ԵԴ1/3156/01/24


ՈՐՈՇՈՒՄ
ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

12 փետրվարի 2025 թվական ք.Երևան

ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր Հ.Մանուկյանի,
քարտուղարությամբ Ն.Սարգսյանի,
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող՝ Ք.Կակոյանի,
մեղադրյալ՝ Դ.Հունայանի,
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի (ծնված՝ 2003 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Մամկիոնյանց փողոցի 3-րդ շենքի 58-րդ բնակարան հասցեում, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը, 2025 թվականի հունվարի 15-ին զորակոչվել է ՀՀ ԶՈՒ թիվ 25836 զորամաս) նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասին) քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու հարցը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

2022 թվականի փետրվարի 28-ի որոշմամբ հարուցվել է թիվ 90264722 քրեական գործը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով։
2022 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ թիվ 90264722 քրեական գործով որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց են ճանաչվել Դավիթ Իշխանի Հունանյանի զորակոչիկի քարտի պատճենը, Դավիթ Իշխանի Հունանյանի սահմանահատումների պատմության քաղվածքը։
2022 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ թիվ 90264722 քրեական գործով Դավիթ Իշխանի Հունանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, որ նա «(...) հաշվառված լինելով ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանումում, ենթակա է եղել զորակոչի 2021 թվականի ձմեռային զորակոչին, սակայն զորակոչի ընթացքում չի ներկայացել ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանում և խախտելով «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները՝ խուսափել է ժամկետային զինվորական ծառայության 2021 թվականի ձմեռային զորակոչից՝ այդ ծառայությունից ազատվելու ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում: (…)»։
2022 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ թիվ 90264722 քրեական գործով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում։
ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2022 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը։
2022 թվականի ապրիլի 28-ի որոշմամբ թիվ 90264722 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է՝ մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի կողմից քննությունից թաքնվելու հիմքով։
2023 թվականի փետրվարի 27-ի որոշմամբ թիվ 90264722 քրեական վարույթի կասեցված վարույթը վերսկսվել է։
2023 թվականի փետրվարի 27-ին թիվ 90264722 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել հսկող դատախազին՝ մեղադրյալի կողմից քննությունից խուսափելու հիմքով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին։
ՀՀ զինվորական դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ա.Սարգսյանի՝ 2023 թվականի մարտի 6-ի որոշմամբ միջնորդությունը բավարարվել է և թիվ 90264722 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ մեղադրյալի կողմից քննությունից խուսափելու հիմքով։
2024 թվականի օգոստոսի 13-ին մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանը հայտնաբերվել է։
2024 թվականի օգոստոսի 13-ին թիվ 90264722 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ կասեցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսելու մասին։
ՀՀ զինվորական դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության ավագ դատախազ Ք.Կակոյանի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 13-ի որոշմամբ միջնորդությունը բավարարվել է և թիվ 90264722 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսվել է։
ՀՀ զինվորական դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության ավագ դատախազ Ք.Կակոյանի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 13-ի որոշմամբ թիվ 90264722 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը փոխվել է այլընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքով։
2024 թվականի օգոստոսի 15-ին թիվ 90264722 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը՝ երկու ամիս ժամկետով կասեցնելու մասին։
ՀՀ զինվորական դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ա.Սարգսյանի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 19-ի որոշմամբ միջնորդությունը բավարարվել է և թիվ 90264722 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է երկու ամիս ժամկետով։
2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ին թիվ 90264722 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ կասեցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսելու մասին։
ՀՀ զինվորական դատախազության Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության ավագ դատախազ Ք.Կակոյանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 17-ի որոշմամբ միջնորդությունը բավարարվել է և թիվ 90264722 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսվել է։
2024 թվականի հոկտեմբերի 21-ի որոշմամբ թիվ 90264722 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց են ճանաչվել ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանումից ստացված հաղորդումը, Դավիթ Իշխանի Հունանյանի զորակոչիկի քարտի, պարտավորագրի, ստացականների, ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանման ղեկավարի կողմից ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնի պետին հասցեագրված գրության, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնի պետի կողմից ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանման ղեկավարին հասցեագրված գրության և կից փաստաթղթերի, ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանման ղեկավարին հասցեագրված զեկուցագրի պատճենները, սահմանահատումների և անձի քաղաքացիության մասին տեղեկանքները։
2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին թիվ 90264722 քրեական վարույթով կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը ՀՀ զինվորական կենտրոնական դատախազության կայազորների զինվորական դատախազությունների գործունեության նկատմամբ վերահսկողության բաժնի դատախազ Ք.Կակոյանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 5-ի որոշմամբ հաստատվել է։
2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին թիվ 90264722 քրեական վարույթը, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3156/01/24 համարը), մակագրվել նույն դատարանի դատավոր Հ.Մանուկյանին և 2024 թվականի նոյեմբերի 8-ին հանձնվել Դատարանի աշխատակազմին։
2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին Դատարանը որոշում է կայացրել ստանձնել թիվ ԵԴ1/3156/01/24 քրեական գործով վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ:
2025 թվականի հունվարի 22-ին ստացվել է ՀՀ ՊՆ զինվորական կոմիսարիատի Երևանի թիվ 2 զինվորական կոմիսարիատի զինվորական կոմիսարի պարտականությունների ժամանակավոր կատարող Ա.Մելյանի գրությունը, համաձայն որի՝ Դավիթ Իշխանի Հունանյանը 2025 թվականի հունվարի 15-ին զորակոչվել է ՀՀ ԶՈՒ թիվ 25836 զորամաս։
2025 թվականի փետրվարի 12-ի դատական նիստի ընթացքում քննարկվել է 2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասին) քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու հարցը։
Դատավարության կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանն ըստ էության հայտնեց, որ ընդունում է մեղադրանքը, չի առարկում իր նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը ոչ արդարացնող հիմքով դադարեցնելու և գործի վարույթը կարճելու դեմ և գիտակցում է դրա իրավական հետևանքները։
Մեղադրող Ք․Կակոյանը հայտնեց, որ չի առարկում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու դեմ՝ հաշվի առնելով, որ մեղադրյալն ինքնակամ է ներկայացել և զորակոչվել, ուստի խրախուսական նորմը կիրառելի է նրա նկատմամբ։
(Մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը):
Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումները.
Ուսումնասիրելով քրեական վարույթի նյութերը և լսելով դատավարության մասնակիցների դիրքորոշումները` Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Ժամկետային զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հերթական զորակոչից, վարժական հավաքից կամ զորահավաքային զորակոչից խուսափելը` այդ ծառայությունից ազատվելու` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում`
պատժվում է կալանքով` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
(...)»։
2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պարտադիր զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հայտարարված զորակոչից խուսափելը՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(...)
4. Սույն հոդվածի 1-ին կամ 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե կամովին ներկայացել և զորակոչվել է պարտադիր զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության կամ կամավոր ներկայանալով քրեական վարույթ իրականացնող մարմին՝ Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջե է վճարել պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցնելու դիմաց օրենքով սահմանված գումարը:»
2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավասու է՝
1) իրականացնելու վարույթ առաջին ատյանի կարգով.
2) իրականացնելու դատական երաշխիքների վարույթ.
3) իրականացնելու դատական վերանայման վարույթ.
4) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու դատավարական սանկցիաներ.
5) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու խափանման և անվտանգության միջոցներ, գույքի արգելադրում.
6) դատական ակտը հանձնելու կատարման:
2. Դատարանը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում իրականացնում է այլ լիազորություններ:»
ՀՀ սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել: Չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը ենթակա էր կիրառման հանցանք կատարելու պահին: Արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ:»
ՀՀ սահմանադրության 73-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձի իրավական վիճակը վատթարացնող օրենքները և այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ չունեն:
2. Անձի իրավական վիճակը բարելավող օրենքները և այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ ունեն, եթե դա նախատեսված է այդ ակտերով:»
Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին ՀՀ օրենքի 28-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Նորմատիվ իրավական ակտի գործողությունը տարածվում է դրա ուժի մեջ մտնելուց հետո գործող հարաբերությունների վրա, եթե այլ բան նախատեսված չէ Սահմանադրությամբ, օրենքով կամ տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով:
2. Սահմանադրության 73-րդ հոդվածին համապատասխան` անձի իրավական վիճակը վատթարացնող օրենքները և այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ չունեն, իսկ անձի իրավական վիճակը բարելավող օրենքները և այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ ունեն, եթե դա նախատեսված է այդ ակտերով:
3. Սահմանադրության 72-րդ հոդվածին համապատասխան` արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ:
4. Ուժը կորցրած նորմատիվ իրավական ակտի կամ դրա մասի գործողությունը տարածվում է մինչև դրա ուժը կորցնելու օրը գործող հարաբերությունների վրա, եթե օրենքով կամ ակտն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին նորմատիվ իրավական ակտով այլ բան նախատեսված չէ:»
2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
2. Հանցանքը կատարելու ժամանակ է համարվում հանրության համար վտանգավոր գործողությունը (անգործությունը) իրականացնելու ժամանակը` անկախ հետևանքները վրա հասնելու պահից:»
2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը հետադարձ ուժ ունի, այսինքն` տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում` այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն:
2. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի:
3. Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը:»
2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
(…)»։
2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
2. Արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ: Նշված դեպքում այն տարածվում է մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնց վերաբերյալ դեռևս առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտ։
3. Եզրափակիչ դատավարական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ։ Եզրափակիչ դատավարական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե նշանակված պատիժն ավելի խիստ է ուժի մեջ մտած օրենսդրությամբ նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետից, կամ նշանակված պատժատեսակն ավելի խիստ է ուժի մեջ մտած օրենսդրությամբ նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակից։ Նշված դեպքերում այն տարածվում է մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնք կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն։
4. Հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե դա նախատեսված է օրենքով։
5. Հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարելուց հետո ուժի մեջ մտած, սակայն մինչև իրավասու մարմնի կողմից եզրափակիչ դատավարական ակտը կայացնելն ուժը կորցրած միջանկյալ քրեական օրենսդրությունը հետադարձ ուժով կիրառվում է սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան։
6. Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ մասնակիորեն խստացնող օրենքը սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը:»
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Միշա Արմենի Մուրադյանի վերաբերյալ գործով 2023 թվականի նոյեմբերի 10-ի թիվ ԵԴ/1424/01/21 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) 18․ Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արդարության սկզբունքի, ինչպես նաև միջազգային-իրավական կարևորագույն փաստաթղթերով երաշխավորված մարդու հիմնարար իրավունքների հետևողական կենսագործումն ապահովելու նկատառումներից ելնելով, անհրաժեշտություն է առաջացել վերանայելու և զարգացնելու քրեական օրենքի հետադարձ ուժի պայմանների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։
Այս համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում վերլուծության ենթարկել քրեական պատասխանատվության և քրեական պատժի հարաբերակցության առանձնահատկությունները։ Այսպես՝ քրեական պատասխանատվությունը բարդ և բազմաբովանդակ երևույթ է, որի էության, բովանդակության և ծավալների առումով դոկտրինալ աղբյուրներում մինչ այժմ միասնական ընդունված որևէ սահմանում առկա չէ։ Միևնույն ժամանակ, կարելի է փաստել, որ քրեական պատասխանատվությունը ծագում է հանցանք կատարելու փաստով և ենթադրում է անձի պարտականությունը՝ կրելու պատասխանատվություն իր կատարած հանցանքի համար, արտահայտվում է պետության կողմից անձի արարքին տրվող բացասական գնահատականով և, որպես կանոն, եզրափակվում դատարանի դատավճռով անձի նկատմամբ քրեական պատժի նշանակմամբ։
Վերոնշյալից հետևում է, որ քրեական պատասխանատվությունը շատ ավելի լայն երևույթ է և իր մեջ, ի թիվս այլնի, ներառում է նաև հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվող պատիժը, այլ կերպ՝ քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը հարաբերակցվում են որպես ամբողջ և մաս։ Ընդ որում, թեև քրեական պատասխանատվության իրագործման հիմնական ձևը հենց քրեական պատիժն է, այնուամենայնիվ, շատ դեպքերում քրեական պատասխանատվությունը կարող է իրագործվել՝ առանց վերոնշյալ փուլին հասնելու, օրինակ՝ քրեական պատասխանատվությունից ազատում նախատեսող նորմերի կենսագործման արդյունքում, մինչդեռ պատիժը քրեական պատասխանատվության սահմաններից դուրս գոյություն ունենալ չի կարող ։
Այսպիսով, պետք է փաստել, որ պատիժն առավել համընդգրկուն երևույթի՝ քրեական պատասխանատվության, բաղկացուցիչ մասն է միայն, դրա տարրերից և իրագործման փուլերից մեկը, հետևաբար քրեական պատասխանատվությունից իմպերատիվ կերպով ազատում նախատեսող նորմի կիրառման բոլոր հիմքերի և պայմանների առկայության դեպքում դատարանը չի հասնում անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու փուլին և դրանով իսկ անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացը եզրափակվում է։
19․ Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում կատարված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատիժը մեղմացնող օրենսդրությանը հետադարձ ուժ տալու պահանջը հավասարապես պետք է կիրառելի լինի նաև քրեական պատասխանատվությունից անվերապահ ազատում նախատեսող նորմերի պարագայում։ Մասնավորապես, եթե օրենսդիրը եզրափակիչ դատավարական ակտի բացակայության պայմաններում երաշխավորել է պատիժը մեղմացնող քրեական օրենսդրությանը հետադարձ ուժ տալու հնարավորությունը՝ առանց որևէ բացառության, ապա վերոնշյալն առավել ևս պետք է կիրառելի լինի՝ իր բովանդակությամբ և ծավալով ավելի լայն և համընդգրկուն երևույթի՝ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նկատմամբ։
Հակառակ պարագայում կստացվի, որ քրեական պատասխանատվության բաղադրիչ հանդիսացող պատժի մեղմացման ցանկացած դեպքում քրեական օրենքը հետադարձ ուժ ունի (օրինակ՝ հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի փոփոխության կամ այլընտրանքային ավելի մեղմ պատիժ նախատեսվելու դեպքում և այլն), մինչդեռ քրեական պատասխանատվությունից անվերապահ ազատում նախատեսող նոր օրենքի պարագայում պետք է կիրառվեն արարքի կատարման պահին գործող կարգավորումները, և անձը պետք է ենթարկվի քրեական պատասխանատվության ու պատժի, ինչն անընդունելի է։
Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ՝ տվյալ իրավիճակում կանտեսվեն հանցանք կատարած անձի համար տեղի ունեցած բարենպաստ օրենսդրական փոփոխությունները, և անձը կենթարկվի քրեական պատասխանատվության՝ չնայած որ պետությունը, անձին իմպերատիվ կերպով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վերաբերյալ նոր կարգավորում նախատեսելով, արդեն իսկ համանման դեպքերում անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելը չափազանց ծանր է համարել։
20․ Ընդհանրացնելով սույն որոշման 16-19-րդ կետերում կատարված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ եթե կատարված փոփոխությունների արդյունքում քրեական օրենսդրությամբ քրեական պատասխանատվությունից ազատում նախատեսող նորմի կիրառման շրջանակներն ընդլայնվում են, այդ թվում՝ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հայեցողական նորմը դիտարկվում է որպես իմպերատիվ, ինչպես նաև նախատեսվում է քրեական պատասխանատվությունից անվերապահ կերպով ազատում նախատեսող նոր նորմ, ապա վերոնշյալ փոփոխությանը, որպես ըստ էության պատիժը մեղմացնող օրենսդրության, ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ուժով պետք է հետադարձ ուժ տրվի։
Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ թեև ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասում խոսք է գնում պատիժը մեղմացնող օրենքին հետադարձ ուժ տալու մասին, այնուամենայնիվ, նույն հոդվածի 6-րդ մասում օրենսդիրն օգտագործում է «պատասխանատվություն» եզրույթը՝ ընդգծելով, որ պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մեջբերված նորմերը փոխլրացնում են միմյանց և արտահայտում են օրենսդրի կամքը՝ դրանք մեկնաբանելու համակցված կերպով, այն է՝ պատժի մեղմացման շրջանակներում դիտարկելով նաև պատասխանատվության մեղմացումը և հակառակը։
Վերոնշյալի համատեքստում դիտարկելով ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված խրախուսական նորմը հետադարձ ուժով կիրառելիության հարցը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ այն ըստ էության նախատեսում է քրեական պատասխանատվությունից ազատելու իմպերատիվ հիմք, այն է՝ համապատասխան առարկաները մինչև իրավասու մարմինների կողմից դրանց գտնվելու վայրի մասին իմանալը հանձնած անձն անվերապահ կերպով ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, ուստի վերոնշյալ նորմը, ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, հետադարձ ուժ ունի։ (…)»:
2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
(…)
12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից.
(…)
4. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 11-14-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքների առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում:»
2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական վարույթը ենթակա է կարճման, եթե`
1) հաստատվել է քրեական օրենսգրքով նախատեսված որևէ հանցանքի բացակայությունը.
2) վարույթը նախաձեռնվել է սույն օրենսգրքի 173-րդ հոդվածի 3-րդ կամ 6-րդ մասերով նախատեսված պայմանների խախտմամբ.
3) կայացվել է անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում, և սպառվել են վարույթը շարունակելու բոլոր հնարավորությունները.
4) առկա է սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետով նախատեսված հանգամանքը․
5) մինչդատական վարույթի ընթացքում հայտնաբերվել է մասնավոր մեղադրանքի կարգով քրեական հետապնդման ենթակա ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը, եթե բացակայում են հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու հիմքերը:»
2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու:
2. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
3. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճենն ուղարկվում է հանրային մեղադրողին և վարույթի մասնավոր մասնակիցներին:»
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանին մեղսագրվում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք, որը համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքին: Մինչդեռ, 2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 4-րդ մասը նախատեսում է, որ սույն հոդվածի 1-ին կամ 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե կամովին ներկայացել և զորակոչվել է պարտադիր զինվորական ծառայության: Ընդ որում՝ անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատող մեջբերված նորմը բնույթով իմպերատիվ է:
Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ ՊՆ զինվորական կոմիսարիատի Երևանի թիվ 2 զինվորական կոմիսարիատի զինվորական կոմիսարի պարտականությունների ժամանակավոր կատարող Ա.Մելյանի գրության համաձայն՝ Դավիթ Իշխանի Հունանյանը 2025 թվականի հունվարի 15-ին զորակոչվել է ՀՀ ԶՈՒ թիվ 25836 զորամաս։
Հարկ է նկատել նաև, որ մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանը դատական նիստի ընթացքում հայտարարել է, որ ընդունում է մեղադրանքը և չի առարկում իր նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը ոչ արդարացնող հիմքով դադարեցնելու և գործի վարույթը կարճելու դեմ:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասին) քրեական հետապնդումը դադարեցնել` 2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով, իսկ թիվ ԵԴ1/3156/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ դատարանը գտնում է, որ հարկ է մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, ինչպես նաև ՀՀ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա տեղեկությունները վերացնել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 13-րդ հոդվածով, 33-րդ, 270-րդ և 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը․

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասին) քրեական հետապնդումը դադարեցնել` 2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով։
Թիվ ԵԴ1/3156/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Մեղադրյալ Դավիթ Իշխանի Հունանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, ինչպես նաև ՀՀ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա տեղեկությունները վերացնել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ