Գործ թիվ ԵԴ1/3283/01/24




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Ղուկասյան,
Ա․Դանիելյան,

քարտուղարությամբ՝ Ք․Բադալյանի,
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող՝ Ա․Դանիելյանի,
մեղադրյալ՝ Զահրա Հեմմաթիի,
պաշտպան՝ Կ․Մարգարյանի,
թարգմանիչ՝ Ա․Մոխթարյանի,

2025 թվականի փետրվարի 04-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչութան դատախազ Ա․Դանիելյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով և 44-469 հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Արշակ Մաթևոսյան)՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ի թիվ ԵԴ1/3283/01/24 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ հետախուզական բաժնում կազմված անձի ձերբակալման մասին համապատասխան արձանագրությամբ՝ հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալվել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթին։
Նույն օրը ՀՀ ՔԿ պետության, սահմանադրական կարգի հիմքունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունում կազմված «Քրեական վարույթ նախաձեռնելու մասին» արձանագրությամբ՝ նախաձեռնվել է թիվ 58223924 քրեական վարույթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
2024 թվականի հոկտեմբերի 01-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչութան դատախազ Ա․Դանիելյանի կողմից կայացված «Հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին» որոշմամբ՝ թիվ 58223924 քրեական վարույթով Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով և 44-469 հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել։ 2024 թվականի հոկտեմբերի 02-ին վերջինիս ներկայացվել է մեղադրանք։
2024 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1841/06/24 որոշմամբ՝ թիվ 58223924 քրեական վարույթով Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ երկու ամիս ժամկետով, կալանավորման սկիզբը հաշվվել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 30-ից։
2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին ՀՀ գլխավոր դատախազությունում կայացված «Թիվ 58223924 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին» որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 58223924 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթն ուղարկվել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ ըստ էության քննելու։
2024 թվականի նոյեմբերի 18-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը «Քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/3283/01/24 (58223924) քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով և 44-469 հոդվածի 1-ին մասով, վարույթը և նշանակվել է նախնական դատալսումներ։
2024 թվականի նոյեմբերի 26-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) «Մինչդատական վարույթում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու, այն վերացնելու կամ փոխելու հարցը քննարկելու վերաբերյալ» թիվ ԵԴ1/3283/01/24 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ մինչդատական վարույթում կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգվել է 1 (մեկ) ամսով՝ մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ը։
2024 թվականի նոյեմբերի 26-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/3283/01/24 դատավճռով՝ արագացված վարույթի կիրառմամբ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթին մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով և 44-469 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքները կատարելու մեջ։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար Զահրա Հեմմաթիի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար Զահրա Հեմմաթիի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով: Վճռվել է նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Զահրա Հեմմաթիի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս 25 (քսանհինգ) օր ժամկետով: Պատժի կրման սկիզբը հաշվել 2024 թվականի սեպտեմբերի 30-ից, այն համարել կրած և նրան դատական նիստի դահլիճից անհապաղ ազատ արձակել:
Վճռվել է Զահրա Հեմմաթիի նկատմամբ կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցը վերացնել, որպես խափանման միջոց կիրառել Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և այն պահպանել մինչև դրա իրավաչափության պայմանների փոփոխումը՝ բայց ոչ ավելի, քան դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո նախաքննության մարմնի 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացու P70224218 սերիա-համարի անձնագիրը» վերադարձնել Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիին: «Իտալիայի Հանրապետության քաղաքացու YB9728653 սերիա-համարի անձնագիրը և CA35245AL նույնականացման քարտը» պահել քրեական գործի նյութերի հետ: Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
2025 թվականի հունվարի 10-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչութան դատախազ Ա․Դանիելյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի հունվարի 15-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա.Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի հունվարի 16-ին:
2025 թվականի հունվարի 20-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչութան դատախազ Ա․Դանիելյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/3283/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով և 44-469 հոդվածի 1-ին մասով, նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պահպանվել է։
Դատավոր Ա.Բեկթաշյանի ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու հանգամանքով պայմանավորված՝ 04․02․2025թ․-ին որպես կազմի դատավոր ներգրավվել է դատավոր Ա․Դանիելյանը։

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով և 44-469 հոդվածի 1-ին մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ «(…) [Նա], գտնվելով ԻԻՀ-ում, նպատակադրվել է մեկնել Հայաստանի Հանրապետություն (այսուհետ՝ ՀՀ), որտեղից առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթղթի օգտագործմամբ ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը և մեկնել Իտալիայի Հանրապետություն: Ի կատարումն վերը նշված հանցավոր մտադրության իրագործման՝ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթին քննության չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում ձեռք է բերել իր լուսանկարով փակցված, սակայն Գուիդիօ Քլարիսս տվյալներով ձևակերպված` Իտալիայի Հանրապետության քաղաքացու՝ YB9728653 սերիա-համարի կեղծ անձնագիր և 2024 թվականի սեպտեմբերի 28-ին ժամանել է ՀՀ: Դրանից հետո՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, «Զվարթնոց» օդանավակայանում իր իրական տվյալներով ստացել է Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, իսկ կեղծ տվյալներով՝ Իտալիայի Հանրապետություն մեկնողի օդանավի նստեցման կտրոններ և իր հանցավոր մտադրությունը քողարկելու նպատակով մոտեցել է «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված սահմանային անցակետին և հաշվառվել իբրև Թեհրան մեկնող քաղաքացի, այնուհետև շրջանցելով Թեհրան մեկնող քաղաքացիներին, Իտալիայի Հանրապետության Միլան քաղաք մեկնելու նպատակով շարժվել է դեպի «Զվարթնոց» օդանավակայանի տարանցիկ սրահ և խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, փորձել է վերը նշված իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթղթի օգտագործմամբ ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործություններն իր կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել, քանի որ բռնվել է ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ ծառայողների կողմից:
(…)»։
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ի թիվ ԵԴ1/3283/01/24 դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները» վերտառությամբ բաժնում նշել է. «(…) Արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն ապացուցված է համարում մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքները), այդ արարքների քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքները կատարելը, մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքները կատարելու մեջ, սահմանելով, որ մեղադրյալի կատարած արարքների նկատմամբ ենթակա են կիրառման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասը և 44-469 հոդվածի 1-ին մասը։
Դատարանը գտնում է, որ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտել ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և կատարածի համար զղջալը, քանի որ մեղքն ընդունելը, կատարածի համար զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը և զղջացել է դրա համար:
Դատարանն արձանագրում է, որ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71 հոդվածով նախատեսված հանգամանքներ առկա չեն:
Կատարած հանցանքի համար մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթին ենթակա է պատժի։
Պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Դատարանը, հաշվի է առնում հետևյալը՝
- Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի կատարած հանցանքների հանգամանքները, հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, մասնավորապես՝ այն, որ նրա կատարած հանցանքները դասվում են ոչ մեծ և միջին ծանրության՝ կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին։
-Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69 հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված մյուս հանգամանքները։
Այսպիսով, Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55 հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակներն ապահովելու համար Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի կողմից կատարված հանցագործությունների բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, դրանք կատարելու հանգամանքներին, ինչպես նաև հանցավորի անձին համաչափ պատիժ է կարճաժամկետ ազատազրկումը՝
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով:
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74 հոդվածով սահմանված կարգով նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս 25 (քսանհինգ) ժամկետով:
Անդրադառնալով Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում դրա հիմքերն ու անհրաժեշտությունը բացակայում են, քանի որ Զահրա Հեմմաթին Հայաստանի Հանրապետությունում չի կատարել բռնությամբ զուգորդված որևէ հանցանք և վերջինի հանցավոր գործողություններն ուղղված են եղել ոչ թե Հայաստանի Հանրապետություն ապօրինի մուտք գործելուն, այլ ՀՀ տարածքն ապօրինի լքելուն, որպիսի պայմաններում առկա չէ նրան Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու անհրաժեշտություն։
Նկատի ունենալով, որ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթին 2024 թվականի սեպտեմբերի 30-ից գտնվել է կալանքի տակ, հետևաբար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79 հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ Զահրա Հեմմաթիի պատժի ժամկետին պետք է հաշվակցել նրա՝ կալանքի տակ գտնվելու փաստացի ժամանակահատվածը՝ 1 (մեկ) ամսի 27 (քսանյոթ) օրը, որը գերազանցում է սույն դատավճռով նշանակվող պատժի ժամկետը։ Այլ կերպ՝ սույն դատավճռով նշանակվող պատժի ժամկետը չի գերազանցում Զահրա Հեմմաթիի՝ անազատության մեջ փաստացի մնալու ժամանակահատվածը՝ հետևաբար նրա նկատմամբ նշանակվող պատիժը պետք է համարել կրած: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348 հոդվածի 1-ին մասի 11-13-րդ հարցերին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը սույն քրեական գործով բացակայում է։ Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 99 հոդվածով՝ Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո նախաքննության մարմնի 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝
-«Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացու P70224218 սերիա-համարի անձնագիրը» պետք է վերադարձնել Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիին։
-«Իտալիայի Հանրապետության քաղաքացու YB9728653 սերիա-համարի անձնագիրը և CA35245AL նույնականացման քարտը» պետք է պահել քրեական գործի նյութերի հետ:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 350 հոդվածի 5-րդ մասով և հիմք ընդունելով Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի կողմից պատիժը կրած համարելու մասին դատավճռի 4.4 կետում արված հետևությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցը պահպանվել չի կարող և այն պետք է վերացնել:
Միևնույն ժամանակ Զահրա Հեմմաթիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց պետք է կիրառել Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և այն պահպանել մինչև դրա իրավաչափության պայմանների փոփոխումը՝ բայց ոչ ավելի, քան դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ այն տվյալ դեպքում անհրաժեշտ ու բավարար է մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված որևէ գործողություն կատարելու ռիսկերը չեզոքացնելու համար։
Վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167 հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:(…)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչութան դատախազ Ա․Դանիելյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 69-րդ հոդվածների պահանջները, որի հիման վրա դատարանի կողմից կայացված դատավճիռը պատժի մասով ենթակա է բեկանման՝ հետևյալ պատճառաբանություններով.
(...)
Մեղադրյալ Զահրա Զոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս առաջին ատյանի դատարանը նրանց մեղսագրվող հանցագործությունների հանրության համար վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի համատեքստում բավարար չափով չի վերլուծել և համակցության մեջ պատշաճ գնահատման չի ենթարկել մեղադրյալի կատարած արարքների բոլոր հանգամանքները, մասնավորապես՝ մեղքի ձևը, տեսակը և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության կարևորությունը, կատարված հանցավոր գործունեության ընթացքում վերջինիս դերակատարումը։ Վերոնշյալ հանգամանքները վկայում են ինչպես մեղադրյալների, այնպես էլ նրանց կատարած արարքի բարձր հանրային վտանգավորության մասին:
Հետևաբար, առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում առկա եզրահանգումները՝ վերը նշված և հաշվի չառնված հանգամանքների համատեքստում չեն կարող գնահատվել որպես հիմնավորված:
Հարկ է նշել, որ մեղադրյալին մեղսագրված արարքի հանրային վտանագավորության բարձր մակարդակի մասին է վկայում այն, որ դրանով վտանգի տակ է դրվում Հայաստանի Հանրապետություն օրենքով սահմանված կարգով, պետական սահմանի պատշաճ հատումն ապահովելուն ուղղված կառուցակարգերը, խախտվում է երկիր օրինական մուտք գործելու, երկրում գտնվելու կամ այն լքելու ընթացակարգերը:
Նշվածները պետք է հաշվի առնել վերջիններիս և նրանց կատարած հանցավոր արարքի հանրային վտանգավորությունը գնահատելիս և ինչպես պատժատեսակը, այնպես էլ պատժաչափը որոշելիս:
(...)
01.07.2022թ. ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրեսնգրքով, որը սույն պարագայում կիրառելի է մեղադրյալների նկատմամբ, օրենսդիրը նախատեսել է նոր պատժատեսակ՝ օտարերկրյա քաղաքացուն ՀՀ տարածքից վտարելը: Այս պատժատեսակի կիրառումը ՀՀ տարածքում գտնվող, ՀՀ քրեական օրենսգրքով որևէ հանցանք կատարած անձի՝ ՀՀ-ում որոշակի ժամանակահատվածով գտնվելը սահմանափակելու նպատակ է հետապնդում: Դա պայմանավորված նախևառաջ այն հանգամանքով, որ եթե որևէ օտարերկրացի ՀՀ-ում կատարում է հանցանք, հետևաբար, հաշվի առնելով կոնկրետ քրեական գործի հանգամանքները, նրա շարունակական գտնվելը ՀՀ-ում չի բխում պետության քրեաիրավական քաղաքականությունից:
Ընդ որում, այս պատժատեսակի կիրառումը ոչ այնքան պայմանավորված է այդ պահին անձին ՀՀ-ից արտաքսելով, այլ որոշակի ժամանակ նրա հետագա մուտքն արգելելով, որը կնպաստի նաև հանցավորության դեմ ուղղված պայքարի արդյունավետությանը և որպես առհասարակ նշանակվող պատժի նպատակ հանդիսացող՝ հանցագործությունների կանխմանը:
Մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ-ից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով առաջին ատյանի դատարանը նրանց մեղսագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի համատեքստում բավարար չափով չի վերլուծել և համակցության մեջ պատշաճ գնահատման չի ենթարկել կատարած արարքի բոլոր հանգամանքները, մասնավորապես՝ մեղքի ձևը, տեսակը և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության կարևորությունը։ Վերոնշյալ հանգամանքները վկայում են ինչպես մեղադրյալների, այնպես էլ նրանց կատարած արարքի բարձր հանրային վտանգավորության մասին, որոնք էական նշանակություն ունեն մեղադրյալների անձի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար:
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալներին և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին, ապա նշվածի համատեքստում ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը այն աստիճան չէին կարող նվազեցնել անձի և նրա կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, որ օբյեկտիվ հիմք հանդիսանային մեղադրյալների՝ ՀՀ-ում հետագա գտնվելու արգելքների բացակայությունն արձանագրելու համար:
Հարկ է նկատել նաև, որ մեղադրյալը դատական նիստերի դահլիճում ևս հայտարարել է իր քաղաքացիության երկիր, այն է Իրանի Իսլամական Հանրապետություն վերադառնալու ցանկության մասին, հաշվի առնելով նաև այն հանգամանքը, որ այնտեղ է գտնվում վերջինիս մայրը, ով ունի առողջական որոշակի խնդիրներ:
Հետևաբար, առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում առկա եզրահանգումները՝ վերը նշված և հաշվի չառնված հանգամանքների համատեքստում չեն կարող գնահատվել որպես հիմնավորված:
Հաշվի առնելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դրանք վերլուծելով և գնահատելով օրենսդրական լույսի ներքո, պետք է փաստել, որ առաջին ատյանի դատարան ակտով մեղադրյալ Զահրա Զոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքը, ինչն ազդել է գործի ելքի վրա: (...)»։
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ թիվ ԵԴ1/3283/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճիռը մասնակի՝ պատժի մասով բեկանել, այդ մասով կայացնել նոր դատական ակտ: Զահրա Զոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել նաև Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 10 տարի ժամկետով, իսկ որպես վտարման երկիր սահմանել Իրանի Իսլամական Վանրապետությունը: Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Հանրային մեղադրողը դատական նիստում պնդել է ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել։
Պաշտպանը դատական նիստում ներկայացնելով համապատասխան փաստարկներ առարկել է դատախազի բողոքի դեմ։
Մեղադրյալը հայտնել է, որ ցանկանում է հնարավորինս շուտ մեկնել ԻԻՀ և խնդրել է իրեն արտաքսել, քանի որ ունի հաշմանդամ մայը և տարեց հայր, որոնք մնացել են առանց խնամքի։ Բացի այդ, հայտնել է, որ եթե իրեն հնարավորություն տրվի կմեկնի ՀՀ-ից ԻԻՀ։ (մանրամասն տես դատական նիստի արձանագրությունը)։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.(…)»։
Ինչպես հետևում է մեջբերված քրեադատավարական դրույթներից, կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում՝ մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե՝ ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի լուծումը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն․ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն․ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի>>:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է նաև, որ <<պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից>> (տե՛ս mutatis mutandis, Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-50/07 գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>> (տե՛ս mutatis mutandis, Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը):
Ս.Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. <<(...) <<[Հ]անցավորի անձնավորություն>> եզրույթն ի տարբերություն <<հանցագործության սուբյեկտ>> եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով <<հանցավորի անձնավորություն>> եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն>> (տե՛ս mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը>> (տե՛ս mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն․ <<(…) 5. Պարզելով, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ կամ պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է դատական ակտը:
6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Մեջբերված նորմի մեկնաբանման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն. <<[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման>> (տե՛ս, ի թիվս այլնի, mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
7.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրանց կազմակերպության, առևտրային կամ այլ կազմակերպության, անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի, աուդիտորի կամ փաստաթուղթ կազմելու, տալու կամ դրա իսկությունը հավաստելու համար լիազորված այլ անձի կողմից տրվող իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող կամ իրավունք վերապահող կամ պարտականությունից կամ պատասխանատվությունից ազատող փաստաթուղթ կեղծելը՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից այն օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով, կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելը կամ նույն նպատակով կեղծ դրոշմ, կնիք կամ ձևաթուղթ պատրաստելը կամ իրացնելը, ինչպես նաև կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: (...)>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: (...)>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:>>:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. <<(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները>> (տե՛ս mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
7․2․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն․
«1. Հանրային աշխատանքները, ազատության սահմանափակումը, կարճաժամկետ ազատազրկումը, կարգապահական գումարտակում պահելը, ազատազրկումը և ցմահ ազատազրկումը կիրառվում են միայն որպես հիմնական պատիժներ:
2. Պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը և օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կիրառվում են միայն որպես լրացուցիչ պատիժներ(․․․)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի համաձայն․
«1. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում:
2. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով:
(․․․)
5. Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է: Վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը:
6. Այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել՝
1) փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացած անձի նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
2) չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
3) մինչև հանցանք կատարելը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու կամ Հայաստանի Հանրապետությունում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ,
4) եթե անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով,
5) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ
6) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
7. Հայաստանի Հանրապետությունից չի կարող վտարվել այն անձը, որի նկատմամբ նշանակվել է սույն հոդվածով նախատեսված պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի:»:
8. Սույն որոշման 7-7.2-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, վերլուծությունների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու վերը նշված սկզբունքների պահպանմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքները, հանցագործության կատարման եղանակը, մեղադրյալի սուբյեկտիվ վերաբերմունքն իր կատարած արարքի նկատմամբ, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, նրա անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի, ինչպես նաև լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու մասով հանգել է ճիշտ հետևության, որի հետ չհամաձայնվելու իրավաչափ հիմքեր տվյալ պարագայում չկան:
Մասնավորապես, Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առել նաև այն, որ առաջադրված մեղադրանքում վերջինս իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, զղջացել կատարածի համար։
Միևնույն ժամանակ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն արձանագրել է մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստը (մանրամասն տե՛ս նաև սույն որոշման 3-րդ կետը)։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատժի չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությանը, որ․ <<Դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում դրա հիմքերն ու անհրաժեշտությունը բացակայում են, քանի որ Զահրա Հեմմաթին Հայաստանի Հանրապետությունում չի կատարել բռնությամբ զուգորդված որևէ հանցանք և վերջինի հանցավոր գործողություններն ուղղված են եղել ոչ թե Հայաստանի Հանրապետություն ապօրինի մուտք գործելուն, այլ ՀՀ տարածքն ապօրինի լքելուն, որպիսի պայմաններում առկա չէ նրան Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու անհրաժեշտություն>> (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը):
Տվյալ դեպքում հարկ է նշել, որ մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթին կատարել է կառավարման դեմ ուղղված՝ դիտավորությամբ կատարվող ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքներ (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը):
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքում նշված հիմքերի և փաստերի համատեքստում, Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանմամբ մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժատեսակի և պատժաչափերի վերաբերյալ, ինչպես նաև լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու մասով հանգել է ճիշտ հետևության և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն արդարացի է: Հետևաբար անհիմն են վերաքննիչ բողոքում այդ մասով նշված փաստարկները:
Մասնավորապես, սույն որոշման 7-7.2-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի նկատմամբ նշանակել է այնպիսի պատիժ, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով չի կարող գնահատվել ակնհայտ մեղմ և անարդարացի: Մասնավորապես Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործության վտանգավորությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի իրավակարգավորումների հաշվառմամբ համապատասխան խախտում արձանագրելու հիմքեր չկան։
Այսպիսով, լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը ակնհայտ մեղմ լինելու և լրացուցիչ պատիժ նշանակելու անհրաժեշտության վերաբերյալ ողջամիտ հետևության հանգելու բավարար փաստական տվյալներ չկան և այդ մասով Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։ Ավելին, լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը դատական սխալ դիտարկելու և այն նշանակելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում կոնկրետ հիմքեր և փաստարկներ, այդ թվում՝ համապատասխան պատժի նշանակման սահմանափակումների բացակայության և դրա իրավաչափության մյուս պայմանների մասով, նշված չեն։
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10․ Սույն որոշման 4-րդ կետում նշված վերանայման բողոքի հիմքերի և փաստարկների և սույն որոշման 7-7․2-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված համապատասխան դատավճռով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա: Ուստի բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել:
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Զահրա Ղոլամռեզա Հեմմաթիի վերաբերյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457 հոդվածի 1-ին մասով և 44-469 հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ի թիվ ԵԴ1/3283/01/24 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ