ԵԴ1/3236/01/24





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ

«17» մարտի 2026թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)


Նախագահող դատավոր Ա․Բեկթաշյան
Դատավորներ Է.Մանասյան
Ն.Հովակիմյան

դատական նիստերի քարտուղար Հ․Հակոբյան
մեղադրյալ Դ․Աբգարյան

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Դանիել Կարենի Աբգարյանի ծնված՝ 2001 թվականի հունվարի 24-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Օհանովի փողոցի 44-րդ շենքի 47-րդ բնակարան հասցեում վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը`

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Ըստ վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ նյութերի՝ 2024 թվականի փետրվարի 28-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Վ.Բաբաջանյանի արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է 60078924 քրեական վարույթը:
2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Դանիել Կարենի Աբգարյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, որ․«նա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ 2023 թվականի փետրվարի 24-ից մինչև 2024 թվականի փետրվարի 24-ը զրկված լինելու և այդ մասին նախապես տեղյակ լինելու պայմաններում, 2023 թվականի մայիսի 24-ին՝ ժամը 22:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սեբաստիա փողոցում, վարել է Շեվրոլետ մակնիշի 37 QF 531 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, ինչը հայտնաբերվել է տվյալ տարածքում ծառայություն իրականացնող ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 3-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի կրտսեր պարեկ Գառնիկ Աղաբաբյանի կողմից, և ինչի կապակցությամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180252443 արձանագրությունը:
Այսինքն՝ Դանիել Կարենի Աբգարյանին մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարում։»։
2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին թիվ 60078924 քրեական վարույթն՝ ըստ մեղադրանքի Դանիել Կարենի Աբգարյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան: Դատական գործին շնորհվել է ԵԴ1/3236/01/24 համարը։
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ի դատավճռով վճռվել է․
«Դանիել Կարենի Աբգարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և պատիժ նշանակել տուգանք՝ հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքին գումարել Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի հոկտեմբերի 2-ի թիվ ԿԴ/0533/01/23 դատավճռով նշանակված 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանքի չվճարած մասը՝ 285.000 (երկու հարյուր ութսունհինգ հազար) ՀՀ դրամը և վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք՝ 660.000 (վեց հարյուր վաթսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ նշանակված 660.000 ՀՀ դրամը վճարելու համար Դանիել Կարենի Աբգարյանին տրամադրել տասներկու ամիս ժամկետ՝ յուրաքանչյուր ամիս 55.000 ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով:
Դանիել Կարենի Աբգարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից մեկամսյա ժամկետում (դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով):»։
Նշված դատավճիռը մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանը ստացել է 2026 թվականի հունվարի 21-ին։
Վերը նշված դատավճռի դեմ 2026 թվականի փետրվարի 20-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը։
Թիվ ԵԴ1/3236/01/24 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2026 թվականի փետրվարի 24-ին, իսկ նախագահող դատավոր Ա․Բեկթաշյանի աշխատակազմին է հանձնվել 2026 թվականի փետրվարի 25-ին։
Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 26-ի որոշմամբ մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և թիվ ԵԴ1/3236/01/24 քրեական գործը նշանակվել է դատաքննության։
Նույն որոշմամբ Դանիել Կարենի Աբգարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում, մասնավորապես, նշված է.
«(…) Դատարանը, ուսումնասիրելով Դանիել Կարենի Աբգարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման համար նշանակություն ունեցող տվյալները, եկավ հետևյալ եզրահանգման.
Դատարանը Դանիել Կարենի Աբգարյանի քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում մեղքն ընդունելը և կատարածի համար զղջալը:
Դանիել Կարենի Աբգարյանի քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է նաև խնամքին մեկ անչափահաս երեխայի (Գաբրիելա Դանիելի Աբգարյան, ծնված՝ 2025 թվականի մայիսի 10ին, վկայական՝ ԲԱ994340) առկայությունը:
Միաժամանակ, պետք է նկատել, որ Դանիել Կարենի Աբգարյանի քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Կատարված արարքի համար մեղադրյալ Դանիել Կարենի Աբգարյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի։
(…)
Դատարանը, հաշվի առնելով Դանիել Կարենի Աբգարյանի կատարած արարքի բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ վերջինի կատարած հանցանքը հանդիսանում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն, այդ թվում՝ նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ մեղադրյալի կատարած արարքի համար քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ նաև տուգանքի ձևով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կարգավորմամբ՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, գտնում է՝ Դանիել Կարենի Աբգարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքին պետք է գումարել Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի հոկտեմբերի 2-ի թիվ ԿԴ/0533/01/23 դատավճռով նշանակված 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանքի չվճարած մասը՝ 285.000 (երկու հարյուր ութսունհինգ հազար) ՀՀ դրամը և վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք՝ 660.000 (վեց հարյուր վաթսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը միջնորդեց նշանակվելիք տուգանք պատժատեսակը տարաժամկետել և թույլատրել մաս առ մաս վճարել, քանի որ ֆինանսական դրությամբ պայմանավորված չի կարող միանվագ վճարում կատարել:
(…)
Վերը նշված հոդվածների կարգավորումները հիմք ընդունելով՝ կարելի է եզրահանգել, որ տուգանքի վճարման երկարաձգումը հնարավոր է իրականացնել ինչպես դատավճռով, այնպես էլ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ դատարանի առանձին որոշմամբ: Դատարանի այս մոտեցումը պայմանավորված նրանով, որ նշված գործընթացը դատավճռով իրականացնելու համար օրենսդրական որևէ արգելք նախատեսված չէ և բացի այդ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածում խոսք է գնում դատապարտվող (այլ ոչ թե դատապարտյալ) անձի մասին: Իսկ այն, որ նույն հոդվածում օգտագործվում է նաև դատապարտյալ կարգավիճակը, ապա դա վերաբերելի է այն դեպքերին, երբ դատական ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո դատապարտյալը նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից:
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով Դանիել Աբգարյանի սոցիալական դրությունը, գտնում է, որ նշանակվող պատժի վճարումը պետք է չորս ամսով երկարաձգել և թույլատրել վճարել մաս առ մաս՝ յուրաքանչյուր ամիս 55.000 ՀՀ դրամով:
Անդրադառնալով դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Դանիել Կարենի Աբգարյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելքը, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարութային ծախսերը արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 3-րդ մասի՝ դատապարտված մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման: (…)»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի թիվ ԵԴ1/3236/01/24 քրեական գործով 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ի դատական ակտը, կայացնել նոր դատական ակտ, այն է՝ Դանիել Կարենի Աբգարյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքի ձևով պատիժը փոփոխել և որպես պատիժ սահմանել հանրային աշխատանքներ:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես նշված է, որ․ «(...) Վերաքննիչ բողոքի հիմքը հանդիսանում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի 1-ին մասով 6-րդ կետը․(…)
Ներկայացված օրենսդրական հիմքերով դատական ակտը ենթակա է բեկանման և փոփոխման։ (…)
Վերը շարադրված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից և սույն գործի կոնկրետ հանգամանքներից ելնելով, համակցության մեջ գնահատելով՝ մեղադրյալի անձը, ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը՝ նախկինում դատված լինելը, Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի հոկտեմբերի 2-ի թիվ ԿԴ/0533/01/23 դատավճռով նշանակված 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը չվճարած լինելու հանգամանքը, որից մնացել է վճարելու՝ 285.000 (երկու հարյուր ութսունհինգ հազար) ՀՀ դրամը, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը (խնամքին մեկ անչափահաս երեխա՝ Գաբրիելա Դանիելի Աբգարյանը, ծնված՝ 2025 թվականի մայիսի 10-ին, վկայական՝ ԲԱ994340):
Դատարանում մեղադրյալը, երբ հրաժարվել էր հանրային աշխատանքներ կատարելուց չեր գիտակցել, որ դատական ակտերով նախատեսված տուգանքները գումարվելու են միմյանց և նշված գումարը կարող է այնքան մեծ լինել, որը պարտավոր է վճարել յուրաքանչյուր ամիս 55.000 ՀՀ դրամ, որի հնարավորությունը չունի և չվճարելու պարագայում կարող է պատժի փոփոխություն լինել, մասնավորապես ազատազրկման ձևով: Մեղադրյալը հասկացել է, որ ճիշտ չի վարվել դատարանում հանրային աշխատանքներ կատարելուց հրաժարվել համր, չպատկերացնելով դրանց կատարման եղանակը:
Սոցիալական վիճակից ելնելով՝ կայուն աշխատանք և եկամուտ չունենալու հանգամանքներով պայմանավորված մեղադրյալը գիտակցել է, որ հանրային աշխատանքները ավելի հարմար պատիժ իր նկատմամբ և դիմումով ներկայացրել է, որ կկատարի հանրային աշխատանքներ և որպեսզի դատարանը իր նկատմամբ փոփոխի դատական ակտը և որպես պատժատեսակ նշանակի հանրային աշխատանքներ:
Գտնում եմ, որ ստեղծված իրավիճակում պատժի նպատակները կիրացվեն մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես պատիժ հանրային աշխատանքների ձևով։
Աստ հետևությանը կարելի հանգել նաև հաշվի առնելով մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և վտանգավորության աստիճանը՝ այն դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին, այդ թվում` մեղադրյալի անձը, ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը՝ նախկինում դատված լինելը, Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի հոկտեմբերի 2-ի թիվ ԿԴ/0533/01/23 դատավճռով նշանակված 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը չվճարած լինելու հանգամանքը, որից մնացել է վճարելու՝ 285.000 (երկու հարյուր ութսունհինգ հազար) ՀՀ դրամը, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը (խնամքին մեկ անչափահաս երեխա՝ Գաբրիելա Դանիելի Աբգարյանը, ծնված՝ 2025 թվականի մայիսի 10-ին, վկայական՝ ԲԱ994340), հանցագործության եղանակը, տեղը, ժամանակը, հանցագործության շարժառիթները և նպատակները, և այն, որ վերջինս իր համաձայնությունն է հայտնել, որպեսզի իր նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվի հանրային աշխատանքներ պատժատեսակը։
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով` առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հաշվառմամբ բողոքարկվող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 378-րդ հոդվածի կանոնով գտնում եմ, որ ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի ԵԴ1/3236/01/24 քրեական գործով 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ին կայացված դատավճռը պետք է բեկանվի և փոփոխվի:(…)»:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Պաշտպանը պատշաճ ծանուցվել է դատական նիստի օրվա և ժամի մասին, սակայն չի ներկայացել դատական նիստին, միաժամանակ Վերաքննիչ դատարան ներկայացված դիմումով հայտնել է, որ չի կարող մասնակցել նշանակված դատական նիստին նախապես նշանակված դատական նիստերի և աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով։ Խնդրել է նաև, դատական նիստը անցկացնել իր բացակայությամբ և բավարարել իր կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը։
Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը պնդեց պաշտպանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել։
Դատախազը պատշաճ ծանուցվել է դատական նիստի օրվա և ժամի մասին, սակայն չի ներկայացել դատական նիստին։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, լսելով մեղադրյալի պնդումները պաշտպանի ներկայացված վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ, գտնում է, որ մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում և չափերով:
2. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում:
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։ (…)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի համաձայն՝
 1. Հանրային աշխատանքները դատարանի նշանակած և իրավասու մարմնի որոշած վայրում չվարձատրվող, դատապարտյալի ուսումնառությունից կամ աշխատանքից ազատ ժամանակահատվածում նրա կողմից հանրության համար օգտակար այնպիսի աշխատանքների կատարումն է, որոնք չեն վտանգում նրա ֆիզիկական կամ հոգեկան առողջությունը։
2. Հանրային աշխատանքները դատապարտյալի համաձայնությամբ ոչ ավելի, քան օրական 4 ժամ տևողությամբ սահմանվում են ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 60-270 ժամ տևողությամբ։ (…)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։ (…)»։
Ա.Շահբազյանի վերաբերյալ 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշման մեջ անդրադառնալով վերոնշյալ չափանիշներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից՝ հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (...)։ Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա՝ առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը։ Այսպես՝ մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում։ Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն՝ առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը՝ հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է ձևավորել նաև այն մասին, որ «(…)Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (...) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…) (տե՛ս, mutatis mutandis, Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)»:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» (տե՛ս, mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով՝ Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթները, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն դրանք վերաբերելի մասով նույնպես կիրառելի են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի պայմաններում։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար՝ պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Արդարության՝ որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ, ուստի Վճռաբեկ դատարանը նշում է, որ պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ի թիվս վերոնշյալ հանգամանքների, դատարանը պարտավոր է ղեկավարվել պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև հաշվի առնել այնպիսի լրացուցիչ հանգամանքներ, ինչպիսիք են մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, կոնկրետ հանցագործության փաստական հանգամանքները, հանցագործության կատարման եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակն ու շարժառիթները և այլն:
Վերաքննիչ դատարանն, ուսումնասիրելով վերը նշված իրավական նորմերն ու սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, հարկ է համարում նկատել, որ մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատշաճ գնահատման է արժանացրել նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում վերջինի նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, վտանգավորության աստիճանին, որոնք անհրաժեշտ և բավարար են նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու կարող են ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել նրա կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այդ թվում՝ հանցանքի կատարման եղանակը և հանգամանքները, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցանք, որը դասվում է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին:
Առաջին ատյանի դատարանը, hետազոտելով մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի անձը բնութագրող հանգամանքները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, արձանագրել է հետևյալը.
Մեղադրյալի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք է արձանագրվել ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը և կատարվածի համար զղջալը, ինչպես նաև խնամքին մեկ անչափահաս երեխայի Գաբրիելա Դանիելի Աբգարյան, ծնված՝ 2025 թվականի մայիսի 10-ին, վկայական՝ ԲԱ994340 առկայությունը։
Մեղադրյալի պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ չեն արձանագրվել։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պատշաճ կերպով անդրադարձել և գնահատել է սույն քրեական գործում առկա բոլոր հանգամանքները, մասնավորապես՝ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել մեղադրյալի կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այդ թվում՝ հանցանքի կատարման եղանակը և հանգամանքները, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը՝ հանգելով իրավաչափ հետևության:
Վերոգրյալի համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը հատկանշական է համարում այն հանգամանքը, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում, անդրադառնալով մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակի ընտրության հարցին՝ հաշվի առնելով վերջինիս ֆինանսական դրությունը, մասնավորապես՝ գրանցված աշխատանքի բացակայության հանգամանքը, հնարավոր է համարել նաև հանրային աշխատանքներ պատժատեսակի կիրառումը, սակայն նշվածի դեմ առարկել է մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանը՝ նախապատվություն տալով տուգանք պատժատեսակին և հավաստիացնելով, որ նա հանրավորություն ունի տուգանքը մարելու։
Անդրադառնալով պաշտպանի այն պնդմանը, որ «Սոցիալական վիճակից ելնելով՝ կայուն աշխատանք և եկամուտ չունենալու հանգամանքներով պայմանավորված մեղադրյալը գիտակցել է, որ հանրային աշխատանքները ավելի հարմար պատիժ է իր նկատմամբ և դիմումով ներկայացրել է, որ կկատարի հանրային աշխատանքներ և որպեսզի դատարանը իր նկատմամբ փոփոխի դատական ակտը և որպես պատժատեսակ նշանակի հանրային աշխատանքներ», ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ քրեական պատժի նպատակներն են՝ սոցիալական արդարության վերականգնումը, դատապարտյալի վերասոցիալականացումը և նոր հանցագործությունների կանխումը։ Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը պետության արձագանքն է անձի կողմից կատարված հանցավոր արարքի կապակցությամբ և հանդես է գալիս որպես այդ հանցագործության համար սահմանված պատասխանատվության ձև, այլ ոչ թե միջոց, որը պետք է հարմարեցվի մեղադրյալի անձնական ցանկություններին։ Հետևաբար, պատժի տեսակի և չափի ընտրությունը չի կարող պայմանավորված լինել մեղադրյալի սուբյեկտիվ ընկալումներով՝ տվյալ պատիժն իր համար «հարմար» է, թե ոչ, և ըստ այդմ մեղադրյալը չի կարող պահանջել մեկ պատժատեսակի փոխարինում մյուսով՝ պատճառաբանելով դրա անհարմար լինելը իր համար։
Ինչ վերաբերում է, որ «Դատարանում մեղադրյալը, երբ հրաժարվել էր հանրային աշխատանքներ կատարելուց չէր գիտակցել, որ դատական ակտերով նախատեսված տուգանքները գումարվելու են միմյանց և նշված գումարը կարող է այնքան մեծ լինել, որը պարտավոր է վճարել յուրաքանչյուր ամիս 55.000 ՀՀ դրամ, որի հնարավորությունը չունի և չվճարելու պարագայում կարող է պատժի փոփոխություն լինել, մասնավորապես ազատազրկման ձևով: Մեղադրյալը հասկացել է, որ ճիշտ չի վարվել դատարանում հանրային աշխատանքներ կատարելուց հրաժարվել համար, չպատկերացնելով դրանց կատարման եղանակը», ապա Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանը լիարժեք գիտակցել է իր վրա դրված ֆինանսական պարտավորության ծավալը, ինչպես նաև այն չկատարելու իրավական հետևանքները, քանի որ նշված հանգամանքը Առաջին ատյանի դատարանում քննարկման առարկա է դարձվել և մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանը պաշտպանի ներկայությամբ հայտնել է իր դիրքորոշումը, ուստի հակառակի վերաբերյալ պաշտպանի պնդումները ընդունելի չեն Վերաքննիչ դատարանի համար։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը, հիմնավոր չհամարելով մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքի մյուս փաստարկները ևս, արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատավճռի պատճառաբանությունները՝ պատժի տեսակի վերաբերյալ, կառուցված են տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, և որպես այդպիսին ընդունելի են Վերաքննիչ դատարանի համար: Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ վերաքննիչ բողոքում նշված հանգամանքներն իրենց համաչափ արտացոլումն են գտել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի նկատմամբ նշանակված պատժի վերաբերյալ իրավաչափ հետևություններում:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից բավարար չափով հիմնավորված են, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361-րդ, 362-րդ, 363-րդ, 367-րդ, 370-373-րդ, 375-376-րդ և 378-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարան


ՈՐՈՇԵՑ

Մեղադրյալ Դանիել Աբգարյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ1/3236/01/24 դատավճիռը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ



ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Է.ՄԱՆԱՍՅԱՆ


Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ