչի ներկայանալու վերաբերյալ անձանց ծանուցելը: Բորիս Մանուկյանը զինվորական ծառայության համար սահմանափակումով պիտանի է ճանաչվել ընդամենը մեկ հոդվածով: Նշեց, որ ինքը պատասխանատու է միայն զորակոչի ենթակա անձի անձնական գործում առկա փաստաթղթերի համար, այլ տեղեկատվության չի տիրապետում՝ այդ թվում Բորիս Մանուկյանի ծնողի կողմից զինվորական կոմիսարիատ ներկայացված տեղեկանքի վերաբերյալ՝ ծառայության չներկայանալու պատճառների նշումով:
(դատական նիստի արձանագրություն)
- Դատաքննության ընթացքում վկա Մարինա Մկրտումյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2018 թվականից ի վեր աշխատում է ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի N4 զինվորական կոմիսարիատի գլխավոր իրավաբանի պաշտոնում: Բորիս Մանուկյանի անձնական գործին առնչվել է այնքանով, որքանով գլխավոր իրավաբանն իրավասու է ծանոթանալ զինապարտների անձնական գործերին: Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը ենթակա է եղել 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ի 1835-Ն որոշմամբ հայտարարված շարքային կազմի պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայության զորակոչի: Զորակոչային միջոցառումների ընթացքում Բորիս Մանուկյանը ներկայացել է, զինվորական ծառայության համար ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի: Զորակոչվելու վերաբերյալ որոշում է կայացվել, վերջինս ծանոթացել է այդ որոշմանը, սակայն նշված օրը չի ներկայացել զինվորական կոմիսարիատ, այդպիսով չի իրականացվել վերջինիս զորակոչը: Բորիս Մանուկյանը որևէ իրավաչափ պատճառ չի ունեցել չներկայանալու և չզորակոչվելու համար: Առկայության դեպքում զինվորական ծառայության չներկայանալու պատճառների վերաբերյալ փաստաթղթերը կցվում են անձնական գործերին: Բորիս Մանուկյանի պարագայում նման փաստաթուղթ առկա չէ, որը կհիմնավորեր չներկայանալու համար հարգելի պատճառների առկայությունը: Նշեց, որ քանի որ զինվորական ծառայության ենթակա անձը չափահաս է, հետևաբար՝ իր վերաբերյալ փաստաթղթերը զինվորական կոմիսարիատ պետք է ներկայացնի անձամբ: Հայտնեց, որ զինվորական կոմիսարիատը հանդիսանում է վարչական մարմին, և իրավասու չէ ներկայացված փաստաթղթերը չվերցնելու: Պարտավոր են ընթացք տալ բոլոր դիմումներին: Հրատապ դիմումներն ընդունվում են նաև առցանց եղանակով: Նշեց, որ անգամ պաշտպանի կողմից մատնանշված փաստաթուղթը ներկայացնելու դեպքում, միևնույն է, Բորիս Մանուկյանը ճանաչվելու էր զորակոչման ենթակա: Բորիս Մանուկյանի անձնական գործն ուսումնասիրելուց հետո հայտնեց, որ նման փաստաթուղթ առկա չէ: Հայտնեց, որ 31.01.2024 թվականին ոստիկանության Շենգավիթի բաժնի կողմից կազմված տեղեկանքի համաձայն՝ Բորիս Մանուկյանի մայրը հայտնել է, որ որդին վատառողջ է, գտնվում է «ռայոնում», կներկայանա: Հնարավոր է, որ Բորիս Մանուկյանի մայրը մոտեցել է զինկոմիսարիատ և բանավոր հայտնել է որդու վատառողջ լինելու մասին: Սակայն գրավոր ձևով նման հայտարարություն չկա: Առկա է փաստաթուղթ այն մասին, որ 24.01.2024 թվականին Բորիս Մանուկյանը դիմումով խնդրել է իր զորակոչը հետաձգել, քանի որ առողջական խնդիրներ ունի: Նշել է, որ լրացուցիչ հետազոտության կարիք ունի, և հետազոտումից հետո պարտավորվել է ներկայանալ և զորակոչվել: Վկան նշեց, որ դիմումին որևէ փաստաթուղթ չի կցվել: Հայտնեց, որ զորակոչի ժամկետները սահմանվում են Կառավարության որոշմամբ, և այդ որոշմամբ սահմանվել էր, որ հունվարի 31-ից հետո չներկայանալու դեպքում պետք է համարել, որ անձը խուսափել է զինվորական ծառայության ներկայանալուց, և պետք է այդ մասին հայտնել վարույթն իրականացնող մարմնին: Նշեց, որ 29.01.2024 թվականին զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու վերաբերյալ Բորիս Մանուկյանը ստացել է ծանուցագիր, առկա է վերջինիս ստորագրությունը: Բորիս Մանուկյանի անձնական գործում առկա է վերջինիս կողմից ներկայացված դիմում՝ ամառային զորակոչին մասնակցելու պատրաստակամության վերաբերյալ:
(դատական նիստի արձանագրություն)
Պաշտպանական կողմի ներկայացրած և հետազոտված ապացույցները․
- Դատարանի որոշմամբ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ 24.01.2024 թվականին Բորիս Մանուկյանի կողմից ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարին հասցեագրված դիմումը, որով վերջինս հայտնել է, որ ստացել է ծանուցագիր՝ 25.01.2024 թվականին ՀՀ ԶՈՒ զորակոչվելու համար, սակայն խնդրել է մի քանի օրով հետաձգել զորակոչը, քանի որ ելնելով իր առողջական վիճակից, ըստ իրեն՝ ունեցել է լրացուցիչ հետազոտման կարիք: Հայտնել է, որ հետազոտումից հետո կներկայանա և մեծ սիրով կզորակոչվի ծառայության:
(դատական նիստի արձանագրություն)
- Դատարանի որոշմամբ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ 31.01.2024 թվականին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Շենգավիթի բաժնի ՀՈԲ-ի տեսուչ, ոստիկանության լեյտենանտ Ս. Բաղոյանի կողմից կազմված տեղեկանքը, համաձայն որի՝ ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքային ստորաբաժանումից ստացված գրության հիման վրա վերջինս այցելել է ք. Երևան, Օդեսայի փողոց, տուն 28 հասցե, որտեղ տան դուռը գտնվել է փակ վիճակում: Այնուհետև 094-900-746 բջջային հեռախոսահամարով հեռախոսազրույց է ունեցել Քրիստինե Բորիսի Դավթյանի հետ, ով հայտնել է, որ իր որդին՝ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը, վատառողջ է և գտնվում է «ռայոնում», ինքը մոտեցել է վերը նշված ստորաբաժանում և հայտնել է այդ մասին: Հավելել է, որ կրկին կմոտենա:
(դատական նիստի արձանագրություն)
- Դատարանի որոշմամբ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ 04.07.2024 թվականին Բորիս Մանուկյանի կողմից ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարին հասցեագրված դիմումը, որով վերջինս հայտնել է, որ պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից խուսափելու պատճառով իր նկատմամբ իրականացվում է քրեական հետապնդում: Ներկայումս պատրաստ է ծառայելու ՀՀ զինված ուժերում և խնդրել է իրեն զորակոչել պարտադիր զինվորական ծառայության՝ 2024 թվականի ամառային զորակոչին:
(դատական նիստի արձանագրություն)
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
 ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանից ստացված տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Բորիս Մանուկյանը նախկինում դատապարտված չի եղել։
4. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված փաստական հանգամանքները.
Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները ստուգելու և գնահատելու արդյունքում Դատարանը գտնում է, որ առկա է փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջություն, որը թույլ է տալիս հաստատված համարելու, որ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը հաշվառվել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանումում և ենթակա է եղել զորակոչման 2023թ. ձմեռային զորակոչին, զորակոչի ընթացքում բժշկական փորձաքննությունների արդյունքներով ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար, սակայն մինչև նշված զորակոչի ավարտը՝ 2024թ. հունվարի 31-ը, չի ներկայացել ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանում և խախտելով «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքի 19- րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները՝ խուսափել է հայտարարված պարտադիր զինվորական ծառայության 2023 թվականի ձմեռային զորակոչից՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում:
Դատարանը գտնում է, որ դատավճռի հիմքում դրված՝ փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությունը բացառում է Բորիս Մանուկյանին ներկայացված մեղադրանքի ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած։
Հիմնական և լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները ստուգելու և գնահատելու արդյունքում Դատարանը հաստատված է համարում նաև սույն քրեական գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող հետևյալ փաստական հանգամանքները. Բորիս Մանուկյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, ունի առողջական խնդիրներ։
5. Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները.
Մեղադրյալին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրված արարքի իրավական գնահատականը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«1. Պարտադիր զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հայտարարված զորակոչից խուսափելը՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից վեց տարի ժամկետով (...):»։
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածը քրեական պատասխանատվություն է սահմանել պարտադիր զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հայտարարված զորակոչից խուսափելու համար՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում: Քննարկվող հանցագործության օբյեկտ են հանդիսանում ՀՀ զինված ուժերի համալրման ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները: Հանցակազմի օբյեկտիվ կողմին անդրադառնալիս Դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ ՀՀ քաղաքացիների կողմից Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանությանը մասնակցելու սահմանադրական պարտականության շրջանակներում քաղաքացիների զինվորական ծառայությանը նախապատրաստության, զինվորական ծառայության կազմակերպման և իրականացման հետ կապված հարաբերությունները կարգավորվում են «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքով։
Վերոնշյալ օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին և 1․2․-րդ մասերի համաձայն՝ «1.Պարտադիր զինվորական ծառայությունը կազմակերպվում է զորակոչի միջոցով: Զորակոչի ենթակա են 18 տարին լրացած արական սեռի քաղաքացիները` մինչև 27 տարին լրանալը, իսկ սույն օրենքի 22-րդ հոդվածի 5-րդ և 7-րդ մասերով պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից` գիտության և կրթության բնագավառներում տարկետում ստացած քաղաքացիները` մինչև 28 տարին լրանալը, ինչպես նաև բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում ուսումնառության ընթացքում զինվորական պատրաստություն անցած ու պահեստազորի սպայական կազմ որակավորված արական սեռի քաղաքացիները` մինչև 35 տարին լրանալը (այսուհետ` պահեստազորի սպայական կազմ): Հայտարարված զորակոչին պարտադիր զինվորական ծառայության ենթակա են նաև այն քաղաքացիները և պահեստազորի սպայական կազմը, որոնց համապատասխանաբար 27, 28 և (կամ) 35 տարին լրանում է տվյալ զորակոչի շրջանակներում զինված ուժերի համալրման ժամկետի ընթացքում:
(…)»։
Քննարկվող հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է անգործությամբ (ծանրացնող հանգամանքների առկայության պարագայում անգործությանը հետևում են որոշակի ակտիվ գործողություններ, սակայն դրանց քննարկման անհրաժեշտությունը սույն քրեական վարույթի շրջանակներում բացակայում է), որն արտահայտվում է ծանուցագրում նշված ժամկետում զինվորական կոմիսարիատ չներկայանալու ձևով: Հանցանքն ավարտված է համարվում նշված ժամկետն անցնելու պահին: Անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու կարևոր պայման է այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայությունը:
Քննարկվող հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ:
Հանցագործության սուբյեկտ կարող է լինել պարտադիր զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության ենթակա անձը:
Դատարանն արձանագրում է, որ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով ներկայացված մեղադրանքը հիմնավորվում է դատաքննության ընթացքում հետազոտված հետևյալ ապացույցներով.
Այսպես․ նախ և առաջ քաղաքացու անձնագրի վերաբերյալ տեղեկանքով հաստատվում է, որ Բորիս Մանուկյանը հանդիսանում է ՀՀ քաղաքացի, հետևաբար ունի օրենքով սահմանված կարգով Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանությանը մասնակցելու պարտականություն: Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված ստացականներով հաստատվում է, որ Բորիս Մանուկյանն իր ստորագրությամբ հավաստել է, որ ստացել է 2024 թվականի հունվարի 25-ին և նույն թվականի հունվարի 29-ին պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու համար զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու վերաբերյալ ծանուցագրերը: Վկաներ Սուսաննա Եգանյանի, Մարինա Մկրտումյանի ցուցմունքներով, ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարի գրությունով, Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի վերաբերյալ զորակոչիկի քարտով, ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարի 18.12.2023թ. թիվ 530 որոշմամբ, ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարի գրությամբ՝ հասցեագրված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Շենգավիթի բաժնի պետին, 01.02.2024 թվականին ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման զորակոչի բաժանմունքի ավագ մասնագետներ Մ.Ղազարյանի և Գ.Ավետիսյանի կողմից կազմված արձանագրությունով հաստատվում է, որ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը ենթակա է եղել 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ի 1835-Ն որոշմամբ հայտարարված շարքային կազմի պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայության զորակոչի, վերջինս ճանաչվել է զինվորական ծառայության համար սահմանափակումով պիտանի, սակայն մինչև զորակոչի ավարտը չի ներկայացել տարածքային ստորաբաժանում՝ ՀՀ զինված ուժեր պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու համար: Փորձագետի թիվ 316/հձ եզրակացությունով հաստատվում է, որ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի մոտ 13.12.2023թ. եզրակացությամբ առկա ախտորոշումը կայացվել է հիմնավոր և վերջինիս էական փոփոխության չի ենթարկվել: ՀՀ ՊՆ կենտրոնական ռազմաբժշկական փորձաքննական կենտրոնի պետի գրությունով հաստատվում է, որ Բ. Մանուկյանի վերաբերյալ հանձնաժողովային փորձագետի թիվ 316/hձ եզրակացության հետևություններ բաժնում առկա ախտորոշումով 2023 թվականի ձմեռային զորակոչին, դրան հաջորդող զորակոչերին, ինչպես նաև ներկայումս փորձաքննվելիս համապատասխանում է ՀՀ կառավարության 12.04.2018թ.-ի N 404-Ն / 22.12.2022թ. N 2053-Ն փոփոխություններ/ որոշման 48-րդ հոդվածի «գ» կետի պահանջին, որը նախատեսում է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար:
Դատարանն ընդգծում է, որ Բորիս Մանուկյանն իր ցուցմունքով հայտնել է, որ ինքը դիմում է հասցեագրել զինվորական կոմիսարիատին և հայտնել, որ վատառողջ է և չի կարող ներկայանալ ծանուցագրում նշված օրը: Դրանից հետո զինկոմիսարիատում դիմում է գրել, որպեսզի ամառային զորակոչին մեկնի զինվորական ծառայության:
Անդրադառնալով պաշտպանական կողմից ներկայացրած և որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ 24.01.2024 թվականին Բորիս Մանուկյանի կողմից ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարին հասցեագրված դիմումով հաստատվում է, որ վերջինս հայտնել է, որ ստացել է ծանուցագիր՝ 25.01.2024 թվականին ՀՀ ԶՈՒ զորակոչվելու համար, սակայն խնդրել է մի քանի օրով հետաձգել զորակոչը, քանի որ ելնելով իր առողջական վիճակից, ըստ իրեն՝ ունեցել է լրացուցիչ հետազոտման կարիք: Վերջինս նաև հայտնել է, որ հետազոտումից հետո կներկայանա և կզորակոչվի ծառայության: 31.01.2024 թվականին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Շենգավիթի բաժնի ՀՈԲ-ի տեսուչ, ոստիկանության լեյտենանտ Ս. Բաղոյանի կողմից կազմված տեղեկանքով հաստատվում է, որ Քրիստինե Բորիսի Դավթյանը հայտնել է, որ իր որդին՝ Բորիս Հովսեփի Մանուկյանը, վատառողջ է և գտնվում է «ռայոնում»: Այս ապացույցով ըստ էության դարձյալ հաստատվում է, որ ծանուցագրում նշված օրը Բորիս Մանուկյանը չի ներկայացել զինվորական կոմիսարիատ: 04.07.2024 թվականին Բորիս Մանուկյանի կողմից ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարին հասցեագրված դիմումով հաստատվում է, որ վերջինս հայտնել է, որ պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից խուսափելու պատճառով իր նկատմամբ իրականացվում է քրեական հետապնդում, և ինքը պատրաստ է ծառայելու ՀՀ զինված ուժերում և խնդրել է իրեն զորակոչել պարտադիր զինվորական ծառայության՝ 2024 թվականի ամառային զորակոչին:
Վերը շարադրված ապացույցների գնահատման արդյունքում Դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ սույն քրեական վարույթով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատվում է, որ մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանը ենթակա է եղել 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ի 1835-Ն որոշմամբ հայտարարված շարքային կազմի պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայության զորակոչի: Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չեն այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքեր: Դատարանը հաստատված է համարում, որ Բորիս Մանուկյանը ծանուցագրում նշված օրը չի ներկայացել զինվորական կոմիսարիատ և չի զորակոչվել ծառայության, հետևաբար վերջինիս դրսևորած անգործությունն ուղղված է եղել զինվորական ծառայությունից խուսափելուն և վերջինս գիտակցել է իր արարքի բնույթը:
Վերոգրյալ վերլուծության լույսի ներքո և հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Բորիս Մանուկյանին վերագրվող արարքը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասը:
Անդրադառնալով պաշտպանական կողմի միջնորդությանը՝ Բորիս Մանուկյանի նկատմամբ խրախուսական նորմ կիրառելու վերաբերյալ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ 04.07.2024 թվականին Բորիս Մանուկյանի կողմից ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքային ստորաբաժանման ղեկավարին հասցեագրված դիմումով վերջինս խնդրել է իրեն զորակոչել պարտադիր զինվորական ծառայության՝ 2024 թվականի ամառային զորակոչին և ներկայացել է, Դատարանն արձանագրում է, որ միջնորդությունն անհիմն է՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Այսպես. մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանը չնայած այն բանին, որ ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարին դիմում է հասցեագրել և ցանկացել ամառային զորակոչի շրջանակներում զորակոչվել պարտադիր զինվորական ծառայության, 2024 թվականի ամառային զորակոչի ընթացքում ներկայացել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանում, անցել է բժշկական հետազոտություններ, ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար, սակայն վարչական դատավարության կարգով բողոքարկել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանման կենտրոնական բժշկական փորձաքննության 05.08.2024 թվականի թիվ 58/68 եզրակացությունը՝ իրեն զինվորական ծառայության համար սահմանափակումով պիտանի ճանաչելու վերաբերյալ, և խնդրել է պարտավորեցնել ՀՀ պաշտպանության նախարարությանը ձեռնպահ մնալ իրեն պարտադիր զինվորական ծառայության կանչելուն ուղղված գործողություններ կատարելուց։ Միաժամանակ միջնորդել է կիրառել հայցի ապահովման միջոց, այն է՝ արգելել ՀՀ պաշտպանության նախարարությանը իրեն պարտադիր զինվորական ծառայության կանչելուն ուղղված գործողություններ կատարել՝ մինչև սույն գործով վերջնական դատական ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ ՀՀ վարչական դատարանի 20.06.2024 թվականի որոշմամբ նշված միջնորդությունը բավարարվել է։
Սույն քրեական վարույթի փաստակազմի պարագայում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված քրեաիրավական խրախուսական նորմը կիրառելի չէ, քանի որ չնայած այն բանին, որ Բորիս Մանուկյանը ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի N4 տարածքայի ստորաբաժանման ղեկավարին դիմում է հասցեագրել և ցանկացել ամառային զորակոչի շրջանակներում զորակոչվել պարտադիր զինվորական ծառայության, ներկայացել է 2024 թվականի ամառային զորակոչին, զորակոչի ընթացքում բժշկական փորձաքննությունների արդյունքներով ճանաչվել է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար, այնումանայնիվ չի զորակոչվել պարտադիր զինվորական ծառայության, հետևաբար՝ ՀՀ զինված ուժերի համալրում տեղի չի ունեցել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 4-րդ մասը սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե կամովին ներկայացել և զորակոչվել է պարտադիր զինվորական ծառայության (...): Դատարանը, հիշյալ իրավական նորմը մեկնաբանելիս հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը՝ ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, արձանագրում է, որ անձի նկատմամբ քրեաիրավական հիշյալ խրախուսական նորմը կիրառելի է այն պարագայում, երբ պարտադիր զինվորական ծառայության հայտարարված զորակոչից խուսափած անձը կամովին ներկայանում և զորակոչվում է պարտադիր զինվորական ծառայության: Այսինքն, այս խրախուսական նորմը սահմանելիս պետության քրեական քաղաքականությունն ուղղված է զինված ուժերի համալրմանը:
Տվյալ դեպքում պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հաստատվում է, որ Բորիս Մանուկյանը բացի այն, որ խուսափել է հայտարարված պարտադիր զինվորական ծառայության 2023 թվականի ձմեռային զորակոչից՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում, այլև 2024 թվականի ամառային զորակոչին ներկայանալու և զորակոչվելու ցանկությունը չի իրագործել, ավելին՝ նպատակ է հետապնդել ազատվել պարտադիր զինվորական ծառայությունից՝ վարչական դատավարության կարգով բողոքարկելով ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության Երևանի թիվ 4 տարածքային ստորաբաժանման կենտրոնական բժշկական փորձաքննության 05.08.2024 թվականի թիվ 58/68 եզրակացությունը։
Հետևաբար՝ պաշտպանի միջնորդությունն առ այն, որ Բորիս Մանուկյանը քրեաիրավական խրախուսական նորմից օգտվելով՝ պետք է ազատվի քրեական պատասխանատվությունից, քանի որ կամովին ներկայացել է 2024 թվականի ամառային զորակոչին, անհիմն է՝ հիմք ընդունելով վերը նշված փաստարկն առ այն, որ վերջինս չի զորակոչվել պարտադիր զինվորական ծառայության։
Դատարանը, հաստատված համարելով հանցանքի և դրա կատարման մեջ Բորիս Մանուկյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա է պատժի կատարած հանցանքի համար:
Դատարանը մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրում։
Միաժամանակ, որպես մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանի անձը բնութագրող տվյալներ, Դատարանն արձանագրում է, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, բացի այդ՝ նա ունի առողջական խնդիրներ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: (…):
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ (…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: (տե՛ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
Մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ նա կատարել է ծանր դիտավորյալ հանցագործություն, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող և մեղմացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև անձը բնութագրող հանգամանքները: Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով, որի միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ գործում առկա փաստական տվյալները թույլ են տալիս եզրահանգելու, որ տվյալ կոնկրետ դեպքում պատժի նպատակները կարող են իրացվել նաև՝ առանց Բորիս Մանուկյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատժի կիրառման:
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, քանի որ նրան պատժից ազատելու, այդ թվում՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքեր առկա չեն։
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Բորիս Մանուկյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
Դատարանը, անդրադառնալով ապացույցների պահպանման հարցին, գտնում է, որ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված ապացույցները պետք է պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Բորիս Մանուկյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դրանից հետո պետք է վերացնել:
Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության 348-րդ հոդվածով նախատեսված՝ դատավճիռ կայացնելիս դատարանի լուծմանը ենթակա մյուս հարցերին, արձանագրում է, որ գործով գույքային հայց ներկայացված չէ, առկա չէ նաև հատուցման ենթակա գույքային այլ վնաս և դրա ապահովման նպատակով արգելադրված որևէ գույք, առկա չեն նաև վարութային ծախսեր:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 99-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով` Դատարանը

ՎՃՌԵՑ
Բորիս Հովսեփի Մանուկյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով:
Պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված ապացույցները պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
Բորիս Հովսեփի Մանուկյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, որից հետո վերացնել։
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում:




ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ՏԱԹԵՎԻԿ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ