Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/3245/01/24
Վիճակագրական տողի համար :
15.2
Պատասխանող
Վահե Սարգսյան Կարենի
Վահե Սարգսյան
ՎԱհե Սարգսյան
Վահե Սարգսյանի
Վահե Սարգսյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Ռազմիկ Մարիկյան
Քրեական վերաքննիչ
Ադրինե Ղուկասյան
Արմեն Բեկթաշյան
Մնացական Հարությունյան
Հոդվածներ
Երևանի քրեական դատարան
ՀՀ Քրեական օրենսգիրք
Հոդված 342 Մաս 2
Երևանի քրեական դատարան
ՀՀ Քրեական օրենսգիրք
Հոդված 342 Մաս 2
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Ռազմիկ Մարիկյան
Քրեական վերաքննիչ
Ադրինե Ղուկասյան
Արմեն Բեկթաշյան
Մնացական Հարությունյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2026-01-19 | 12:00 | 5 | |||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-08-06 | 11:00 | 8 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-07-16 | 10:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-05-30 | 11:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-04-22 | 10:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-02-26 | 11:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-02-14 | 11:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-01-31 | 10:30 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2024-12-25 | 10:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2024-12-09 | 15:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2024-11-26 | 12:30 | 8 | Նիստը կայացել է |
ԵԴ1/3245/01/24
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՎ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
«06» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)
նախագահող դատավոր Ռազմիկ Մարիկյան
դատական նիստերի քարտուղար Էդուարդ Սարգսյան
Գոռ Բադալյան
Անուշ Ափունց
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրողներ՝ Կարեն Իսրաելյանի
Արմեն Միքաելյանի
տուժող՝ Խաչիկ Աֆրիկյանի
տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ՝ Մհեր Մանգասարյանի
պաշտպաններ՝ Վահագն Հակոբյանի
Վահե Զոհրաբյանի
Էդգար Խաչիկյանի
մեղադրյալ՝ Վահե Սարգսյանի
դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական վարույթն՝ ըստ մեղադրանքի Վահե Կարենի Սարգսյանի (ծնված` 2002 թվականի օգոստոսի 29-ին, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, չդատված, աշխատում է «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնում որպես օպերատոր, փաստացի բնակվում է Աբովյան քաղաքի Սարալանջի փողոցի 20 շենքի 50 բնակարան հասցեում), մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական գործը (այսուհետ՝ քրեական գործ):
2023 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանը քրեական գործով ճանաչվել է որպես տուժող:
2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կարեն Իսրաելյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտքագրվել թիվ 60287423 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3245/01/24 համարը:
2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյան ընդհանուր իրավասության քրեական դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին:
Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Վահե Կարենի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «(…) նա 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50-60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հ/հ-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց՝ իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ։:
Որոշման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները.
Հիմնական դատալսումներում պաշտպանների միջնորդությամբ հետազոտվել է 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ի մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրությունը: Նշված արձանագրությամբ Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, իսկ արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:(...)»:
Դատական նիստի ընթացքում հայտնած դիրքորոշումները.
Ապացույցների հետազոտումն ավարտելուց քննարկվել է մեղադրյալի նկատմամբ 2025 թվականի նոյեմբերի 15-ից փաստացի քրեական հետապնդում իրականացված լինելու և ըստ այդմ՝ քրեական հետապնդման ժամկետները անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին պաշտպանի միջնորդությունը:
Մեղադրյալը հայտնել է, որ քննիչը իրեն մի անգամ ասել է, որ երկրից չի կարող դուրս գալ, սակայն չի հիշում, թե դա երբ է եղել: Նախաքննության ընթացքում փորձել է այլ երկիր գնալ, սակայն չի ստացվել, բայց չի հիշում, թե երբ: Չի հիշում, թե ինքը քննիչի մոտ հայտարարություն արել է, թե՝ ոչ: Հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կաչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Ցանկացել է գործերով գնալ Եգիպտոս և Ռուսաստան: Չի հիշում, թե ով է ասել, որ արգելք է դրված: Երկու դեպք է եղել, երբ ցանկացել է ՀՀ-ից գնալ: Քննիչին զանգել է, սակայն չի հիշում, երբ է զանգել: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Այդ ժամանակ իրեն բացատրվել է վիճակը և ինքը գիտակցել է , որ չի կարող երկրից դուրս գալ: Քննիչի կողմից տրված հարցերը չի հիշում:
Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ միջնորդությունն անհիմն է, այն չունի որևէ փաստական հիմք: Բազմաթիվ են դեպքերը, երբ մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները բացատրվում են, որն էլ ավելի լայն իրավունքներ են ընձեռում անձին, ուստի միջնորդությունը ենթակա է մերժման:
Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչն առարկել է միջնորդության դեմ՝ հայտնելով, որ 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին կայացվել է քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, և պետք է ժամկետը հաշվել հենց այդ օրվանից: Տվյալ դեպքում քննիչը պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքներ ու պարտականություններ՝ տալով ավելի լայն իրավունքներ, սակայն որևէ սահմանափակում չի կիրառվել:
Դատարանի իրավական դիրքորոշումները.
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ ներպետական դատարանները պետք է մեկնաբանեն և կիրառեն ներպետական օրենսդրությունն այնպես, որ լիարժեք արդյունավետությամբ ապահովվի Եվրոպական կոնվենցիայով և դրան կից արձանագրություններով սահմանված իրավունքները և ազատությունները (տես՝ Գրզեդան ընդդեմ Լեհաստանի (Grzęda v. Poland) գործով Եվրոպական դատարանի 2022 թվականի մարտի 15-ի՝ թիվ 43572/18 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 324):
Ներպետական օրենսդրությամբ նույնպես սահմանված է, որ քրեական վարույթը պետք է իրականացվի միջազգային պայմանագրերին համապատասխան, ընդ որում՝ հակասության դեպքում կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը (տես՝ ՀՀ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասը, 3-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասը):
Հետևաբար, Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքին: Այսպես.
Ըստ Եվրոպական դատարանի՝ «քրեական մեղադրանք» հասկացությունը պետք է հասկացվի ոչ թե ձևական (փաստաթղթային), այլ բովանդակային (գործնական) իմաստով (տես՝ Դեվեերն ընդդեմ Բելգիայի (Deweer v. Belgium) գործով վճիռը, 1980թ. փետրվարի 27, գանգատ թիվ 6903/75, կետ 44):
Անդրադառնալով ողջամիտ ժամկետում գործի քննության ժամկետի հաշվարկի սկզբին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի սկիզբ է համարել անձին ձերբակալելու և նրան սկզբնական մեղադրանքներ առաջադրելու օրը (տես՝ Ուեմհոֆն ընդդեմ Գերմանիայի (Wemhoff v. Germany) գործով Եվրոպական դատարանի 1968 թվականի հունիսի 27-ի՝ թիվ 2122/64 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 19):
Անձի նկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նաև այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, որոնք ենթադրում են հանցագործության մեջ կասկածանքի առկայություն, ինչպես նաև էականորեն ներգործում են կասկածվող անձի դրության վրա (տես՝ Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի (Eckle v. Germany) գործով 1982 թվականի հուլիսի 15-ի՝ թիվ 8130/78 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի (Šubinski v. Slovenia) գործով 2007 թվականի հունվարի 18-ի՝ թիվ 19611/04 վճիռը, կետ 62, Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի (G.K. v. Poland) գործով 2004 թվականի հունվարի 20-ի՝ թիվ 38816/97 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 98): Մարդու իրավունքների Եվրոպական հանձնաժողովը այդպիսի ներգործություն է համարել, օրինակ, բնակարանում խուզարկությունը և այնտեղից գույք առգրավելը (տես՝ Ֆունկեն ընդդեմ Ֆրանսիայի (Funke v. France) գործով Եվրոպական դատարանի 1988 թվականի հոկտեմբերի 6-ի՝ թիվ 10828/84 գանգատի վերաբերյալ որոշումը, կետ 3), կաշառքի գործով սեղանի վրայից հայտնաբերված ծրարի պարունակությունը ցույց տալու խնդրանքը, ինչպես նաև կահույքից և անձից նմուշներ վերցնելը (տես՝ Բլաջն ընդդեմ Ռումինիայի (Blaj v. Romania) գործով Եվրոպական դատարանի 2014 թվականի ապրիլի 8-ի՝ թիվ 36259/04 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 74):
Քրեական գործերով 6-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված «ողջամիտ ժամկետը» սկսում է հոսել անձին «մեղադրանք» առաջադրվելու պահից: «Քրեական մեղադրանքը» գոյություն ունի այն պահից, երբ անձը պաշտոնապես ծանուցվում է իրավասու մարմնի կողմից քրեական հանցագործություն կատարելու մեղադրանքի մասին, կամ այն պահից, երբ նրա վիճակին էականորեն միջամտություն է տեղի ունեցել իրավապահ մարմինների կողմից ձեռնարկված գործողություններից՝ որպես նրա նկատմամբ հարուցված կասկածի հետևանք: (…) Դատարանը փաստում է, որ դիմումատուին պաշտոնապես կասկածյալի կարգավիճակ չի տրվել այն քրեական վարույթի շրջանակներում, որով քննվում էին նրա գործողությունները, և նա հարցաքննվում էր։ Ավելին՝ մինչև պաշտոնական մեղադրանքի առաջադրումը նրա դատավարական կարգավիճակը եղել է վկա: Այնուամենայնիվ, սա որոշիչ գործոն չէ, որը պետք է հաշվի առնել։ (…) Այնուամենայնիվ, փաստը մնում է փաստ, որ իրավապահ մարմինները քննում էին դիմումատուի դեմ ուղղված կոնկրետ մեղադրանքները քրեական վարույթի առաջին իսկ օրվանից: Ընդհանուր առմամբ, ոստիկանության ձեռնարկած գործողությունները ցույց են տալիս, որ նրանք փաստորեն դիմումատուին կասկածյալ են համարել քրեական վարույթի սկզբից և մինչդատական վարույթի ընթացքում, թեև նրա դատավարական կարգավիճակը մնացել է վկա: Հաշվի առնելով, որ դիմումատուի նկատմամբ առկա է եղել կասկած, ինչի մասին, ի թիվս այլնի, վկայում է քրեական գործ հարուցելու վերաբերյալ 1998 թվականի հունվարի 16-ի որոշումը, և որ նա հարցաքննվել է ընկերության դրամական միջոցների ենթադրյալ յուրացման տարբեր դրվագներում իր մասնակցության վերաբերյալ քրեական վարույթի սկզբից և դրա ամբողջ ընթացքում՝ Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի վիճակին էապես միջամտություն է տեղի ունեցել 1998 թվականի հունվարի 16-ին: (…) Հետևաբար, ողջամիտ ժամկետում գործի քննության համար հաշվի առնվող ժամանակահատվածը, համապատասխանաբար, սկսվել է 1998 թվականի հունվարի 16-ից (…) (տես՝ Կալեջան ընդդեմ Լատվիայի (Kalēja v. Latvia) գործով Եվրոպական դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ի՝ թիվ 22059/08 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետեր 36, 38, 40, 41):
Եվրոպական դատարանը նշել է, որ Կոնվենցիայի նպատակն է խուսափել այն իրավիճակներից, երբ անձն իր ճակատագրի վերաբերյալ երկար ժամանակ գտնվում է անորոշ վիճակի մեջ (տես՝ Շտոգմյուլերն ընդդեմ Ավստրիայի (Stögmüller v. Austria) գործով Եվրոպական դատարանի 1969 թվականի նոյեմբերի 10-ի՝ թիվ 1602/62 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, իրավունքի վերաբերյալ վերլուծություններ բաժնի 5-րդ կետ):
Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի դրության վրա ներգործությունը մեծ էր, քանի որ նա անորոշության զգացում ուներ իր ապագայի վերաբերյալ՝ նկատի ունենալով հնարավոր դատավճռի ռիսկը, ինչպես նաև բնակության վայրը չլքելու պարտավորությունը: Դատարանը այս առումով կրկնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալը պետք է իրավունք ունենա, որ իր գործը քննվի հատուկ ջանասիրությամբ, և որ քրեական վարույթներով Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը կոչված է կանխել մեղադրվող անձին վարույթի արդյունքի վերաբերյալ երկար ժամանակ անորոշության մեջ պահելուց (տես՝ Հաջիբեյլին ընդդեմ Ադրբեջանի (Hajibeyli v. Azerbaijan) գործով Եվրոպական դատարանի 2008 թվականի հուլիսի 10-ի՝ թիվ 16528/05 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 51):
Այնուամենայնիվ, Եվրոպական դատարանը այս առումով անձի վիճակի նկատմամբ փաստացի էական ներգործություն չի համարել, երբ նրա նկատմամբ, առանց նրա իմացության, դիտում էր իրականացվել (տես՝ Լիբլիկը և մյուսներն ընդդեմ Էստոնիայի (Liblik and Others v. Estonia) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի մայիսի 28-ի վճիռը, կետ 94), կամ անձը կանգնեցվել է սահմանին՝ առանց ձերբակալվելու և կասկածի շուրջ հարցաքննվելու (տես՝ Բեգհալն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (Beghal v. United Kingdom) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի փետրվարի 28-ի վճիռը, կետ 121):
Ավելին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկել քրեական վարույթի սկզբնական այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում անձը տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին՝ նշված ժամկետի սկիզբ համարելով անձին կասկածի շուրջ հարցաքննելու պահը (տես՝ Գերջիկովն ընդդեմ Բուլղարիայի (Gerdzhikov v. Bulgaria) գործով Եվրոպական դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 4-ի վճիռը, կետ 22):
Հետևաբար, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի, ՀՀ Սահմանադրության և ներպետական օրենսդրության կարգավորումների հիման վրա Դատարանը անհրաժեշտ է համարում քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ ներպետական օրենսդրությունը մեկնաբանել «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների մասին եվրոպական կոնվենցիայի» և այն մեկնաբանող մարմնի՝ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո:
Այսպես.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոնշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը.
(...)
41) քրեական հետապնդման հարուցում` դատախազի կողմից անձի ենթադրյալ հանցավոր արարքը նկարագրող և դրա իրավական գնաhատականը պարունակող որոշում կայացնելը կամ ենթադրյալ տուժողի կողմից դատարան քրեական հայց ներկայացնելը.
(...)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
(...)
7) լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան.
(...):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան`
(...)
2) հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով.
(...):
2. Բացառիկ դեպքերում, երբ դա է պահանջում արդարադատության շահը, վերադաս դատախազը հսկող դատախազի միջնորդությամբ իրավասու է երկարաձգելու ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը մեկ ամսով, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը երկու ամսով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն`
(…)
3. Եթե առանց նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը կամ առանց քրեական վարույթով իրավական օգնություն ցույց տալու մասին միջազգային հարցման պատասխանը ստանալու հնարավոր չէ լուծել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու կամ այն դադարեցնելու հարցը, ապա յուրաքանչյուր դեպքում քրեական հետապնդման ժամկետը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով կարող է կասեցվել երկու ամսից ոչ ավելի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ չորս ամսից ոչ ավելի ժամկետով։ Ամեն դեպքում, սույն մասով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդման կասեցման ընդհանուր ժամկետը նույն մեղադրյալի նկատմամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետները, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ նույն հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետների կրկնապատիկը։
4. Քրեական հետապնդման ժամկետը կաuեցվում է մինչև դրա համար հիմք ծառայած հանգամանքների վերանալը, իսկ սույն հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված դեպքում` մինչև համագործակցությունը դադարեցնելը կամ մինչև մեղադրյալի կողմից համագործակցության համաձայնագրով ստանձնած պարտականությունները պատշաճ կատարելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(…):
Գործող քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր:
2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ:
3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը: (...):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված են մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ ըստ հանցանքների ծանրության աստիճանի: Մասնավորապես նշված հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հստակ սահմանված է, որ մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 41-րդ կետի և 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համադրման արդյունքում առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված՝ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ժամկետները սկսում են հոսել դատախազի կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնելու պահից: Նշված մեկնաբանությունը կարող է ճիշտ համարվել միայն այն պարագայում, եթե անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացնում: Ընդ որում, թեև ուղղակիորեն նման պահանջ օրենսգիրքը չի նախատեսում, սակայն օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների համադիր վերլուծությունը վկայում է, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում նրան պետք է պատշաճ ծանուցվի այդ մասին, և նրան տրամադրվի մեղադրյալի կարգավիճակ: Դատարանի նման դիրքորոշումը, ի թիվս այլնի, բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումից, որով օրենսդիրը օրենքի էական խախտմամբ ստացված է համարել այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու:
Ստացվում է, որ օրենսդիրը նման կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել:
Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Հետևաբար, ակնհայտ է, որ նման ժամկետների սահմանմամբ օրենսդրի նպատակը չէր կարող նման անթույլատրելի իրավիճակների առաջացումը լիներ:
Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՀԿԴ1/0037/01/23 գործի շրջանակներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված իրավական կարգավորումների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացման ժամկետներ, որն ուղղված է ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելու իրավաչափ նպատակի ապահովմանը։»:
Ամփոփելով վերը վկայակոչած իրավակարգավորումները, այդ կարգավորումների նախատեսման նպատակի վերաբերյալ Դատարանի մեկնաբանությունը և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Դատարանն արձանագրում է.
1. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) քրեական հետապնդում է համարվում անձին քրեական մեղադրանքի մասին պաշտոնապես ծանուցումը, այն է՝ դատախազի կողմից անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման կայացումը:
2. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր:
3. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը:
4. Եթե, այնուամենայնիվ, փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում չի կայացվել, դեռևս չի նշանակում, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել:
5. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը: Այն դեպքերում, երբ անձը տարբեր պատճառներով չի գիտակցել, որ իր նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել, չի կարելի եզրակացնել, որ նրա նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, նույնիսկ եթե վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները կարող են դրա մասին վկայել:
6. Փաստացի քրեական հետապնդման առկայության կամ բացակայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ նշանակություն չունի նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված լինել/չլինելու հարցը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ:
7. Փաստացի քրեական հետապնդում չեն համարվում նաև այն դեպքերը, երբ անձը փաստացի թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին, կամ օրինակ՝ անձի ավտոմեքենան կանգնեցնելու արդյունքում ոստիկանության ծառայողը հայտնաբերել է իրավախախտումը, սակայն նա չի ձերբակալվել, և կասկածի շուրջ չի հարցաքննվել:
8. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետների սահմանման նպատակը երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ անձի գտնվելը կանխարգելելն է, և մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետներն ապահովելը:
9. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել:
10. Եթե լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը (անկախ այն հանգամանքից՝ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացվել է թե ոչ), և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան, քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման:
11. Նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակահատվածը, երբ քրեական հետապնդումը կասեցվել է, կամ անձը թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին կամ ողջամտորեն կարող էր տեղյակ լինել դրա մասին, սակայն չի գիտակցել այդ հանգամանքը և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել:
Վերը նշված եզրահանգումների համատեքստում անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է.
1. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին հարուցվել է թիվ 60287423 քրեական գործը:
2. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:»:
3. 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացրել:
4. 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին քննիչը կազմել է մեղադրական եզրակացություն, որը 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին հսկող դատախազի կողմից վարույթի նյութերը հանձնվել է դատարան:
5. Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը հայտնել է, որ հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի:
Վերը նշված փաստական հանգամանքները համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Ընդ որում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան վերը նշված՝ նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել:
Ընդ որում, Վահե Սարգսյանի նկատմամբ նման միջամտության պայմաններում, քննիչն իրավացիորեն նրան պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, որպեսզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետի հիման վրա հետագայում ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի չճանաչվեն:
Նման պայմաններում, Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին լրացել է մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ քրեական հետապնդման առավելագույն՝ հնգամսյա ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին:
Տվյալ դեպքում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Վահե Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել:
Անդրադառնալով տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության՝ իրավունք վերապահելով հետագայում հայցը հարուցել քաղաքացիական դատավարության կարգով:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 311-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
Թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
Իրեղեն ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցը լուծել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով և որոշման պատճառաբանական մասով սահմանված կարգով:
Տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը թողնել առանց քննության:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՎ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
«06» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)
նախագահող դատավոր Ռազմիկ Մարիկյան
դատական նիստերի քարտուղար Էդուարդ Սարգսյան
Գոռ Բադալյան
Անուշ Ափունց
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրողներ՝ Կարեն Իսրաելյանի
Արմեն Միքաելյանի
տուժող՝ Խաչիկ Աֆրիկյանի
տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ՝ Մհեր Մանգասարյանի
պաշտպաններ՝ Վահագն Հակոբյանի
Վահե Զոհրաբյանի
Էդգար Խաչիկյանի
մեղադրյալ՝ Վահե Սարգսյանի
դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական վարույթն՝ ըստ մեղադրանքի Վահե Կարենի Սարգսյանի (ծնված` 2002 թվականի օգոստոսի 29-ին, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, չդատված, աշխատում է «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնում որպես օպերատոր, փաստացի բնակվում է Աբովյան քաղաքի Սարալանջի փողոցի 20 շենքի 50 բնակարան հասցեում), մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական գործը (այսուհետ՝ քրեական գործ):
2023 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանը քրեական գործով ճանաչվել է որպես տուժող:
2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կարեն Իսրաելյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտքագրվել թիվ 60287423 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3245/01/24 համարը:
2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյան ընդհանուր իրավասության քրեական դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին:
Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Վահե Կարենի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «(…) նա 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50-60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հ/հ-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց՝ իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ։:
Որոշման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները.
Հիմնական դատալսումներում պաշտպանների միջնորդությամբ հետազոտվել է 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ի մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրությունը: Նշված արձանագրությամբ Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, իսկ արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:(...)»:
Դատական նիստի ընթացքում հայտնած դիրքորոշումները.
Ապացույցների հետազոտումն ավարտելուց քննարկվել է մեղադրյալի նկատմամբ 2025 թվականի նոյեմբերի 15-ից փաստացի քրեական հետապնդում իրականացված լինելու և ըստ այդմ՝ քրեական հետապնդման ժամկետները անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին պաշտպանի միջնորդությունը:
Մեղադրյալը հայտնել է, որ քննիչը իրեն մի անգամ ասել է, որ երկրից չի կարող դուրս գալ, սակայն չի հիշում, թե դա երբ է եղել: Նախաքննության ընթացքում փորձել է այլ երկիր գնալ, սակայն չի ստացվել, բայց չի հիշում, թե երբ: Չի հիշում, թե ինքը քննիչի մոտ հայտարարություն արել է, թե՝ ոչ: Հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կաչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Ցանկացել է գործերով գնալ Եգիպտոս և Ռուսաստան: Չի հիշում, թե ով է ասել, որ արգելք է դրված: Երկու դեպք է եղել, երբ ցանկացել է ՀՀ-ից գնալ: Քննիչին զանգել է, սակայն չի հիշում, երբ է զանգել: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Այդ ժամանակ իրեն բացատրվել է վիճակը և ինքը գիտակցել է , որ չի կարող երկրից դուրս գալ: Քննիչի կողմից տրված հարցերը չի հիշում:
Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ միջնորդությունն անհիմն է, այն չունի որևէ փաստական հիմք: Բազմաթիվ են դեպքերը, երբ մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները բացատրվում են, որն էլ ավելի լայն իրավունքներ են ընձեռում անձին, ուստի միջնորդությունը ենթակա է մերժման:
Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչն առարկել է միջնորդության դեմ՝ հայտնելով, որ 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին կայացվել է քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, և պետք է ժամկետը հաշվել հենց այդ օրվանից: Տվյալ դեպքում քննիչը պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքներ ու պարտականություններ՝ տալով ավելի լայն իրավունքներ, սակայն որևէ սահմանափակում չի կիրառվել:
Դատարանի իրավական դիրքորոշումները.
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ ներպետական դատարանները պետք է մեկնաբանեն և կիրառեն ներպետական օրենսդրությունն այնպես, որ լիարժեք արդյունավետությամբ ապահովվի Եվրոպական կոնվենցիայով և դրան կից արձանագրություններով սահմանված իրավունքները և ազատությունները (տես՝ Գրզեդան ընդդեմ Լեհաստանի (Grzęda v. Poland) գործով Եվրոպական դատարանի 2022 թվականի մարտի 15-ի՝ թիվ 43572/18 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 324):
Ներպետական օրենսդրությամբ նույնպես սահմանված է, որ քրեական վարույթը պետք է իրականացվի միջազգային պայմանագրերին համապատասխան, ընդ որում՝ հակասության դեպքում կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը (տես՝ ՀՀ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասը, 3-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասը):
Հետևաբար, Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքին: Այսպես.
Ըստ Եվրոպական դատարանի՝ «քրեական մեղադրանք» հասկացությունը պետք է հասկացվի ոչ թե ձևական (փաստաթղթային), այլ բովանդակային (գործնական) իմաստով (տես՝ Դեվեերն ընդդեմ Բելգիայի (Deweer v. Belgium) գործով վճիռը, 1980թ. փետրվարի 27, գանգատ թիվ 6903/75, կետ 44):
Անդրադառնալով ողջամիտ ժամկետում գործի քննության ժամկետի հաշվարկի սկզբին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի սկիզբ է համարել անձին ձերբակալելու և նրան սկզբնական մեղադրանքներ առաջադրելու օրը (տես՝ Ուեմհոֆն ընդդեմ Գերմանիայի (Wemhoff v. Germany) գործով Եվրոպական դատարանի 1968 թվականի հունիսի 27-ի՝ թիվ 2122/64 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 19):
Անձի նկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նաև այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, որոնք ենթադրում են հանցագործության մեջ կասկածանքի առկայություն, ինչպես նաև էականորեն ներգործում են կասկածվող անձի դրության վրա (տես՝ Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի (Eckle v. Germany) գործով 1982 թվականի հուլիսի 15-ի՝ թիվ 8130/78 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի (Šubinski v. Slovenia) գործով 2007 թվականի հունվարի 18-ի՝ թիվ 19611/04 վճիռը, կետ 62, Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի (G.K. v. Poland) գործով 2004 թվականի հունվարի 20-ի՝ թիվ 38816/97 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 98): Մարդու իրավունքների Եվրոպական հանձնաժողովը այդպիսի ներգործություն է համարել, օրինակ, բնակարանում խուզարկությունը և այնտեղից գույք առգրավելը (տես՝ Ֆունկեն ընդդեմ Ֆրանսիայի (Funke v. France) գործով Եվրոպական դատարանի 1988 թվականի հոկտեմբերի 6-ի՝ թիվ 10828/84 գանգատի վերաբերյալ որոշումը, կետ 3), կաշառքի գործով սեղանի վրայից հայտնաբերված ծրարի պարունակությունը ցույց տալու խնդրանքը, ինչպես նաև կահույքից և անձից նմուշներ վերցնելը (տես՝ Բլաջն ընդդեմ Ռումինիայի (Blaj v. Romania) գործով Եվրոպական դատարանի 2014 թվականի ապրիլի 8-ի՝ թիվ 36259/04 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 74):
Քրեական գործերով 6-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված «ողջամիտ ժամկետը» սկսում է հոսել անձին «մեղադրանք» առաջադրվելու պահից: «Քրեական մեղադրանքը» գոյություն ունի այն պահից, երբ անձը պաշտոնապես ծանուցվում է իրավասու մարմնի կողմից քրեական հանցագործություն կատարելու մեղադրանքի մասին, կամ այն պահից, երբ նրա վիճակին էականորեն միջամտություն է տեղի ունեցել իրավապահ մարմինների կողմից ձեռնարկված գործողություններից՝ որպես նրա նկատմամբ հարուցված կասկածի հետևանք: (…) Դատարանը փաստում է, որ դիմումատուին պաշտոնապես կասկածյալի կարգավիճակ չի տրվել այն քրեական վարույթի շրջանակներում, որով քննվում էին նրա գործողությունները, և նա հարցաքննվում էր։ Ավելին՝ մինչև պաշտոնական մեղադրանքի առաջադրումը նրա դատավարական կարգավիճակը եղել է վկա: Այնուամենայնիվ, սա որոշիչ գործոն չէ, որը պետք է հաշվի առնել։ (…) Այնուամենայնիվ, փաստը մնում է փաստ, որ իրավապահ մարմինները քննում էին դիմումատուի դեմ ուղղված կոնկրետ մեղադրանքները քրեական վարույթի առաջին իսկ օրվանից: Ընդհանուր առմամբ, ոստիկանության ձեռնարկած գործողությունները ցույց են տալիս, որ նրանք փաստորեն դիմումատուին կասկածյալ են համարել քրեական վարույթի սկզբից և մինչդատական վարույթի ընթացքում, թեև նրա դատավարական կարգավիճակը մնացել է վկա: Հաշվի առնելով, որ դիմումատուի նկատմամբ առկա է եղել կասկած, ինչի մասին, ի թիվս այլնի, վկայում է քրեական գործ հարուցելու վերաբերյալ 1998 թվականի հունվարի 16-ի որոշումը, և որ նա հարցաքննվել է ընկերության դրամական միջոցների ենթադրյալ յուրացման տարբեր դրվագներում իր մասնակցության վերաբերյալ քրեական վարույթի սկզբից և դրա ամբողջ ընթացքում՝ Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի վիճակին էապես միջամտություն է տեղի ունեցել 1998 թվականի հունվարի 16-ին: (…) Հետևաբար, ողջամիտ ժամկետում գործի քննության համար հաշվի առնվող ժամանակահատվածը, համապատասխանաբար, սկսվել է 1998 թվականի հունվարի 16-ից (…) (տես՝ Կալեջան ընդդեմ Լատվիայի (Kalēja v. Latvia) գործով Եվրոպական դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ի՝ թիվ 22059/08 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետեր 36, 38, 40, 41):
Եվրոպական դատարանը նշել է, որ Կոնվենցիայի նպատակն է խուսափել այն իրավիճակներից, երբ անձն իր ճակատագրի վերաբերյալ երկար ժամանակ գտնվում է անորոշ վիճակի մեջ (տես՝ Շտոգմյուլերն ընդդեմ Ավստրիայի (Stögmüller v. Austria) գործով Եվրոպական դատարանի 1969 թվականի նոյեմբերի 10-ի՝ թիվ 1602/62 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, իրավունքի վերաբերյալ վերլուծություններ բաժնի 5-րդ կետ):
Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի դրության վրա ներգործությունը մեծ էր, քանի որ նա անորոշության զգացում ուներ իր ապագայի վերաբերյալ՝ նկատի ունենալով հնարավոր դատավճռի ռիսկը, ինչպես նաև բնակության վայրը չլքելու պարտավորությունը: Դատարանը այս առումով կրկնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալը պետք է իրավունք ունենա, որ իր գործը քննվի հատուկ ջանասիրությամբ, և որ քրեական վարույթներով Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը կոչված է կանխել մեղադրվող անձին վարույթի արդյունքի վերաբերյալ երկար ժամանակ անորոշության մեջ պահելուց (տես՝ Հաջիբեյլին ընդդեմ Ադրբեջանի (Hajibeyli v. Azerbaijan) գործով Եվրոպական դատարանի 2008 թվականի հուլիսի 10-ի՝ թիվ 16528/05 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 51):
Այնուամենայնիվ, Եվրոպական դատարանը այս առումով անձի վիճակի նկատմամբ փաստացի էական ներգործություն չի համարել, երբ նրա նկատմամբ, առանց նրա իմացության, դիտում էր իրականացվել (տես՝ Լիբլիկը և մյուսներն ընդդեմ Էստոնիայի (Liblik and Others v. Estonia) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի մայիսի 28-ի վճիռը, կետ 94), կամ անձը կանգնեցվել է սահմանին՝ առանց ձերբակալվելու և կասկածի շուրջ հարցաքննվելու (տես՝ Բեգհալն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (Beghal v. United Kingdom) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի փետրվարի 28-ի վճիռը, կետ 121):
Ավելին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկել քրեական վարույթի սկզբնական այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում անձը տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին՝ նշված ժամկետի սկիզբ համարելով անձին կասկածի շուրջ հարցաքննելու պահը (տես՝ Գերջիկովն ընդդեմ Բուլղարիայի (Gerdzhikov v. Bulgaria) գործով Եվրոպական դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 4-ի վճիռը, կետ 22):
Հետևաբար, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի, ՀՀ Սահմանադրության և ներպետական օրենսդրության կարգավորումների հիման վրա Դատարանը անհրաժեշտ է համարում քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ ներպետական օրենսդրությունը մեկնաբանել «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների մասին եվրոպական կոնվենցիայի» և այն մեկնաբանող մարմնի՝ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո:
Այսպես.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոնշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը.
(...)
41) քրեական հետապնդման հարուցում` դատախազի կողմից անձի ենթադրյալ հանցավոր արարքը նկարագրող և դրա իրավական գնաhատականը պարունակող որոշում կայացնելը կամ ենթադրյալ տուժողի կողմից դատարան քրեական հայց ներկայացնելը.
(...)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
(...)
7) լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան.
(...):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան`
(...)
2) հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով.
(...):
2. Բացառիկ դեպքերում, երբ դա է պահանջում արդարադատության շահը, վերադաս դատախազը հսկող դատախազի միջնորդությամբ իրավասու է երկարաձգելու ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը մեկ ամսով, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը երկու ամսով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն`
(…)
3. Եթե առանց նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը կամ առանց քրեական վարույթով իրավական օգնություն ցույց տալու մասին միջազգային հարցման պատասխանը ստանալու հնարավոր չէ լուծել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու կամ այն դադարեցնելու հարցը, ապա յուրաքանչյուր դեպքում քրեական հետապնդման ժամկետը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով կարող է կասեցվել երկու ամսից ոչ ավելի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ չորս ամսից ոչ ավելի ժամկետով։ Ամեն դեպքում, սույն մասով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդման կասեցման ընդհանուր ժամկետը նույն մեղադրյալի նկատմամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետները, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ նույն հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետների կրկնապատիկը։
4. Քրեական հետապնդման ժամկետը կաuեցվում է մինչև դրա համար հիմք ծառայած հանգամանքների վերանալը, իսկ սույն հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված դեպքում` մինչև համագործակցությունը դադարեցնելը կամ մինչև մեղադրյալի կողմից համագործակցության համաձայնագրով ստանձնած պարտականությունները պատշաճ կատարելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(…):
Գործող քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր:
2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ:
3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը: (...):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված են մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ ըստ հանցանքների ծանրության աստիճանի: Մասնավորապես նշված հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հստակ սահմանված է, որ մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 41-րդ կետի և 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համադրման արդյունքում առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված՝ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ժամկետները սկսում են հոսել դատախազի կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնելու պահից: Նշված մեկնաբանությունը կարող է ճիշտ համարվել միայն այն պարագայում, եթե անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացնում: Ընդ որում, թեև ուղղակիորեն նման պահանջ օրենսգիրքը չի նախատեսում, սակայն օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների համադիր վերլուծությունը վկայում է, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում նրան պետք է պատշաճ ծանուցվի այդ մասին, և նրան տրամադրվի մեղադրյալի կարգավիճակ: Դատարանի նման դիրքորոշումը, ի թիվս այլնի, բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումից, որով օրենսդիրը օրենքի էական խախտմամբ ստացված է համարել այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու:
Ստացվում է, որ օրենսդիրը նման կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել:
Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Հետևաբար, ակնհայտ է, որ նման ժամկետների սահմանմամբ օրենսդրի նպատակը չէր կարող նման անթույլատրելի իրավիճակների առաջացումը լիներ:
Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՀԿԴ1/0037/01/23 գործի շրջանակներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված իրավական կարգավորումների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացման ժամկետներ, որն ուղղված է ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելու իրավաչափ նպատակի ապահովմանը։»:
Ամփոփելով վերը վկայակոչած իրավակարգավորումները, այդ կարգավորումների նախատեսման նպատակի վերաբերյալ Դատարանի մեկնաբանությունը և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Դատարանն արձանագրում է.
1. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) քրեական հետապնդում է համարվում անձին քրեական մեղադրանքի մասին պաշտոնապես ծանուցումը, այն է՝ դատախազի կողմից անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման կայացումը:
2. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր:
3. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը:
4. Եթե, այնուամենայնիվ, փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում չի կայացվել, դեռևս չի նշանակում, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել:
5. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը: Այն դեպքերում, երբ անձը տարբեր պատճառներով չի գիտակցել, որ իր նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել, չի կարելի եզրակացնել, որ նրա նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, նույնիսկ եթե վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները կարող են դրա մասին վկայել:
6. Փաստացի քրեական հետապնդման առկայության կամ բացակայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ նշանակություն չունի նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված լինել/չլինելու հարցը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ:
7. Փաստացի քրեական հետապնդում չեն համարվում նաև այն դեպքերը, երբ անձը փաստացի թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին, կամ օրինակ՝ անձի ավտոմեքենան կանգնեցնելու արդյունքում ոստիկանության ծառայողը հայտնաբերել է իրավախախտումը, սակայն նա չի ձերբակալվել, և կասկածի շուրջ չի հարցաքննվել:
8. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետների սահմանման նպատակը երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ անձի գտնվելը կանխարգելելն է, և մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետներն ապահովելը:
9. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել:
10. Եթե լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը (անկախ այն հանգամանքից՝ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացվել է թե ոչ), և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան, քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման:
11. Նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակահատվածը, երբ քրեական հետապնդումը կասեցվել է, կամ անձը թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին կամ ողջամտորեն կարող էր տեղյակ լինել դրա մասին, սակայն չի գիտակցել այդ հանգամանքը և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել:
Վերը նշված եզրահանգումների համատեքստում անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է.
1. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին հարուցվել է թիվ 60287423 քրեական գործը:
2. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:»:
3. 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացրել:
4. 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին քննիչը կազմել է մեղադրական եզրակացություն, որը 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին հսկող դատախազի կողմից վարույթի նյութերը հանձնվել է դատարան:
5. Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը հայտնել է, որ հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի:
Վերը նշված փաստական հանգամանքները համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Ընդ որում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան վերը նշված՝ նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել:
Ընդ որում, Վահե Սարգսյանի նկատմամբ նման միջամտության պայմաններում, քննիչն իրավացիորեն նրան պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, որպեսզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետի հիման վրա հետագայում ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի չճանաչվեն:
Նման պայմաններում, Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին լրացել է մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ քրեական հետապնդման առավելագույն՝ հնգամսյա ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին:
Տվյալ դեպքում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Վահե Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել:
Անդրադառնալով տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության՝ իրավունք վերապահելով հետագայում հայցը հարուցել քաղաքացիական դատավարության կարգով:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 311-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
Թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
Իրեղեն ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցը լուծել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով և որոշման պատճառաբանական մասով սահմանված կարգով:
Տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը թողնել առանց քննության:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ
ԵԴ1/3245/01/24
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր
իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր՝ Ռ.Մարիկյան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)` հետևյալ կազմով,
նախագահությամբ դատավոր` Ա․Ղուկասյանի
դատավորներ՝ Ա.Բեկթաշյանի
Մ.Հարությունյանի
քարտուղարությամբ՝ Ա.Կարապետյանի
մասնակցությամբ`
դատախազ՝ Ա.Միքայելյանի
պաշտպաններ՝ Է.Խաչիկյանի
Պ.Պետրոսյանի
Վ.Հակոբյանի
Վ.Զոհրաբյանի
տուժող՝ Խ.Աֆրիկյանի
տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ՝ Մ.Մանգասարյանի
Ռ.Ասլանյանի
մեղադրյալ՝ Վ.Սարգսյանի
2026 թվականի հունվարի 19-ին ք. Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Վահե Կարենի Սարգսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 6-ի որոշման դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանի և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանի վերաքննիչ բողոքները,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական ընթացքը.
2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական գործը։
2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը 2025 թվականի օգոստոսի 6-ին որոշել է․
«Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
Թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
(...)»։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են ներկայացրել Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանը (այսուհետ նաև՝ Դատախազ) և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանը (այսուհետ նաև՝ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ)։
2025 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:
2․ Վերաքննիչ բողոքների քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Վահե Սարգսյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «[Ն]ա, 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50-60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հ/հ-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց՝ իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ։»։
Առաջին ատյանի դատարանը «Դատարանի իրավական դիրքորոշումները» բաժնում արձանագրել է․ «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված են մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ ըստ հանցանքների ծանրության աստիճանի: Մասնավորապես նշված հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հստակ սահմանված է, որ մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 41-րդ կետի և 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համադրման արդյունքում առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված՝ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ժամկետները սկսում են հոսել դատախազի կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնելու պահից: Նշված մեկնաբանությունը կարող է ճիշտ համարվել միայն այն պարագայում, եթե անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացնում: Ընդ որում, թեև ուղղակիորեն նման պահանջ օրենսգիրքը չի նախատեսում, սակայն օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների համադիր վերլուծությունը վկայում է, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում նրան պետք է պատշաճ ծանուցվի այդ մասին, և նրան տրամադրվի մեղադրյալի կարգավիճակ: Դատարանի նման դիրքորոշումը, ի թիվս այլնի, բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումից, որով օրենսդիրը օրենքի էական խախտմամբ ստացված է համարել այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու:
Ստացվում է, որ օրենսդիրը նման կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել:
Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Հետևաբար, ակնհայտ է, որ նման ժամկետների սահմանմամբ օրենսդրի նպատակը չէր կարող նման անթույլատրելի իրավիճակների առաջացումը լիներ:
Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՀԿԴ1/0037/01/23 գործի շրջանակներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված իրավական կարգավորումների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացման ժամկետներ, որն ուղղված է ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելու իրավաչափ նպատակի ապահովմանը։»:
Ամփոփելով վերը վկայակոչած իրավակարգավորումները, այդ կարգավորումների նախատեսման նպատակի վերաբերյալ Դատարանի մեկնաբանությունը և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Դատարանն արձանագրում է.
1. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) քրեական հետապնդում է համարվում անձին քրեական մեղադրանքի մասին պաշտոնապես ծանուցումը, այն է՝ դատախազի կողմից անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման կայացումը:
2. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր:
3. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը:
4. Եթե, այնուամենայնիվ, փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում չի կայացվել, դեռևս չի նշանակում, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել:
5. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը: Այն դեպքերում, երբ անձը տարբեր պատճառներով չի գիտակցել, որ իր նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել, չի կարելի եզրակացնել, որ նրա նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, նույնիսկ եթե վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները կարող են դրա մասին վկայել:
6. Փաստացի քրեական հետապնդման առկայության կամ բացակայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ նշանակություն չունի նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված լինել/չլինելու հարցը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ:
7. Փաստացի քրեական հետապնդում չեն համարվում նաև այն դեպքերը, երբ անձը փաստացի թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին, կամ օրինակ՝ անձի ավտոմեքենան կանգնեցնելու արդյունքում ոստիկանության ծառայողը հայտնաբերել է իրավախախտումը, սակայն նա չի ձերբակալվել, և կասկածի շուրջ չի հարցաքննվել:
8. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետների սահմանման նպատակը երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ անձի գտնվելը կանխարգելելն է, և մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետներն ապահովելը:
9. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել:
10. Եթե լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը (անկախ այն հանգամանքից՝ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացվել է թե ոչ), և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան, քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման:
11. Նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակահատվածը, երբ քրեական հետապնդումը կասեցվել է, կամ անձը թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին կամ ողջամտորեն կարող էր տեղյակ լինել դրա մասին, սակայն չի գիտակցել այդ հանգամանքը և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել:
Վերը նշված եզրահանգումների համատեքստում անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է.
1. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին հարուցվել է թիվ 60287423 քրեական գործը:
2. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:»:
3. 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացրել:
4. 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին քննիչը կազմել է մեղադրական եզրակացություն, որը 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին հսկող դատախազի կողմից վարույթի նյութերը հանձնվել է դատարան:
5. Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը հայտնել է, որ հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի:
Վերը նշված փաստական հանգամանքները համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Ընդ որում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան վերը նշված՝ նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել:
Ընդ որում, Վահե Սարգսյանի նկատմամբ նման միջամտության պայմաններում, քննիչն իրավացիորեն նրան պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, որպեսզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետի հիման վրա հետագայում ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի չճանաչվեն:
Նման պայմաններում, Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին լրացել է մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ քրեական հետապնդման առավելագույն՝ հնգամսյա ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
(...)»:
3․ Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը, պահանջները, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները.
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում.
3.1. Դատախազը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Գտնում եմ, որ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելով և քրեական գործով վարույթը կարճելով թույլ է տվել դատական սխալ, այն է՝ թույլ է տրվել նյութական և դատավարական նորմերի սխալ կիրառում, առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
(…)
Դատարանը ապացույցների հետազոտումն ավարտելուց հետո քննարկել է մեղադրյալի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից փաստացի քրեական հետապնդում իրականացված լինելու և ըստ այդմ՝ քրեական հետապնդման ժամկետները անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին պաշտպանի միջնորդությանը և գտել է, որ նշված փաստական հանգամանքները համադրելով «քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ:
Դատարանը հիմք ընդունելով վերոգրյալը և իր որոշման մեջ վկայակոչված իրավական նորմերը արձանագրել է, որ լրացել է Վահե Սարգսյանի քրեական հետապնդման ժամկետը և որոշում է կայացրել Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
(…)
Հիմք ընդունելով դատախազությանը Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն՝ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դատախազին տալով քրեական հետապնդում հարուցելու, չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու, քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու կամ վերսկսելու բացառիկ լիազորությունը:
Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է մեծամասամբ կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև վարութային հիմնական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը։
Այս հանգամանքների ամբողջությամբ էլ բացատրվում է դատախազի կողմից քրեական հետապնդումը տնօրինելու իրավասությունը միանձնյա կրելու և իրականացնելու օրինաչափությունը, ինչպես նաև այլ սուբյեկտների, մասնավորապես՝ քննիչի և քննչական մարմնի ղեկավարի կողմից դրանից բխող լիազորությունները կրկնօրինակելու անթույլատրելիությունը։
Հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է։ Կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը «հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին» որոշում կայացնելն է։ Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները։ Այս մոտեցումը բացատրվում է հայեցակարգային մի քանի լուծումներով․
- քրեական հետապնդման չենթարկված, այսինքն՝ մեղադրյալ չհանդիսացող անձը կարող է ձերբակալվել միայն հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում,
- այդ անձին պետք է մեղադրանք ներկայացվի սեղմ ժամկետում,
- ձերբակալման կարճաժամկետ բնույթը, ինչպես նաև ձերբակալվածին մեղադրանք ներկայացնելու հիմքերի հնարավոր անբավարարությունը թույլ չեն տալիս այն գնահատել որպես քրեական հետապնդման հարուցում, քանզի վերջինս ենթադրում է դրա իրականացում տևական ժամանակահատվածի ընթացքում,
- Օրենսգիրքն այլևս չի նախատեսում այնպիսի սուբյեկտ, ինչպիսին կասկածյալն է,
- խափանման միջոց կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի, այսինքն՝ արդեն իսկ քրեական հետապնդման ենթարկված անձի նկատմամբ։
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները։ Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար մեղադրյալի կարգավիճակի համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից։ Այս կարգավորումն անձի համար հանդիսանում է երաշխիք, որ մինչդատական վարույթում նրա նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը անողջամիտ երկար կամ հավերժ չտևի։
Վերը մեջբերված իրավանորմերի լույսի ներքո գնահատելով դատարանի կայացրած որոշումը գտնում եմ այն անհիմն է և չպատճառաբանված, դատարանը յուրովի է մեկնաբանել հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսելու պահը.
Այսպես.
- Դատարանի այն դիրքորոշումը, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ պետք է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնի և նշվածը՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումներից բխեցնելն անհիմն է և չպատճառաբանված, քանի որ նման դիրքորոշումն առաջին հերթին հակասում է ՀՀ Սահմանադրության 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետին, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասին։ Նման դիրքորոշման պայմաններում ստացվում է, որ քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում քննիչի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումների պահպանման պայմաններում իրականացված քննչական գործողությունից հետո դատախազության /դատախազի/ բացառիկ լիազորությունը՝ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելը, ըստ էության դառնում է պարտադիր, ինչն անընդունելի է և չի բխում ՀՀ Սահմանադրությամբ, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգավորումներից:
- Դատարանի այն դիրքորոշումը, որ օրենսդրի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել:
Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը:
Այսպիսով՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսվում է անձի նկատմամբ դատախազի կողմից հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելու պահից, հաշվի առնելով ՀՀ Սահմանադրությամբ և ՀՀ քրեական դատավարությամբ ամրագրված դատախազության (դատախազի) բացառիկ լիազորությունը և այն չի կարող գերազանցել Օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետները, ժամկետների հոսքը որոշում կայացնելու պահից հաշվարկելն արդարացված է (իրավաչափ է) այն պատճառաբանությամբ, որ միայն որոշման առկայության պայմաններում է հնարավոր քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել անձի (մեղադրյալի) իրավունքները և ազատությունները, իսկ սույն դեպքում Վահե Կարենի Սարգսյանին, դեռևս վկայի կարգավիճակում «մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները» բացատրելու մասին արձանագրությամբ, վերջինիս իրավունքները և ազատությունը չի սահմանափակվել, այլ ընդհակառակը՝ նրան հնարավորություն է տրվել վկայի կարգավիճակում օգտվելու ավելի լայն՝ մեղադրյալի իրավունքներից, մասնավորապես՝ պահպանել լռություն կամ ցուցմունք տալ, փաստաբանը հանդես գա որպես պաշտպան և դատավարությամբ սահմանված այլ իրավունքներից, վերջինս վկայի կարգավիճակում մեղադրյալի պարտականություններով օժտված չի եղել, քանի որ նրա նկատմամբ դեռևս հարուցված չի եղել հանրային քրեական հետապնդում, խափանման միջոց կիրառված չի եղել և այդ պարտականությունները վարույթի հիշյալ փուլում ունենալով անհրաժեշտությունն էլ չի եղել, ավելին՝ Վահե Սարգսյանին մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանալուց հետո, վերջինս օգտվել է լռելու իրավունքից և ցուցմունք չի տվել, հարցերին չի պատասխանել, իսկ վերջինիս մեղավորությունը վարույթով հինավորվել է պատշաճ կարգով ձեռք բերված ապացույցներով:
Դատարանի տրամաբանությամբ իմաստազրկվում է հիմնավոր կասկածի ինստիտուտը, քանի որ, եթե անհրաժեշտություն է առաջանում որևէ մեկին հարցաքննել որը թեկուզ ենթադրությունների մակարդակով կարող է կատարած լինել տվյալ հանցանքը, ապա անհրաժեշտ է անմիջապես հարուցել քրեական հետապնդում, անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պահանջը, այն է՝ «անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա», հետևաբար դատարանի մեկնաբանությամբ պետք է անտեսել նաև Վճռաբեկ դատարանի և ՄԻԵԴ մի շարք որոշումներ, որոնցով անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել և անձի իրավունքները կարող են սահմանափակվել բացառապես հիմնավոր կասկածի շեմն հաղթահարելու դեպքում, այլապես, չբացահայտված հանցագործություններով վկայի դատավարական կարգավիճակում որևէ անձի չպետք է հարցաքննել, նկատի ունենալով, որ տվյալ հանցանքը տեսականորեն կարող է կատարած լինել ցանկացած անձ:
Դատարանի մոտեցմամբ առաջնորդվելու դեպքում ամենուրեք պետք է խախտել անձանց իրավունքները, ընդ որում խախտումը պետք է կայանա իրավունքների կոպիտ կերպով սահմանափակմամբ, այն է ամենաչնչին կասկածի կամ ենթադրության դեպքում պետք է հարուցել հանրային քրեական հետապնդում, ավելին՝ նման մոտեցմամբ դատարանը խրախուսում է անձանց զրկել լայն իրավունքներից՝ պաշտպան ունենալու, լռելու, միջնորդություններ ներկայացնելու և այլն, իսկ որոշ հանցատեսակների դեպքում քրեական վարույթով որևէ մեկի նկատմամբ պետք է ակնհայտ ապօրինի քրեական հետապնդում հարուցել, օրինակ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների դեպքում վթարի ենթարկված երկու վարորդներին անհրաժեշտ է հարցաքննել և դժվար թե որևէ մեկը պատկերացնի, որ այդ հարցաքննությունները կարող են անցնել առանց մեղադրական հարցադրումների, իսկ վերջնարդյունքում վարորդներից մեկն անմեղ է, սակայն դատարանի մոտեցմամբ բոլոր դեպքերում երկու վասրորդների նկատմամբ էլ պետք է հարուցել քրեական հետապնդում, որոնցից մեկինը կլինի ակնհայտ ապօրինի:
Պետք է փաստել այն, որ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացվել 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին և միայն նշված որոշումը կայացնելուց հետո վարույթն իրականացնող մարմինը հնարավորություն է ունեցել սահմանափակելու անձի իրավունքները և ազատությունները, վարույթն իրականացնող մարմինը 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ին մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրել է բացակայելու արգելքը, որից հետո՝ շուրջ 14 օր անց, դատավարությամբ սահմանված քրեական հետապնդման ժամկետի պահպանմամբ, 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին, քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Դատարան, հետևաբար մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելով և քրեական գործով վարույթը կարճելով թույլ է տվել դատական սխալ:
(…)»։
Արդյունքում՝ Դատախազը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության:
3.2. Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Հարգելի՝ Վերադաս դատարան, սույն բողոքը ներկայացվում է այն հիմնավորմամբ, որ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ուսումնասիրելով դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը, այն համադրելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներին և փաստական տվյալներին՝ գտնում եմ, որ դատարանը 2025 թվականի օգոստոսի 06-ի թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարոցը կարճելու մասին որոշմամբ թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում ինչը հանգեցրել է անհիմն և ապօրինի դատական ակտի կայացման, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ուստի գտնում եմ, որ Դատարանի վերոնշյալ որոշումը ենթակա է ամբողջությամբ բեկանման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)
Վերոգրյալ իրավական նորմերի համատեքստում վերլուծելով 2025 թվականի օգոստոսի 06-ի թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճառաբանական մասում առկա պնդումները՝ հարկ է փաստել հետևյալը.
Անդրադառնալով Դատարանի այն պնդմանը, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան արվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, պետք է փաստել, որ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով օրենսդիր մարմինը հրաժարվել է «կասկածյալին» վարույթի մասնավոր մասնակից համարելուց, վերջինիս համար ինքնուրույն կարգավիճակ սահմանելուց, ինչպես նաև նրա իրավունքներն ու պարտականությունները նախատեսելուց:
2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքով, ի տարբերություն քրեական դատավարության նախորդ օրենսգրքի, էապես փոխվել է ձերբակալման հայեցակարգը, որով հարկադրանքի այդ միջոցի սահմանման առանցքում դրված է ոչ թե հաջորդաբար իրականացվող որոշակի գործողություններ, որոնցից վերջինը կատարելու պահից միայն հնարավոր է խոսել ձերբակալման մասին, այլ այն ըստ էության սահմանվում է մարդու և նրա իրավունքների դիտանկյունից՝ արձանագրելով, որ անձին ազատությունից զրկելու առաջին իսկ պահից անձն ունի ձերբակալվածի կարգավիճակ, եթե կասկածվում կամ մեղադրվում է հանցագործության համար: Օրենսդրի նման տրամաբանությունից էլ բխում է ձերբակալված անձին իրավունքների լայն շրջանակի տրամադրումը:
Ուստի, վերլուծելով Դատարանի կողմից առաջ քաշված վերոգրյալ պնդումը, և այն վերլուծելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի ներկայումս գործող կարգավորումների հետ, պետք է եզրակացնել, որ ներկայումս անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով անձին ձերբակելու ինստիտուտը ամբողջովին տարրանջատված է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու և մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապդում իրականացնելու ինստիտուտներից, օրենսդրի կողմից սահմանվել են համապատասխան պայմանները ձերբակալված անձի հետ որևէ քննչական կամ վարութային գործողություն կատարելու ընթացքում վերջինիս իրավունքները և ազատությունները անհարկի չսահմանափակելու համար: Այս համատեքստում անհրաժեշտ եմ համարում նշել, որ Վահե Սարգսյանը սույն քրեական գործով չի ձերբակալվել, ինպես նաև պետք է փաստել, որ ներպետական օրենսդրությամբ սահմանված կաննոնները ամբողջությամբ պաշտպանել են Վ.Սարգսյանի իրավունքներն անհարկի սահմանափակումներից և առկա չէ որևէ հակասություն Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի կարգավորումների հետ: Հետևաբար, Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է:
Անդրադառնալով Դատարանի հաջորդ պնդմանը, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննկել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը, հարկ է փաստել, որ հիմք ընդունելով դատախազությանը ՀՀ Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն՝ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դատախազին տալով քրեական հետապնդում հարուցելու, չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու, քրեական հետապնդման ժամկետը երկարացնելու, կասեցնելու կամ վերսկսելու բացառիկ լիազորություն;
Հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է: Կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը դատախազի կողմից համապատասխան որոշում կայացնելն է: Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները:
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները: Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակի համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից: Բացի այդ, այս համատեքստում էական է օրենսդրական այն պահանջը, որ անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն վերջինիս կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա: Նման կարգավորման նպատակն անձի նկատմամբ բավարար տվյալների բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու հնարավորությունը բացառելն է, քանի որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունեցող անձի նկատմամբ վարույթն իրականացնող մարմինն իրավասու է կիրառել խափանման միջոցներ՝ դրանցից բխող սահմանափակումներով:
Ուստի, նկարագրված իրավիճակը բացառելու նպատակով օրենսդիրը հաստակ սահմանել է անձի իրավական կարգավիճակը, վերջինիս հասանելի իրավունքներով և պարտականություններով հանդերձ, որպեսզի անձի նկատմամբ բավարար տվյալների բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու և վերջինիս իրավունքներն անհարկի սահմանափակելու հնարավորությունը բացառվի հենց օրենսդրական մակարդակում: Հիշյալ մեկնաբանության պայմաններում ստացվում է, որ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու յուրաքանչյուր դեպքում բավականին սեղմ ժամկետում պետք է կայացվի անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կամ հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահից հոսում է՝ անկախ դատախազի որոշման առկայությունից:
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները: Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակից բխող սահմանափակումների հստակեցման համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից: Վերոգրյալ համատեքստում գնահատելով Վահե Սարգսյանին վերագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ հանդիսացող հանգամանքները, հարկ է փաստել, որ տվյալ իրավիճակում առանց հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու հնարավոր չէ հաստատված համարել նշված հանցակազմի հատկանիշների առկայությունը: Այս համատեքստում անհրաժեշտ եմ համարում նշել, որ սույն քրեական գործով դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր թիվ 06762408 եզրակացությունը կազմվել է 2024թ. հունիսի 14-ին: Մուտքագրվել է ՃՏՀ քննության բաժնում՝ 09.07.2024թ.: Քննարկվող եզրակացության պատճեն ուղարկվել է վկա Վահե Կարենի Սարգսյանին 2024թ. հուլիսի 12-ին և միաժամանակ նրան պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով սահմանված միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքը, և օգտվելով իր իրավունքից 2024թ. հուլիսի 29-ին ՃՏՀ քննության բաժնում մուտքագրվել է Վահե Կարենի Սարգսյանի փաստաբան՝ Վահագն Հակոբյանի «բողոք» վերնագրով միջնորդությունը կրկնակի դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին: Հետևաբար, վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահը «փաստացի» հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հաշվարկի սկիզբ համարելու որևէ հիմք գործող օրենսդրությամբ առկա չի եղել: Այսինքն՝ Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է:
Քրեական վարույթ նախաձեռնելու համար անհրաժեշտ է առերևույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդում, մինչդեռ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար Օրենսդիրը նախատեսել է վերը թվարկված իրավիճակներից առավել բարձր ապացուցողական շեմ՝ անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի առկայություն: Այս համատեքստում հատկանշական է, որ քննարկվող հանցակազմի պարագայում պարտադիր ապացուցման ենթակա փաստերը, որոնք կազմում են տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, հնարավոր է պարզել բացառապես փորձաքննությունների՝ հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտությունների իրականացման արդյունքում, որը ենթադրում է օբյեկտիվորեն ավելի երկար ժամանակահատված, ուստի որևէ կերպ հնարավոր չէ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու համար անհրաժեշտ ապացուցողական շեմը նույնացնել հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար նախատեսված օրենսդրական չափանիշների հետ և հետևանքները՝ քրեական հետապնդման ժամկետների տեսքով տարածել վերը նկարագրված իրավիճակի վրա: Այսինքն՝ բավարար փաստերի բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու, անձի իրավունքներն ու ազատություններն անհարկի սահմանափակելու որևէ նախադրյալ առկա չի եղել:
Այս առումով հարկ է նաև նկատի ունենալ, որ ապօրինի հարուցված կամ անհիմն չդադարեցված քրեական հետապնդումը հետագայում մեղադրյալին իրավաչափ հնարավորություն է տալու պետությունից իրեն պատճառված վնասների հատուցում պահանջել, որպիսի իրավիճակը նույնքան անընդունելի է:
Վերոգրյալը փաստում է, որ Դատարանի կողմից ներկայացված մեկնաբանության պայմաններում, յուրաքանչյուր դեպքում, մեղսագրվող հանցագործության հանցակազմի հատկանիշների առկայությունն ստուգելու, հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու անհրաժեշության պարագայում անգամ, պետք է կայացվի հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում, սակայն, նման մեկնաբանությամբ առաջնորդվելու պարագայում առարկայազրկվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված ցանկացած՝ այդ թվում ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում չիրականցնելու ընթացակարգը և Օրենսդիրի կողմից կնախատեսվեր բացառապես հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հնարավորություն:
Ինչ վերաբերում է Վահե Սարգսյանի հարցաքննության ընթացքում վերջինիս մեղադրական բովանդայության հարցադրումներ կատարելուն, հարկ է փաստել, որ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Կարենի Սարգսյանին առաջարկվեց վկայի դատավարական կարգավիճակում ցուցմունք տալ դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ, մասնավորապես դեպքին նախորդող, կոնկրետ դեպքի և դրան հաջորդող պահերը, սակայն Վահե Սարգսյանը հայտնել է, որ իր մասնակցությամբ տեղի է ունեցել մահվան ելքով ավտովթար, որի արդյունքում ինքը դեռևս գտնվում է հեգեպես անհավարակշիռ վիճակում և այժմ այդ վիճակից ելնելով պատրաստ չէ ցուցմունք տալ և հարցերին պատասխանել՝ խնդրելով հարցաքննությունը հետաձգել մի քանի օրով: Այնուհետև Վահե Սարգսյանը 2023 թվականի դեկտեմբերի 06-ին վկայի դատավարական կարգավիճակում, ըստ տուժող կողմի, դեպքի փաստական հանգամանքներին չհամապատասխանող և անարժանահավատ ցուցմունք է տվել, որի ընթացքում նրան մեղադրական բովանդակության կամ մերկացնող հարցադրումներ չեն արվել, այլ Վահե Ավետիսյանը ազատ պատմել է դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ իր տեսակետը: Բացի դրանից քրեական գործով նրան վկայի դատավարական կարգավիճակում՝ ծանոթացրել են փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշումները և ուղարկվել են փորձագետների եզրակացությունների պատճեները և անգամ խոսք չի եղել նրան որևէ արարքում «կասկածելու կամ մեղադրելու» մասին:
Ուստի, Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումը ևս չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումներից և զուրկ է նորմատիվ-իրավական հիմքերից:
Անդրադառնալով Դատարանի այն պնդումներին, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ, և հաստատված է համարել մեղադրյալի այն հայտարարությունները. «քննիչը իրեն մի անգամ ասել է, որ երկրից չի կարող դուրս գալ, սակայն չի հիշում, թե դա երբ է եղել: Նախաքննության ընթացքում փորձել է այլ երկիր գնալ, սակայն չի ստացվել, բայց չի հիշում, թե երբ: Չի հիշում, թե ինքը քննիչի մոտ հայտարարություն արել է, թե՝ ոչ: Հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Ցանկացել է գործերով գնալ Եգիպտոս և Ռուսաստան: Չի հիշում, թե ով է ասել, որ արգելք է դրված: Երկու դեպք է եղել, երբ ցանկացել է ՀՀ-ից գնալ: Քննիչին զանգել է, սակայն չի հիշում, երբ է զանգել: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Այդ ժամանակ իրեն բացատրվել է վիճակը և ինքը գիտակցել է, որ չի կարող երկրից դուրս գալ: Քննիչի կողմից տրված հարցերը չի հիշում», հարկ է արձանագրել, որ Վահե Սարգսյանի կողմից քրեական վարույթի ընթացքի վերաբերյալ անհանգստություն ապրելու հանգամանքը չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով, քրեական գործի քննության ընթացքում չի հաստատվել վերջինիս կողմից նախաքննության ընթացքում քրեական վարույթի ընթացքով անհանգստացած լինելու հանգամանքը, ավելին, դեռևս 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին տեղի ունեցած հարցաքննության ընթացքում փաստաբանի մասնակցությամբ Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածով նախատեսված մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննության ընթացքում վերջինս տեղեկացել է, որ հարցաքննվում է թիվ 60287423 քրեական վարույթի շրջանակներում և տեղեկացվել է այն մասին, որ վարույթն իրականացվում է ՀՀ ՔԿ ՃՏՀ քննության բաժնում: Քրեական վարույթի նախաքննության ողջ ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածով նախատեսված մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանված լինելու պայմաններում Վահե Սարգսյանի կամ նրա փաստաբանի կողմից որևէ բողոք, դիմում կամ միջնորդություն վերը նշված քննչական բաժին կամ հսկողություն իրականացնող դատախազին չի ստացվել, ինչը վկայում է այն մասին, որ մեղադրյալի կողմից դատարանում կատարված հայտարարությունն անհանգստության մասին զուրկ է փաստական հիմքերից և չի կարող քրեական վարույթի մինչդատական և դատական քննության շրջանակներում հետազոտված ապացույցներից անջատ, ինքնին վկայի անձի մոտ անորոշության կամ անհանգստության առկայության մասին, իսկ ինչ վերաբերվում է ՌԴ կամ Եգիպտոս գնալու մասին, չի կարողացել պարզաբանել, թե ինչ գործով, երբ և կոնկրետ, որ քաղաք է ցանկացել գնալ, նշել է, որ չի փորձել ՀՀ սահմանը հատել, չնայաց, որ առաջին իսկ օրվանից ունեցել է փաստաբան, որով իրավական պաշտպանություն է ունեցել:
Ինչ վերաբերվում է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում Վահե Սարգսյանի գրառմանը, ապա Վահե Սարգսյանը ընտրելով ոչ արդարացված մարտավարություն փորձ է կատարել ծանոթանալ տուժողի մոտ գտնվող «HERO 4» տեսագրող սարգում հնարավոր տեսաձայնագրությունը՝ դեպքի փաստական հանգամանքների մասին, որից հետո նոր ցուցմունք տալ տեղի ունեցած վթարի մասին, ինչն ի զարմանս տուժող կողմին բացահայտ արտահատել է, նշելով, որ իմ տված ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում եմ վերծանել տեսագրող սարգի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով (100 տոկոսով) համապատասխանատվության չեն լինի: Ինչպես հայտնի է ճշմարտությունը մեկն է լինում և այն չի կարող տարբերվել 100 տոկոսով: Դրանով մեղադրյալը ցանկացել է իմանա տեսանկարահանող սարքի տեսաձայնագրության առկայության մասին, որից հետո որոշել թե ինչպիսի ցուցմունք պետք է տրվի և համոզվելով, որ տեսաձայնագրությունը բացակայում է 06.12.2023թ. տվել է դեպքի փաստական հանգամանքներին չհամապատասխանող և անարժանահավատ ցուցմունք:
Ապացույցների գնահատումը, որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի վերաբերելիության թույլատրելիության, հավաստիության և հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի վարույթի, համար նշանակություն ունեցող բոլոր հանգամանքների համակողմանի, անաչառ և պատշաճ քննությունը: Գնահատման ենթակա են ինչպես ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, այնպես էլ աղբյուրները: Ապացույցների գնահատումը համապատասխան որոշումներում պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների ձևով՝ հիմնավորելով, թե ինչու որոշ ապացույցներ դրվել են որոշման հիմքում, իսկ մյուսները մերժվել են՝ ճանաչվելով ոչ հավաստի:
Նման պայմաններում անհասկանալի է, թե որ ապացույցների բավարար համակցության արդյունքում է Վահե Սարգսյանի կողմից կատարված հայտարարությունն անհանգստության վերաբերյալ Դատարանի կողմից գնահատվել հավաստի և դրվել որոշման հիմքում, որպես վճռորոշ հանգամանք, այս պարագայում Դատարանի կողմի թույլ է տրվել ապացույցի կամայական գնահատում, որը հիմնված չէ քրեական գործով հետազոտված վերաբերելի, հավաստի և գոյացման աղբյուրի տեսանկյունից արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցության վրա, ուստի Դատարանի վերոգրյալ պնդումը ևս անհիմն է և չի բխում հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներից:
Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն պնդմանը, համաձայն որի' մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել, պետք է փաստել, որ հաշվի առնելով քրեական վարույթում ներգրավված անձանց համար վարույթը հնարավոր սեղմ ժամկետներում ավարտելու կարևորությունը, Օրենսգիրքը սկզբունքի մակարդակի է բարձրացրել նախաքննությունը և դատաքննությունը ողջամիտ ժամկետում ավարտելու պահանջը, որի հիման վրա և ի կենսագրծումն այդ պահանջի Օրենսգրում նախատեսվել են հատուկ կարգավորումներ:
Քրեական վարույթի ժամկետի ողջամտությունը գնահատելիս, կարևոր նշանակություն ունեն վարույթի բարդությունը, դրանում ներգրավված անձանց բազմաքանակությունը, ընդհանուր առմամաբ նրանց դրսևորած վարքագիծը և վարույթի բնականոն ընթացքին հակազդելու հանգամանքը, սակայն, ամեն դեպքում առանցքային նշանակություն ունի վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը՝ ուղղված ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելուն: Քանի որ մինչդատական վարույթն ուղեկցվում է անձի իրավունքները սահմանափակող դատավարական հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ, Օրենսգիրքը, սահմանելով յուրաքանչյուր մեղադրյալի՝ ողջամիտ ժամկետում դատարանի առջև կանգնելու իրավունքը, պարտավորեցնում է քրեական հետապնդման մարմիններին հնարավոր սեղմ ժամկետում ավարտել մինչդատական վարույթը և մեղադրյալին ընձեռել հրապարակայնության և մրցակցության պայմաններում իրեն առաջադրված մեղադրանքը դատարանում վիճարկելու հնարավորություն, կամ, որպես դրան այլընտրանք՝ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել, հետևաբար՝ այդ մասով ավարտել քրեական վարույթը: Օրենսգիրքը հրաժարեց նախաքննության ժամկետ սահմանելու՝ նախկին օրենսդրության անտրամաբանական կարգավորումից: Թեև Օրենսգիրքը ներկայիս օրենսգիրքը հրաժարվել է նախաքննության ժամկետների սահմանում, այնուամենայինվ նախատեսել է մինչդատական վարույթի ժամկետի ողջամտության երաշխավորմանն ուղղված քրեական հետապնդման ժամկետներ, որոնք անմիջականորեն կապված են քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշման կայացման և քրեական վարույթում մեղադրյալի ի հայտ գալու հետ, քրեական հետապնդման հարցի լուծումն այլևս վարույթի շրջադարձային ենթափուլ է դարձել: Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը:
Վերոգրյալ վերլուծության համատեքստում վերլուծելով Դատարանի կողմից ներկայացված պնդումը, հարկ է արձանագրել, որ թիվ 60287423 քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում օբյեկտիվորեն գոյություն են ունեցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, որոնց հաստատման կամ հերքման համար անհրաժեշտ է եղել իրականացնել հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ, և հենց այդ նկատառումներից ելնելով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից վարույթը նախաձեռնելուց անմիջապես հետո կայացվել են համապատասխան որոշումներ փորձաքննություններ նշանակելու մասին, որոնց եզրակացություններն ստացվել են 2024թ. հունվարի 31-ին, 2024թ. մարտի 18-ին և 2024թ. հուլիսի 09-ին, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ կասկածի տակ դնել վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը, և հենց այս հանգամանքն հաշվի առնելով, պետք է սույն քրեական գործով գնահատել ոչ միայն քրեական վարույթի ողջամիտ ժամկետը այլ նաև մեղադրյալի կարգավիճակի հետ անխզելիորեն կապված քրեական հետապնդման ժամկետները: Նման պայմաններում պետք է արձանագրել, որ քրեական վարույթի նախաքննության ողջամիտ ժամկետները խախտված չեն, իսկ վարույթով օբյեկտիվորեն տևական ժամանակ պահանջող գործողությունների առկայության պայմաններում քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետները «փաստացի» քրեական հետապնդման ժամկետների հետ նույնացնելու և միաժամանակ սկսվելու հիմքերը նորմատիվ-իրավական հիմքերը բացակայում են, այսինքն՝ Դատարանի՝ վերը նշված պատճառաբանությունը և անհիմն է և հանդիսանում է սուբյեկտիվ մեկնաբանության հետևանք:
Ամբողջացնելով վերոգրյալը, հարկ է փաստել, որ Դատարանի կողմից խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի պատշաճ ապացուցման սկզբունքը, եզրափակիչ դատավարական ակտը հիմնված չէ հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
(…)»։
Արդյունքում՝ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության:
4․ Վերաքննիչ դատարանում կողմերի ներկայացրած բացատրությունները.
Դատախազ Ա.Միքայելյանը, ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իր բացատրությունները, պնդեց իր ներկայացրած բողոքը և խնդրեց բավարարել։
Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Մ.Մանգասարյանը և Ռ.Ասլանյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իրենց բացատրությունները, պնդեցին ներկայացրած բողոքը և խնդրեցին բավարարել։
Տուժող Խ.Աֆրիկյանը միացավ իր լիրազոր ներկայացուցիչների դիրքորոշմանը։
Պաշտպաններ Է.Խաչիկյանը, Պ.Պետրոսյանը, Վ.Հակոբյանը և Վ.Զոհրաբյանը, ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իրենց բացատրությունները, առարկեցին վերաքննիչ բողոքների դեմ և խնդրեցին դրանք մերժել։
Մեղադրյալ Վ.Սարգսյանը միացավ պաշտպանների դիրքորոշմանը։
5․ Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
ՀՀ Սահմանադրության 176-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Դատախազությունն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով՝
1) հարուցում է քրեական հետապնդում.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոնշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը.
(...)
41) քրեական հետապնդման հարուցում` դատախազի կողմից անձի ենթադրյալ հանցավոր արարքը նկարագրող և դրա իրավական գնաhատականը պարունակող որոշում կայացնելը կամ ենթադրյալ տուժողի կողմից դատարան քրեական հայց ներկայացնելը.
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝
« (...)
3. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված են համարվում այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել`
(...)
4) քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում` առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու.
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա:
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան`
(...)
2. հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով.
(...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր:
2. (...)
3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը:
(...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(...)»։
Վերոգրյալ իրավական նորմերի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հիմք ընդունելով դատախազությանը Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն։ Մասնավորապես՝ դատախազին տալով նաև քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու մենաշնորհ, ինչպես նաև քրեական հետապնդմանն առնչվող մյուս հարցերում նրան հատկացնելով վճռական դերակատարություն, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքն ըստ էության ամրագրել է մինչդատական վարույթում քրեական հետապնդման տնօրինման դատախազի եզակի իրավասությունը։ Միաժամանակ դրա տարանջատումը մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության գործառույթից ավելի է ընդգծում քրեական հետապնդման ինքնուրույնությունն ու առանձնահատուկ նշանակությունը։
Դատախազը պետության քրեական քաղաքականությունն իրացնող և դրա համար հաշվետու պաշտոնատար անձ է, որին պատկանում են քրեական հետապնդում հարուցելու, ինչպես նաև դրանից ձեռնպահ մնալու բացառիկ լիազորությունները։ Նա պատասխանատու է քրեական հետապնդման հարուցման, չհարուցման և դադարեցման իրավաչափության համար և, որպես այդ պատասխանատվությունից բխող օրինաչափ լծակ, իրավասու է հանձնարարություններ տալ քննիչին՝ քրեական հետապնդման հարուցման կամ դադարեցման հարցը լուծելու համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները պարզելու առումով։ Ուստի` տրամաբանական է, որ քրեական հետապնդմանը վերաբերող բոլոր որոշումները կայացնում է միայն դատախազը (հսկող կամ վերադաս)։
Վերոնշյալ մոտեցման յուրահատկությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ քրեական հետապնդման հարցի լուծումն այլևս վարույթի շրջադարձային ենթափուլ է դարձել։ Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է մեծամասամբ կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև վարութային հիմնական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը։
Այս հանգամանքների ամբողջությամբ էլ բացատրվում է դատախազի կողմից քրեական հետապնդումը տնօրինելու իրավասությունը միանձնյա կրելու և իրականացնելու օրինաչափությունը, ինչպես նաև այլ սուբյեկտների, մասնավորապես՝ քննիչի և քննչական մարմնի ղեկավարի կողմից դրանից բխող լիազորությունները կրկնօրինակելու անթույլատրելիությունը։
Ի սկզբանե հարկ է նշել, որ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է։ Այսուհետ կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը համանուն որոշում կայացնելն է։ Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները։ Այս մոտեցումը բացատրվում է հայեցակարգային մի քանի լուծումներով․
- քրեական հետապնդման չենթարկված, այսինքն՝ մեղադրյալ չհանդիսացող անձը կարող է ձերբակալվել միայն հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում,
- այդ անձին պետք է մեղադրանք ներկայացվի սեղմ ժամկետում,
- ձերբակալման կարճաժամկետ բնույթը, ինչպես նաև ձերբակալվածին մեղադրանք ներկայացնելու հիմքերի հնարավոր անբավարարությունը թույլ չեն տալիս այն գնահատել որպես քրեական հետապնդման հարուցում, քանզի վերջինս ենթադրում է դրա իրականացում տևական ժամանակահատվածի ընթացքում,
- ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքն այլևս չի նախատեսում այնպիսի սուբյեկտ, ինչպիսին կասկածյալն է,
- խափանման միջոց կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի, այսինքն՝ արդեն իսկ քրեական հետապնդման ենթարկված անձի նկատմամբ։
Քրեական հետապնդում հարուցելու հիմքը ևս սկզբունքային ձևափոխման է ենթարկվել։ Այսուհետ այն կապվում է ոչ թե անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցության, այլ այդպիսի փաստերի հետ։ Այս կարգավորումը համահունչ է «քրեական հետապնդման հարուցում» և «մեղադրանք» հասկացությունների հետ, որոնք անձին հետապնդելու հիմքում դնում են նրան մեղսագրվող արարքի փաստական նկարագրությունը և իրավական հիմնավորումը։
Նոր կարգավորման գլխավոր առավելությունն այն է, որ օրենսդրական մակարդակում անձին ներկայացվող սկզբնական մեղադրանքը բնութագրվում է ոչ թե «բավարար ապացույցների համակցություն» գնահատողական կամ անորոշ ձևակերպմամբ (որը մեղադրյալի համար որպես կանոն պարզ չէր նաև այն պատճառով, որ որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշման մեջ որևէ կոնկրետ ապացույց չէր վկայակոչվում կամ չէր բացահայտվում), այլ որոշակիացված և հստակ փաստերով, ինչը մեղադրյալին թույլ է տալիս կանախատեսելիորեն պաշտպանվել հարուցված քրեական հետապնդումից։ Բնականաբար, մեղադրյալին վերագրվող փաստերը պետք է հիմնավորվեն կամ հաստատվեն որոշակի ապացույցներով, որոնց վաղ կամ ուշ բացահայտումը կարող է ունենալ մարտավարական նկատառում, սակայն վարույթի հետագա փուլերում անխուսափելի է։
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները։ Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակի համար ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից։ Այս կարգավորումն ունի երկակի նշանակություն․ մի կողմից այն ստիպում է նախաքննության մարմնին դրսևորել պատշաճ ջանասիրություն և կոնկրետ անձի մասով մինչդատական վարույթն ավարտել մինչև համապատասխան վերջնաժամկետի լրանալը, իսկ մյուս կողմից՝ անձի համար հանդիսանում է երաշխիք, որ մինչդատական վարույթում նրա նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը անողջամիտ երկար կամ հավերժ չի տևի։ Որպես վերոնշյալի հակակշիռ և ապահովման միջոց՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանում է, որ քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը լրանալու և դրա ընթացքում դատախազի կողմից վարույթի նյութերը դատարանին չհանձնելու դեպքում հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման։
Վերոգրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործի նյութերի համաձայն՝
- 2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական վարույթը։
- 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին կայացվել է դատաբժշկական փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։
- 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանը հարցաքննվել է վկայի կարգավիճակով, վերջինիս պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները։
- 2023 թվականի դեկտեմբերի 5-ին կայացվել է դատահամակարգչային փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։
- 2023 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Վահե Սարգսյանը լրացուցիչ հարցաքննվել է վկայի կարգավիճակով։
- 2024 թվականի հունվարի 31-ին ստացվել է դատահամակարգչային փորձաքննության եզրակացությունը։
- 2024 թվականի փետրվարի 19-ին կայացվել է դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։
- 2024 թվականի մարտի 18-ին ստացվել է դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը։
- 2024 թվականի հուլիսի 9-ին ստացվել է դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր եզրակացությունը։
- 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ վերաքննիչ բողոքների հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով վիճարկվող դատական ակտը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանն Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով դադարեցնելով և քրեական գործի վարույթը կարճելով հանգել է սխալ հետևության:
Մասնավորապես՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Դատախազի վերաքննիչ բողոքի այն հետևություններին, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսվում է անձի նկատմամբ դատախազի կողմից հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելու պահից, հաշվի առնելով ՀՀ Սահմանադրությամբ և ՀՀ քրեական դատավարությամբ ամրագրված դատախազության (դատախազի) բացառիկ լիազորությունը և այն չի կարող գերազանցել Օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետները, ժամկետների հոսքը որոշում կայացնելու պահից հաշվարկելն արդարացված է (իրավաչափ է) այն պատճառաբանությամբ, որ միայն որոշման առկայության պայմաններում է հնարավոր քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել անձի (մեղադրյալի) իրավունքները և ազատությունները, իսկ սույն դեպքում Վահե Կարենի Սարգսյանին, դեռևս վկայի կարգավիճակում «մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները» բացատրելու մասին արձանագրությամբ, վերջինիս իրավունքները և ազատությունը չի սահմանափակվել, այլ ընդհակառակը՝ նրան հնարավորություն է տրվել վկայի կարգավիճակում օգտվելու ավելի լայն՝ մեղադրյալի իրավունքներից, մասնավորապես՝ պահպանել լռություն կամ ցուցմունք տալ և դատավարությամբ սահմանված այլ իրավունքներից, վերջինս վկայի կարգավիճակում մեղադրյալի պարտականություններով օժտված չի եղել, քանի որ նրա նկատմամբ դեռևս հարուցված չի եղել հանրային քրեական հետապնդում, խափանման միջոց կիրառված չի եղել, ավելին՝ Վահե Սարգսյանին մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանալուց հետո, վերջինս օգտվել է լռելու իրավունքից և ցուցմունք չի տվել, հարցերին չի պատասխանել:
Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի է նաև Դատախազի այն պնդումը, որ նման մեկնաբանության պայմաններում ստացվում է, որ եթե անհրաժեշտություն է առաջանում որևէ մեկին հարցաքննել, ով թեկուզ ենթադրությունների մակարդակով կարող է կատարած լինել տվյալ հանցանքը, ապա անհրաժեշտ է անմիջապես հարուցել քրեական հետապնդում, անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պահանջը, այն է՝ «անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա», և ստացվում է, որ չբացահայտված հանցագործություններով վկայի դատավարական կարգավիճակում որևէ անձի չպետք է հարցաքննել, նկատի ունենալով, որ տվյալ հանցանքը տեսականորեն կարող է կատարած լինել ցանկացած անձ:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև որ հանցագործության տեսակով պայմանավորված հիմնավոր են Տուժողի լիազոր ներկայացուցչի պնդումներն առ այն, որ տվյալ իրավիճակում առանց հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու հնարավոր չէ հաստատված համարել նշված հանցակազմի հատկանիշների առկայությունը, ուստի՝ այս համատեքստում հատկանշական է, որ սույն քրեական գործով դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր թիվ 06762408 եզրակացությունը կազմվել է 2024 թվականի հունիսի 14-ին, մուտքագրվել է ՃՏՀ քննության բաժնում՝ 2024 թվականի հուլիսի 9-ին, քննարկվող եզրակացության պատճեն ուղարկվել է վկա Վահե Կարենի Սարգսյանին 2024 թվականի հուլիսի 12-ին և միաժամանակ նրան պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով սահմանված միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքը, և օգտվելով իր իրավունքից 2024 թվականի հուլիսի 29-ին ՃՏՀ քննության բաժնում մուտքագրվել է Վահե Կարենի Սարգսյանի փաստաբան՝ Վահագն Հակոբյանի «բողոք» վերնագրով միջնորդությունը կրկնակի դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին: Հետևաբար, վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահը «փաստացի» հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հաշվարկի սկիզբ համարելու որևէ հիմք գործող օրենսդրությամբ առկա չի եղել: Այսինքն՝ Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է։
Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար օրենսդիրը նախատեսել է բարձր ապացուցողական շեմ՝ անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի առկայություն: Այս համատեքստում հատկանշական է, որ քննարկվող հանցակազմի պարագայում պարտադիր ապացուցման ենթակա փաստերը, որոնք կազմում են տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, հնարավոր է պարզել բացառապես փորձաքննությունների՝ հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտությունների իրականացման արդյունքում, որն ենթադրում է օբյեկտիվորեն ավելի երկար ժամանակահատված, ուստի որևէ կերպ հնարավոր չէ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու համար անհրաժեշտ ապացուցողական շեմը նույնացնել հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար նախատեսված օրենսդրական չափանիշների հետ և հետևանքները՝ քրեական հետապնդման ժամկետների տեսքով տարածել վերը նկարագրված իրավիճակի վրա: Այսինքն՝ բավարար փաստերի բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու, անձի իրավունքներն ու ազատություններն անհարկի սահմանափակելու որևէ նախադրյալ առկա չի եղել:
Վերոգրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի է Տուժողի լիազոր ներկայացուցչի այն պնդումը, որ թիվ 60287423 քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում օբյեկտիվորեն գոյություն են ունեցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, որոնց հաստատման կամ հերքման համար անհրաժեշտ է եղել իրականացնել հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ, և հենց այդ նկատառումներից ելնելով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից վարույթը նախաձեռնելուց անմիջապես հետո կայացվել են համապատասխան որոշումներ փորձաքննություններ նշանակելու մասին, որոնց եզրակացություններն ստացվել են 2024 թվականի հունվարի 31-ին, 2024 թվականի մարտի 18-ին և 2024 թվականի հուլիսի 09-ին, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ կասկածի տակ դնել վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը, և հենց այս հանգամանքն հաշվի առնելով, պետք է սույն քրեական գործով գնահատել ոչ միայն քրեական վարույթի ողջամիտ ժամկետն այլ նաև մեղադրյալի կարգավիճակի հետ անխզելիորեն կապված քրեական հետապնդման ժամկետները: Նման պայմաններում պետք է արձանագրել, որ քրեական վարույթի նախաքննության ողջամիտ ժամկետները խախտված չեն, իսկ վարույթով օբյեկտիվորեն տևական ժամանակ պահանջող գործողությունների առկայության պայմաններում քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետները «փաստացի» քրեական հետապնդման ժամկետների հետ նույնացնելու և միաժամանակ սկսվելու հիմքերը նորմատիվ-իրավական հիմքերը բացակայում են, այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված պատճառաբանությունը հանդիսանում են սուբյեկտիվ մեկնաբանության հետևանք:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնավոր չէ։
Հիմք ընդունելով վերոգրալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելով՝ թույլ է տվել դատական սխալ, որն իր բնույթով էական է, քանի որ ազդել է վարույթի ելքի վրա: Այսինքն, թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված քրեադատավարական օրենքի էական խախտում՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածով և 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված սկզբունքների խախտում, ինչը հանգեցրել է նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառման, որն էլ՝ նույն օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտերը բեկանելու և վարույթը /քրեական գործը/ նույն դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար:
Նոր քննության ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է վերացնի սույն որոշմամբ արձանագրված խախտումները և քրեական գործի քննության արդյունքում հանգի համապատասխան հետևության։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-372-րդ և 375-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանի և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանի բողոքները բավարարել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 6-ի որոշումը բեկանել և վարույթը /քրեական գործը/ փոխանցել առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստացման օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ԱՐՄԵՆ ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ
ՄՆԱՑԱԿԱՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր
իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր՝ Ռ.Մարիկյան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)` հետևյալ կազմով,
նախագահությամբ դատավոր` Ա․Ղուկասյանի
դատավորներ՝ Ա.Բեկթաշյանի
Մ.Հարությունյանի
քարտուղարությամբ՝ Ա.Կարապետյանի
մասնակցությամբ`
դատախազ՝ Ա.Միքայելյանի
պաշտպաններ՝ Է.Խաչիկյանի
Պ.Պետրոսյանի
Վ.Հակոբյանի
Վ.Զոհրաբյանի
տուժող՝ Խ.Աֆրիկյանի
տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ՝ Մ.Մանգասարյանի
Ռ.Ասլանյանի
մեղադրյալ՝ Վ.Սարգսյանի
2026 թվականի հունվարի 19-ին ք. Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Վահե Կարենի Սարգսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 6-ի որոշման դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանի և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանի վերաքննիչ բողոքները,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական ընթացքը.
2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական գործը։
2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը 2025 թվականի օգոստոսի 6-ին որոշել է․
«Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
Թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
(...)»։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են ներկայացրել Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանը (այսուհետ նաև՝ Դատախազ) և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանը (այսուհետ նաև՝ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ)։
2025 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:
2․ Վերաքննիչ բողոքների քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Վահե Սարգսյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «[Ն]ա, 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50-60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հ/հ-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց՝ իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ։»։
Առաջին ատյանի դատարանը «Դատարանի իրավական դիրքորոշումները» բաժնում արձանագրել է․ «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված են մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ ըստ հանցանքների ծանրության աստիճանի: Մասնավորապես նշված հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հստակ սահմանված է, որ մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 41-րդ կետի և 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համադրման արդյունքում առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված՝ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ժամկետները սկսում են հոսել դատախազի կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնելու պահից: Նշված մեկնաբանությունը կարող է ճիշտ համարվել միայն այն պարագայում, եթե անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացնում: Ընդ որում, թեև ուղղակիորեն նման պահանջ օրենսգիրքը չի նախատեսում, սակայն օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների համադիր վերլուծությունը վկայում է, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում նրան պետք է պատշաճ ծանուցվի այդ մասին, և նրան տրամադրվի մեղադրյալի կարգավիճակ: Դատարանի նման դիրքորոշումը, ի թիվս այլնի, բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումից, որով օրենսդիրը օրենքի էական խախտմամբ ստացված է համարել այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու:
Ստացվում է, որ օրենսդիրը նման կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել:
Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Հետևաբար, ակնհայտ է, որ նման ժամկետների սահմանմամբ օրենսդրի նպատակը չէր կարող նման անթույլատրելի իրավիճակների առաջացումը լիներ:
Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՀԿԴ1/0037/01/23 գործի շրջանակներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված իրավական կարգավորումների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացման ժամկետներ, որն ուղղված է ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելու իրավաչափ նպատակի ապահովմանը։»:
Ամփոփելով վերը վկայակոչած իրավակարգավորումները, այդ կարգավորումների նախատեսման նպատակի վերաբերյալ Դատարանի մեկնաբանությունը և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Դատարանն արձանագրում է.
1. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) քրեական հետապնդում է համարվում անձին քրեական մեղադրանքի մասին պաշտոնապես ծանուցումը, այն է՝ դատախազի կողմից անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման կայացումը:
2. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր:
3. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը:
4. Եթե, այնուամենայնիվ, փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում չի կայացվել, դեռևս չի նշանակում, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել:
5. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը: Այն դեպքերում, երբ անձը տարբեր պատճառներով չի գիտակցել, որ իր նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել, չի կարելի եզրակացնել, որ նրա նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, նույնիսկ եթե վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները կարող են դրա մասին վկայել:
6. Փաստացի քրեական հետապնդման առկայության կամ բացակայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ նշանակություն չունի նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված լինել/չլինելու հարցը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ:
7. Փաստացի քրեական հետապնդում չեն համարվում նաև այն դեպքերը, երբ անձը փաստացի թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին, կամ օրինակ՝ անձի ավտոմեքենան կանգնեցնելու արդյունքում ոստիկանության ծառայողը հայտնաբերել է իրավախախտումը, սակայն նա չի ձերբակալվել, և կասկածի շուրջ չի հարցաքննվել:
8. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետների սահմանման նպատակը երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ անձի գտնվելը կանխարգելելն է, և մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետներն ապահովելը:
9. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել:
10. Եթե լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը (անկախ այն հանգամանքից՝ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացվել է թե ոչ), և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան, քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման:
11. Նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակահատվածը, երբ քրեական հետապնդումը կասեցվել է, կամ անձը թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին կամ ողջամտորեն կարող էր տեղյակ լինել դրա մասին, սակայն չի գիտակցել այդ հանգամանքը և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել:
Վերը նշված եզրահանգումների համատեքստում անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է.
1. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին հարուցվել է թիվ 60287423 քրեական գործը:
2. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:»:
3. 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացրել:
4. 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին քննիչը կազմել է մեղադրական եզրակացություն, որը 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին հսկող դատախազի կողմից վարույթի նյութերը հանձնվել է դատարան:
5. Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը հայտնել է, որ հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի:
Վերը նշված փաստական հանգամանքները համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Ընդ որում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան վերը նշված՝ նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել:
Ընդ որում, Վահե Սարգսյանի նկատմամբ նման միջամտության պայմաններում, քննիչն իրավացիորեն նրան պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, որպեսզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետի հիման վրա հետագայում ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի չճանաչվեն:
Նման պայմաններում, Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին լրացել է մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ քրեական հետապնդման առավելագույն՝ հնգամսյա ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
(...)»:
3․ Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը, պահանջները, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները.
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում.
3.1. Դատախազը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Գտնում եմ, որ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելով և քրեական գործով վարույթը կարճելով թույլ է տվել դատական սխալ, այն է՝ թույլ է տրվել նյութական և դատավարական նորմերի սխալ կիրառում, առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
(…)
Դատարանը ապացույցների հետազոտումն ավարտելուց հետո քննարկել է մեղադրյալի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից փաստացի քրեական հետապնդում իրականացված լինելու և ըստ այդմ՝ քրեական հետապնդման ժամկետները անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին պաշտպանի միջնորդությանը և գտել է, որ նշված փաստական հանգամանքները համադրելով «քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ:
Դատարանը հիմք ընդունելով վերոգրյալը և իր որոշման մեջ վկայակոչված իրավական նորմերը արձանագրել է, որ լրացել է Վահե Սարգսյանի քրեական հետապնդման ժամկետը և որոշում է կայացրել Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան:
(…)
Հիմք ընդունելով դատախազությանը Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն՝ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դատախազին տալով քրեական հետապնդում հարուցելու, չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու, քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու կամ վերսկսելու բացառիկ լիազորությունը:
Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է մեծամասամբ կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև վարութային հիմնական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը։
Այս հանգամանքների ամբողջությամբ էլ բացատրվում է դատախազի կողմից քրեական հետապնդումը տնօրինելու իրավասությունը միանձնյա կրելու և իրականացնելու օրինաչափությունը, ինչպես նաև այլ սուբյեկտների, մասնավորապես՝ քննիչի և քննչական մարմնի ղեկավարի կողմից դրանից բխող լիազորությունները կրկնօրինակելու անթույլատրելիությունը։
Հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է։ Կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը «հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին» որոշում կայացնելն է։ Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները։ Այս մոտեցումը բացատրվում է հայեցակարգային մի քանի լուծումներով․
- քրեական հետապնդման չենթարկված, այսինքն՝ մեղադրյալ չհանդիսացող անձը կարող է ձերբակալվել միայն հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում,
- այդ անձին պետք է մեղադրանք ներկայացվի սեղմ ժամկետում,
- ձերբակալման կարճաժամկետ բնույթը, ինչպես նաև ձերբակալվածին մեղադրանք ներկայացնելու հիմքերի հնարավոր անբավարարությունը թույլ չեն տալիս այն գնահատել որպես քրեական հետապնդման հարուցում, քանզի վերջինս ենթադրում է դրա իրականացում տևական ժամանակահատվածի ընթացքում,
- Օրենսգիրքն այլևս չի նախատեսում այնպիսի սուբյեկտ, ինչպիսին կասկածյալն է,
- խափանման միջոց կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի, այսինքն՝ արդեն իսկ քրեական հետապնդման ենթարկված անձի նկատմամբ։
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները։ Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար մեղադրյալի կարգավիճակի համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից։ Այս կարգավորումն անձի համար հանդիսանում է երաշխիք, որ մինչդատական վարույթում նրա նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը անողջամիտ երկար կամ հավերժ չտևի։
Վերը մեջբերված իրավանորմերի լույսի ներքո գնահատելով դատարանի կայացրած որոշումը գտնում եմ այն անհիմն է և չպատճառաբանված, դատարանը յուրովի է մեկնաբանել հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսելու պահը.
Այսպես.
- Դատարանի այն դիրքորոշումը, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ պետք է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնի և նշվածը՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումներից բխեցնելն անհիմն է և չպատճառաբանված, քանի որ նման դիրքորոշումն առաջին հերթին հակասում է ՀՀ Սահմանադրության 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետին, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասին։ Նման դիրքորոշման պայմաններում ստացվում է, որ քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում քննիչի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումների պահպանման պայմաններում իրականացված քննչական գործողությունից հետո դատախազության /դատախազի/ բացառիկ լիազորությունը՝ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելը, ըստ էության դառնում է պարտադիր, ինչն անընդունելի է և չի բխում ՀՀ Սահմանադրությամբ, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգավորումներից:
- Դատարանի այն դիրքորոշումը, որ օրենսդրի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել:
Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը:
Այսպիսով՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսվում է անձի նկատմամբ դատախազի կողմից հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելու պահից, հաշվի առնելով ՀՀ Սահմանադրությամբ և ՀՀ քրեական դատավարությամբ ամրագրված դատախազության (դատախազի) բացառիկ լիազորությունը և այն չի կարող գերազանցել Օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետները, ժամկետների հոսքը որոշում կայացնելու պահից հաշվարկելն արդարացված է (իրավաչափ է) այն պատճառաբանությամբ, որ միայն որոշման առկայության պայմաններում է հնարավոր քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել անձի (մեղադրյալի) իրավունքները և ազատությունները, իսկ սույն դեպքում Վահե Կարենի Սարգսյանին, դեռևս վկայի կարգավիճակում «մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները» բացատրելու մասին արձանագրությամբ, վերջինիս իրավունքները և ազատությունը չի սահմանափակվել, այլ ընդհակառակը՝ նրան հնարավորություն է տրվել վկայի կարգավիճակում օգտվելու ավելի լայն՝ մեղադրյալի իրավունքներից, մասնավորապես՝ պահպանել լռություն կամ ցուցմունք տալ, փաստաբանը հանդես գա որպես պաշտպան և դատավարությամբ սահմանված այլ իրավունքներից, վերջինս վկայի կարգավիճակում մեղադրյալի պարտականություններով օժտված չի եղել, քանի որ նրա նկատմամբ դեռևս հարուցված չի եղել հանրային քրեական հետապնդում, խափանման միջոց կիրառված չի եղել և այդ պարտականությունները վարույթի հիշյալ փուլում ունենալով անհրաժեշտությունն էլ չի եղել, ավելին՝ Վահե Սարգսյանին մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանալուց հետո, վերջինս օգտվել է լռելու իրավունքից և ցուցմունք չի տվել, հարցերին չի պատասխանել, իսկ վերջինիս մեղավորությունը վարույթով հինավորվել է պատշաճ կարգով ձեռք բերված ապացույցներով:
Դատարանի տրամաբանությամբ իմաստազրկվում է հիմնավոր կասկածի ինստիտուտը, քանի որ, եթե անհրաժեշտություն է առաջանում որևէ մեկին հարցաքննել որը թեկուզ ենթադրությունների մակարդակով կարող է կատարած լինել տվյալ հանցանքը, ապա անհրաժեշտ է անմիջապես հարուցել քրեական հետապնդում, անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պահանջը, այն է՝ «անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա», հետևաբար դատարանի մեկնաբանությամբ պետք է անտեսել նաև Վճռաբեկ դատարանի և ՄԻԵԴ մի շարք որոշումներ, որոնցով անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել և անձի իրավունքները կարող են սահմանափակվել բացառապես հիմնավոր կասկածի շեմն հաղթահարելու դեպքում, այլապես, չբացահայտված հանցագործություններով վկայի դատավարական կարգավիճակում որևէ անձի չպետք է հարցաքննել, նկատի ունենալով, որ տվյալ հանցանքը տեսականորեն կարող է կատարած լինել ցանկացած անձ:
Դատարանի մոտեցմամբ առաջնորդվելու դեպքում ամենուրեք պետք է խախտել անձանց իրավունքները, ընդ որում խախտումը պետք է կայանա իրավունքների կոպիտ կերպով սահմանափակմամբ, այն է ամենաչնչին կասկածի կամ ենթադրության դեպքում պետք է հարուցել հանրային քրեական հետապնդում, ավելին՝ նման մոտեցմամբ դատարանը խրախուսում է անձանց զրկել լայն իրավունքներից՝ պաշտպան ունենալու, լռելու, միջնորդություններ ներկայացնելու և այլն, իսկ որոշ հանցատեսակների դեպքում քրեական վարույթով որևէ մեկի նկատմամբ պետք է ակնհայտ ապօրինի քրեական հետապնդում հարուցել, օրինակ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների դեպքում վթարի ենթարկված երկու վարորդներին անհրաժեշտ է հարցաքննել և դժվար թե որևէ մեկը պատկերացնի, որ այդ հարցաքննությունները կարող են անցնել առանց մեղադրական հարցադրումների, իսկ վերջնարդյունքում վարորդներից մեկն անմեղ է, սակայն դատարանի մոտեցմամբ բոլոր դեպքերում երկու վասրորդների նկատմամբ էլ պետք է հարուցել քրեական հետապնդում, որոնցից մեկինը կլինի ակնհայտ ապօրինի:
Պետք է փաստել այն, որ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացվել 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին և միայն նշված որոշումը կայացնելուց հետո վարույթն իրականացնող մարմինը հնարավորություն է ունեցել սահմանափակելու անձի իրավունքները և ազատությունները, վարույթն իրականացնող մարմինը 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ին մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրել է բացակայելու արգելքը, որից հետո՝ շուրջ 14 օր անց, դատավարությամբ սահմանված քրեական հետապնդման ժամկետի պահպանմամբ, 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին, քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Դատարան, հետևաբար մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելով և քրեական գործով վարույթը կարճելով թույլ է տվել դատական սխալ:
(…)»։
Արդյունքում՝ Դատախազը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության:
3.2. Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Հարգելի՝ Վերադաս դատարան, սույն բողոքը ներկայացվում է այն հիմնավորմամբ, որ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ուսումնասիրելով դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը, այն համադրելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներին և փաստական տվյալներին՝ գտնում եմ, որ դատարանը 2025 թվականի օգոստոսի 06-ի թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարոցը կարճելու մասին որոշմամբ թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում ինչը հանգեցրել է անհիմն և ապօրինի դատական ակտի կայացման, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ուստի գտնում եմ, որ Դատարանի վերոնշյալ որոշումը ենթակա է ամբողջությամբ բեկանման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)
Վերոգրյալ իրավական նորմերի համատեքստում վերլուծելով 2025 թվականի օգոստոսի 06-ի թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճառաբանական մասում առկա պնդումները՝ հարկ է փաստել հետևյալը.
Անդրադառնալով Դատարանի այն պնդմանը, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան արվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, պետք է փաստել, որ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով օրենսդիր մարմինը հրաժարվել է «կասկածյալին» վարույթի մասնավոր մասնակից համարելուց, վերջինիս համար ինքնուրույն կարգավիճակ սահմանելուց, ինչպես նաև նրա իրավունքներն ու պարտականությունները նախատեսելուց:
2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքով, ի տարբերություն քրեական դատավարության նախորդ օրենսգրքի, էապես փոխվել է ձերբակալման հայեցակարգը, որով հարկադրանքի այդ միջոցի սահմանման առանցքում դրված է ոչ թե հաջորդաբար իրականացվող որոշակի գործողություններ, որոնցից վերջինը կատարելու պահից միայն հնարավոր է խոսել ձերբակալման մասին, այլ այն ըստ էության սահմանվում է մարդու և նրա իրավունքների դիտանկյունից՝ արձանագրելով, որ անձին ազատությունից զրկելու առաջին իսկ պահից անձն ունի ձերբակալվածի կարգավիճակ, եթե կասկածվում կամ մեղադրվում է հանցագործության համար: Օրենսդրի նման տրամաբանությունից էլ բխում է ձերբակալված անձին իրավունքների լայն շրջանակի տրամադրումը:
Ուստի, վերլուծելով Դատարանի կողմից առաջ քաշված վերոգրյալ պնդումը, և այն վերլուծելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի ներկայումս գործող կարգավորումների հետ, պետք է եզրակացնել, որ ներկայումս անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով անձին ձերբակելու ինստիտուտը ամբողջովին տարրանջատված է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու և մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապդում իրականացնելու ինստիտուտներից, օրենսդրի կողմից սահմանվել են համապատասխան պայմանները ձերբակալված անձի հետ որևէ քննչական կամ վարութային գործողություն կատարելու ընթացքում վերջինիս իրավունքները և ազատությունները անհարկի չսահմանափակելու համար: Այս համատեքստում անհրաժեշտ եմ համարում նշել, որ Վահե Սարգսյանը սույն քրեական գործով չի ձերբակալվել, ինպես նաև պետք է փաստել, որ ներպետական օրենսդրությամբ սահմանված կաննոնները ամբողջությամբ պաշտպանել են Վ.Սարգսյանի իրավունքներն անհարկի սահմանափակումներից և առկա չէ որևէ հակասություն Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի կարգավորումների հետ: Հետևաբար, Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է:
Անդրադառնալով Դատարանի հաջորդ պնդմանը, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննկել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը, հարկ է փաստել, որ հիմք ընդունելով դատախազությանը ՀՀ Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն՝ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դատախազին տալով քրեական հետապնդում հարուցելու, չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու, քրեական հետապնդման ժամկետը երկարացնելու, կասեցնելու կամ վերսկսելու բացառիկ լիազորություն;
Հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է: Կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը դատախազի կողմից համապատասխան որոշում կայացնելն է: Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները:
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները: Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակի համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից: Բացի այդ, այս համատեքստում էական է օրենսդրական այն պահանջը, որ անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն վերջինիս կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա: Նման կարգավորման նպատակն անձի նկատմամբ բավարար տվյալների բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու հնարավորությունը բացառելն է, քանի որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունեցող անձի նկատմամբ վարույթն իրականացնող մարմինն իրավասու է կիրառել խափանման միջոցներ՝ դրանցից բխող սահմանափակումներով:
Ուստի, նկարագրված իրավիճակը բացառելու նպատակով օրենսդիրը հաստակ սահմանել է անձի իրավական կարգավիճակը, վերջինիս հասանելի իրավունքներով և պարտականություններով հանդերձ, որպեսզի անձի նկատմամբ բավարար տվյալների բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու և վերջինիս իրավունքներն անհարկի սահմանափակելու հնարավորությունը բացառվի հենց օրենսդրական մակարդակում: Հիշյալ մեկնաբանության պայմաններում ստացվում է, որ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու յուրաքանչյուր դեպքում բավականին սեղմ ժամկետում պետք է կայացվի անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կամ հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահից հոսում է՝ անկախ դատախազի որոշման առկայությունից:
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները: Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակից բխող սահմանափակումների հստակեցման համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից: Վերոգրյալ համատեքստում գնահատելով Վահե Սարգսյանին վերագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ հանդիսացող հանգամանքները, հարկ է փաստել, որ տվյալ իրավիճակում առանց հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու հնարավոր չէ հաստատված համարել նշված հանցակազմի հատկանիշների առկայությունը: Այս համատեքստում անհրաժեշտ եմ համարում նշել, որ սույն քրեական գործով դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր թիվ 06762408 եզրակացությունը կազմվել է 2024թ. հունիսի 14-ին: Մուտքագրվել է ՃՏՀ քննության բաժնում՝ 09.07.2024թ.: Քննարկվող եզրակացության պատճեն ուղարկվել է վկա Վահե Կարենի Սարգսյանին 2024թ. հուլիսի 12-ին և միաժամանակ նրան պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով սահմանված միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքը, և օգտվելով իր իրավունքից 2024թ. հուլիսի 29-ին ՃՏՀ քննության բաժնում մուտքագրվել է Վահե Կարենի Սարգսյանի փաստաբան՝ Վահագն Հակոբյանի «բողոք» վերնագրով միջնորդությունը կրկնակի դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին: Հետևաբար, վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահը «փաստացի» հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հաշվարկի սկիզբ համարելու որևէ հիմք գործող օրենսդրությամբ առկա չի եղել: Այսինքն՝ Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է:
Քրեական վարույթ նախաձեռնելու համար անհրաժեշտ է առերևույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդում, մինչդեռ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար Օրենսդիրը նախատեսել է վերը թվարկված իրավիճակներից առավել բարձր ապացուցողական շեմ՝ անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի առկայություն: Այս համատեքստում հատկանշական է, որ քննարկվող հանցակազմի պարագայում պարտադիր ապացուցման ենթակա փաստերը, որոնք կազմում են տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, հնարավոր է պարզել բացառապես փորձաքննությունների՝ հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտությունների իրականացման արդյունքում, որը ենթադրում է օբյեկտիվորեն ավելի երկար ժամանակահատված, ուստի որևէ կերպ հնարավոր չէ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու համար անհրաժեշտ ապացուցողական շեմը նույնացնել հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար նախատեսված օրենսդրական չափանիշների հետ և հետևանքները՝ քրեական հետապնդման ժամկետների տեսքով տարածել վերը նկարագրված իրավիճակի վրա: Այսինքն՝ բավարար փաստերի բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու, անձի իրավունքներն ու ազատություններն անհարկի սահմանափակելու որևէ նախադրյալ առկա չի եղել:
Այս առումով հարկ է նաև նկատի ունենալ, որ ապօրինի հարուցված կամ անհիմն չդադարեցված քրեական հետապնդումը հետագայում մեղադրյալին իրավաչափ հնարավորություն է տալու պետությունից իրեն պատճառված վնասների հատուցում պահանջել, որպիսի իրավիճակը նույնքան անընդունելի է:
Վերոգրյալը փաստում է, որ Դատարանի կողմից ներկայացված մեկնաբանության պայմաններում, յուրաքանչյուր դեպքում, մեղսագրվող հանցագործության հանցակազմի հատկանիշների առկայությունն ստուգելու, հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու անհրաժեշության պարագայում անգամ, պետք է կայացվի հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում, սակայն, նման մեկնաբանությամբ առաջնորդվելու պարագայում առարկայազրկվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված ցանկացած՝ այդ թվում ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում չիրականցնելու ընթացակարգը և Օրենսդիրի կողմից կնախատեսվեր բացառապես հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հնարավորություն:
Ինչ վերաբերում է Վահե Սարգսյանի հարցաքննության ընթացքում վերջինիս մեղադրական բովանդայության հարցադրումներ կատարելուն, հարկ է փաստել, որ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Կարենի Սարգսյանին առաջարկվեց վկայի դատավարական կարգավիճակում ցուցմունք տալ դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ, մասնավորապես դեպքին նախորդող, կոնկրետ դեպքի և դրան հաջորդող պահերը, սակայն Վահե Սարգսյանը հայտնել է, որ իր մասնակցությամբ տեղի է ունեցել մահվան ելքով ավտովթար, որի արդյունքում ինքը դեռևս գտնվում է հեգեպես անհավարակշիռ վիճակում և այժմ այդ վիճակից ելնելով պատրաստ չէ ցուցմունք տալ և հարցերին պատասխանել՝ խնդրելով հարցաքննությունը հետաձգել մի քանի օրով: Այնուհետև Վահե Սարգսյանը 2023 թվականի դեկտեմբերի 06-ին վկայի դատավարական կարգավիճակում, ըստ տուժող կողմի, դեպքի փաստական հանգամանքներին չհամապատասխանող և անարժանահավատ ցուցմունք է տվել, որի ընթացքում նրան մեղադրական բովանդակության կամ մերկացնող հարցադրումներ չեն արվել, այլ Վահե Ավետիսյանը ազատ պատմել է դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ իր տեսակետը: Բացի դրանից քրեական գործով նրան վկայի դատավարական կարգավիճակում՝ ծանոթացրել են փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշումները և ուղարկվել են փորձագետների եզրակացությունների պատճեները և անգամ խոսք չի եղել նրան որևէ արարքում «կասկածելու կամ մեղադրելու» մասին:
Ուստի, Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումը ևս չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումներից և զուրկ է նորմատիվ-իրավական հիմքերից:
Անդրադառնալով Դատարանի այն պնդումներին, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ, և հաստատված է համարել մեղադրյալի այն հայտարարությունները. «քննիչը իրեն մի անգամ ասել է, որ երկրից չի կարող դուրս գալ, սակայն չի հիշում, թե դա երբ է եղել: Նախաքննության ընթացքում փորձել է այլ երկիր գնալ, սակայն չի ստացվել, բայց չի հիշում, թե երբ: Չի հիշում, թե ինքը քննիչի մոտ հայտարարություն արել է, թե՝ ոչ: Հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Ցանկացել է գործերով գնալ Եգիպտոս և Ռուսաստան: Չի հիշում, թե ով է ասել, որ արգելք է դրված: Երկու դեպք է եղել, երբ ցանկացել է ՀՀ-ից գնալ: Քննիչին զանգել է, սակայն չի հիշում, երբ է զանգել: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Այդ ժամանակ իրեն բացատրվել է վիճակը և ինքը գիտակցել է, որ չի կարող երկրից դուրս գալ: Քննիչի կողմից տրված հարցերը չի հիշում», հարկ է արձանագրել, որ Վահե Սարգսյանի կողմից քրեական վարույթի ընթացքի վերաբերյալ անհանգստություն ապրելու հանգամանքը չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով, քրեական գործի քննության ընթացքում չի հաստատվել վերջինիս կողմից նախաքննության ընթացքում քրեական վարույթի ընթացքով անհանգստացած լինելու հանգամանքը, ավելին, դեռևս 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին տեղի ունեցած հարցաքննության ընթացքում փաստաբանի մասնակցությամբ Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածով նախատեսված մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննության ընթացքում վերջինս տեղեկացել է, որ հարցաքննվում է թիվ 60287423 քրեական վարույթի շրջանակներում և տեղեկացվել է այն մասին, որ վարույթն իրականացվում է ՀՀ ՔԿ ՃՏՀ քննության բաժնում: Քրեական վարույթի նախաքննության ողջ ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածով նախատեսված մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանված լինելու պայմաններում Վահե Սարգսյանի կամ նրա փաստաբանի կողմից որևէ բողոք, դիմում կամ միջնորդություն վերը նշված քննչական բաժին կամ հսկողություն իրականացնող դատախազին չի ստացվել, ինչը վկայում է այն մասին, որ մեղադրյալի կողմից դատարանում կատարված հայտարարությունն անհանգստության մասին զուրկ է փաստական հիմքերից և չի կարող քրեական վարույթի մինչդատական և դատական քննության շրջանակներում հետազոտված ապացույցներից անջատ, ինքնին վկայի անձի մոտ անորոշության կամ անհանգստության առկայության մասին, իսկ ինչ վերաբերվում է ՌԴ կամ Եգիպտոս գնալու մասին, չի կարողացել պարզաբանել, թե ինչ գործով, երբ և կոնկրետ, որ քաղաք է ցանկացել գնալ, նշել է, որ չի փորձել ՀՀ սահմանը հատել, չնայաց, որ առաջին իսկ օրվանից ունեցել է փաստաբան, որով իրավական պաշտպանություն է ունեցել:
Ինչ վերաբերվում է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում Վահե Սարգսյանի գրառմանը, ապա Վահե Սարգսյանը ընտրելով ոչ արդարացված մարտավարություն փորձ է կատարել ծանոթանալ տուժողի մոտ գտնվող «HERO 4» տեսագրող սարգում հնարավոր տեսաձայնագրությունը՝ դեպքի փաստական հանգամանքների մասին, որից հետո նոր ցուցմունք տալ տեղի ունեցած վթարի մասին, ինչն ի զարմանս տուժող կողմին բացահայտ արտահատել է, նշելով, որ իմ տված ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում եմ վերծանել տեսագրող սարգի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով (100 տոկոսով) համապատասխանատվության չեն լինի: Ինչպես հայտնի է ճշմարտությունը մեկն է լինում և այն չի կարող տարբերվել 100 տոկոսով: Դրանով մեղադրյալը ցանկացել է իմանա տեսանկարահանող սարքի տեսաձայնագրության առկայության մասին, որից հետո որոշել թե ինչպիսի ցուցմունք պետք է տրվի և համոզվելով, որ տեսաձայնագրությունը բացակայում է 06.12.2023թ. տվել է դեպքի փաստական հանգամանքներին չհամապատասխանող և անարժանահավատ ցուցմունք:
Ապացույցների գնահատումը, որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի վերաբերելիության թույլատրելիության, հավաստիության և հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի վարույթի, համար նշանակություն ունեցող բոլոր հանգամանքների համակողմանի, անաչառ և պատշաճ քննությունը: Գնահատման ենթակա են ինչպես ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, այնպես էլ աղբյուրները: Ապացույցների գնահատումը համապատասխան որոշումներում պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների ձևով՝ հիմնավորելով, թե ինչու որոշ ապացույցներ դրվել են որոշման հիմքում, իսկ մյուսները մերժվել են՝ ճանաչվելով ոչ հավաստի:
Նման պայմաններում անհասկանալի է, թե որ ապացույցների բավարար համակցության արդյունքում է Վահե Սարգսյանի կողմից կատարված հայտարարությունն անհանգստության վերաբերյալ Դատարանի կողմից գնահատվել հավաստի և դրվել որոշման հիմքում, որպես վճռորոշ հանգամանք, այս պարագայում Դատարանի կողմի թույլ է տրվել ապացույցի կամայական գնահատում, որը հիմնված չէ քրեական գործով հետազոտված վերաբերելի, հավաստի և գոյացման աղբյուրի տեսանկյունից արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցության վրա, ուստի Դատարանի վերոգրյալ պնդումը ևս անհիմն է և չի բխում հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներից:
Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն պնդմանը, համաձայն որի' մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել, պետք է փաստել, որ հաշվի առնելով քրեական վարույթում ներգրավված անձանց համար վարույթը հնարավոր սեղմ ժամկետներում ավարտելու կարևորությունը, Օրենսգիրքը սկզբունքի մակարդակի է բարձրացրել նախաքննությունը և դատաքննությունը ողջամիտ ժամկետում ավարտելու պահանջը, որի հիման վրա և ի կենսագրծումն այդ պահանջի Օրենսգրում նախատեսվել են հատուկ կարգավորումներ:
Քրեական վարույթի ժամկետի ողջամտությունը գնահատելիս, կարևոր նշանակություն ունեն վարույթի բարդությունը, դրանում ներգրավված անձանց բազմաքանակությունը, ընդհանուր առմամաբ նրանց դրսևորած վարքագիծը և վարույթի բնականոն ընթացքին հակազդելու հանգամանքը, սակայն, ամեն դեպքում առանցքային նշանակություն ունի վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը՝ ուղղված ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելուն: Քանի որ մինչդատական վարույթն ուղեկցվում է անձի իրավունքները սահմանափակող դատավարական հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ, Օրենսգիրքը, սահմանելով յուրաքանչյուր մեղադրյալի՝ ողջամիտ ժամկետում դատարանի առջև կանգնելու իրավունքը, պարտավորեցնում է քրեական հետապնդման մարմիններին հնարավոր սեղմ ժամկետում ավարտել մինչդատական վարույթը և մեղադրյալին ընձեռել հրապարակայնության և մրցակցության պայմաններում իրեն առաջադրված մեղադրանքը դատարանում վիճարկելու հնարավորություն, կամ, որպես դրան այլընտրանք՝ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել, հետևաբար՝ այդ մասով ավարտել քրեական վարույթը: Օրենսգիրքը հրաժարեց նախաքննության ժամկետ սահմանելու՝ նախկին օրենսդրության անտրամաբանական կարգավորումից: Թեև Օրենսգիրքը ներկայիս օրենսգիրքը հրաժարվել է նախաքննության ժամկետների սահմանում, այնուամենայինվ նախատեսել է մինչդատական վարույթի ժամկետի ողջամտության երաշխավորմանն ուղղված քրեական հետապնդման ժամկետներ, որոնք անմիջականորեն կապված են քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշման կայացման և քրեական վարույթում մեղադրյալի ի հայտ գալու հետ, քրեական հետապնդման հարցի լուծումն այլևս վարույթի շրջադարձային ենթափուլ է դարձել: Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը:
Վերոգրյալ վերլուծության համատեքստում վերլուծելով Դատարանի կողմից ներկայացված պնդումը, հարկ է արձանագրել, որ թիվ 60287423 քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում օբյեկտիվորեն գոյություն են ունեցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, որոնց հաստատման կամ հերքման համար անհրաժեշտ է եղել իրականացնել հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ, և հենց այդ նկատառումներից ելնելով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից վարույթը նախաձեռնելուց անմիջապես հետո կայացվել են համապատասխան որոշումներ փորձաքննություններ նշանակելու մասին, որոնց եզրակացություններն ստացվել են 2024թ. հունվարի 31-ին, 2024թ. մարտի 18-ին և 2024թ. հուլիսի 09-ին, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ կասկածի տակ դնել վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը, և հենց այս հանգամանքն հաշվի առնելով, պետք է սույն քրեական գործով գնահատել ոչ միայն քրեական վարույթի ողջամիտ ժամկետը այլ նաև մեղադրյալի կարգավիճակի հետ անխզելիորեն կապված քրեական հետապնդման ժամկետները: Նման պայմաններում պետք է արձանագրել, որ քրեական վարույթի նախաքննության ողջամիտ ժամկետները խախտված չեն, իսկ վարույթով օբյեկտիվորեն տևական ժամանակ պահանջող գործողությունների առկայության պայմաններում քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետները «փաստացի» քրեական հետապնդման ժամկետների հետ նույնացնելու և միաժամանակ սկսվելու հիմքերը նորմատիվ-իրավական հիմքերը բացակայում են, այսինքն՝ Դատարանի՝ վերը նշված պատճառաբանությունը և անհիմն է և հանդիսանում է սուբյեկտիվ մեկնաբանության հետևանք:
Ամբողջացնելով վերոգրյալը, հարկ է փաստել, որ Դատարանի կողմից խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի պատշաճ ապացուցման սկզբունքը, եզրափակիչ դատավարական ակտը հիմնված չէ հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
(…)»։
Արդյունքում՝ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության:
4․ Վերաքննիչ դատարանում կողմերի ներկայացրած բացատրությունները.
Դատախազ Ա.Միքայելյանը, ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իր բացատրությունները, պնդեց իր ներկայացրած բողոքը և խնդրեց բավարարել։
Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Մ.Մանգասարյանը և Ռ.Ասլանյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իրենց բացատրությունները, պնդեցին ներկայացրած բողոքը և խնդրեցին բավարարել։
Տուժող Խ.Աֆրիկյանը միացավ իր լիրազոր ներկայացուցիչների դիրքորոշմանը։
Պաշտպաններ Է.Խաչիկյանը, Պ.Պետրոսյանը, Վ.Հակոբյանը և Վ.Զոհրաբյանը, ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իրենց բացատրությունները, առարկեցին վերաքննիչ բողոքների դեմ և խնդրեցին դրանք մերժել։
Մեղադրյալ Վ.Սարգսյանը միացավ պաշտպանների դիրքորոշմանը։
5․ Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
ՀՀ Սահմանադրության 176-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Դատախազությունն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով՝
1) հարուցում է քրեական հետապնդում.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոնշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը.
(...)
41) քրեական հետապնդման հարուցում` դատախազի կողմից անձի ենթադրյալ հանցավոր արարքը նկարագրող և դրա իրավական գնաhատականը պարունակող որոշում կայացնելը կամ ենթադրյալ տուժողի կողմից դատարան քրեական հայց ներկայացնելը.
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝
« (...)
3. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված են համարվում այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել`
(...)
4) քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում` առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու.
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա:
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան`
(...)
2. հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով.
(...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր:
2. (...)
3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը:
(...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(...)»։
Վերոգրյալ իրավական նորմերի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հիմք ընդունելով դատախազությանը Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն։ Մասնավորապես՝ դատախազին տալով նաև քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու մենաշնորհ, ինչպես նաև քրեական հետապնդմանն առնչվող մյուս հարցերում նրան հատկացնելով վճռական դերակատարություն, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքն ըստ էության ամրագրել է մինչդատական վարույթում քրեական հետապնդման տնօրինման դատախազի եզակի իրավասությունը։ Միաժամանակ դրա տարանջատումը մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության գործառույթից ավելի է ընդգծում քրեական հետապնդման ինքնուրույնությունն ու առանձնահատուկ նշանակությունը։
Դատախազը պետության քրեական քաղաքականությունն իրացնող և դրա համար հաշվետու պաշտոնատար անձ է, որին պատկանում են քրեական հետապնդում հարուցելու, ինչպես նաև դրանից ձեռնպահ մնալու բացառիկ լիազորությունները։ Նա պատասխանատու է քրեական հետապնդման հարուցման, չհարուցման և դադարեցման իրավաչափության համար և, որպես այդ պատասխանատվությունից բխող օրինաչափ լծակ, իրավասու է հանձնարարություններ տալ քննիչին՝ քրեական հետապնդման հարուցման կամ դադարեցման հարցը լուծելու համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները պարզելու առումով։ Ուստի` տրամաբանական է, որ քրեական հետապնդմանը վերաբերող բոլոր որոշումները կայացնում է միայն դատախազը (հսկող կամ վերադաս)։
Վերոնշյալ մոտեցման յուրահատկությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ քրեական հետապնդման հարցի լուծումն այլևս վարույթի շրջադարձային ենթափուլ է դարձել։ Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է մեծամասամբ կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև վարութային հիմնական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը։
Այս հանգամանքների ամբողջությամբ էլ բացատրվում է դատախազի կողմից քրեական հետապնդումը տնօրինելու իրավասությունը միանձնյա կրելու և իրականացնելու օրինաչափությունը, ինչպես նաև այլ սուբյեկտների, մասնավորապես՝ քննիչի և քննչական մարմնի ղեկավարի կողմից դրանից բխող լիազորությունները կրկնօրինակելու անթույլատրելիությունը։
Ի սկզբանե հարկ է նշել, որ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է։ Այսուհետ կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը համանուն որոշում կայացնելն է։ Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները։ Այս մոտեցումը բացատրվում է հայեցակարգային մի քանի լուծումներով․
- քրեական հետապնդման չենթարկված, այսինքն՝ մեղադրյալ չհանդիսացող անձը կարող է ձերբակալվել միայն հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում,
- այդ անձին պետք է մեղադրանք ներկայացվի սեղմ ժամկետում,
- ձերբակալման կարճաժամկետ բնույթը, ինչպես նաև ձերբակալվածին մեղադրանք ներկայացնելու հիմքերի հնարավոր անբավարարությունը թույլ չեն տալիս այն գնահատել որպես քրեական հետապնդման հարուցում, քանզի վերջինս ենթադրում է դրա իրականացում տևական ժամանակահատվածի ընթացքում,
- ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքն այլևս չի նախատեսում այնպիսի սուբյեկտ, ինչպիսին կասկածյալն է,
- խափանման միջոց կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի, այսինքն՝ արդեն իսկ քրեական հետապնդման ենթարկված անձի նկատմամբ։
Քրեական հետապնդում հարուցելու հիմքը ևս սկզբունքային ձևափոխման է ենթարկվել։ Այսուհետ այն կապվում է ոչ թե անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցության, այլ այդպիսի փաստերի հետ։ Այս կարգավորումը համահունչ է «քրեական հետապնդման հարուցում» և «մեղադրանք» հասկացությունների հետ, որոնք անձին հետապնդելու հիմքում դնում են նրան մեղսագրվող արարքի փաստական նկարագրությունը և իրավական հիմնավորումը։
Նոր կարգավորման գլխավոր առավելությունն այն է, որ օրենսդրական մակարդակում անձին ներկայացվող սկզբնական մեղադրանքը բնութագրվում է ոչ թե «բավարար ապացույցների համակցություն» գնահատողական կամ անորոշ ձևակերպմամբ (որը մեղադրյալի համար որպես կանոն պարզ չէր նաև այն պատճառով, որ որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշման մեջ որևէ կոնկրետ ապացույց չէր վկայակոչվում կամ չէր բացահայտվում), այլ որոշակիացված և հստակ փաստերով, ինչը մեղադրյալին թույլ է տալիս կանախատեսելիորեն պաշտպանվել հարուցված քրեական հետապնդումից։ Բնականաբար, մեղադրյալին վերագրվող փաստերը պետք է հիմնավորվեն կամ հաստատվեն որոշակի ապացույցներով, որոնց վաղ կամ ուշ բացահայտումը կարող է ունենալ մարտավարական նկատառում, սակայն վարույթի հետագա փուլերում անխուսափելի է։
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները։ Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակի համար ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից։ Այս կարգավորումն ունի երկակի նշանակություն․ մի կողմից այն ստիպում է նախաքննության մարմնին դրսևորել պատշաճ ջանասիրություն և կոնկրետ անձի մասով մինչդատական վարույթն ավարտել մինչև համապատասխան վերջնաժամկետի լրանալը, իսկ մյուս կողմից՝ անձի համար հանդիսանում է երաշխիք, որ մինչդատական վարույթում նրա նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը անողջամիտ երկար կամ հավերժ չի տևի։ Որպես վերոնշյալի հակակշիռ և ապահովման միջոց՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանում է, որ քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը լրանալու և դրա ընթացքում դատախազի կողմից վարույթի նյութերը դատարանին չհանձնելու դեպքում հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման։
Վերոգրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործի նյութերի համաձայն՝
- 2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական վարույթը։
- 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին կայացվել է դատաբժշկական փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։
- 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանը հարցաքննվել է վկայի կարգավիճակով, վերջինիս պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները։
- 2023 թվականի դեկտեմբերի 5-ին կայացվել է դատահամակարգչային փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։
- 2023 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Վահե Սարգսյանը լրացուցիչ հարցաքննվել է վկայի կարգավիճակով։
- 2024 թվականի հունվարի 31-ին ստացվել է դատահամակարգչային փորձաքննության եզրակացությունը։
- 2024 թվականի փետրվարի 19-ին կայացվել է դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։
- 2024 թվականի մարտի 18-ին ստացվել է դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը։
- 2024 թվականի հուլիսի 9-ին ստացվել է դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր եզրակացությունը։
- 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ վերաքննիչ բողոքների հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով վիճարկվող դատական ակտը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանն Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով դադարեցնելով և քրեական գործի վարույթը կարճելով հանգել է սխալ հետևության:
Մասնավորապես՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Դատախազի վերաքննիչ բողոքի այն հետևություններին, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսվում է անձի նկատմամբ դատախազի կողմից հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելու պահից, հաշվի առնելով ՀՀ Սահմանադրությամբ և ՀՀ քրեական դատավարությամբ ամրագրված դատախազության (դատախազի) բացառիկ լիազորությունը և այն չի կարող գերազանցել Օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետները, ժամկետների հոսքը որոշում կայացնելու պահից հաշվարկելն արդարացված է (իրավաչափ է) այն պատճառաբանությամբ, որ միայն որոշման առկայության պայմաններում է հնարավոր քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել անձի (մեղադրյալի) իրավունքները և ազատությունները, իսկ սույն դեպքում Վահե Կարենի Սարգսյանին, դեռևս վկայի կարգավիճակում «մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները» բացատրելու մասին արձանագրությամբ, վերջինիս իրավունքները և ազատությունը չի սահմանափակվել, այլ ընդհակառակը՝ նրան հնարավորություն է տրվել վկայի կարգավիճակում օգտվելու ավելի լայն՝ մեղադրյալի իրավունքներից, մասնավորապես՝ պահպանել լռություն կամ ցուցմունք տալ և դատավարությամբ սահմանված այլ իրավունքներից, վերջինս վկայի կարգավիճակում մեղադրյալի պարտականություններով օժտված չի եղել, քանի որ նրա նկատմամբ դեռևս հարուցված չի եղել հանրային քրեական հետապնդում, խափանման միջոց կիրառված չի եղել, ավելին՝ Վահե Սարգսյանին մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանալուց հետո, վերջինս օգտվել է լռելու իրավունքից և ցուցմունք չի տվել, հարցերին չի պատասխանել:
Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի է նաև Դատախազի այն պնդումը, որ նման մեկնաբանության պայմաններում ստացվում է, որ եթե անհրաժեշտություն է առաջանում որևէ մեկին հարցաքննել, ով թեկուզ ենթադրությունների մակարդակով կարող է կատարած լինել տվյալ հանցանքը, ապա անհրաժեշտ է անմիջապես հարուցել քրեական հետապնդում, անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պահանջը, այն է՝ «անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա», և ստացվում է, որ չբացահայտված հանցագործություններով վկայի դատավարական կարգավիճակում որևէ անձի չպետք է հարցաքննել, նկատի ունենալով, որ տվյալ հանցանքը տեսականորեն կարող է կատարած լինել ցանկացած անձ:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև որ հանցագործության տեսակով պայմանավորված հիմնավոր են Տուժողի լիազոր ներկայացուցչի պնդումներն առ այն, որ տվյալ իրավիճակում առանց հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու հնարավոր չէ հաստատված համարել նշված հանցակազմի հատկանիշների առկայությունը, ուստի՝ այս համատեքստում հատկանշական է, որ սույն քրեական գործով դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր թիվ 06762408 եզրակացությունը կազմվել է 2024 թվականի հունիսի 14-ին, մուտքագրվել է ՃՏՀ քննության բաժնում՝ 2024 թվականի հուլիսի 9-ին, քննարկվող եզրակացության պատճեն ուղարկվել է վկա Վահե Կարենի Սարգսյանին 2024 թվականի հուլիսի 12-ին և միաժամանակ նրան պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով սահմանված միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքը, և օգտվելով իր իրավունքից 2024 թվականի հուլիսի 29-ին ՃՏՀ քննության բաժնում մուտքագրվել է Վահե Կարենի Սարգսյանի փաստաբան՝ Վահագն Հակոբյանի «բողոք» վերնագրով միջնորդությունը կրկնակի դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին: Հետևաբար, վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահը «փաստացի» հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հաշվարկի սկիզբ համարելու որևէ հիմք գործող օրենսդրությամբ առկա չի եղել: Այսինքն՝ Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է։
Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար օրենսդիրը նախատեսել է բարձր ապացուցողական շեմ՝ անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի առկայություն: Այս համատեքստում հատկանշական է, որ քննարկվող հանցակազմի պարագայում պարտադիր ապացուցման ենթակա փաստերը, որոնք կազմում են տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, հնարավոր է պարզել բացառապես փորձաքննությունների՝ հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտությունների իրականացման արդյունքում, որն ենթադրում է օբյեկտիվորեն ավելի երկար ժամանակահատված, ուստի որևէ կերպ հնարավոր չէ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու համար անհրաժեշտ ապացուցողական շեմը նույնացնել հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար նախատեսված օրենսդրական չափանիշների հետ և հետևանքները՝ քրեական հետապնդման ժամկետների տեսքով տարածել վերը նկարագրված իրավիճակի վրա: Այսինքն՝ բավարար փաստերի բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու, անձի իրավունքներն ու ազատություններն անհարկի սահմանափակելու որևէ նախադրյալ առկա չի եղել:
Վերոգրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի է Տուժողի լիազոր ներկայացուցչի այն պնդումը, որ թիվ 60287423 քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում օբյեկտիվորեն գոյություն են ունեցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, որոնց հաստատման կամ հերքման համար անհրաժեշտ է եղել իրականացնել հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ, և հենց այդ նկատառումներից ելնելով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից վարույթը նախաձեռնելուց անմիջապես հետո կայացվել են համապատասխան որոշումներ փորձաքննություններ նշանակելու մասին, որոնց եզրակացություններն ստացվել են 2024 թվականի հունվարի 31-ին, 2024 թվականի մարտի 18-ին և 2024 թվականի հուլիսի 09-ին, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ կասկածի տակ դնել վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը, և հենց այս հանգամանքն հաշվի առնելով, պետք է սույն քրեական գործով գնահատել ոչ միայն քրեական վարույթի ողջամիտ ժամկետն այլ նաև մեղադրյալի կարգավիճակի հետ անխզելիորեն կապված քրեական հետապնդման ժամկետները: Նման պայմաններում պետք է արձանագրել, որ քրեական վարույթի նախաքննության ողջամիտ ժամկետները խախտված չեն, իսկ վարույթով օբյեկտիվորեն տևական ժամանակ պահանջող գործողությունների առկայության պայմաններում քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետները «փաստացի» քրեական հետապնդման ժամկետների հետ նույնացնելու և միաժամանակ սկսվելու հիմքերը նորմատիվ-իրավական հիմքերը բացակայում են, այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված պատճառաբանությունը հանդիսանում են սուբյեկտիվ մեկնաբանության հետևանք:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնավոր չէ։
Հիմք ընդունելով վերոգրալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելով՝ թույլ է տվել դատական սխալ, որն իր բնույթով էական է, քանի որ ազդել է վարույթի ելքի վրա: Այսինքն, թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված քրեադատավարական օրենքի էական խախտում՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածով և 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված սկզբունքների խախտում, ինչը հանգեցրել է նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառման, որն էլ՝ նույն օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտերը բեկանելու և վարույթը /քրեական գործը/ նույն դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար:
Նոր քննության ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է վերացնի սույն որոշմամբ արձանագրված խախտումները և քրեական գործի քննության արդյունքում հանգի համապատասխան հետևության։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-372-րդ և 375-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանի և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանի բողոքները բավարարել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 6-ի որոշումը բեկանել և վարույթը /քրեական գործը/ փոխանցել առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստացման օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ԱՐՄԵՆ ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ
ՄՆԱՑԱԿԱՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/3245/01/24
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 11-11-2024 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Երևան քաղաքի դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 60287423 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Վահե Կարենի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին` ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50- 60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել « կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 h/h-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց` իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Վահե |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հայրանուն | Կարենի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 15.2 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.3 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 11-11-2024 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Ռազմիկ |
| Ազգանուն | Մարիկյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 11-11-2024 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 14-11-2024 |
|---|---|
| Որոշում | ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՎԱՐՈՒՅԹ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «14» նոյեմբերի 2024թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանս, ստանալով թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին քրեական գործը էլեկտրոնային եղանակով մակագրվել, իսկ 2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին հանձնվել է դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանին: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի Ստանձնել թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը և նշանակել դռնբաց նախնական դատալսումներ 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ին՝ ժամը 12:30-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Աջափնյակ-1 նստավայրում (ք. Երևան, Նազարբեկյան թաղամաս 40)։ Որոշման պատճենն ուղարկել հանրային մեղադրողին, ինչպես նաև վարույթի մասնակիցներին՝ դրան կցելով հասցեատիրոջ իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ սահմանված ձևի հուշաթերթ: ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վահե |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վահագն |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Խաչիկ |
| Ազգանուն | Աֆրիկյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Մհեր |
| Ազգանուն | Մանգասարյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Կազմակերպության անուն | ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅՈՒՆ |
| Կազմակերպության հասցե | Ք. Երևան,Հանրապետության 85 |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 26-11-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 26-11-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 09-12-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2024 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 09-12-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 25-12-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 25-12-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 25-12-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 25-12-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 31-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 31-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 14-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 14-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 26-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 26-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 22-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 22-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 30-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 30-05-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 16-07-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 16-07-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 06-08-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 06-08-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Քրեական հետապնդումը դադարեցվել է
| Ամսաթիվ | 06-08-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալ | |
| Անուն | Վահե |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Հոդված | |
| Որոշում | ԵԴ1/3245/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՎ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «06» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահող դատավոր Ռազմիկ Մարիկյան դատական նիստերի քարտուղար Էդուարդ Սարգսյան Գոռ Բադալյան Անուշ Ափունց մասնակցությամբ` հանրային մեղադրողներ՝ Կարեն Իսրաելյանի Արմեն Միքաելյանի տուժող՝ Խաչիկ Աֆրիկյանի տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ՝ Մհեր Մանգասարյանի պաշտպաններ՝ Վահագն Հակոբյանի Վահե Զոհրաբյանի Էդգար Խաչիկյանի մեղադրյալ՝ Վահե Սարգսյանի դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական վարույթն՝ ըստ մեղադրանքի Վահե Կարենի Սարգսյանի (ծնված` 2002 թվականի օգոստոսի 29-ին, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, չդատված, աշխատում է «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնում որպես օպերատոր, փաստացի բնակվում է Աբովյան քաղաքի Սարալանջի փողոցի 20 շենքի 50 բնակարան հասցեում), մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական գործը (այսուհետ՝ քրեական գործ): 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանը քրեական գործով ճանաչվել է որպես տուժող: 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կարեն Իսրաելյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը: 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտքագրվել թիվ 60287423 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3245/01/24 համարը: 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյան ընդհանուր իրավասության քրեական դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին: Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը. Վահե Կարենի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «(…) նա 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50-60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հ/հ-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց՝ իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ։: Որոշման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները. Հիմնական դատալսումներում պաշտպանների միջնորդությամբ հետազոտվել է 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ի մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրությունը: Նշված արձանագրությամբ Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, իսկ արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:(...)»: Դատական նիստի ընթացքում հայտնած դիրքորոշումները. Ապացույցների հետազոտումն ավարտելուց քննարկվել է մեղադրյալի նկատմամբ 2025 թվականի նոյեմբերի 15-ից փաստացի քրեական հետապնդում իրականացված լինելու և ըստ այդմ՝ քրեական հետապնդման ժամկետները անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին պաշտպանի միջնորդությունը: Մեղադրյալը հայտնել է, որ քննիչը իրեն մի անգամ ասել է, որ երկրից չի կարող դուրս գալ, սակայն չի հիշում, թե դա երբ է եղել: Նախաքննության ընթացքում փորձել է այլ երկիր գնալ, սակայն չի ստացվել, բայց չի հիշում, թե երբ: Չի հիշում, թե ինքը քննիչի մոտ հայտարարություն արել է, թե՝ ոչ: Հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կաչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Ցանկացել է գործերով գնալ Եգիպտոս և Ռուսաստան: Չի հիշում, թե ով է ասել, որ արգելք է դրված: Երկու դեպք է եղել, երբ ցանկացել է ՀՀ-ից գնալ: Քննիչին զանգել է, սակայն չի հիշում, երբ է զանգել: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Այդ ժամանակ իրեն բացատրվել է վիճակը և ինքը գիտակցել է , որ չի կարող երկրից դուրս գալ: Քննիչի կողմից տրված հարցերը չի հիշում: Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ միջնորդությունն անհիմն է, այն չունի որևէ փաստական հիմք: Բազմաթիվ են դեպքերը, երբ մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները բացատրվում են, որն էլ ավելի լայն իրավունքներ են ընձեռում անձին, ուստի միջնորդությունը ենթակա է մերժման: Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչն առարկել է միջնորդության դեմ՝ հայտնելով, որ 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին կայացվել է քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, և պետք է ժամկետը հաշվել հենց այդ օրվանից: Տվյալ դեպքում քննիչը պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքներ ու պարտականություններ՝ տալով ավելի լայն իրավունքներ, սակայն որևէ սահմանափակում չի կիրառվել: Դատարանի իրավական դիրքորոշումները. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ ներպետական դատարանները պետք է մեկնաբանեն և կիրառեն ներպետական օրենսդրությունն այնպես, որ լիարժեք արդյունավետությամբ ապահովվի Եվրոպական կոնվենցիայով և դրան կից արձանագրություններով սահմանված իրավունքները և ազատությունները (տես՝ Գրզեդան ընդդեմ Լեհաստանի (Grzęda v. Poland) գործով Եվրոպական դատարանի 2022 թվականի մարտի 15-ի՝ թիվ 43572/18 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 324): Ներպետական օրենսդրությամբ նույնպես սահմանված է, որ քրեական վարույթը պետք է իրականացվի միջազգային պայմանագրերին համապատասխան, ընդ որում՝ հակասության դեպքում կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը (տես՝ ՀՀ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասը, 3-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասը): Հետևաբար, Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքին: Այսպես. Ըստ Եվրոպական դատարանի՝ «քրեական մեղադրանք» հասկացությունը պետք է հասկացվի ոչ թե ձևական (փաստաթղթային), այլ բովանդակային (գործնական) իմաստով (տես՝ Դեվեերն ընդդեմ Բելգիայի (Deweer v. Belgium) գործով վճիռը, 1980թ. փետրվարի 27, գանգատ թիվ 6903/75, կետ 44): Անդրադառնալով ողջամիտ ժամկետում գործի քննության ժամկետի հաշվարկի սկզբին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի սկիզբ է համարել անձին ձերբակալելու և նրան սկզբնական մեղադրանքներ առաջադրելու օրը (տես՝ Ուեմհոֆն ընդդեմ Գերմանիայի (Wemhoff v. Germany) գործով Եվրոպական դատարանի 1968 թվականի հունիսի 27-ի՝ թիվ 2122/64 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 19): Անձի նկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նաև այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, որոնք ենթադրում են հանցագործության մեջ կասկածանքի առկայություն, ինչպես նաև էականորեն ներգործում են կասկածվող անձի դրության վրա (տես՝ Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի (Eckle v. Germany) գործով 1982 թվականի հուլիսի 15-ի՝ թիվ 8130/78 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի (Šubinski v. Slovenia) գործով 2007 թվականի հունվարի 18-ի՝ թիվ 19611/04 վճիռը, կետ 62, Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի (G.K. v. Poland) գործով 2004 թվականի հունվարի 20-ի՝ թիվ 38816/97 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 98): Մարդու իրավունքների Եվրոպական հանձնաժողովը այդպիսի ներգործություն է համարել, օրինակ, բնակարանում խուզարկությունը և այնտեղից գույք առգրավելը (տես՝ Ֆունկեն ընդդեմ Ֆրանսիայի (Funke v. France) գործով Եվրոպական դատարանի 1988 թվականի հոկտեմբերի 6-ի՝ թիվ 10828/84 գանգատի վերաբերյալ որոշումը, կետ 3), կաշառքի գործով սեղանի վրայից հայտնաբերված ծրարի պարունակությունը ցույց տալու խնդրանքը, ինչպես նաև կահույքից և անձից նմուշներ վերցնելը (տես՝ Բլաջն ընդդեմ Ռումինիայի (Blaj v. Romania) գործով Եվրոպական դատարանի 2014 թվականի ապրիլի 8-ի՝ թիվ 36259/04 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 74): Քրեական գործերով 6-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված «ողջամիտ ժամկետը» սկսում է հոսել անձին «մեղադրանք» առաջադրվելու պահից: «Քրեական մեղադրանքը» գոյություն ունի այն պահից, երբ անձը պաշտոնապես ծանուցվում է իրավասու մարմնի կողմից քրեական հանցագործություն կատարելու մեղադրանքի մասին, կամ այն պահից, երբ նրա վիճակին էականորեն միջամտություն է տեղի ունեցել իրավապահ մարմինների կողմից ձեռնարկված գործողություններից՝ որպես նրա նկատմամբ հարուցված կասկածի հետևանք: (…) Դատարանը փաստում է, որ դիմումատուին պաշտոնապես կասկածյալի կարգավիճակ չի տրվել այն քրեական վարույթի շրջանակներում, որով քննվում էին նրա գործողությունները, և նա հարցաքննվում էր։ Ավելին՝ մինչև պաշտոնական մեղադրանքի առաջադրումը նրա դատավարական կարգավիճակը եղել է վկա: Այնուամենայնիվ, սա որոշիչ գործոն չէ, որը պետք է հաշվի առնել։ (…) Այնուամենայնիվ, փաստը մնում է փաստ, որ իրավապահ մարմինները քննում էին դիմումատուի դեմ ուղղված կոնկրետ մեղադրանքները քրեական վարույթի առաջին իսկ օրվանից: Ընդհանուր առմամբ, ոստիկանության ձեռնարկած գործողությունները ցույց են տալիս, որ նրանք փաստորեն դիմումատուին կասկածյալ են համարել քրեական վարույթի սկզբից և մինչդատական վարույթի ընթացքում, թեև նրա դատավարական կարգավիճակը մնացել է վկա: Հաշվի առնելով, որ դիմումատուի նկատմամբ առկա է եղել կասկած, ինչի մասին, ի թիվս այլնի, վկայում է քրեական գործ հարուցելու վերաբերյալ 1998 թվականի հունվարի 16-ի որոշումը, և որ նա հարցաքննվել է ընկերության դրամական միջոցների ենթադրյալ յուրացման տարբեր դրվագներում իր մասնակցության վերաբերյալ քրեական վարույթի սկզբից և դրա ամբողջ ընթացքում՝ Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի վիճակին էապես միջամտություն է տեղի ունեցել 1998 թվականի հունվարի 16-ին: (…) Հետևաբար, ողջամիտ ժամկետում գործի քննության համար հաշվի առնվող ժամանակահատվածը, համապատասխանաբար, սկսվել է 1998 թվականի հունվարի 16-ից (…) (տես՝ Կալեջան ընդդեմ Լատվիայի (Kalēja v. Latvia) գործով Եվրոպական դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ի՝ թիվ 22059/08 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետեր 36, 38, 40, 41): Եվրոպական դատարանը նշել է, որ Կոնվենցիայի նպատակն է խուսափել այն իրավիճակներից, երբ անձն իր ճակատագրի վերաբերյալ երկար ժամանակ գտնվում է անորոշ վիճակի մեջ (տես՝ Շտոգմյուլերն ընդդեմ Ավստրիայի (Stögmüller v. Austria) գործով Եվրոպական դատարանի 1969 թվականի նոյեմբերի 10-ի՝ թիվ 1602/62 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, իրավունքի վերաբերյալ վերլուծություններ բաժնի 5-րդ կետ): Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի դրության վրա ներգործությունը մեծ էր, քանի որ նա անորոշության զգացում ուներ իր ապագայի վերաբերյալ՝ նկատի ունենալով հնարավոր դատավճռի ռիսկը, ինչպես նաև բնակության վայրը չլքելու պարտավորությունը: Դատարանը այս առումով կրկնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալը պետք է իրավունք ունենա, որ իր գործը քննվի հատուկ ջանասիրությամբ, և որ քրեական վարույթներով Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը կոչված է կանխել մեղադրվող անձին վարույթի արդյունքի վերաբերյալ երկար ժամանակ անորոշության մեջ պահելուց (տես՝ Հաջիբեյլին ընդդեմ Ադրբեջանի (Hajibeyli v. Azerbaijan) գործով Եվրոպական դատարանի 2008 թվականի հուլիսի 10-ի՝ թիվ 16528/05 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 51): Այնուամենայնիվ, Եվրոպական դատարանը այս առումով անձի վիճակի նկատմամբ փաստացի էական ներգործություն չի համարել, երբ նրա նկատմամբ, առանց նրա իմացության, դիտում էր իրականացվել (տես՝ Լիբլիկը և մյուսներն ընդդեմ Էստոնիայի (Liblik and Others v. Estonia) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի մայիսի 28-ի վճիռը, կետ 94), կամ անձը կանգնեցվել է սահմանին՝ առանց ձերբակալվելու և կասկածի շուրջ հարցաքննվելու (տես՝ Բեգհալն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (Beghal v. United Kingdom) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի փետրվարի 28-ի վճիռը, կետ 121): Ավելին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկել քրեական վարույթի սկզբնական այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում անձը տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին՝ նշված ժամկետի սկիզբ համարելով անձին կասկածի շուրջ հարցաքննելու պահը (տես՝ Գերջիկովն ընդդեմ Բուլղարիայի (Gerdzhikov v. Bulgaria) գործով Եվրոպական դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 4-ի վճիռը, կետ 22): Հետևաբար, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի, ՀՀ Սահմանադրության և ներպետական օրենսդրության կարգավորումների հիման վրա Դատարանը անհրաժեշտ է համարում քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ ներպետական օրենսդրությունը մեկնաբանել «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների մասին եվրոպական կոնվենցիայի» և այն մեկնաբանող մարմնի՝ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո: Այսպես. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոնշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը. (...) 41) քրեական հետապնդման հարուցում` դատախազի կողմից անձի ենթադրյալ հանցավոր արարքը նկարագրող և դրա իրավական գնաhատականը պարունակող որոշում կայացնելը կամ ենթադրյալ տուժողի կողմից դատարան քրեական հայց ներկայացնելը. (...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե` (...) 7) լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան. (...): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան` (...) 2) հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով. (...): 2. Բացառիկ դեպքերում, երբ դա է պահանջում արդարադատության շահը, վերադաս դատախազը հսկող դատախազի միջնորդությամբ իրավասու է երկարաձգելու ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը մեկ ամսով, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը երկու ամսով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն` (…) 3. Եթե առանց նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը կամ առանց քրեական վարույթով իրավական օգնություն ցույց տալու մասին միջազգային հարցման պատասխանը ստանալու հնարավոր չէ լուծել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու կամ այն դադարեցնելու հարցը, ապա յուրաքանչյուր դեպքում քրեական հետապնդման ժամկետը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով կարող է կասեցվել երկու ամսից ոչ ավելի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ չորս ամսից ոչ ավելի ժամկետով։ Ամեն դեպքում, սույն մասով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդման կասեցման ընդհանուր ժամկետը նույն մեղադրյալի նկատմամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետները, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ նույն հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետների կրկնապատիկը։ 4. Քրեական հետապնդման ժամկետը կաuեցվում է մինչև դրա համար հիմք ծառայած հանգամանքների վերանալը, իսկ սույն հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված դեպքում` մինչև համագործակցությունը դադարեցնելը կամ մինչև մեղադրյալի կողմից համագործակցության համաձայնագրով ստանձնած պարտականությունները պատշաճ կատարելը։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝ պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով: (…): Գործող քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր: 2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ: 3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը: (...): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված են մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ ըստ հանցանքների ծանրության աստիճանի: Մասնավորապես նշված հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հստակ սահմանված է, որ մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 41-րդ կետի և 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համադրման արդյունքում առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված՝ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ժամկետները սկսում են հոսել դատախազի կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնելու պահից: Նշված մեկնաբանությունը կարող է ճիշտ համարվել միայն այն պարագայում, եթե անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացնում: Ընդ որում, թեև ուղղակիորեն նման պահանջ օրենսգիրքը չի նախատեսում, սակայն օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների համադիր վերլուծությունը վկայում է, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում նրան պետք է պատշաճ ծանուցվի այդ մասին, և նրան տրամադրվի մեղադրյալի կարգավիճակ: Դատարանի նման դիրքորոշումը, ի թիվս այլնի, բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումից, որով օրենսդիրը օրենքի էական խախտմամբ ստացված է համարել այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու: Ստացվում է, որ օրենսդիրը նման կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել: Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Հետևաբար, ակնհայտ է, որ նման ժամկետների սահմանմամբ օրենսդրի նպատակը չէր կարող նման անթույլատրելի իրավիճակների առաջացումը լիներ: Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՀԿԴ1/0037/01/23 գործի շրջանակներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված իրավական կարգավորումների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացման ժամկետներ, որն ուղղված է ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելու իրավաչափ նպատակի ապահովմանը։»: Ամփոփելով վերը վկայակոչած իրավակարգավորումները, այդ կարգավորումների նախատեսման նպատակի վերաբերյալ Դատարանի մեկնաբանությունը և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Դատարանն արձանագրում է. 1. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) քրեական հետապնդում է համարվում անձին քրեական մեղադրանքի մասին պաշտոնապես ծանուցումը, այն է՝ դատախազի կողմից անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման կայացումը: 2. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր: 3. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը: 4. Եթե, այնուամենայնիվ, փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում չի կայացվել, դեռևս չի նշանակում, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել: 5. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը: Այն դեպքերում, երբ անձը տարբեր պատճառներով չի գիտակցել, որ իր նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել, չի կարելի եզրակացնել, որ նրա նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, նույնիսկ եթե վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները կարող են դրա մասին վկայել: 6. Փաստացի քրեական հետապնդման առկայության կամ բացակայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ նշանակություն չունի նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված լինել/չլինելու հարցը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: 7. Փաստացի քրեական հետապնդում չեն համարվում նաև այն դեպքերը, երբ անձը փաստացի թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին, կամ օրինակ՝ անձի ավտոմեքենան կանգնեցնելու արդյունքում ոստիկանության ծառայողը հայտնաբերել է իրավախախտումը, սակայն նա չի ձերբակալվել, և կասկածի շուրջ չի հարցաքննվել: 8. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետների սահմանման նպատակը երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ անձի գտնվելը կանխարգելելն է, և մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետներն ապահովելը: 9. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել: 10. Եթե լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը (անկախ այն հանգամանքից՝ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացվել է թե ոչ), և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան, քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման: 11. Նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակահատվածը, երբ քրեական հետապնդումը կասեցվել է, կամ անձը թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին կամ ողջամտորեն կարող էր տեղյակ լինել դրա մասին, սակայն չի գիտակցել այդ հանգամանքը և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Վերը նշված եզրահանգումների համատեքստում անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է. 1. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին հարուցվել է թիվ 60287423 քրեական գործը: 2. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:»: 3. 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացրել: 4. 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին քննիչը կազմել է մեղադրական եզրակացություն, որը 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին հսկող դատախազի կողմից վարույթի նյութերը հանձնվել է դատարան: 5. Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը հայտնել է, որ հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Վերը նշված փաստական հանգամանքները համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Ընդ որում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան վերը նշված՝ նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, Վահե Սարգսյանի նկատմամբ նման միջամտության պայմաններում, քննիչն իրավացիորեն նրան պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, որպեսզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետի հիման վրա հետագայում ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի չճանաչվեն: Նման պայմաններում, Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին լրացել է մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ քրեական հետապնդման առավելագույն՝ հնգամսյա ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: Տվյալ դեպքում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել: Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Վահե Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել: Անդրադառնալով տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության՝ իրավունք վերապահելով հետագայում հայցը հարուցել քաղաքացիական դատավարության կարգով: Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 311-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: Թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել: Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել: Իրեղեն ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցը լուծել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով և որոշման պատճառաբանական մասով սահմանված կարգով: Տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը թողնել առանց քննության: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ |
Վարույթը կարճվել է
| Կարճման ամսաթիվը | 06-08-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալ | |
| Անուն | ՎԱհե |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Հոդված | |
| Որոշում | ԵԴ1/3245/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՎ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «06» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահող դատավոր Ռազմիկ Մարիկյան դատական նիստերի քարտուղար Էդուարդ Սարգսյան Գոռ Բադալյան Անուշ Ափունց մասնակցությամբ` հանրային մեղադրողներ՝ Կարեն Իսրաելյանի Արմեն Միքաելյանի տուժող՝ Խաչիկ Աֆրիկյանի տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ՝ Մհեր Մանգասարյանի պաշտպաններ՝ Վահագն Հակոբյանի Վահե Զոհրաբյանի Էդգար Խաչիկյանի մեղադրյալ՝ Վահե Սարգսյանի դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական վարույթն՝ ըստ մեղադրանքի Վահե Կարենի Սարգսյանի (ծնված` 2002 թվականի օգոստոսի 29-ին, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, չդատված, աշխատում է «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնում որպես օպերատոր, փաստացի բնակվում է Աբովյան քաղաքի Սարալանջի փողոցի 20 շենքի 50 բնակարան հասցեում), մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական գործը (այսուհետ՝ քրեական գործ): 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանը քրեական գործով ճանաչվել է որպես տուժող: 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կարեն Իսրաելյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը: 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտքագրվել թիվ 60287423 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3245/01/24 համարը: 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյան ընդհանուր իրավասության քրեական դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին: Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը. Վահե Կարենի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «(…) նա 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50-60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հ/հ-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց՝ իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ։: Որոշման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները. Հիմնական դատալսումներում պաշտպանների միջնորդությամբ հետազոտվել է 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ի մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրությունը: Նշված արձանագրությամբ Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, իսկ արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:(...)»: Դատական նիստի ընթացքում հայտնած դիրքորոշումները. Ապացույցների հետազոտումն ավարտելուց քննարկվել է մեղադրյալի նկատմամբ 2025 թվականի նոյեմբերի 15-ից փաստացի քրեական հետապնդում իրականացված լինելու և ըստ այդմ՝ քրեական հետապնդման ժամկետները անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին պաշտպանի միջնորդությունը: Մեղադրյալը հայտնել է, որ քննիչը իրեն մի անգամ ասել է, որ երկրից չի կարող դուրս գալ, սակայն չի հիշում, թե դա երբ է եղել: Նախաքննության ընթացքում փորձել է այլ երկիր գնալ, սակայն չի ստացվել, բայց չի հիշում, թե երբ: Չի հիշում, թե ինքը քննիչի մոտ հայտարարություն արել է, թե՝ ոչ: Հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կաչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Ցանկացել է գործերով գնալ Եգիպտոս և Ռուսաստան: Չի հիշում, թե ով է ասել, որ արգելք է դրված: Երկու դեպք է եղել, երբ ցանկացել է ՀՀ-ից գնալ: Քննիչին զանգել է, սակայն չի հիշում, երբ է զանգել: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Այդ ժամանակ իրեն բացատրվել է վիճակը և ինքը գիտակցել է , որ չի կարող երկրից դուրս գալ: Քննիչի կողմից տրված հարցերը չի հիշում: Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ միջնորդությունն անհիմն է, այն չունի որևէ փաստական հիմք: Բազմաթիվ են դեպքերը, երբ մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները բացատրվում են, որն էլ ավելի լայն իրավունքներ են ընձեռում անձին, ուստի միջնորդությունը ենթակա է մերժման: Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչն առարկել է միջնորդության դեմ՝ հայտնելով, որ 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին կայացվել է քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, և պետք է ժամկետը հաշվել հենց այդ օրվանից: Տվյալ դեպքում քննիչը պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքներ ու պարտականություններ՝ տալով ավելի լայն իրավունքներ, սակայն որևէ սահմանափակում չի կիրառվել: Դատարանի իրավական դիրքորոշումները. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ ներպետական դատարանները պետք է մեկնաբանեն և կիրառեն ներպետական օրենսդրությունն այնպես, որ լիարժեք արդյունավետությամբ ապահովվի Եվրոպական կոնվենցիայով և դրան կից արձանագրություններով սահմանված իրավունքները և ազատությունները (տես՝ Գրզեդան ընդդեմ Լեհաստանի (Grzęda v. Poland) գործով Եվրոպական դատարանի 2022 թվականի մարտի 15-ի՝ թիվ 43572/18 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 324): Ներպետական օրենսդրությամբ նույնպես սահմանված է, որ քրեական վարույթը պետք է իրականացվի միջազգային պայմանագրերին համապատասխան, ընդ որում՝ հակասության դեպքում կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը (տես՝ ՀՀ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասը, 3-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասը): Հետևաբար, Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքին: Այսպես. Ըստ Եվրոպական դատարանի՝ «քրեական մեղադրանք» հասկացությունը պետք է հասկացվի ոչ թե ձևական (փաստաթղթային), այլ բովանդակային (գործնական) իմաստով (տես՝ Դեվեերն ընդդեմ Բելգիայի (Deweer v. Belgium) գործով վճիռը, 1980թ. փետրվարի 27, գանգատ թիվ 6903/75, կետ 44): Անդրադառնալով ողջամիտ ժամկետում գործի քննության ժամկետի հաշվարկի սկզբին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի սկիզբ է համարել անձին ձերբակալելու և նրան սկզբնական մեղադրանքներ առաջադրելու օրը (տես՝ Ուեմհոֆն ընդդեմ Գերմանիայի (Wemhoff v. Germany) գործով Եվրոպական դատարանի 1968 թվականի հունիսի 27-ի՝ թիվ 2122/64 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 19): Անձի նկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նաև այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, որոնք ենթադրում են հանցագործության մեջ կասկածանքի առկայություն, ինչպես նաև էականորեն ներգործում են կասկածվող անձի դրության վրա (տես՝ Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի (Eckle v. Germany) գործով 1982 թվականի հուլիսի 15-ի՝ թիվ 8130/78 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի (Šubinski v. Slovenia) գործով 2007 թվականի հունվարի 18-ի՝ թիվ 19611/04 վճիռը, կետ 62, Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի (G.K. v. Poland) գործով 2004 թվականի հունվարի 20-ի՝ թիվ 38816/97 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 98): Մարդու իրավունքների Եվրոպական հանձնաժողովը այդպիսի ներգործություն է համարել, օրինակ, բնակարանում խուզարկությունը և այնտեղից գույք առգրավելը (տես՝ Ֆունկեն ընդդեմ Ֆրանսիայի (Funke v. France) գործով Եվրոպական դատարանի 1988 թվականի հոկտեմբերի 6-ի՝ թիվ 10828/84 գանգատի վերաբերյալ որոշումը, կետ 3), կաշառքի գործով սեղանի վրայից հայտնաբերված ծրարի պարունակությունը ցույց տալու խնդրանքը, ինչպես նաև կահույքից և անձից նմուշներ վերցնելը (տես՝ Բլաջն ընդդեմ Ռումինիայի (Blaj v. Romania) գործով Եվրոպական դատարանի 2014 թվականի ապրիլի 8-ի՝ թիվ 36259/04 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 74): Քրեական գործերով 6-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված «ողջամիտ ժամկետը» սկսում է հոսել անձին «մեղադրանք» առաջադրվելու պահից: «Քրեական մեղադրանքը» գոյություն ունի այն պահից, երբ անձը պաշտոնապես ծանուցվում է իրավասու մարմնի կողմից քրեական հանցագործություն կատարելու մեղադրանքի մասին, կամ այն պահից, երբ նրա վիճակին էականորեն միջամտություն է տեղի ունեցել իրավապահ մարմինների կողմից ձեռնարկված գործողություններից՝ որպես նրա նկատմամբ հարուցված կասկածի հետևանք: (…) Դատարանը փաստում է, որ դիմումատուին պաշտոնապես կասկածյալի կարգավիճակ չի տրվել այն քրեական վարույթի շրջանակներում, որով քննվում էին նրա գործողությունները, և նա հարցաքննվում էր։ Ավելին՝ մինչև պաշտոնական մեղադրանքի առաջադրումը նրա դատավարական կարգավիճակը եղել է վկա: Այնուամենայնիվ, սա որոշիչ գործոն չէ, որը պետք է հաշվի առնել։ (…) Այնուամենայնիվ, փաստը մնում է փաստ, որ իրավապահ մարմինները քննում էին դիմումատուի դեմ ուղղված կոնկրետ մեղադրանքները քրեական վարույթի առաջին իսկ օրվանից: Ընդհանուր առմամբ, ոստիկանության ձեռնարկած գործողությունները ցույց են տալիս, որ նրանք փաստորեն դիմումատուին կասկածյալ են համարել քրեական վարույթի սկզբից և մինչդատական վարույթի ընթացքում, թեև նրա դատավարական կարգավիճակը մնացել է վկա: Հաշվի առնելով, որ դիմումատուի նկատմամբ առկա է եղել կասկած, ինչի մասին, ի թիվս այլնի, վկայում է քրեական գործ հարուցելու վերաբերյալ 1998 թվականի հունվարի 16-ի որոշումը, և որ նա հարցաքննվել է ընկերության դրամական միջոցների ենթադրյալ յուրացման տարբեր դրվագներում իր մասնակցության վերաբերյալ քրեական վարույթի սկզբից և դրա ամբողջ ընթացքում՝ Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի վիճակին էապես միջամտություն է տեղի ունեցել 1998 թվականի հունվարի 16-ին: (…) Հետևաբար, ողջամիտ ժամկետում գործի քննության համար հաշվի առնվող ժամանակահատվածը, համապատասխանաբար, սկսվել է 1998 թվականի հունվարի 16-ից (…) (տես՝ Կալեջան ընդդեմ Լատվիայի (Kalēja v. Latvia) գործով Եվրոպական դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ի՝ թիվ 22059/08 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետեր 36, 38, 40, 41): Եվրոպական դատարանը նշել է, որ Կոնվենցիայի նպատակն է խուսափել այն իրավիճակներից, երբ անձն իր ճակատագրի վերաբերյալ երկար ժամանակ գտնվում է անորոշ վիճակի մեջ (տես՝ Շտոգմյուլերն ընդդեմ Ավստրիայի (Stögmüller v. Austria) գործով Եվրոպական դատարանի 1969 թվականի նոյեմբերի 10-ի՝ թիվ 1602/62 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, իրավունքի վերաբերյալ վերլուծություններ բաժնի 5-րդ կետ): Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի դրության վրա ներգործությունը մեծ էր, քանի որ նա անորոշության զգացում ուներ իր ապագայի վերաբերյալ՝ նկատի ունենալով հնարավոր դատավճռի ռիսկը, ինչպես նաև բնակության վայրը չլքելու պարտավորությունը: Դատարանը այս առումով կրկնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալը պետք է իրավունք ունենա, որ իր գործը քննվի հատուկ ջանասիրությամբ, և որ քրեական վարույթներով Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը կոչված է կանխել մեղադրվող անձին վարույթի արդյունքի վերաբերյալ երկար ժամանակ անորոշության մեջ պահելուց (տես՝ Հաջիբեյլին ընդդեմ Ադրբեջանի (Hajibeyli v. Azerbaijan) գործով Եվրոպական դատարանի 2008 թվականի հուլիսի 10-ի՝ թիվ 16528/05 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 51): Այնուամենայնիվ, Եվրոպական դատարանը այս առումով անձի վիճակի նկատմամբ փաստացի էական ներգործություն չի համարել, երբ նրա նկատմամբ, առանց նրա իմացության, դիտում էր իրականացվել (տես՝ Լիբլիկը և մյուսներն ընդդեմ Էստոնիայի (Liblik and Others v. Estonia) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի մայիսի 28-ի վճիռը, կետ 94), կամ անձը կանգնեցվել է սահմանին՝ առանց ձերբակալվելու և կասկածի շուրջ հարցաքննվելու (տես՝ Բեգհալն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (Beghal v. United Kingdom) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի փետրվարի 28-ի վճիռը, կետ 121): Ավելին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկել քրեական վարույթի սկզբնական այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում անձը տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին՝ նշված ժամկետի սկիզբ համարելով անձին կասկածի շուրջ հարցաքննելու պահը (տես՝ Գերջիկովն ընդդեմ Բուլղարիայի (Gerdzhikov v. Bulgaria) գործով Եվրոպական դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 4-ի վճիռը, կետ 22): Հետևաբար, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի, ՀՀ Սահմանադրության և ներպետական օրենսդրության կարգավորումների հիման վրա Դատարանը անհրաժեշտ է համարում քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ ներպետական օրենսդրությունը մեկնաբանել «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների մասին եվրոպական կոնվենցիայի» և այն մեկնաբանող մարմնի՝ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո: Այսպես. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոնշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը. (...) 41) քրեական հետապնդման հարուցում` դատախազի կողմից անձի ենթադրյալ հանցավոր արարքը նկարագրող և դրա իրավական գնաhատականը պարունակող որոշում կայացնելը կամ ենթադրյալ տուժողի կողմից դատարան քրեական հայց ներկայացնելը. (...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե` (...) 7) լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան. (...): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան` (...) 2) հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով. (...): 2. Բացառիկ դեպքերում, երբ դա է պահանջում արդարադատության շահը, վերադաս դատախազը հսկող դատախազի միջնորդությամբ իրավասու է երկարաձգելու ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը մեկ ամսով, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը երկու ամսով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն` (…) 3. Եթե առանց նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը կամ առանց քրեական վարույթով իրավական օգնություն ցույց տալու մասին միջազգային հարցման պատասխանը ստանալու հնարավոր չէ լուծել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու կամ այն դադարեցնելու հարցը, ապա յուրաքանչյուր դեպքում քրեական հետապնդման ժամկետը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով կարող է կասեցվել երկու ամսից ոչ ավելի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ չորս ամսից ոչ ավելի ժամկետով։ Ամեն դեպքում, սույն մասով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդման կասեցման ընդհանուր ժամկետը նույն մեղադրյալի նկատմամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետները, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ նույն հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետների կրկնապատիկը։ 4. Քրեական հետապնդման ժամկետը կաuեցվում է մինչև դրա համար հիմք ծառայած հանգամանքների վերանալը, իսկ սույն հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված դեպքում` մինչև համագործակցությունը դադարեցնելը կամ մինչև մեղադրյալի կողմից համագործակցության համաձայնագրով ստանձնած պարտականությունները պատշաճ կատարելը։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝ պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով: (…): Գործող քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր: 2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ: 3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը: (...): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված են մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ ըստ հանցանքների ծանրության աստիճանի: Մասնավորապես նշված հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հստակ սահմանված է, որ մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 41-րդ կետի և 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համադրման արդյունքում առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված՝ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ժամկետները սկսում են հոսել դատախազի կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնելու պահից: Նշված մեկնաբանությունը կարող է ճիշտ համարվել միայն այն պարագայում, եթե անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացնում: Ընդ որում, թեև ուղղակիորեն նման պահանջ օրենսգիրքը չի նախատեսում, սակայն օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների համադիր վերլուծությունը վկայում է, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում նրան պետք է պատշաճ ծանուցվի այդ մասին, և նրան տրամադրվի մեղադրյալի կարգավիճակ: Դատարանի նման դիրքորոշումը, ի թիվս այլնի, բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումից, որով օրենսդիրը օրենքի էական խախտմամբ ստացված է համարել այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու: Ստացվում է, որ օրենսդիրը նման կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել: Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Հետևաբար, ակնհայտ է, որ նման ժամկետների սահմանմամբ օրենսդրի նպատակը չէր կարող նման անթույլատրելի իրավիճակների առաջացումը լիներ: Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՀԿԴ1/0037/01/23 գործի շրջանակներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված իրավական կարգավորումների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացման ժամկետներ, որն ուղղված է ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելու իրավաչափ նպատակի ապահովմանը։»: Ամփոփելով վերը վկայակոչած իրավակարգավորումները, այդ կարգավորումների նախատեսման նպատակի վերաբերյալ Դատարանի մեկնաբանությունը և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Դատարանն արձանագրում է. 1. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) քրեական հետապնդում է համարվում անձին քրեական մեղադրանքի մասին պաշտոնապես ծանուցումը, այն է՝ դատախազի կողմից անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման կայացումը: 2. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր: 3. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը: 4. Եթե, այնուամենայնիվ, փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում չի կայացվել, դեռևս չի նշանակում, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել: 5. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը: Այն դեպքերում, երբ անձը տարբեր պատճառներով չի գիտակցել, որ իր նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել, չի կարելի եզրակացնել, որ նրա նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, նույնիսկ եթե վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները կարող են դրա մասին վկայել: 6. Փաստացի քրեական հետապնդման առկայության կամ բացակայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ նշանակություն չունի նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված լինել/չլինելու հարցը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: 7. Փաստացի քրեական հետապնդում չեն համարվում նաև այն դեպքերը, երբ անձը փաստացի թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին, կամ օրինակ՝ անձի ավտոմեքենան կանգնեցնելու արդյունքում ոստիկանության ծառայողը հայտնաբերել է իրավախախտումը, սակայն նա չի ձերբակալվել, և կասկածի շուրջ չի հարցաքննվել: 8. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետների սահմանման նպատակը երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ անձի գտնվելը կանխարգելելն է, և մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետներն ապահովելը: 9. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել: 10. Եթե լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը (անկախ այն հանգամանքից՝ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացվել է թե ոչ), և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան, քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման: 11. Նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակահատվածը, երբ քրեական հետապնդումը կասեցվել է, կամ անձը թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին կամ ողջամտորեն կարող էր տեղյակ լինել դրա մասին, սակայն չի գիտակցել այդ հանգամանքը և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Վերը նշված եզրահանգումների համատեքստում անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է. 1. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին հարուցվել է թիվ 60287423 քրեական գործը: 2. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:»: 3. 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացրել: 4. 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին քննիչը կազմել է մեղադրական եզրակացություն, որը 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին հսկող դատախազի կողմից վարույթի նյութերը հանձնվել է դատարան: 5. Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը հայտնել է, որ հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Վերը նշված փաստական հանգամանքները համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Ընդ որում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան վերը նշված՝ նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, Վահե Սարգսյանի նկատմամբ նման միջամտության պայմաններում, քննիչն իրավացիորեն նրան պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, որպեսզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետի հիման վրա հետագայում ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի չճանաչվեն: Նման պայմաններում, Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին լրացել է մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ քրեական հետապնդման առավելագույն՝ հնգամսյա ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: Տվյալ դեպքում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել: Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Վահե Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել: Անդրադառնալով տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության՝ իրավունք վերապահելով հետագայում հայցը հարուցել քաղաքացիական դատավարության կարգով: Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 311-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: Թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել: Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել: Իրեղեն ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցը լուծել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով և որոշման պատճառաբանական մասով սահմանված կարգով: Տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը թողնել առանց քննության: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԴ1/3245/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՎ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «06» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահող դատավոր Ռազմիկ Մարիկյան դատական նիստերի քարտուղար Էդուարդ Սարգսյան Գոռ Բադալյան Անուշ Ափունց մասնակցությամբ` հանրային մեղադրողներ՝ Կարեն Իսրաելյանի Արմեն Միքաելյանի տուժող՝ Խաչիկ Աֆրիկյանի տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ՝ Մհեր Մանգասարյանի պաշտպաններ՝ Վահագն Հակոբյանի Վահե Զոհրաբյանի Էդգար Խաչիկյանի մեղադրյալ՝ Վահե Սարգսյանի դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական վարույթն՝ ըստ մեղադրանքի Վահե Կարենի Սարգսյանի (ծնված` 2002 թվականի օգոստոսի 29-ին, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, չդատված, աշխատում է «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնում որպես օպերատոր, փաստացի բնակվում է Աբովյան քաղաքի Սարալանջի փողոցի 20 շենքի 50 բնակարան հասցեում), մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական գործը (այսուհետ՝ քրեական գործ): 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանը քրեական գործով ճանաչվել է որպես տուժող: 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կարեն Իսրաելյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը: 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտքագրվել թիվ 60287423 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3245/01/24 համարը: 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյան ընդհանուր իրավասության քրեական դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին: Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը. Վահե Կարենի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «(…) նա 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50-60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հ/հ-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց՝ իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ։: Որոշման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները. Հիմնական դատալսումներում պաշտպանների միջնորդությամբ հետազոտվել է 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ի մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրությունը: Նշված արձանագրությամբ Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, իսկ արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:(...)»: Դատական նիստի ընթացքում հայտնած դիրքորոշումները. Ապացույցների հետազոտումն ավարտելուց քննարկվել է մեղադրյալի նկատմամբ 2025 թվականի նոյեմբերի 15-ից փաստացի քրեական հետապնդում իրականացված լինելու և ըստ այդմ՝ քրեական հետապնդման ժամկետները անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին պաշտպանի միջնորդությունը: Մեղադրյալը հայտնել է, որ քննիչը իրեն մի անգամ ասել է, որ երկրից չի կարող դուրս գալ, սակայն չի հիշում, թե դա երբ է եղել: Նախաքննության ընթացքում փորձել է այլ երկիր գնալ, սակայն չի ստացվել, բայց չի հիշում, թե երբ: Չի հիշում, թե ինքը քննիչի մոտ հայտարարություն արել է, թե՝ ոչ: Հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կաչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Ցանկացել է գործերով գնալ Եգիպտոս և Ռուսաստան: Չի հիշում, թե ով է ասել, որ արգելք է դրված: Երկու դեպք է եղել, երբ ցանկացել է ՀՀ-ից գնալ: Քննիչին զանգել է, սակայն չի հիշում, երբ է զանգել: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Այդ ժամանակ իրեն բացատրվել է վիճակը և ինքը գիտակցել է , որ չի կարող երկրից դուրս գալ: Քննիչի կողմից տրված հարցերը չի հիշում: Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ միջնորդությունն անհիմն է, այն չունի որևէ փաստական հիմք: Բազմաթիվ են դեպքերը, երբ մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները բացատրվում են, որն էլ ավելի լայն իրավունքներ են ընձեռում անձին, ուստի միջնորդությունը ենթակա է մերժման: Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչն առարկել է միջնորդության դեմ՝ հայտնելով, որ 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին կայացվել է քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, և պետք է ժամկետը հաշվել հենց այդ օրվանից: Տվյալ դեպքում քննիչը պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքներ ու պարտականություններ՝ տալով ավելի լայն իրավունքներ, սակայն որևէ սահմանափակում չի կիրառվել: Դատարանի իրավական դիրքորոշումները. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ ներպետական դատարանները պետք է մեկնաբանեն և կիրառեն ներպետական օրենսդրությունն այնպես, որ լիարժեք արդյունավետությամբ ապահովվի Եվրոպական կոնվենցիայով և դրան կից արձանագրություններով սահմանված իրավունքները և ազատությունները (տես՝ Գրզեդան ընդդեմ Լեհաստանի (Grzęda v. Poland) գործով Եվրոպական դատարանի 2022 թվականի մարտի 15-ի՝ թիվ 43572/18 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 324): Ներպետական օրենսդրությամբ նույնպես սահմանված է, որ քրեական վարույթը պետք է իրականացվի միջազգային պայմանագրերին համապատասխան, ընդ որում՝ հակասության դեպքում կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը (տես՝ ՀՀ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասը, 3-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասը): Հետևաբար, Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքին: Այսպես. Ըստ Եվրոպական դատարանի՝ «քրեական մեղադրանք» հասկացությունը պետք է հասկացվի ոչ թե ձևական (փաստաթղթային), այլ բովանդակային (գործնական) իմաստով (տես՝ Դեվեերն ընդդեմ Բելգիայի (Deweer v. Belgium) գործով վճիռը, 1980թ. փետրվարի 27, գանգատ թիվ 6903/75, կետ 44): Անդրադառնալով ողջամիտ ժամկետում գործի քննության ժամկետի հաշվարկի սկզբին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի սկիզբ է համարել անձին ձերբակալելու և նրան սկզբնական մեղադրանքներ առաջադրելու օրը (տես՝ Ուեմհոֆն ընդդեմ Գերմանիայի (Wemhoff v. Germany) գործով Եվրոպական դատարանի 1968 թվականի հունիսի 27-ի՝ թիվ 2122/64 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 19): Անձի նկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նաև այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, որոնք ենթադրում են հանցագործության մեջ կասկածանքի առկայություն, ինչպես նաև էականորեն ներգործում են կասկածվող անձի դրության վրա (տես՝ Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի (Eckle v. Germany) գործով 1982 թվականի հուլիսի 15-ի՝ թիվ 8130/78 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի (Šubinski v. Slovenia) գործով 2007 թվականի հունվարի 18-ի՝ թիվ 19611/04 վճիռը, կետ 62, Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի (G.K. v. Poland) գործով 2004 թվականի հունվարի 20-ի՝ թիվ 38816/97 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 98): Մարդու իրավունքների Եվրոպական հանձնաժողովը այդպիսի ներգործություն է համարել, օրինակ, բնակարանում խուզարկությունը և այնտեղից գույք առգրավելը (տես՝ Ֆունկեն ընդդեմ Ֆրանսիայի (Funke v. France) գործով Եվրոպական դատարանի 1988 թվականի հոկտեմբերի 6-ի՝ թիվ 10828/84 գանգատի վերաբերյալ որոշումը, կետ 3), կաշառքի գործով սեղանի վրայից հայտնաբերված ծրարի պարունակությունը ցույց տալու խնդրանքը, ինչպես նաև կահույքից և անձից նմուշներ վերցնելը (տես՝ Բլաջն ընդդեմ Ռումինիայի (Blaj v. Romania) գործով Եվրոպական դատարանի 2014 թվականի ապրիլի 8-ի՝ թիվ 36259/04 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 74): Քրեական գործերով 6-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված «ողջամիտ ժամկետը» սկսում է հոսել անձին «մեղադրանք» առաջադրվելու պահից: «Քրեական մեղադրանքը» գոյություն ունի այն պահից, երբ անձը պաշտոնապես ծանուցվում է իրավասու մարմնի կողմից քրեական հանցագործություն կատարելու մեղադրանքի մասին, կամ այն պահից, երբ նրա վիճակին էականորեն միջամտություն է տեղի ունեցել իրավապահ մարմինների կողմից ձեռնարկված գործողություններից՝ որպես նրա նկատմամբ հարուցված կասկածի հետևանք: (…) Դատարանը փաստում է, որ դիմումատուին պաշտոնապես կասկածյալի կարգավիճակ չի տրվել այն քրեական վարույթի շրջանակներում, որով քննվում էին նրա գործողությունները, և նա հարցաքննվում էր։ Ավելին՝ մինչև պաշտոնական մեղադրանքի առաջադրումը նրա դատավարական կարգավիճակը եղել է վկա: Այնուամենայնիվ, սա որոշիչ գործոն չէ, որը պետք է հաշվի առնել։ (…) Այնուամենայնիվ, փաստը մնում է փաստ, որ իրավապահ մարմինները քննում էին դիմումատուի դեմ ուղղված կոնկրետ մեղադրանքները քրեական վարույթի առաջին իսկ օրվանից: Ընդհանուր առմամբ, ոստիկանության ձեռնարկած գործողությունները ցույց են տալիս, որ նրանք փաստորեն դիմումատուին կասկածյալ են համարել քրեական վարույթի սկզբից և մինչդատական վարույթի ընթացքում, թեև նրա դատավարական կարգավիճակը մնացել է վկա: Հաշվի առնելով, որ դիմումատուի նկատմամբ առկա է եղել կասկած, ինչի մասին, ի թիվս այլնի, վկայում է քրեական գործ հարուցելու վերաբերյալ 1998 թվականի հունվարի 16-ի որոշումը, և որ նա հարցաքննվել է ընկերության դրամական միջոցների ենթադրյալ յուրացման տարբեր դրվագներում իր մասնակցության վերաբերյալ քրեական վարույթի սկզբից և դրա ամբողջ ընթացքում՝ Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի վիճակին էապես միջամտություն է տեղի ունեցել 1998 թվականի հունվարի 16-ին: (…) Հետևաբար, ողջամիտ ժամկետում գործի քննության համար հաշվի առնվող ժամանակահատվածը, համապատասխանաբար, սկսվել է 1998 թվականի հունվարի 16-ից (…) (տես՝ Կալեջան ընդդեմ Լատվիայի (Kalēja v. Latvia) գործով Եվրոպական դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ի՝ թիվ 22059/08 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետեր 36, 38, 40, 41): Եվրոպական դատարանը նշել է, որ Կոնվենցիայի նպատակն է խուսափել այն իրավիճակներից, երբ անձն իր ճակատագրի վերաբերյալ երկար ժամանակ գտնվում է անորոշ վիճակի մեջ (տես՝ Շտոգմյուլերն ընդդեմ Ավստրիայի (Stögmüller v. Austria) գործով Եվրոպական դատարանի 1969 թվականի նոյեմբերի 10-ի՝ թիվ 1602/62 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, իրավունքի վերաբերյալ վերլուծություններ բաժնի 5-րդ կետ): Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի դրության վրա ներգործությունը մեծ էր, քանի որ նա անորոշության զգացում ուներ իր ապագայի վերաբերյալ՝ նկատի ունենալով հնարավոր դատավճռի ռիսկը, ինչպես նաև բնակության վայրը չլքելու պարտավորությունը: Դատարանը այս առումով կրկնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալը պետք է իրավունք ունենա, որ իր գործը քննվի հատուկ ջանասիրությամբ, և որ քրեական վարույթներով Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը կոչված է կանխել մեղադրվող անձին վարույթի արդյունքի վերաբերյալ երկար ժամանակ անորոշության մեջ պահելուց (տես՝ Հաջիբեյլին ընդդեմ Ադրբեջանի (Hajibeyli v. Azerbaijan) գործով Եվրոպական դատարանի 2008 թվականի հուլիսի 10-ի՝ թիվ 16528/05 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 51): Այնուամենայնիվ, Եվրոպական դատարանը այս առումով անձի վիճակի նկատմամբ փաստացի էական ներգործություն չի համարել, երբ նրա նկատմամբ, առանց նրա իմացության, դիտում էր իրականացվել (տես՝ Լիբլիկը և մյուսներն ընդդեմ Էստոնիայի (Liblik and Others v. Estonia) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի մայիսի 28-ի վճիռը, կետ 94), կամ անձը կանգնեցվել է սահմանին՝ առանց ձերբակալվելու և կասկածի շուրջ հարցաքննվելու (տես՝ Բեգհալն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (Beghal v. United Kingdom) գործով Եվրոպական դատարանի 2019 թվականի փետրվարի 28-ի վճիռը, կետ 121): Ավելին՝ Եվրոպական դատարանը նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկել քրեական վարույթի սկզբնական այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում անձը տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին՝ նշված ժամկետի սկիզբ համարելով անձին կասկածի շուրջ հարցաքննելու պահը (տես՝ Գերջիկովն ընդդեմ Բուլղարիայի (Gerdzhikov v. Bulgaria) գործով Եվրոպական դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 4-ի վճիռը, կետ 22): Հետևաբար, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի, ՀՀ Սահմանադրության և ներպետական օրենսդրության կարգավորումների հիման վրա Դատարանը անհրաժեշտ է համարում քրեական հետապնդման ժամկետների վերաբերյալ ներպետական օրենսդրությունը մեկնաբանել «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների մասին եվրոպական կոնվենցիայի» և այն մեկնաբանող մարմնի՝ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո: Այսպես. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոնշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը. (...) 41) քրեական հետապնդման հարուցում` դատախազի կողմից անձի ենթադրյալ հանցավոր արարքը նկարագրող և դրա իրավական գնաhատականը պարունակող որոշում կայացնելը կամ ենթադրյալ տուժողի կողմից դատարան քրեական հայց ներկայացնելը. (...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե` (...) 7) լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան. (...): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան` (...) 2) հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով. (...): 2. Բացառիկ դեպքերում, երբ դա է պահանջում արդարադատության շահը, վերադաս դատախազը հսկող դատախազի միջնորդությամբ իրավասու է երկարաձգելու ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը մեկ ամսով, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը երկու ամսով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն` (…) 3. Եթե առանց նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը կամ առանց քրեական վարույթով իրավական օգնություն ցույց տալու մասին միջազգային հարցման պատասխանը ստանալու հնարավոր չէ լուծել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու կամ այն դադարեցնելու հարցը, ապա յուրաքանչյուր դեպքում քրեական հետապնդման ժամկետը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով կարող է կասեցվել երկու ամսից ոչ ավելի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ չորս ամսից ոչ ավելի ժամկետով։ Ամեն դեպքում, սույն մասով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդման կասեցման ընդհանուր ժամկետը նույն մեղադրյալի նկատմամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետները, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ նույն հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետների կրկնապատիկը։ 4. Քրեական հետապնդման ժամկետը կաuեցվում է մինչև դրա համար հիմք ծառայած հանգամանքների վերանալը, իսկ սույն հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված դեպքում` մինչև համագործակցությունը դադարեցնելը կամ մինչև մեղադրյալի կողմից համագործակցության համաձայնագրով ստանձնած պարտականությունները պատշաճ կատարելը։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝ պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով: (…): Գործող քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր: 2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ: 3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը: (...): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված են մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ ըստ հանցանքների ծանրության աստիճանի: Մասնավորապես նշված հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հստակ սահմանված է, որ մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 41-րդ կետի և 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համադրման արդյունքում առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված՝ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ժամկետները սկսում են հոսել դատախազի կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնելու պահից: Նշված մեկնաբանությունը կարող է ճիշտ համարվել միայն այն պարագայում, եթե անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացնում: Ընդ որում, թեև ուղղակիորեն նման պահանջ օրենսգիրքը չի նախատեսում, սակայն օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների համադիր վերլուծությունը վկայում է, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում նրան պետք է պատշաճ ծանուցվի այդ մասին, և նրան տրամադրվի մեղադրյալի կարգավիճակ: Դատարանի նման դիրքորոշումը, ի թիվս այլնի, բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումից, որով օրենսդիրը օրենքի էական խախտմամբ ստացված է համարել այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու: Ստացվում է, որ օրենսդիրը նման կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել: Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Հետևաբար, ակնհայտ է, որ նման ժամկետների սահմանմամբ օրենսդրի նպատակը չէր կարող նման անթույլատրելի իրավիճակների առաջացումը լիներ: Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՀԿԴ1/0037/01/23 գործի շրջանակներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված իրավական կարգավորումների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացման ժամկետներ, որն ուղղված է ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելու իրավաչափ նպատակի ապահովմանը։»: Ամփոփելով վերը վկայակոչած իրավակարգավորումները, այդ կարգավորումների նախատեսման նպատակի վերաբերյալ Դատարանի մեկնաբանությունը և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Դատարանն արձանագրում է. 1. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) քրեական հետապնդում է համարվում անձին քրեական մեղադրանքի մասին պաշտոնապես ծանուցումը, այն է՝ դատախազի կողմից անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման կայացումը: 2. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր: 3. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը: 4. Եթե, այնուամենայնիվ, փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում չի կայացվել, դեռևս չի նշանակում, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել: 5. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը: Այն դեպքերում, երբ անձը տարբեր պատճառներով չի գիտակցել, որ իր նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել, չի կարելի եզրակացնել, որ նրա նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, նույնիսկ եթե վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները կարող են դրա մասին վկայել: 6. Փաստացի քրեական հետապնդման առկայության կամ բացակայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ նշանակություն չունի նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված լինել/չլինելու հարցը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: 7. Փաստացի քրեական հետապնդում չեն համարվում նաև այն դեպքերը, երբ անձը փաստացի թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին, կամ օրինակ՝ անձի ավտոմեքենան կանգնեցնելու արդյունքում ոստիկանության ծառայողը հայտնաբերել է իրավախախտումը, սակայն նա չի ձերբակալվել, և կասկածի շուրջ չի հարցաքննվել: 8. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետների սահմանման նպատակը երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ անձի գտնվելը կանխարգելելն է, և մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետներն ապահովելը: 9. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել: 10. Եթե լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը (անկախ այն հանգամանքից՝ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացվել է թե ոչ), և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան, քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման: 11. Նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակահատվածը, երբ քրեական հետապնդումը կասեցվել է, կամ անձը թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին կամ ողջամտորեն կարող էր տեղյակ լինել դրա մասին, սակայն չի գիտակցել այդ հանգամանքը և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Վերը նշված եզրահանգումների համատեքստում անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է. 1. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին հարուցվել է թիվ 60287423 քրեական գործը: 2. 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:»: 3. 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացրել: 4. 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին քննիչը կազմել է մեղադրական եզրակացություն, որը 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին հսկող դատախազի կողմից վարույթի նյութերը հանձնվել է դատարան: 5. Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը հայտնել է, որ հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Վերը նշված փաստական հանգամանքները համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Ընդ որում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան վերը նշված՝ նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, Վահե Սարգսյանի նկատմամբ նման միջամտության պայմաններում, քննիչն իրավացիորեն նրան պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, որպեսզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետի հիման վրա հետագայում ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի չճանաչվեն: Նման պայմաններում, Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին լրացել է մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ քրեական հետապնդման առավելագույն՝ հնգամսյա ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: Տվյալ դեպքում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել: Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Վահե Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ միգրացիոն ծառայությունում և Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում բացառապես սույն գործով առկա արգելանքները վերացնել: Անդրադառնալով տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության՝ իրավունք վերապահելով հետագայում հայցը հարուցել քաղաքացիական դատավարության կարգով: Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 311-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: Թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել: Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել: Իրեղեն ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցը լուծել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով և որոշման պատճառաբանական մասով սահմանված կարգով: Տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը թողնել առանց քննության: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 06-08-2025 |
| Գործը քննվել է | Դռնբաց |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 17-09-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 241,161 |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 08-09-2025 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 17-09-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 241 |
| Էջերի քանակը | 161 |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-108703 |
Դատական գործ N: ԵԴ1/3245/01/24
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 08-09-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 03-09-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Պաշտպան |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Մհեր |
| Ազգանուն | Մանգասարյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Վահե Սարգսյան ԲԵկանել Երևան քաղաքի /Աջափնյակ/ առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի Վահե Կարենի Սարգսյանի 06.08.2025թ-ի քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին որոշումը: |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 18-09-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 18-09-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Միքայելյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Վահե Սարգսյան Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին /Աջափնյակ/ ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ 06.08.2025թ-ի քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին որոշումը և վարույթը փոխանցել առաջին ատյանի քրեական դատարան՝ նոր քննության: |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 22-09-2025 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 15.2 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Քրեական գործով վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարացնելու մասին որոշում |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 22-09-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Ադրինե |
| Ազգանուն | Ղուկասյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Բեկթաշյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Հարությունյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 03-10-2025 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 13-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 27-11-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 19-01-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է ամբողջությամբ
| Ամսաթիվ | 19-01-2026 |
|---|---|
| Ստորադաս դատարանի դատական ակտը բեկանվել է | Բեկանվել է մասնակի և գործը բեկանված մասով ուղարկվել է ստորադաս դատարան նոր քննության |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Վահե |
| Ազգանուն | Սարգսյանի |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԴ1/3245/01/24 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան Նախագահող դատավոր՝ Ռ.Մարիկյան ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)` հետևյալ կազմով, նախագահությամբ դատավոր` Ա․Ղուկասյանի դատավորներ՝ Ա.Բեկթաշյանի Մ.Հարությունյանի քարտուղարությամբ՝ Ա.Կարապետյանի մասնակցությամբ` դատախազ՝ Ա.Միքայելյանի պաշտպաններ՝ Է.Խաչիկյանի Պ.Պետրոսյանի Վ.Հակոբյանի Վ.Զոհրաբյանի տուժող՝ Խ.Աֆրիկյանի տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ՝ Մ.Մանգասարյանի Ռ.Ասլանյանի մեղադրյալ՝ Վ.Սարգսյանի 2026 թվականի հունվարի 19-ին ք. Երևանում դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Վահե Կարենի Սարգսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 6-ի որոշման դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանի և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանի վերաքննիչ բողոքները, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Գործի դատավարական ընթացքը. 2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական գործը։ 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը: 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան): Առաջին ատյանի դատարանը 2025 թվականի օգոստոսի 6-ին որոշել է․ «Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: Թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել: Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել: (...)»։ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են ներկայացրել Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանը (այսուհետ նաև՝ Դատախազ) և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանը (այսուհետ նաև՝ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ)։ 2025 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության: 2․ Վերաքննիչ բողոքների քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը. Վահե Սարգսյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ «[Ն]ա, 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 10:40-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «Նիսսան» մակնիշի 37 MT 891 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մոնթե Մելքոնյան փողոցով՝ Կիևյան փողոցի կողմից դեպի Իսակովի պողոտայի ուղղությամբ ձախ եզրային գոտով 50-60 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Մոնթե Մելքոնյան փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող «Երևան Պարկ» ժամանցի կենտրոնի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36-րդ և 47-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ հետադարձ կատարելուց առաջ նախապես անվտանգ կերպով չի վերադասավորվել տվյալ ճանապարհահատվածում առկա արգելակման գոտի, այլ իր վարած ավտոմոբիլի ընթացքագոտուց ավելի ձախ դիրքով՝ արդեն իսկ արգելակման գոտի մուտք գործած և դրանով երթևեկող «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հ/հ-ի մոտոցիկլի առկայության պայմաններում՝ առանց համոզվելու երթևեկության անվտանգության մեջ, իրականացրել է դեպի ձախ մանևր, անվտանգ կերպով նախապես չի վերադասավորվել իր նախընտրած գոտի՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծելով վթարային իրավիճակ, դրանցով իսկ պայմանավորելով տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով բախվել է համընթաց՝ իր հետևից երթևեկող և իր ձախ կողմից վազանց իրականացնող Ալեն Խաչիկի Աֆրիկյանի վարած «Հոնդա» մակնիշի AD 406 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկից՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, ողնաշարի, զույգ վերին վերջույթների համակցված փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է Ալեն Աֆրիկյանի մահ։»։ Առաջին ատյանի դատարանը «Դատարանի իրավական դիրքորոշումները» բաժնում արձանագրել է․ «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված են մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ ըստ հանցանքների ծանրության աստիճանի: Մասնավորապես նշված հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հստակ սահմանված է, որ մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 41-րդ կետի և 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համադրման արդյունքում առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված՝ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ժամկետները սկսում են հոսել դատախազի կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնելու պահից: Նշված մեկնաբանությունը կարող է ճիշտ համարվել միայն այն պարագայում, եթե անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացնում: Ընդ որում, թեև ուղղակիորեն նման պահանջ օրենսգիրքը չի նախատեսում, սակայն օրենսգրքի վերաբերելի դրույթների համադիր վերլուծությունը վկայում է, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում նրան պետք է պատշաճ ծանուցվի այդ մասին, և նրան տրամադրվի մեղադրյալի կարգավիճակ: Դատարանի նման դիրքորոշումը, ի թիվս այլնի, բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումից, որով օրենսդիրը օրենքի էական խախտմամբ ստացված է համարել այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում՝ առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու: Ստացվում է, որ օրենսդիրը նման կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել: Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Հետևաբար, ակնհայտ է, որ նման ժամկետների սահմանմամբ օրենսդրի նպատակը չէր կարող նման անթույլատրելի իրավիճակների առաջացումը լիներ: Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՀԿԴ1/0037/01/23 գործի շրջանակներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված իրավական կարգավորումների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացման ժամկետներ, որն ուղղված է ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելու իրավաչափ նպատակի ապահովմանը։»: Ամփոփելով վերը վկայակոչած իրավակարգավորումները, այդ կարգավորումների նախատեսման նպատակի վերաբերյալ Դատարանի մեկնաբանությունը և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը՝ Դատարանն արձանագրում է. 1. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) քրեական հետապնդում է համարվում անձին քրեական մեղադրանքի մասին պաշտոնապես ծանուցումը, այն է՝ դատախազի կողմից անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման կայացումը: 2. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր: 3. Անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը: 4. Եթե, այնուամենայնիվ, փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում չի կայացվել, դեռևս չի նշանակում, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել: 5. Անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը: Այն դեպքերում, երբ անձը տարբեր պատճառներով չի գիտակցել, որ իր նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել, չի կարելի եզրակացնել, որ նրա նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել, նույնիսկ եթե վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները կարող են դրա մասին վկայել: 6. Փաստացի քրեական հետապնդման առկայության կամ բացակայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ նշանակություն չունի նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված լինել/չլինելու հարցը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: 7. Փաստացի քրեական հետապնդում չեն համարվում նաև այն դեպքերը, երբ անձը փաստացի թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել վարույթի առկայության մասին, կամ օրինակ՝ անձի ավտոմեքենան կանգնեցնելու արդյունքում ոստիկանության ծառայողը հայտնաբերել է իրավախախտումը, սակայն նա չի ձերբակալվել, և կասկածի շուրջ չի հարցաքննվել: 8. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետների սահմանման նպատակը երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ անձի գտնվելը կանխարգելելն է, և մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետներն ապահովելը: 9. Մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել: 10. Եթե լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը (անկախ այն հանգամանքից՝ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացվել է թե ոչ), և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան, քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման: 11. Նշված ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակահատվածը, երբ քրեական հետապնդումը կասեցվել է, կամ անձը թաքնվել է քննությունից կամ տեղյակ չի եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին կամ ողջամտորեն կարող էր տեղյակ լինել դրա մասին, սակայն չի գիտակցել այդ հանգամանքը և ըստ այդմ՝ անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Վերը նշված եզրահանգումների համատեքստում անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է. 1. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին հարուցվել է թիվ 60287423 քրեական գործը: 2. 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում առկա է գրառում. «Ինձ պարզաբանվեց մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, տրվեց սույն արձանագրության պատճենը: Քանի որ ըստ էության կասկածվում եմ հանցանք կատարելու համար, դեպքի օբյեկտիվ պատկերը հնարավոր կլինի ստանալ դեպքի վայրում հայտնաբերված «HEROY» տեսագրող սարքում հնարավոր տեսագրումով վերծանումով, իսկ իմ ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում է վերծանել տեսագրող սարքի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով 100% համապատասխանություն չեն լինի, առավել ևս գտնվում եմ հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում: Քանի որ ինձ բացատրվեց, որ իրավունք ունեմ օգտվել լռելու իրավունքից, ես օգտվում եմ նաև այդ իրավունքից:»: 3. 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացրել: 4. 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին քննիչը կազմել է մեղադրական եզրակացություն, որը 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին հսկող դատախազի կողմից վարույթի նյութերը հանձնվել է դատարան: 5. Դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալը հայտնել է, որ հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Վերը նշված փաստական հանգամանքները համադրելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Ընդ որում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան վերը նշված՝ նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ վերջին հանգամանքի տեսանկյունից փաստացի իրականացվող քրեական հետապնդումն ինքնին ենթադրում է, որ անձն անորոշ վիճակի մեջ է գտնվել, եթե հակառակը չի պնդում, կամ գործով չի հաստատվում, որ նա անորոշ վիճակի մեջ չի գտնվել: Ընդ որում, Վահե Սարգսյանի նկատմամբ նման միջամտության պայմաններում, քննիչն իրավացիորեն նրան պարզաբանել է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, որպեսզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետի հիման վրա հետագայում ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի չճանաչվեն: Նման պայմաններում, Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին լրացել է մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ քրեական հետապնդման առավելագույն՝ հնգամսյա ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: (...)»: 3․ Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը, պահանջները, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները. Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում. 3.1. Դատախազը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Գտնում եմ, որ մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելով և քրեական գործով վարույթը կարճելով թույլ է տվել դատական սխալ, այն է՝ թույլ է տրվել նյութական և դատավարական նորմերի սխալ կիրառում, առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա: (…) Դատարանը ապացույցների հետազոտումն ավարտելուց հետո քննարկել է մեղադրյալի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից փաստացի քրեական հետապնդում իրականացված լինելու և ըստ այդմ՝ քրեական հետապնդման ժամկետները անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին պաշտպանի միջնորդությանը և գտել է, որ նշված փաստական հանգամանքները համադրելով «քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա կատարված եզրահանգումների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ից իրականացվել է փաստացի քրեական հետապնդում, քանի որ այդ օրվանից սկսած նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, մասնավորապես՝ նրան պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, և նրա մոտ անորոշության զգացում է առաջացել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ: Դատարանը հիմք ընդունելով վերոգրյալը և իր որոշման մեջ վկայակոչված իրավական նորմերը արձանագրել է, որ լրացել է Վահե Սարգսյանի քրեական հետապնդման ժամկետը և որոշում է կայացրել Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով, այն է՝ լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան: (…) Հիմք ընդունելով դատախազությանը Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն՝ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դատախազին տալով քրեական հետապնդում հարուցելու, չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու, քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու կամ վերսկսելու բացառիկ լիազորությունը: Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է մեծամասամբ կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև վարութային հիմնական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը։ Այս հանգամանքների ամբողջությամբ էլ բացատրվում է դատախազի կողմից քրեական հետապնդումը տնօրինելու իրավասությունը միանձնյա կրելու և իրականացնելու օրինաչափությունը, ինչպես նաև այլ սուբյեկտների, մասնավորապես՝ քննիչի և քննչական մարմնի ղեկավարի կողմից դրանից բխող լիազորությունները կրկնօրինակելու անթույլատրելիությունը։ Հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է։ Կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը «հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին» որոշում կայացնելն է։ Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները։ Այս մոտեցումը բացատրվում է հայեցակարգային մի քանի լուծումներով․ - քրեական հետապնդման չենթարկված, այսինքն՝ մեղադրյալ չհանդիսացող անձը կարող է ձերբակալվել միայն հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում, - այդ անձին պետք է մեղադրանք ներկայացվի սեղմ ժամկետում, - ձերբակալման կարճաժամկետ բնույթը, ինչպես նաև ձերբակալվածին մեղադրանք ներկայացնելու հիմքերի հնարավոր անբավարարությունը թույլ չեն տալիս այն գնահատել որպես քրեական հետապնդման հարուցում, քանզի վերջինս ենթադրում է դրա իրականացում տևական ժամանակահատվածի ընթացքում, - Օրենսգիրքն այլևս չի նախատեսում այնպիսի սուբյեկտ, ինչպիսին կասկածյալն է, - խափանման միջոց կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի, այսինքն՝ արդեն իսկ քրեական հետապնդման ենթարկված անձի նկատմամբ։ Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները։ Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար մեղադրյալի կարգավիճակի համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից։ Այս կարգավորումն անձի համար հանդիսանում է երաշխիք, որ մինչդատական վարույթում նրա նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը անողջամիտ երկար կամ հավերժ չտևի։ Վերը մեջբերված իրավանորմերի լույսի ներքո գնահատելով դատարանի կայացրած որոշումը գտնում եմ այն անհիմն է և չպատճառաբանված, դատարանը յուրովի է մեկնաբանել հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսելու պահը. Այսպես. - Դատարանի այն դիրքորոշումը, որ անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում դատախազն անմիջապես անձի նկատմամբ պետք է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնի և նշվածը՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումներից բխեցնելն անհիմն է և չպատճառաբանված, քանի որ նման դիրքորոշումն առաջին հերթին հակասում է ՀՀ Սահմանադրության 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետին, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասին։ Նման դիրքորոշման պայմաններում ստացվում է, որ քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում քննիչի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորումների պահպանման պայմաններում իրականացված քննչական գործողությունից հետո դատախազության /դատախազի/ բացառիկ լիազորությունը՝ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելը, ըստ էության դառնում է պարտադիր, ինչն անընդունելի է և չի բխում ՀՀ Սահմանադրությամբ, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգավորումներից: - Դատարանի այն դիրքորոշումը, որ օրենսդրի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգավորմամբ փորձել է բացառել հնարավոր այն անթույլատրելի իրավիճակները, երբ անձը անորոշ վիճակում երկար ժամանակ առանց մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի (օրինակ՝ վկայի դատավարական կարգավիճակում) գտնվի փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում, և այդ ընթացքում ապացույցներ ձեռք բերվեն: Հետևաբար, օրենսդիրը չէր կարող մի դեպքում անթույլատրելի համարել անձի նկատմամբ փաստացի քրեական հետապնդումը՝ այդ ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները օրենքի էական խախտմամբ ստացված գնահատելով, սակայն հնարավորություն տար անձի նկատմամբ առանց նրան պատշաճ ծանուցելու (առանց քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման) երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնել: Դատարանի գնահատմամբ՝ հենց նաև վերը նշված իրավիճակը բացառելու նպատակով էլ օրենսդիրը սահմանել է մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու առավելագույն ժամկետները՝ դրանով փորձելով նման դեպքերում կանխարգելել երկար ժամանակ անորոշ վիճակում փաստացի քրեական հետապնդման մեջ գտնվելը և ապահովել մինչդատական վարույթում գործերի քննության ողջամիտ ժամկետները: Այլ մեկնաբանման պարագայում նշված ժամկետների սահմանումը կդառնա ձևական, ինքնանպատակ և առարկայազուրկ, քանի որ անձի նկատմամբ երկար ժամանակ փաստացի քրեական հետապնդման պայմաններում դատախազը կարող է նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել ձևականորեն՝ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելուց անմիջապես առաջ՝ ընդհուպ նախորդ կամ նույն օրը: Այսպիսով՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսվում է անձի նկատմամբ դատախազի կողմից հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելու պահից, հաշվի առնելով ՀՀ Սահմանադրությամբ և ՀՀ քրեական դատավարությամբ ամրագրված դատախազության (դատախազի) բացառիկ լիազորությունը և այն չի կարող գերազանցել Օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետները, ժամկետների հոսքը որոշում կայացնելու պահից հաշվարկելն արդարացված է (իրավաչափ է) այն պատճառաբանությամբ, որ միայն որոշման առկայության պայմաններում է հնարավոր քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել անձի (մեղադրյալի) իրավունքները և ազատությունները, իսկ սույն դեպքում Վահե Կարենի Սարգսյանին, դեռևս վկայի կարգավիճակում «մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները» բացատրելու մասին արձանագրությամբ, վերջինիս իրավունքները և ազատությունը չի սահմանափակվել, այլ ընդհակառակը՝ նրան հնարավորություն է տրվել վկայի կարգավիճակում օգտվելու ավելի լայն՝ մեղադրյալի իրավունքներից, մասնավորապես՝ պահպանել լռություն կամ ցուցմունք տալ, փաստաբանը հանդես գա որպես պաշտպան և դատավարությամբ սահմանված այլ իրավունքներից, վերջինս վկայի կարգավիճակում մեղադրյալի պարտականություններով օժտված չի եղել, քանի որ նրա նկատմամբ դեռևս հարուցված չի եղել հանրային քրեական հետապնդում, խափանման միջոց կիրառված չի եղել և այդ պարտականությունները վարույթի հիշյալ փուլում ունենալով անհրաժեշտությունն էլ չի եղել, ավելին՝ Վահե Սարգսյանին մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանալուց հետո, վերջինս օգտվել է լռելու իրավունքից և ցուցմունք չի տվել, հարցերին չի պատասխանել, իսկ վերջինիս մեղավորությունը վարույթով հինավորվել է պատշաճ կարգով ձեռք բերված ապացույցներով: Դատարանի տրամաբանությամբ իմաստազրկվում է հիմնավոր կասկածի ինստիտուտը, քանի որ, եթե անհրաժեշտություն է առաջանում որևէ մեկին հարցաքննել որը թեկուզ ենթադրությունների մակարդակով կարող է կատարած լինել տվյալ հանցանքը, ապա անհրաժեշտ է անմիջապես հարուցել քրեական հետապնդում, անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պահանջը, այն է՝ «անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա», հետևաբար դատարանի մեկնաբանությամբ պետք է անտեսել նաև Վճռաբեկ դատարանի և ՄԻԵԴ մի շարք որոշումներ, որոնցով անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել և անձի իրավունքները կարող են սահմանափակվել բացառապես հիմնավոր կասկածի շեմն հաղթահարելու դեպքում, այլապես, չբացահայտված հանցագործություններով վկայի դատավարական կարգավիճակում որևէ անձի չպետք է հարցաքննել, նկատի ունենալով, որ տվյալ հանցանքը տեսականորեն կարող է կատարած լինել ցանկացած անձ: Դատարանի մոտեցմամբ առաջնորդվելու դեպքում ամենուրեք պետք է խախտել անձանց իրավունքները, ընդ որում խախտումը պետք է կայանա իրավունքների կոպիտ կերպով սահմանափակմամբ, այն է ամենաչնչին կասկածի կամ ենթադրության դեպքում պետք է հարուցել հանրային քրեական հետապնդում, ավելին՝ նման մոտեցմամբ դատարանը խրախուսում է անձանց զրկել լայն իրավունքներից՝ պաշտպան ունենալու, լռելու, միջնորդություններ ներկայացնելու և այլն, իսկ որոշ հանցատեսակների դեպքում քրեական վարույթով որևէ մեկի նկատմամբ պետք է ակնհայտ ապօրինի քրեական հետապնդում հարուցել, օրինակ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների դեպքում վթարի ենթարկված երկու վարորդներին անհրաժեշտ է հարցաքննել և դժվար թե որևէ մեկը պատկերացնի, որ այդ հարցաքննությունները կարող են անցնել առանց մեղադրական հարցադրումների, իսկ վերջնարդյունքում վարորդներից մեկն անմեղ է, սակայն դատարանի մոտեցմամբ բոլոր դեպքերում երկու վասրորդների նկատմամբ էլ պետք է հարուցել քրեական հետապնդում, որոնցից մեկինը կլինի ակնհայտ ապօրինի: Պետք է փաստել այն, որ Վահե Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում է կայացվել 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին և միայն նշված որոշումը կայացնելուց հետո վարույթն իրականացնող մարմինը հնարավորություն է ունեցել սահմանափակելու անձի իրավունքները և ազատությունները, վարույթն իրականացնող մարմինը 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ին մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրել է բացակայելու արգելքը, որից հետո՝ շուրջ 14 օր անց, դատավարությամբ սահմանված քրեական հետապնդման ժամկետի պահպանմամբ, 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին, քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Դատարան, հետևաբար մեղադրյալ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելով և քրեական գործով վարույթը կարճելով թույլ է տվել դատական սխալ: (…)»։ Արդյունքում՝ Դատախազը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության: 3.2. Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Հարգելի՝ Վերադաս դատարան, սույն բողոքը ներկայացվում է այն հիմնավորմամբ, որ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ուսումնասիրելով դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը, այն համադրելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներին և փաստական տվյալներին՝ գտնում եմ, որ դատարանը 2025 թվականի օգոստոսի 06-ի թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարոցը կարճելու մասին որոշմամբ թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում ինչը հանգեցրել է անհիմն և ապօրինի դատական ակտի կայացման, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ուստի գտնում եմ, որ Դատարանի վերոնշյալ որոշումը ենթակա է ամբողջությամբ բեկանման հետևյալ պատճառաբանությամբ. (…) Վերոգրյալ իրավական նորմերի համատեքստում վերլուծելով 2025 թվականի օգոստոսի 06-ի թիվ ԵԴ1/3245/01/24 քրեական գործով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճառաբանական մասում առկա պնդումները՝ հարկ է փաստել հետևյալը. Անդրադառնալով Դատարանի այն պնդմանը, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդում է համարվում, եթե նրա վիճակին էական միջամտություն է տեղի ունեցել, օրինակ՝ անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննվել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան արվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, պետք է փաստել, որ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով օրենսդիր մարմինը հրաժարվել է «կասկածյալին» վարույթի մասնավոր մասնակից համարելուց, վերջինիս համար ինքնուրույն կարգավիճակ սահմանելուց, ինչպես նաև նրա իրավունքներն ու պարտականությունները նախատեսելուց: 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքով, ի տարբերություն քրեական դատավարության նախորդ օրենսգրքի, էապես փոխվել է ձերբակալման հայեցակարգը, որով հարկադրանքի այդ միջոցի սահմանման առանցքում դրված է ոչ թե հաջորդաբար իրականացվող որոշակի գործողություններ, որոնցից վերջինը կատարելու պահից միայն հնարավոր է խոսել ձերբակալման մասին, այլ այն ըստ էության սահմանվում է մարդու և նրա իրավունքների դիտանկյունից՝ արձանագրելով, որ անձին ազատությունից զրկելու առաջին իսկ պահից անձն ունի ձերբակալվածի կարգավիճակ, եթե կասկածվում կամ մեղադրվում է հանցագործության համար: Օրենսդրի նման տրամաբանությունից էլ բխում է ձերբակալված անձին իրավունքների լայն շրջանակի տրամադրումը: Ուստի, վերլուծելով Դատարանի կողմից առաջ քաշված վերոգրյալ պնդումը, և այն վերլուծելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի ներկայումս գործող կարգավորումների հետ, պետք է եզրակացնել, որ ներկայումս անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով անձին ձերբակելու ինստիտուտը ամբողջովին տարրանջատված է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու և մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապդում իրականացնելու ինստիտուտներից, օրենսդրի կողմից սահմանվել են համապատասխան պայմանները ձերբակալված անձի հետ որևէ քննչական կամ վարութային գործողություն կատարելու ընթացքում վերջինիս իրավունքները և ազատությունները անհարկի չսահմանափակելու համար: Այս համատեքստում անհրաժեշտ եմ համարում նշել, որ Վահե Սարգսյանը սույն քրեական գործով չի ձերբակալվել, ինպես նաև պետք է փաստել, որ ներպետական օրենսդրությամբ սահմանված կաննոնները ամբողջությամբ պաշտպանել են Վ.Սարգսյանի իրավունքներն անհարկի սահմանափակումներից և առկա չէ որևէ հակասություն Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի կարգավորումների հետ: Հետևաբար, Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է: Անդրադառնալով Դատարանի հաջորդ պնդմանը, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստաթղթային (ձևական) և փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդումները ժամանակագրական առումով պետք է համընկնեն: Այսինքն՝ եթե անձը վարույթի շրջանակներում ձերբակալվել է, նրան ներկայացվել են մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, նա հարցաքննկել է ենթադրյալ հանցանք կատարած լինելու կասկածի շուրջ, նրան տրվել են մեղադրական բովանդակությամբ հարցեր, դրան անմիջապես պետք է հետևի դատախազի կողմից նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշումը, հարկ է փաստել, որ հիմք ընդունելով դատախազությանը ՀՀ Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն՝ 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դատախազին տալով քրեական հետապնդում հարուցելու, չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու, քրեական հետապնդման ժամկետը երկարացնելու, կասեցնելու կամ վերսկսելու բացառիկ լիազորություն; Հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է: Կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը դատախազի կողմից համապատասխան որոշում կայացնելն է: Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները: Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները: Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակի համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից: Բացի այդ, այս համատեքստում էական է օրենսդրական այն պահանջը, որ անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն վերջինիս կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա: Նման կարգավորման նպատակն անձի նկատմամբ բավարար տվյալների բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու հնարավորությունը բացառելն է, քանի որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունեցող անձի նկատմամբ վարույթն իրականացնող մարմինն իրավասու է կիրառել խափանման միջոցներ՝ դրանցից բխող սահմանափակումներով: Ուստի, նկարագրված իրավիճակը բացառելու նպատակով օրենսդիրը հաստակ սահմանել է անձի իրավական կարգավիճակը, վերջինիս հասանելի իրավունքներով և պարտականություններով հանդերձ, որպեսզի անձի նկատմամբ բավարար տվյալների բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու և վերջինիս իրավունքներն անհարկի սահմանափակելու հնարավորությունը բացառվի հենց օրենսդրական մակարդակում: Հիշյալ մեկնաբանության պայմաններում ստացվում է, որ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու յուրաքանչյուր դեպքում բավականին սեղմ ժամկետում պետք է կայացվի անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կամ հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահից հոսում է՝ անկախ դատախազի որոշման առկայությունից: Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները: Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակից բխող սահմանափակումների հստակեցման համար Օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից: Վերոգրյալ համատեքստում գնահատելով Վահե Սարգսյանին վերագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ հանդիսացող հանգամանքները, հարկ է փաստել, որ տվյալ իրավիճակում առանց հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու հնարավոր չէ հաստատված համարել նշված հանցակազմի հատկանիշների առկայությունը: Այս համատեքստում անհրաժեշտ եմ համարում նշել, որ սույն քրեական գործով դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր թիվ 06762408 եզրակացությունը կազմվել է 2024թ. հունիսի 14-ին: Մուտքագրվել է ՃՏՀ քննության բաժնում՝ 09.07.2024թ.: Քննարկվող եզրակացության պատճեն ուղարկվել է վկա Վահե Կարենի Սարգսյանին 2024թ. հուլիսի 12-ին և միաժամանակ նրան պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով սահմանված միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքը, և օգտվելով իր իրավունքից 2024թ. հուլիսի 29-ին ՃՏՀ քննության բաժնում մուտքագրվել է Վահե Կարենի Սարգսյանի փաստաբան՝ Վահագն Հակոբյանի «բողոք» վերնագրով միջնորդությունը կրկնակի դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին: Հետևաբար, վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահը «փաստացի» հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հաշվարկի սկիզբ համարելու որևէ հիմք գործող օրենսդրությամբ առկա չի եղել: Այսինքն՝ Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է: Քրեական վարույթ նախաձեռնելու համար անհրաժեշտ է առերևույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդում, մինչդեռ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար Օրենսդիրը նախատեսել է վերը թվարկված իրավիճակներից առավել բարձր ապացուցողական շեմ՝ անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի առկայություն: Այս համատեքստում հատկանշական է, որ քննարկվող հանցակազմի պարագայում պարտադիր ապացուցման ենթակա փաստերը, որոնք կազմում են տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, հնարավոր է պարզել բացառապես փորձաքննությունների՝ հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտությունների իրականացման արդյունքում, որը ենթադրում է օբյեկտիվորեն ավելի երկար ժամանակահատված, ուստի որևէ կերպ հնարավոր չէ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու համար անհրաժեշտ ապացուցողական շեմը նույնացնել հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար նախատեսված օրենսդրական չափանիշների հետ և հետևանքները՝ քրեական հետապնդման ժամկետների տեսքով տարածել վերը նկարագրված իրավիճակի վրա: Այսինքն՝ բավարար փաստերի բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու, անձի իրավունքներն ու ազատություններն անհարկի սահմանափակելու որևէ նախադրյալ առկա չի եղել: Այս առումով հարկ է նաև նկատի ունենալ, որ ապօրինի հարուցված կամ անհիմն չդադարեցված քրեական հետապնդումը հետագայում մեղադրյալին իրավաչափ հնարավորություն է տալու պետությունից իրեն պատճառված վնասների հատուցում պահանջել, որպիսի իրավիճակը նույնքան անընդունելի է: Վերոգրյալը փաստում է, որ Դատարանի կողմից ներկայացված մեկնաբանության պայմաններում, յուրաքանչյուր դեպքում, մեղսագրվող հանցագործության հանցակազմի հատկանիշների առկայությունն ստուգելու, հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու անհրաժեշության պարագայում անգամ, պետք է կայացվի հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում, սակայն, նման մեկնաբանությամբ առաջնորդվելու պարագայում առարկայազրկվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված ցանկացած՝ այդ թվում ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում չիրականցնելու ընթացակարգը և Օրենսդիրի կողմից կնախատեսվեր բացառապես հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հնարավորություն: Ինչ վերաբերում է Վահե Սարգսյանի հարցաքննության ընթացքում վերջինիս մեղադրական բովանդայության հարցադրումներ կատարելուն, հարկ է փաստել, որ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Կարենի Սարգսյանին առաջարկվեց վկայի դատավարական կարգավիճակում ցուցմունք տալ դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ, մասնավորապես դեպքին նախորդող, կոնկրետ դեպքի և դրան հաջորդող պահերը, սակայն Վահե Սարգսյանը հայտնել է, որ իր մասնակցությամբ տեղի է ունեցել մահվան ելքով ավտովթար, որի արդյունքում ինքը դեռևս գտնվում է հեգեպես անհավարակշիռ վիճակում և այժմ այդ վիճակից ելնելով պատրաստ չէ ցուցմունք տալ և հարցերին պատասխանել՝ խնդրելով հարցաքննությունը հետաձգել մի քանի օրով: Այնուհետև Վահե Սարգսյանը 2023 թվականի դեկտեմբերի 06-ին վկայի դատավարական կարգավիճակում, ըստ տուժող կողմի, դեպքի փաստական հանգամանքներին չհամապատասխանող և անարժանահավատ ցուցմունք է տվել, որի ընթացքում նրան մեղադրական բովանդակության կամ մերկացնող հարցադրումներ չեն արվել, այլ Վահե Ավետիսյանը ազատ պատմել է դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ իր տեսակետը: Բացի դրանից քրեական գործով նրան վկայի դատավարական կարգավիճակում՝ ծանոթացրել են փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշումները և ուղարկվել են փորձագետների եզրակացությունների պատճեները և անգամ խոսք չի եղել նրան որևէ արարքում «կասկածելու կամ մեղադրելու» մասին: Ուստի, Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումը ևս չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումներից և զուրկ է նորմատիվ-իրավական հիմքերից: Անդրադառնալով Դատարանի այն պնդումներին, համաձայն որի անձի նկատմամբ փաստացի (բովանդակային) քրեական հետապնդման առկայության հարցը գնահատելիս վճռորոշ է նաև անորոշության մեջ գտնվելու վերաբերյալ նրա ընկալումը, եթե այնուամենայնիվ այդ ընթացքում անձը անորոշության զգացում է ունեցել իր ապագայի վերաբերյալ՝ կապված քրեական հետապնդման առկայության հետ, և հաստատված է համարել մեղադրյալի այն հայտարարությունները. «քննիչը իրեն մի անգամ ասել է, որ երկրից չի կարող դուրս գալ, սակայն չի հիշում, թե դա երբ է եղել: Նախաքննության ընթացքում փորձել է այլ երկիր գնալ, սակայն չի ստացվել, բայց չի հիշում, թե երբ: Չի հիշում, թե ինքը քննիչի մոտ հայտարարություն արել է, թե՝ ոչ: Հարցաքննվելուց հետո հոգեպես ծանր վիճակում է եղել, մտածել է դեպքի մասին: Մտածել է, թե երբ կավարտվի քրեական գործը և ինչպես կավարտվի: Իրեն հարցաքննության կանչելուց հետո հասկացել է, որ ինչ-որ բանում մեղադրում են: Ցանկացել է գործերով գնալ Եգիպտոս և Ռուսաստան: Չի հիշում, թե ով է ասել, որ արգելք է դրված: Երկու դեպք է եղել, երբ ցանկացել է ՀՀ-ից գնալ: Քննիչին զանգել է, սակայն չի հիշում, երբ է զանգել: Երբ իրեն մեղադրյալի իրավունք և պարտականություն են բացատրել, հասկացել է, որ մեղադրյալի կարգավիճակ ունի: Այդ ժամանակ իրեն բացատրվել է վիճակը և ինքը գիտակցել է, որ չի կարող երկրից դուրս գալ: Քննիչի կողմից տրված հարցերը չի հիշում», հարկ է արձանագրել, որ Վահե Սարգսյանի կողմից քրեական վարույթի ընթացքի վերաբերյալ անհանգստություն ապրելու հանգամանքը չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով, քրեական գործի քննության ընթացքում չի հաստատվել վերջինիս կողմից նախաքննության ընթացքում քրեական վարույթի ընթացքով անհանգստացած լինելու հանգամանքը, ավելին, դեռևս 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին տեղի ունեցած հարցաքննության ընթացքում փաստաբանի մասնակցությամբ Վահե Սարգսյանին պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածով նախատեսված մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները, հարցաքննության ընթացքում վերջինս տեղեկացել է, որ հարցաքննվում է թիվ 60287423 քրեական վարույթի շրջանակներում և տեղեկացվել է այն մասին, որ վարույթն իրականացվում է ՀՀ ՔԿ ՃՏՀ քննության բաժնում: Քրեական վարույթի նախաքննության ողջ ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածով նախատեսված մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանված լինելու պայմաններում Վահե Սարգսյանի կամ նրա փաստաբանի կողմից որևէ բողոք, դիմում կամ միջնորդություն վերը նշված քննչական բաժին կամ հսկողություն իրականացնող դատախազին չի ստացվել, ինչը վկայում է այն մասին, որ մեղադրյալի կողմից դատարանում կատարված հայտարարությունն անհանգստության մասին զուրկ է փաստական հիմքերից և չի կարող քրեական վարույթի մինչդատական և դատական քննության շրջանակներում հետազոտված ապացույցներից անջատ, ինքնին վկայի անձի մոտ անորոշության կամ անհանգստության առկայության մասին, իսկ ինչ վերաբերվում է ՌԴ կամ Եգիպտոս գնալու մասին, չի կարողացել պարզաբանել, թե ինչ գործով, երբ և կոնկրետ, որ քաղաք է ցանկացել գնալ, նշել է, որ չի փորձել ՀՀ սահմանը հատել, չնայաց, որ առաջին իսկ օրվանից ունեցել է փաստաբան, որով իրավական պաշտպանություն է ունեցել: Ինչ վերաբերվում է մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները ծանոթացնելու մասին արձանագրության ներքևի հատվածում Վահե Սարգսյանի գրառմանը, ապա Վահե Սարգսյանը ընտրելով ոչ արդարացված մարտավարություն փորձ է կատարել ծանոթանալ տուժողի մոտ գտնվող «HERO 4» տեսագրող սարգում հնարավոր տեսաձայնագրությունը՝ դեպքի փաստական հանգամանքների մասին, որից հետո նոր ցուցմունք տալ տեղի ունեցած վթարի մասին, ինչն ի զարմանս տուժող կողմին բացահայտ արտահատել է, նշելով, որ իմ տված ցուցմունքը կարող է ընկալվել սուբյեկտիվ, ուստի խնդրում եմ վերծանել տեսագրող սարգի տեսաձայնագրությունը, որից հետո հարցաքննեն ինձ, քանի որ ինչպես նշեցի իմ ընկալումները և տեսագրությունը հնարավոր է ամբողջ ծավալով (100 տոկոսով) համապատասխանատվության չեն լինի: Ինչպես հայտնի է ճշմարտությունը մեկն է լինում և այն չի կարող տարբերվել 100 տոկոսով: Դրանով մեղադրյալը ցանկացել է իմանա տեսանկարահանող սարքի տեսաձայնագրության առկայության մասին, որից հետո որոշել թե ինչպիսի ցուցմունք պետք է տրվի և համոզվելով, որ տեսաձայնագրությունը բացակայում է 06.12.2023թ. տվել է դեպքի փաստական հանգամանքներին չհամապատասխանող և անարժանահավատ ցուցմունք: Ապացույցների գնահատումը, որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի վերաբերելիության թույլատրելիության, հավաստիության և հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին: Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի վարույթի, համար նշանակություն ունեցող բոլոր հանգամանքների համակողմանի, անաչառ և պատշաճ քննությունը: Գնահատման ենթակա են ինչպես ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, այնպես էլ աղբյուրները: Ապացույցների գնահատումը համապատասխան որոշումներում պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների ձևով՝ հիմնավորելով, թե ինչու որոշ ապացույցներ դրվել են որոշման հիմքում, իսկ մյուսները մերժվել են՝ ճանաչվելով ոչ հավաստի: Նման պայմաններում անհասկանալի է, թե որ ապացույցների բավարար համակցության արդյունքում է Վահե Սարգսյանի կողմից կատարված հայտարարությունն անհանգստության վերաբերյալ Դատարանի կողմից գնահատվել հավաստի և դրվել որոշման հիմքում, որպես վճռորոշ հանգամանք, այս պարագայում Դատարանի կողմի թույլ է տրվել ապացույցի կամայական գնահատում, որը հիմնված չէ քրեական գործով հետազոտված վերաբերելի, հավաստի և գոյացման աղբյուրի տեսանկյունից արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցության վրա, ուստի Դատարանի վերոգրյալ պնդումը ևս անհիմն է և չի բխում հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներից: Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն պնդմանը, համաձայն որի' մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու ժամկետները սկսում են հոսել ինչպես ձևական (փաստաթղթային), այնպես էլ բովանդակային (փաստացի) քրեական հետապնդման սկսման պահից: Երկու տեսակի հետապնդումների առկայության դեպքում քրեական հետապնդման սկիզբ պետք է համարել այն ժամկետը, որն ավելի վաղ է եղել, պետք է փաստել, որ հաշվի առնելով քրեական վարույթում ներգրավված անձանց համար վարույթը հնարավոր սեղմ ժամկետներում ավարտելու կարևորությունը, Օրենսգիրքը սկզբունքի մակարդակի է բարձրացրել նախաքննությունը և դատաքննությունը ողջամիտ ժամկետում ավարտելու պահանջը, որի հիման վրա և ի կենսագրծումն այդ պահանջի Օրենսգրում նախատեսվել են հատուկ կարգավորումներ: Քրեական վարույթի ժամկետի ողջամտությունը գնահատելիս, կարևոր նշանակություն ունեն վարույթի բարդությունը, դրանում ներգրավված անձանց բազմաքանակությունը, ընդհանուր առմամաբ նրանց դրսևորած վարքագիծը և վարույթի բնականոն ընթացքին հակազդելու հանգամանքը, սակայն, ամեն դեպքում առանցքային նշանակություն ունի վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը՝ ուղղված ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելուն: Քանի որ մինչդատական վարույթն ուղեկցվում է անձի իրավունքները սահմանափակող դատավարական հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ, Օրենսգիրքը, սահմանելով յուրաքանչյուր մեղադրյալի՝ ողջամիտ ժամկետում դատարանի առջև կանգնելու իրավունքը, պարտավորեցնում է քրեական հետապնդման մարմիններին հնարավոր սեղմ ժամկետում ավարտել մինչդատական վարույթը և մեղադրյալին ընձեռել հրապարակայնության և մրցակցության պայմաններում իրեն առաջադրված մեղադրանքը դատարանում վիճարկելու հնարավորություն, կամ, որպես դրան այլընտրանք՝ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել, հետևաբար՝ այդ մասով ավարտել քրեական վարույթը: Օրենսգիրքը հրաժարեց նախաքննության ժամկետ սահմանելու՝ նախկին օրենսդրության անտրամաբանական կարգավորումից: Թեև Օրենսգիրքը ներկայիս օրենսգիրքը հրաժարվել է նախաքննության ժամկետների սահմանում, այնուամենայինվ նախատեսել է մինչդատական վարույթի ժամկետի ողջամտության երաշխավորմանն ուղղված քրեական հետապնդման ժամկետներ, որոնք անմիջականորեն կապված են քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշման կայացման և քրեական վարույթում մեղադրյալի ի հայտ գալու հետ, քրեական հետապնդման հարցի լուծումն այլևս վարույթի շրջադարձային ենթափուլ է դարձել: Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը: Վերոգրյալ վերլուծության համատեքստում վերլուծելով Դատարանի կողմից ներկայացված պնդումը, հարկ է արձանագրել, որ թիվ 60287423 քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում օբյեկտիվորեն գոյություն են ունեցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, որոնց հաստատման կամ հերքման համար անհրաժեշտ է եղել իրականացնել հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ, և հենց այդ նկատառումներից ելնելով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից վարույթը նախաձեռնելուց անմիջապես հետո կայացվել են համապատասխան որոշումներ փորձաքննություններ նշանակելու մասին, որոնց եզրակացություններն ստացվել են 2024թ. հունվարի 31-ին, 2024թ. մարտի 18-ին և 2024թ. հուլիսի 09-ին, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ կասկածի տակ դնել վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը, և հենց այս հանգամանքն հաշվի առնելով, պետք է սույն քրեական գործով գնահատել ոչ միայն քրեական վարույթի ողջամիտ ժամկետը այլ նաև մեղադրյալի կարգավիճակի հետ անխզելիորեն կապված քրեական հետապնդման ժամկետները: Նման պայմաններում պետք է արձանագրել, որ քրեական վարույթի նախաքննության ողջամիտ ժամկետները խախտված չեն, իսկ վարույթով օբյեկտիվորեն տևական ժամանակ պահանջող գործողությունների առկայության պայմաններում քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետները «փաստացի» քրեական հետապնդման ժամկետների հետ նույնացնելու և միաժամանակ սկսվելու հիմքերը նորմատիվ-իրավական հիմքերը բացակայում են, այսինքն՝ Դատարանի՝ վերը նշված պատճառաբանությունը և անհիմն է և հանդիսանում է սուբյեկտիվ մեկնաբանության հետևանք: Ամբողջացնելով վերոգրյալը, հարկ է փաստել, որ Դատարանի կողմից խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի պատշաճ ապացուցման սկզբունքը, եզրափակիչ դատավարական ակտը հիմնված չէ հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա: (…)»։ Արդյունքում՝ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության: 4․ Վերաքննիչ դատարանում կողմերի ներկայացրած բացատրությունները. Դատախազ Ա.Միքայելյանը, ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իր բացատրությունները, պնդեց իր ներկայացրած բողոքը և խնդրեց բավարարել։ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Մ.Մանգասարյանը և Ռ.Ասլանյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իրենց բացատրությունները, պնդեցին ներկայացրած բողոքը և խնդրեցին բավարարել։ Տուժող Խ.Աֆրիկյանը միացավ իր լիրազոր ներկայացուցիչների դիրքորոշմանը։ Պաշտպաններ Է.Խաչիկյանը, Պ.Պետրոսյանը, Վ.Հակոբյանը և Վ.Զոհրաբյանը, ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իրենց բացատրությունները, առարկեցին վերաքննիչ բողոքների դեմ և խնդրեցին դրանք մերժել։ Մեղադրյալ Վ.Սարգսյանը միացավ պաշտպանների դիրքորոշմանը։ 5․ Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»: ՀՀ Սահմանադրության 176-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 2. Դատախազությունն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով՝ 1) հարուցում է քրեական հետապնդում. (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոնշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը. (...) 41) քրեական հետապնդման հարուցում` դատախազի կողմից անձի ենթադրյալ հանցավոր արարքը նկարագրող և դրա իրավական գնաhատականը պարունակող որոշում կայացնելը կամ ենթադրյալ տուժողի կողմից դատարան քրեական հայց ներկայացնելը. (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝ « (...) 3. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված են համարվում այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել` (...) 4) քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում` առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու. (...)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա: (...)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան` (...) 2. հինգ ամիս` միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով. (...)»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր: 2. (...) 3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը: (...)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝ պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով: (...)»։ Վերոգրյալ իրավական նորմերի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հիմք ընդունելով դատախազությանը Սահմանադրությամբ վերապահված քրեական հետապնդում հարուցելու բացառիկ գործառույթը, օրենսդիրը մանրամասնել և հստակեցրել է այն։ Մասնավորապես՝ դատախազին տալով նաև քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ այն դադարեցնելու մենաշնորհ, ինչպես նաև քրեական հետապնդմանն առնչվող մյուս հարցերում նրան հատկացնելով վճռական դերակատարություն, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքն ըստ էության ամրագրել է մինչդատական վարույթում քրեական հետապնդման տնօրինման դատախազի եզակի իրավասությունը։ Միաժամանակ դրա տարանջատումը մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության գործառույթից ավելի է ընդգծում քրեական հետապնդման ինքնուրույնությունն ու առանձնահատուկ նշանակությունը։ Դատախազը պետության քրեական քաղաքականությունն իրացնող և դրա համար հաշվետու պաշտոնատար անձ է, որին պատկանում են քրեական հետապնդում հարուցելու, ինչպես նաև դրանից ձեռնպահ մնալու բացառիկ լիազորությունները։ Նա պատասխանատու է քրեական հետապնդման հարուցման, չհարուցման և դադարեցման իրավաչափության համար և, որպես այդ պատասխանատվությունից բխող օրինաչափ լծակ, իրավասու է հանձնարարություններ տալ քննիչին՝ քրեական հետապնդման հարուցման կամ դադարեցման հարցը լուծելու համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները պարզելու առումով։ Ուստի` տրամաբանական է, որ քրեական հետապնդմանը վերաբերող բոլոր որոշումները կայացնում է միայն դատախազը (հսկող կամ վերադաս)։ Վերոնշյալ մոտեցման յուրահատկությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ քրեական հետապնդման հարցի լուծումն այլևս վարույթի շրջադարձային ենթափուլ է դարձել։ Քրեական հետապնդման հարուցումից, հետագա իրականացումից կամ դրանից հրաժարվելուց է մեծամասամբ կախված վարույթի ընթացքը և բովանդակությունը, մեղադրյալի ի հայտ գալը և վերջինիս մասնակցությամբ վարութային հարաբերությունների ձևավորումը, նրա նկատմամբ խափանման միջոցներ կիրառելը, ինչպես նաև վարութային հիմնական ժամկետների հոսքը և հաշվարկը։ Այս հանգամանքների ամբողջությամբ էլ բացատրվում է դատախազի կողմից քրեական հետապնդումը տնօրինելու իրավասությունը միանձնյա կրելու և իրականացնելու օրինաչափությունը, ինչպես նաև այլ սուբյեկտների, մասնավորապես՝ քննիչի և քննչական մարմնի ղեկավարի կողմից դրանից բխող լիազորությունները կրկնօրինակելու անթույլատրելիությունը։ Ի սկզբանե հարկ է նշել, որ հանրային քրեական հետապնդում իրականացնելու մեկնարկը տվող դատավարական ակտերի շրջանակն էապես նեղացվել է։ Այսուհետ կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու միակ ձևը համանուն որոշում կայացնելն է։ Այն այլևս չի ներառում անձին ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումները։ Այս մոտեցումը բացատրվում է հայեցակարգային մի քանի լուծումներով․ - քրեական հետապնդման չենթարկված, այսինքն՝ մեղադրյալ չհանդիսացող անձը կարող է ձերբակալվել միայն հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում, - այդ անձին պետք է մեղադրանք ներկայացվի սեղմ ժամկետում, - ձերբակալման կարճաժամկետ բնույթը, ինչպես նաև ձերբակալվածին մեղադրանք ներկայացնելու հիմքերի հնարավոր անբավարարությունը թույլ չեն տալիս այն գնահատել որպես քրեական հետապնդման հարուցում, քանզի վերջինս ենթադրում է դրա իրականացում տևական ժամանակահատվածի ընթացքում, - ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքն այլևս չի նախատեսում այնպիսի սուբյեկտ, ինչպիսին կասկածյալն է, - խափանման միջոց կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի, այսինքն՝ արդեն իսկ քրեական հետապնդման ենթարկված անձի նկատմամբ։ Քրեական հետապնդում հարուցելու հիմքը ևս սկզբունքային ձևափոխման է ենթարկվել։ Այսուհետ այն կապվում է ոչ թե անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցության, այլ այդպիսի փաստերի հետ։ Այս կարգավորումը համահունչ է «քրեական հետապնդման հարուցում» և «մեղադրանք» հասկացությունների հետ, որոնք անձին հետապնդելու հիմքում դնում են նրան մեղսագրվող արարքի փաստական նկարագրությունը և իրավական հիմնավորումը։ Նոր կարգավորման գլխավոր առավելությունն այն է, որ օրենսդրական մակարդակում անձին ներկայացվող սկզբնական մեղադրանքը բնութագրվում է ոչ թե «բավարար ապացույցների համակցություն» գնահատողական կամ անորոշ ձևակերպմամբ (որը մեղադրյալի համար որպես կանոն պարզ չէր նաև այն պատճառով, որ որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշման մեջ որևէ կոնկրետ ապացույց չէր վկայակոչվում կամ չէր բացահայտվում), այլ որոշակիացված և հստակ փաստերով, ինչը մեղադրյալին թույլ է տալիս կանախատեսելիորեն պաշտպանվել հարուցված քրեական հետապնդումից։ Բնականաբար, մեղադրյալին վերագրվող փաստերը պետք է հիմնավորվեն կամ հաստատվեն որոշակի ապացույցներով, որոնց վաղ կամ ուշ բացահայտումը կարող է ունենալ մարտավարական նկատառում, սակայն վարույթի հետագա փուլերում անխուսափելի է։ Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ, պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները։ Դա է պատճառը, որ հարուցված քրեական հետապնդման, հետևաբար, և մեղադրյալի կարգավիճակի համար ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանել է ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից։ Այս կարգավորումն ունի երկակի նշանակություն․ մի կողմից այն ստիպում է նախաքննության մարմնին դրսևորել պատշաճ ջանասիրություն և կոնկրետ անձի մասով մինչդատական վարույթն ավարտել մինչև համապատասխան վերջնաժամկետի լրանալը, իսկ մյուս կողմից՝ անձի համար հանդիսանում է երաշխիք, որ մինչդատական վարույթում նրա նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը անողջամիտ երկար կամ հավերժ չի տևի։ Որպես վերոնշյալի հակակշիռ և ապահովման միջոց՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանում է, որ քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը լրանալու և դրա ընթացքում դատախազի կողմից վարույթի նյութերը դատարանին չհանձնելու դեպքում հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման։ Վերոգրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործի նյութերի համաձայն՝ - 2023 թվականի նոյեմերի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60287423 քրեական վարույթը։ - 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին կայացվել է դատաբժշկական փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։ - 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վահե Սարգսյանը հարցաքննվել է վկայի կարգավիճակով, վերջինիս պարզաբանվել են մեղադրյալի իրավունքներն ու պարտականությունները։ - 2023 թվականի դեկտեմբերի 5-ին կայացվել է դատահամակարգչային փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։ - 2023 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Վահե Սարգսյանը լրացուցիչ հարցաքննվել է վկայի կարգավիճակով։ - 2024 թվականի հունվարի 31-ին ստացվել է դատահամակարգչային փորձաքննության եզրակացությունը։ - 2024 թվականի փետրվարի 19-ին կայացվել է դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշում։ - 2024 թվականի մարտի 18-ին ստացվել է դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը։ - 2024 թվականի հուլիսի 9-ին ստացվել է դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր եզրակացությունը։ - 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: Վերոգրյալի հաշվառմամբ վերաքննիչ բողոքների հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով վիճարկվող դատական ակտը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանն Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով դադարեցնելով և քրեական գործի վարույթը կարճելով հանգել է սխալ հետևության: Մասնավորապես՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Դատախազի վերաքննիչ բողոքի այն հետևություններին, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հոսքը սկսվում է անձի նկատմամբ դատախազի կողմից հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելու պահից, հաշվի առնելով ՀՀ Սահմանադրությամբ և ՀՀ քրեական դատավարությամբ ամրագրված դատախազության (դատախազի) բացառիկ լիազորությունը և այն չի կարող գերազանցել Օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետները, ժամկետների հոսքը որոշում կայացնելու պահից հաշվարկելն արդարացված է (իրավաչափ է) այն պատճառաբանությամբ, որ միայն որոշման առկայության պայմաններում է հնարավոր քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել անձի (մեղադրյալի) իրավունքները և ազատությունները, իսկ սույն դեպքում Վահե Կարենի Սարգսյանին, դեռևս վկայի կարգավիճակում «մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները» բացատրելու մասին արձանագրությամբ, վերջինիս իրավունքները և ազատությունը չի սահմանափակվել, այլ ընդհակառակը՝ նրան հնարավորություն է տրվել վկայի կարգավիճակում օգտվելու ավելի լայն՝ մեղադրյալի իրավունքներից, մասնավորապես՝ պահպանել լռություն կամ ցուցմունք տալ և դատավարությամբ սահմանված այլ իրավունքներից, վերջինս վկայի կարգավիճակում մեղադրյալի պարտականություններով օժտված չի եղել, քանի որ նրա նկատմամբ դեռևս հարուցված չի եղել հանրային քրեական հետապնդում, խափանման միջոց կիրառված չի եղել, ավելին՝ Վահե Սարգսյանին մեղադրյալի իրավունքները պարզաբանալուց հետո, վերջինս օգտվել է լռելու իրավունքից և ցուցմունք չի տվել, հարցերին չի պատասխանել: Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի է նաև Դատախազի այն պնդումը, որ նման մեկնաբանության պայմաններում ստացվում է, որ եթե անհրաժեշտություն է առաջանում որևէ մեկին հարցաքննել, ով թեկուզ ենթադրությունների մակարդակով կարող է կատարած լինել տվյալ հանցանքը, ապա անհրաժեշտ է անմիջապես հարուցել քրեական հետապնդում, անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 189-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պահանջը, այն է՝ «անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը հարուցվում է հսկող դատախազի որոշմամբ` նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի հիման վրա», և ստացվում է, որ չբացահայտված հանցագործություններով վկայի դատավարական կարգավիճակում որևէ անձի չպետք է հարցաքննել, նկատի ունենալով, որ տվյալ հանցանքը տեսականորեն կարող է կատարած լինել ցանկացած անձ: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև որ հանցագործության տեսակով պայմանավորված հիմնավոր են Տուժողի լիազոր ներկայացուցչի պնդումներն առ այն, որ տվյալ իրավիճակում առանց հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ իրականացնելու հնարավոր չէ հաստատված համարել նշված հանցակազմի հատկանիշների առկայությունը, ուստի՝ այս համատեքստում հատկանշական է, որ սույն քրեական գործով դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր թիվ 06762408 եզրակացությունը կազմվել է 2024 թվականի հունիսի 14-ին, մուտքագրվել է ՃՏՀ քննության բաժնում՝ 2024 թվականի հուլիսի 9-ին, քննարկվող եզրակացության պատճեն ուղարկվել է վկա Վահե Կարենի Սարգսյանին 2024 թվականի հուլիսի 12-ին և միաժամանակ նրան պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով սահմանված միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքը, և օգտվելով իր իրավունքից 2024 թվականի հուլիսի 29-ին ՃՏՀ քննության բաժնում մուտքագրվել է Վահե Կարենի Սարգսյանի փաստաբան՝ Վահագն Հակոբյանի «բողոք» վերնագրով միջնորդությունը կրկնակի դատաավտոտեխնիկական և դատահետքաբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին: Հետևաբար, վկային՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու պահը «փաստացի» հանրային քրեական հետապնդման ժամկետների հաշվարկի սկիզբ համարելու որևէ հիմք գործող օրենսդրությամբ առկա չի եղել: Այսինքն՝ Դատարանի՝ վերոգրյալ պնդումն անհիմն է։ Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար օրենսդիրը նախատեսել է բարձր ապացուցողական շեմ՝ անձի կողմից հանցանքի կատարումը վկայող փաստերի առկայություն: Այս համատեքստում հատկանշական է, որ քննարկվող հանցակազմի պարագայում պարտադիր ապացուցման ենթակա փաստերը, որոնք կազմում են տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, հնարավոր է պարզել բացառապես փորձաքննությունների՝ հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտությունների իրականացման արդյունքում, որն ենթադրում է օբյեկտիվորեն ավելի երկար ժամանակահատված, ուստի որևէ կերպ հնարավոր չէ անձին՝ մեղադրյալի իրավունքները և պարտականությունները պարզաբանելու համար անհրաժեշտ ապացուցողական շեմը նույնացնել հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար նախատեսված օրենսդրական չափանիշների հետ և հետևանքները՝ քրեական հետապնդման ժամկետների տեսքով տարածել վերը նկարագրված իրավիճակի վրա: Այսինքն՝ բավարար փաստերի բացակայության պայմաններում հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու, անձի իրավունքներն ու ազատություններն անհարկի սահմանափակելու որևէ նախադրյալ առկա չի եղել: Վերոգրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի է Տուժողի լիազոր ներկայացուցչի այն պնդումը, որ թիվ 60287423 քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում օբյեկտիվորեն գոյություն են ունեցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշներ, որոնց հաստատման կամ հերքման համար անհրաժեշտ է եղել իրականացնել հատուկ գիտելիքների կամ հմտությունների օգտագործմամբ համապատասխան հետազոտություններ, և հենց այդ նկատառումներից ելնելով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից վարույթը նախաձեռնելուց անմիջապես հետո կայացվել են համապատասխան որոշումներ փորձաքննություններ նշանակելու մասին, որոնց եզրակացություններն ստացվել են 2024 թվականի հունվարի 31-ին, 2024 թվականի մարտի 18-ին և 2024 թվականի հուլիսի 09-ին, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ կասկածի տակ դնել վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը, և հենց այս հանգամանքն հաշվի առնելով, պետք է սույն քրեական գործով գնահատել ոչ միայն քրեական վարույթի ողջամիտ ժամկետն այլ նաև մեղադրյալի կարգավիճակի հետ անխզելիորեն կապված քրեական հետապնդման ժամկետները: Նման պայմաններում պետք է արձանագրել, որ քրեական վարույթի նախաքննության ողջամիտ ժամկետները խախտված չեն, իսկ վարույթով օբյեկտիվորեն տևական ժամանակ պահանջող գործողությունների առկայության պայմաններում քրեական հետապնդման օրենսդրական ժամկետները «փաստացի» քրեական հետապնդման ժամկետների հետ նույնացնելու և միաժամանակ սկսվելու հիմքերը նորմատիվ-իրավական հիմքերը բացակայում են, այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված պատճառաբանությունը հանդիսանում են սուբյեկտիվ մեկնաբանության հետևանք: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնավոր չէ։ Հիմք ընդունելով վերոգրալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի հիմքով Վահե Կարենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելով՝ թույլ է տվել դատական սխալ, որն իր բնույթով էական է, քանի որ ազդել է վարույթի ելքի վրա: Այսինքն, թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված քրեադատավարական օրենքի էական խախտում՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածով և 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված սկզբունքների խախտում, ինչը հանգեցրել է նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառման, որն էլ՝ նույն օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտերը բեկանելու և վարույթը /քրեական գործը/ նույն դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար: Նոր քննության ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է վերացնի սույն որոշմամբ արձանագրված խախտումները և քրեական գործի քննության արդյունքում հանգի համապատասխան հետևության։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-372-րդ և 375-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը. Ո Ր Ո Շ Ե Ց Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Արմեն Միքայելյանի և տուժող Խաչիկ Աֆրիկյանի լիազոր ներկայացուցիչ Մհեր Մանգասարյանի բողոքները բավարարել։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 6-ի որոշումը բեկանել և վարույթը /քրեական գործը/ փոխանցել առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության։ Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստացման օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ԱՐՄԵՆ ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ ՄՆԱՑԱԿԱՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 19-01-2026 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 24-06-2026 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-ին հատորը «241» թերթից, 2-րդ հատորը «161» թերթից, 3-րդ հատորը «155» թերթից։ |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 24-06-2026 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-ին հատորը «241» թերթից, 2-րդ հատորը «161» թերթից, 3-րդ հատորը «155» թերթից։ |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | 56050/26 |
Դատական գործ N: ԵԴ1/3245/01/24
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 22-06-2026 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Մեղադրյալի պաշտպան |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Պետրոս |
| Ազգանուն | Պետրոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Վահագն |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Վահե |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Այլ նշումներ | ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 19-01-2026թ․ որոշման դեմ |
Գործը ստացվել է
| Ամսաթիվ | 26-06-2026 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
| Գործի տեսակ | Քրեական |
| Այլ նշումներ | Առդիր՝ 3 հատորից․ /241, 161, 155/։ |
Զեկուցող դատավոր
| Ամսաթիվ | 26-06-2026 |
|---|---|
| Զեկուցող դատավոր | |
| Անուն | Հայկ |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |