Գործ թիվ ԵԴ1/3169/01/24



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ` Ա․Ղուկասյան,
Ա․Դանիելյան,

քարտուղարությամբ՝ Ք․Բադալյանի,
մասնակցությամբ՝
մեղադրյալ՝ Ա․Հովսեփյանի,

2025 թվականի փետրվարի 19-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Դ․Բալայան)՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 04-ի թիվ ԵԴ1/3169/01/24 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում կազմվել է արձանագրություն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով թիվ 60617724 քրեական վարույթը նախաձեռնելու վերաբերյալ:
2024 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից կայացված որոշմամբ՝ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել։ 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Արամայիս Հովսեփյանին ներկայացվել է մեղադրանք:
2024 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում կայացված որոշմամբ՝ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 06-ին դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից կայացված որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 60617724 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթն ուղարկվել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ ըստ էության քննելու։
2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/3169/01/24 քրեական գործով վարույթը և նշանակվել է նախնական դատալսումներ:
2024 թվականի նոյեմբերի 25-ին մեղադրյալ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կայացվել է մեղադրական վերդիկտ
2024 թվականի դեկտեմբերի 04-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/3169/01/24 դատավճռով՝ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքում և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1/մեկ/ տարի 4/չորս/ ամիս ժամկետով: Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կատարումը հետաձգել՝ մինչև նրա խնամքին գտնվող 15.04.2024 թվականին ծնված՝ Գրիգոր Արամայիս Հովսեփյանի 3 տարեկան դառնալը: Արամայիս Հովսեփյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան բաժնի վրա՝ ըստ բնակության վայրի: Արամայիս Հովսեփյանին պարտավորեցնել, բնակության վայրը փոխելու դեպքում՝ սեղմ ժամկետում, վերահսկողություն իրականացնող մարմնին հայտնել նոր բնակության հասցեն, ինչպես նաև առանց վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը: Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
2025 թվականի հունվարի 09-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 04-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի հունվարի 30-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա.Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի հունվարի 31-ին:
Դատավոր Ա.Բեկթաշյանի ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու հանգամանքով պայմանավորված՝ 04․02․2025թ․-ին որպես կազմի դատավոր ներգրավվել է դատավոր Ա․Դանիելյանը։
2025 թվականի փետրվարի 04-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/3169/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պահպանվել է։

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը մեղադրյալ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ «(…) [Նա], տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունենալով, հարբած (ոչ սթափ) վիճակում վարել է տրամսպորտային միջոց:
Այսպես.
2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 02:40-ին Երևան քաղաքի Թամանցիների փողոցում Արամայիս Ազատի Հովսեփյանը չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, գտնվելով ոչ սթափ (հարբած) վիճակում՝ արտաշնչած օդում մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0.699 մգ/լ վարել է «Մոպեդ» մակնիշի, 548 AB հաշվառման համարանիշով տրանսպորտային միջոցը, ինչը հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից և կազմվե է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն:
(…)»։
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 04-ի թիվ ԵԴ1/3169/01/24 դատավճռի «Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները» վերտառությամբ բաժնում նշել է. «(…) Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արամայիս Հովսեփյանը մեղավորությամբ կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը և նրա կողմից կատարած արարքի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասը:
Դատարանը՝ հաստատված համարելով հանցագործությունների և դրանց կատարման մեջ Արամայիս Հովսեփյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա է պատժի կատարածի համար:
Դատարանը դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթը, եղանակն ու նպատակը, դիտավորության աստիճանը, հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությունը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող տվյալները:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով, որպես մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում, նրա խնամքին գտնվող անչափահաս երեխաների՝ 23.11.2015 թվականին ծնված Գոռ Արամայիս Հովսեփյանի, 18.03.2020 թվականին ծնված Գրիգ Արամայիս Հովսեփյանի, 10.10.2021 թվականին ծնված՝ Գաբի Արամայիս Հովսեփյանի և 15.04.2024 թվականին ծնված՝ Գրիգոր Արամայիս Հովսեփյանի առկայությունը /հատոր 1-ին գ.թ. 60-69/:
Դատարանն արձանագրում է, որ դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Միևնույն ժամանակ, դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված ծանրացնող հանգամանքը չի կարող հաշվի առնվել, քանի որ նրա արարքում առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ և նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 4-րդ մաս):
(…)
Դատարանը հաշվի առնելով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով, ի թիվս այլ պատժատեսակների, նախատեսված է նաև ազատազրկում պատժատեսակը, արձանագրում է, որ Ա.Հովսեփյանի նկատմամբ չի կարող այլ պատժատեսակ կիրառվել քան ազատազրկումը, իսկ դրա ժամկետը չի կարող պակաս լինել 1 տարի 4 ամսից:
Դատարանը՝ հաշվի առնելով Արամայիս Հովսեփյանի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունն ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին, 55-րդ և 69-րդ հոդվածներով գտնում է, որ Արամայսի Հովսեփյանի նկատմամբ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված և ՀՀ քրեական օրենսգքրի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թույլատրելի նվազագույն պատժաչափը` ազատազրկումը 1 տարի 4 ամիս ժամկետով:
Միևնույն ժամանակ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը ենթակա է հետաձգման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)
Նշված հոդվածի վերլուծությունից հետևում է, որ այս ինստիտուտի հիմքում ընկած է մարդասիրության սկզբունքը, որը դրսևորվում է ոչ միայն կանանց, այլև նրանց երեխաների, ինչպես նաև իրենց խնամքի տակ մինչև վեց տարեկան երեխա ունեցող անձանց, այդ թվում, տղամարդկանց նկատմամբ:
Եթե դատարանը հանգի հետևության, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար պատիժն անմիջապես կատարելն անհրաժեշտ չէ, ապա իրավասու է անձի նկատմամբ մինչև 5 տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կատարումը հետաձգել՝ նրա խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունենալու հիմքով: Միևնույն ժամանակ, օրենսդիրը հստակ սահմանել է այն չափորոշիչները, որոնք դատարանը պետք է հաշվի առնի անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելիս, որոնք ամրագրված են վերոնշյալ հոդվածի 2-րդ մասով:
Կոնկրետ դեպքում, դատարանն արձանագրում է, որ Արամայիս Հովսեփյանի կողմից կատարած արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին, վերջինս ընդունել է իրեն ներկայացված մեղադրանքը: Դատարանը հաստատված համարելով, որ թեև Ա.Հովսեփյանի արարքում առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ, սակայն հիմք ընդունելով, որ պատիժ նշանակելու պահին Արամայիս Հովսեփյանի խնամքին են գտնվում մինչև 6 տարեկան երեք երեխա, համապատասխանաբար՝ 4 և 3 տարեկան, 7 ամսեկան, գտնում է, որ պետք է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածը և Հ.Հովսեփյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելը հետաձգել՝ մինչև նրա խնամքին գտնվող 15.04.2024 թվականին ծնված՝ Գրիգոր Արամայիս Հովսեփյանի 3 տարեկան դառնալը: Դատարանի նման դիրքորոշումը բխում է դատապարտված մեղադրյալի խնամքին գտնվող երեք մանկահասակ երեխաների լավագույն շահերից, քանի որ Ա.Հովսեփյանի կողմից պատժի կրումը անկասկած բացասական ազդեցություն կունենա երեխաների կյանքի պայմանների վրա: Ընդ որում յուրաքանչյուր ծնողի ոչ միայն իրավունքն է, այլ նաև պարտականություն է հոգ տանել իր երեխաների դաստիարակության, կրթության, առողջության, լիարժեք ու ներդաշնակ զարգացման համար, ինչը պատժի կրումը չհետաձգելու և Ա.Հովսեփյանին քրեակատարողական հիմնարկում պահելու պայմաններում, գործնականում կդառնա անիրագործելի: Այս համատեքստում հարկ է նշել նաև, որ «Երեխայի իրավունքների մասին» կոնվենցիայի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «մասնակից պետությունները գործադրում են բոլոր հնարավոր ջանքերը` երեխայի դաստիարակության և զարգացման գործում երկու ծնողների ընդհանուր պատասխանատվության սկզբունքի ճանաչումն ապահովելու համար: Ծնողները (...) երեխայի դաստիարակության ու զարգացման համար կրում են հիմնական պատասխանատվություն: Երեխայի լավագույն շահերը նրանց հիմնական հոգածության առարկան են»:
Բացի այդ, դատարանի գնահատմամբ Արամայիս Հովսեփյանի ուղղումն ու վերադաստիարակումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը անմիջապես կատարելու, քանի որ վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելու միջոցով, սույն քրեական վարույթով, հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Դատարանը գտնում է նաև, որ Արամայիս Հովսեփյանի վարքագծի նկատմամբ պետք է սահմանել վերահսկողություն և դրա կատարումը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանմանը՝ պարտավորեցնելով նրան բնակության վայրը փոխելու դեպքում՝ սեղմ ժամկետում, վերահսկողություն իրականացնող մարմնին հայտնել նոր բնակության հասցեն, ինչպես նաև առանց վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը:
Քննության առնելով դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ դատապարտված մեղադրյալից բռնագանձման ենթակա չեն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-7-րդ կետերով նախատեսված վարութային ծախսերը՝ նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանրային մեղադրանքով վարութային ծախսերը վճարվում են պետական միջոցների հաշվին: (…)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Ստեփանյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Մեղադրյալ Արամայիս Հովսեփանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի կատարման համար, իսկ նշված արարքի կատարման համար որպես պատիժ նախատեսված է տուգանք՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներ՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկում՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
Սույն գործով վիճահարույց հարցը հետևյալն է օրինական և հիմնավոր է արդյոք Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավճիռը՝ մեղադրյալ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ 1 տարի 4 ամիս ժամանակով ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելը՝ մինչև նրա խնամքին գտնվող 15.04.2024թ.-ին ծնված Գրիգոր Արամայիսի Հովսեփյանի 3 տարեկան դառնալը։
(...)
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը գտել է, որ Արամայիս Հովսեփյանի ուղղումն և վերադաստիարակումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը անմիջականորեն կատարելու, մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն պատժի հիմնական նպատակներն են վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները։
[Պ]ատժի նպատակներին հասնելու համար Արամայիս Հովսեփյանն իր նկատմամբ նշանակված 1 տարի 4 ամիս ժամանակով ազատազրկումը պետք է կրի անմիջականորեն, նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ նա 2016թ.-ի դեկտեմբերի 23-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից դատապարտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-ին կետով, 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և 66-րդ հոդվածի 4-րդ մասի կանոնով ազատազրկման 5 տարի 6 ամիս ժամանակով՝ առանց գույքի բռնագրավման, պատժի կրումից ազատվել է 15.01.2021թ.-ին պատիժն ամբողջությամբ կրած, սակայն դատավածությունը չմարված՝ 2024թ.-ի սեպտեմբերի 20-ին կատարել է սույն գործով՝ ՀՀ քրեական օրենսգքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված դիտավորյալ հանցագործություն։ Վիճահարույց է դատարանի այն եզրահանգումը, որ դիտավորությամբ ծանր հանցանք կատարելու համար ազատազրկման դատապարտված Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ պատժի նպատակներին՝ մասնավորապես հանցագործությունների կանխմանը, հասնելու նպատակով դատարանը գտել է, որ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակված մեկ տարի չորս ամիս ժամանակով ազատազրկման ձևով պատժի կրումը անհրաժեշտ է հետաձգել։ Դեռ ավելին մինչև սույն գործով 2024թ.-ի սեպտեմբերի 20-ին առերևույթ հանցագործություն կատարելը, նույնպես դատավածությունը չմարված 2024թ.-ի մայիսի 3-ին Արամայիս Հովսեփյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված մեկ այլ արարք, ինչի համար Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024թ. դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԴ1/2562/01/24 դատավճռով նրա նկատմամբ նույնպես նշանակվել է ազատազրկում մեկ տարի չորս ամիս ժամանակով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով։ Դատարանն իր նշված դիրքորոշումը հիմնավորել է մեղադրյալ Արամայիս Հովսեփյանի խնամքին գտնվող չորս անչափահաս երեխաների լավագույն շահերից, քանի որ մեղադրյալի կողմից պատժի կրումն անկասկած բացասական ազդեցություն կունենա երեխաների կյանքի պայմանների վրա։ Ընդ որում յուրաքանչյուր ծնողի ոչ միայն իրավունքն է, այլ նաև պարտականություն է հոգ տանել իր երեխաների դաստիարակության, կրթության, առողջության, լիարժեք ու ներդաշնակ զարգացման համար, ինչը պատժի փաստացի կրելու և Արամայիս Հովսփյանին քրեակատարողական հիմնարկում պահելու պայմաններում, գործնականում կդառնա անիրագործելի։
Ակնհայտ է, որ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով նշանակված մեկ տարի չորս ամիս ժամանակով ազատազրկման ձևով պատժի կրելը հետաձգելով, մինչև վերջինիս խնամքի տակ գտնվող 15.04.2024թ.-ին ծնված Գրիգոր Հովսեփյանի 3 տարեկան դառնալը չի կարող ապահովել պատժի հիմնական նպատակները, մասնավորապես հանցագործությունների կանխելը, նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն գործով առկա չէ այնպիսի բացառիկ հանգամանքեր, ինչը կարող էր համոզմունք ստեղծել, որ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելով կարելի է հասնել պատժի նպատակներին։
Դեռ ավելին, 23.12.2016թ.-ին նրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը՝ 5 տարի 6 ամիս ժամանակով, որը Արամայիս Հովսեփյանը կրել է, ի զորու չի եղել հասնել պատժի նպատակներին և դեռևս նշված դատվածությունը չմարված Արամայիս Հովսփյանը առերևույթ կատարել է դիտավորյալ երկու հանցագործություններ, որոնցից մեկի համար 2024թ. դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԴ1/2562/01/24 դատավճռով նրա նկատմամբ նույնպես նշանակվել է ազատազրկում մեկ տարի չորս ամիս ժամանակով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել փորձաշրջան 1 տարի ժամկետով, իսկ սույն գործով դատապարտվել է 1 տարի 4 ամիս ազատազրկման, սակայն ազատազրկման ձևով պատժի կրելը հետաձգվել է մինչև վերջինիս խնամքի տակ գտնվող 15.04.2024թ.-ին ծնված Գրիգոր Հովսեփյանի 3 տարեկան դառնալը։
Այսպիսով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի խախտում ինչն ազդել է գործի ելքի վրա՝ հանգեցնելով մեղադրյալ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով նշանակված մեկ տարի չորս ամիս ժամանակով ազատազրկման ձևով պատժի կրելը հետաձգելով՝ մինչև վերջինիս խնամքի տակ գտնվող 15.04.2024թ.-ին ծնված Գրիգոր Հովսեփյանի 3 տարեկան դառնալը: (...)»։
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ վերաքննիչ բողոքը նշանակված պատժի մասով ամբողջությամբ բավարարել, բեկանել Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2024թ. դեկտեմբերի 4-ի ԵԳ1/3169/01/24 դատավճիռը՝ ամբաստանյալ Արամայիս Հովսեփյանի նկատմամբ 1 տարի 4 ամիս ժամանակով ազատազրկման ձևով պատժի կրելը հետաձգելը վերացնել, նրա նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել ազատազրկում մեկ տարի չորս ամիս ժամանակով, որը պետք է կրի, առանց պատիժը կրելը հետաձգելու:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Մեղադրյալը, դատական նիստում ներկայացնելով համապատասխան փաստարկներ, խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը։ (մանրամասն տես դատական նիստի արձանագրությունը)։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.(…)»։
Ինչպես հետևում է մեջբերված քրեադատավարական դրույթներից, կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում՝ մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե՝ ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի լուծումը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն․ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն․ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին՝ համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
(…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե՛ս, mutatis mutandis, Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշումը)»:
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-50/07 գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>> (տե՛ս mutatis mutandis, Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը):
Ս.Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. <<(...) <<[Հ]անցավորի անձնավորություն>> եզրույթն ի տարբերություն <<հանցագործության սուբյեկտ>> եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով <<հանցավորի անձնավորություն>> եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն>> (տե՛ս mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը>> (տե՛ս mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է ձևավորել նաև այն մասին, որ «(…)Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (...) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…) (տե՛ս, mutatis mutandis, Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն․ <<(…) 5. Պարզելով, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ կամ պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է դատական ակտը:
6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Մեջբերված նորմի մեկնաբանման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն. <<[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման>> (տե՛ս, ի թիվս այլնի, mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
7.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<(...) 2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: (...)>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:>>:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. <<(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները>> (տե՛ս mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
7․2․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի համաձայն․
«1. Մինչև 5 տարի ժամկետով ազատազրկման կամ ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժի դատապարտված հղի կնոջ կամ խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը կարող է հետաձգվել մինչև երեխայի 6 տարեկան դառնալը, եթե դատարանը համարում է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար պատիժն անմիջապես կատարելն անհրաժեշտ չէ:
2. Պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
3. Պատժի կատարումը հետաձգելու մասին որոշում կայացնելու դեպքում պատժի հետաձգված ժամկետը համարվում է փորձաշրջան, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված, սույն օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականությունները:
4. Պատժի կատարումը հետաձգելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանն անձի վրա դնում է սույն օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը: Դատարանը կարող է այնպիսի պարտականություններ դնել հղի կնոջ կամ խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող անձի վրա, որոնք իրագործելի են նրա կողմից:
(․․․)»։
8. Սույն որոշման 7-7.2-րդ կետերում շարադրված իրավադրույթների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների և դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների լույսի ներքո գնահատելով մեղադրյալ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքը, դրա արդյունքում քրեական օրենքով պաշտպանվող հասարակական հարաբերություններին պատճառված վնասը, հանցագործության կատարման եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով՝ նրանց անձի բնութագրի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքների առկայության, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության հետ, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է պատժի կատարումը հետաձգելով և այդ պարագայում հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների լիարժեք իրացումը: Հետևաբար, անհիմն են դատախազի վերաքննիչ բողոքում առկա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածը չկիրառելու և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը առանց հետաձգելու կիրառելու վերաբերյալ ներկայացված փաստարկները:
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս պատիժ նշանակելու վերը նշված սկզբունքների պահպանմամբ, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի, ինչպես նաև պատժի կատարումը հետաձգելու մասով հանգել է ճիշտ հետևության, որի հետ չհամաձայնվելու իրավաչափ հիմքեր տվյալ պարագայում չկան:
Մասնավորապես, Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առել նաև այն, որ նրա խնամքին են գտնվում անչափահաս երեխաները՝ 23.11.2015 թվականին ծնված Գոռ Արամայիս Հովսեփյանը, 18.03.2020 թվականին ծնված Գրիգ Արամայիս Հովսեփյանը, 10.10.2021 թվականին ծնված՝ Գաբի Արամայիս Հովսեփյանը և 15.04.2024 թվականին ծնված՝ Գրիգոր Արամայիս Հովսեփյանը։
Միևնույն ժամանակ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն արձանագրել է մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստը (մանրամասն տե՛ս նաև սույն որոշման 3-րդ կետը)։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությանը, որ․ <<Արամայիս Հովսեփյանի կողմից կատարած արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին, վերջինս ընդունել է իրեն ներկայացված մեղադրանքը: Դատարանը հաստատված համարելով, որ թեև Ա.Հովսեփյանի արարքում առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ, սակայն հիմք ընդունելով, որ պատիժ նշանակելու պահին Արամայիս Հովսեփյանի խնամքին են գտնվում մինչև 6 տարեկան երեք երեխա, համապատասխանաբար՝ 4 և 3 տարեկան, 7 ամսեկան, գտնում է, որ պետք է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածը և Հ.Հովսեփյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելը հետաձգել՝ մինչև նրա խնամքին գտնվող 15.04.2024 թվականին ծնված՝ Գրիգոր Արամայիս Հովսեփյանի 3 տարեկան դառնալը: Դատարանի նման դիրքորոշումը բխում է դատապարտված մեղադրյալի խնամքին գտնվող երեք մանկահասակ երեխաների լավագույն շահերից, քանի որ Ա.Հովսեփյանի կողմից պատժի կրումը անկասկած բացասական ազդեցություն կունենա երեխաների կյանքի պայմանների վրա: Ընդ որում յուրաքանչյուր ծնողի ոչ միայն իրավունքն է, այլ նաև պարտականություն է հոգ տանել իր երեխաների դաստիարակության, կրթության, առողջության, լիարժեք ու ներդաշնակ զարգացման համար, ինչը պատժի կրումը չհետաձգելու և Ա.Հովսեփյանին քրեակատարողական հիմնարկում պահելու պայմաններում, գործնականում կդառնա անիրագործելի:>> (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը):
Տվյալ դեպքում հարկ է նշել, որ մեղադրյալ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանը կատարել է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված դիտավորությամբ կատարվող ոչ մեծ ծանրության հանցանք (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը):
Բացի այդ, ինչպես Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, այնպես էլ Վերաքննիչ դատարանի կողմից ի թիվս այլնի համապատասխան հետևության հանգելիս հաշվի է առնում նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, նրա կողմից կատարված արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը)։
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքում նշված հիմքերի և փաստերի համատեքստում, Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանմամբ մեղադրյալ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժի և պատժաչափի վերաբերյալ, ինչպես նաև պատժի կատարումը հետաձգելու մասով հանգել է ճիշտ հետևության: Հետևաբար անհիմն են վերաքննիչ բողոքում այդ մասով նշված փաստարկները:
Մասնավորապես, սույն որոշման 7-7.2-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման հարցը լուծելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածով սահմանված կարգով հաշվի է առել անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, հանցանք կատարածի անձը, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի իրավակարգավորումների հաշվառմամբ համապատասխան խախտում արձանագրելու հիմքեր չկան։
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում բավարար չեն հանգելու այն հետևության, որ պատժի նպատակները չեն կարող իրացվել մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելը հետաձգելու դեպքում և վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում անհիմն են: Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժը հետաձգելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հետևությունն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր է, և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ 1 տարի 4 ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժի կրելը հետաձգելը վերացնելու անհրաժեշտության վերաբերյալ ողջամիտ հետևության հանգելու բավարար փաստական տվյալներ չկան և այդ մասով Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։ Ավելին, պատժի կրելը հետաձգելը դատական սխալ դիտարկելու և այն վերացնելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում կոնկրետ հիմքեր և փաստարկներ նշված չեն։
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, հետևաբար այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքն անհիմն է և պետք է մերժել։
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10․ Սույն որոշման 4-րդ կետում նշված վերանայման բողոքի հիմքերի և փաստարկների և սույն որոշման 7-7․2-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված համապատասխան դատավճռով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա: Ուստի բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել:
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Արամայիս Ազատի Հովսեփյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 04-ի թիվ ԵԴ1/3169/01/24 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ