ԵԴ1/3153/01/24



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Է.ՄԱՆԱՍՅԱՆ
Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ք.ԲԱԴԱԼՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ՝ Հ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ

2025թ. մայիսի 13-ին Երևան քաղաքում

քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2025 թվականի հունվարի 15-ի ԵԴ1/3153/01/24 դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ․Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքը.

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1․1. 2023 թվականի մարտի 07-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 15126623 քրեական վարույթը:
1.2. 2023 թվականի մարտի 07-ին Հարություն Դանելի Հարությունյանը ձերբակալվել է՝ հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով:
1.3. 2023 թվականի մարտի 09-ին Հարություն Դանելի Հարությունյանն ազատ է արձակվել ձերբակալումից՝ անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը վերացած լինելու հիմքով։
1.4. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Գ.Մարգարյանի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 29-ի որոշմամբ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.5. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնի քննիչ Է.Պետրոսյանի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
1.6. 2024 թվականի նոյեմբերի 06-ին թիվ 15126623 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, որը ԵԴ1/3153/01/24 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Ս.Գզոգյանին:
1.7. 2024 թվականի նոյեմբերի 08-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Ս.Գզոգյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/3153/01/24 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.8. Առաջին ատյանի դատարանը, դատաքննության արագացված վարույթի կարգով քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հարություն Դանելի Հարությունյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի հունվարի 15-ի դատավճռով վճռել է.
«Մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ (հաշվակցելով անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի հիման վրա՝ նրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամկետով:
Մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի վրա դնել պարտականություն փորձաշրջանի ընթացքում առանց վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, իսկ բնակության վայրը փոխելու դեպքում վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն։
Մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի փորձաշրջանի կրման ժամկետի սկիզբը հաշվարկել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության տարածքային մարմնում հաշվառման վերցվելու պահից:
Մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում»։
1.9. Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2025 թվականի փետրվարի 25-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ․Մովսիսյանը, որը նույն օրը մուտքագրվել է Վերաքննիչ դատարան։ Բողոքի հիման վրա ԵԴ1/3153/01/24 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2025 թվականի փետրվարի 27-ին, իսկ նախագահող դատավոր Տ․Գրիգորյանի աշխատակազմին վերաքննիչ բողոքի հետ միասին փոխանցվել՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ին:
1.10. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 07-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ․Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, քրեական գործը նշանակվել է դատաքննության, իսկ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, թողնվել է անփոփոխ:
1.11. Դատական կազմի դատավոր Վ.Ռշտունու՝ արձակուրդում լինելու պատճառով դատական կազմում 2025թ. մայիսի 13-ին ընդգրկվել է Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Է.Մանասյանը:
2. Վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ հետևյալ արարքի համար. որ նա 2023 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 17:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Նալբանդյան փողոցում կատարել է խուլիգանություն, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում.
2023 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 17:30-ի սահմաններում, Հարություն Դանելի Հարությունյանը, գտնվելով Երևան քաղաքի Նալբանդյան փողոցի բազմամարդ վայրում, այն է՝ ՀՀ կառավարության շենքի մոտ, անտեսելով հասարակության անդամների ներկայությունը, համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ, հասարակության նկատմամբ անհարգալից, բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով, խուլիգանական դրդումներով բացահայտ միզել է ՀՀ կառավարության շենքի պատին, որպիսի գործողությունները նկատվել են ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից, որից հետո վերջինս ձերբակալվել է և տեղափոխվել ոստիկանության Կենտրոնական բաժին։
2.2. ԵԴ1/3153/01/24 քրեական գործով 2025 թվականի հունվարի 15-ին կայացված դատավճռի համաձայն. «(…) Առաջադրված մեղադրանքը մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի կողմից ընդունելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հ.Հարությունյանի կողմից խուլիգանություն կատարելն ապացուցված է, արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներին։ (…)
Այսպես` Դատարանը մեղադրյալ Հ.Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում նրան մեղսագրված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այդ թվում՝ հանցանքի կատարման հանգամանքները և եղանակը, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը:
Դատարանը մեղադրյալ Հ.Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում նաև նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես մեղադրյալ Հ.Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առնում այն, որ նա իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարած արարքի համար։
Դատարանը, որպես մեղադրյալ Հ.Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք, հաշվի է առնում հանցագործության կատարման ռեցիդիվը:
Այսպես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Հանցագործությունների ռեցիդիվ է համարվում դիտավորությամբ հանցանք կատարելն այն անձի կողմից, որը դատվածություն ունի դիտավորյալ հանցագործության կատարման համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից: (...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 93-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձը դատվածություն ունեցող է համարվում մեղադրական դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու օրվանից մինչև դատվածության մարման կամ վերացման պահը: Դատվածության վերացման համար հիմք են համաներման մասին օրենքը, ինչպես նաև արարքի ապաքրեականացումը:
2. Դատվածությունը, սույն օրենսգրքին համապատասխան, հաշվի է առնվում հանցագործության ռեցիդիվի դեպքում, պատիժ նշանակելիս, քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելիս:
3. Դատվածություն չունեցող է համարվում՝
1) այն անձը, որը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից կամ դատապարտվել է առանց պատիժ նշանակելու կամ ազատվել է պատիժը կրելուց սույն օրենսգրքի 90-րդ հոդվածով սահմանված կարգով,
2) այն անձը, որի դատվածությունը մարվել է,
3) այն անձը, որի նկատմամբ համաներման մասին օրենքով վերացվել է դատվածությունը, կամ
4) այն անձը, որը պատիժ է կրել կամ կրում է այնպիսի արարքի համար, որն ապաքրեականացվել է:
4. Դատվածության մարման ժամկետն սկսվում է հաշվարկվել հիմնական պատիժը կրելուց հետո: Հիմնական պատժի հետ միասին լրացուցիչ պատիժ նշանակելու դեպքում դատվածության մարման ժամկետն սկսվում է հաշվարկվել հիմնական և լրացուցիչ պատիժը կրելուց հետո:
5. Դատվածությունը մարվում է՝
1) սույն օրենսգրքի 84-րդ, 85-րդ, 88-րդ, 89-րդ հոդվածներով սահմանված պատժից ազատվելու, ինչպես նաև 86-րդ հոդվածով սահմանված կարգով պատժի կատարումը հետաձգելու դեպքերում՝ փորձաշրջանն ավարտվելուց հետո,
2) ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժի դատապարտված անձի նկատմամբ՝ պատիժը կատարելուց հետո,
3) առավելագույնը 2 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված անձի նկատմամբ՝ պատժի կրումը ավարտվելուց 1 տարի հետո,(․․․)»։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Հ.Հարությունյանը Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2022 թվականի հոկտեմբերի 27-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով, պատժի կրումից ազատվել է 2022 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, սույն արարքը կատարել է 2023 թվականի մարտի 7-ին, այսինքն՝ դատվածությունը մարված չլինելու պայմաններում, ուստի Հ.Հարությունյանի արարքում առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ:
Դատարանը գտնում է, որ կատարած արարքի համար մեղադրյալ Հ.Հարությունյանը ենթակա է պատժի:
Դատարանը, հաշվի առնելով վերոնշյալ` մեղադրյալ Հ.Հարությունյանի արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրա անձը բնութագրող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալ Հ.Հարությունյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, ինչն անհրաժեշտ և բավարար է պատժի նպատակների իրագործումն ապահովելու համար։ (…)
Սույն գործով մեղադրյալ Հ.Հարությունյանն անազատության մեջ է գտնվել 2023 թվականի մարտի 7-ից մինչև 2023 թվականի մարտի 9-ը, որպիսի ժամկետը պետք է հաշվակցել նրա նկատմամբ նշանակվելիք պատժի ժամկետից։
Անդրադառնալով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարությանը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․ (…)
Հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշումներում ձևավորված իրավական դիրքորոշումը և միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, նրա անձը, վերը թվարկված մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ծանրացնող հանգամանքները, ելնելով սոցիալական արդարության վերականգնման, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացման և նոր հանցագործությունների կանխման անհրաժեշտությունից՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան (համապատասխան վերահսկողություն) սահմանելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ փորձաշրջանի ընթացքում պետք է սահմանել պարտականություն, այն է՝ առանց վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքել և բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետներում հայտնել նոր բնակության վայրի հասցեն։
Քննարկելով մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, որից հետո վերացնել: (…)»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
3․1․ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ.Մովսիսյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, Առաջին ատյանի դատարանի իրավական դիրքորոշումները, վկայակոչելով օրենսդրության վերաբերելի դրույթները և իրավական դիրքորոշումները, որպես վերաքննիչ բողոքի հիմքեր և հիմնավորումներ՝ նշել է, որ թեև Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ Հարություն Հարությունյանի պատժի և քրեական պատասխանատվության հարցը լուծելիս հաշվի է առնում մեղադրյալի կատարած արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, նրա անձը, ծանրացնող հանգամանքները, սակայն այդ և որոշ այլ հանգամանքներ դատարանի կողմից չեն ենթարկվել բովանդակային գնահատման, որի արդյունքում մեղադրյալ Հարություն Հարությունյանն անիրավաչափորեն ազատվել է պատժի կրումից:
Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ ուշադրության չի արժանացրել մեղադրյալի անձի հանրային վտանգավորության աստիճանին, այդ թվում՝ այն հանգամանքին, որ մեղադրյալը, դիտավորյալ հանցագործության կատարման համար դատվածություն ունենալու պայմաններում, կրկին կատարել է դիտավորյալ հանցանք, այսինքն՝ ունի ռեցիդիվ: Նկարագրված հանգամանքը վկայում է մեղադրյալի անձի բարձր հանրային վտանգավորության մասին՝ հաշվի առնելով այն, որ անձի արարքում ռեցիդիվի առկայությունն էական նշանակություն ունի հանցավորի անձի հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու, ինչպես նաև առանց պատիժը փաստացի կրելու պատժի նպատակներին հասնելու հնարավորության վերաբերյալ հիմնավոր հետևության գալու հարցում: Ընդ որում՝ հարկ է նկատել, որ սույն պարագայում մեղադրանքի կողմը ոչ թե լոկ ռեցիդիվի առկայությունն է դիտարկում որպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման արգելք, այլ այդ հանգամանքը գնահատման է ենթարկում գործի մյուս փաստական հանգամանքների, այդ թվում` մեղսագրվող արարքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող ներքոնշյալ գործոնների, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների հետ համակցության մեջ:
Ըստ բողոքաբերի՝ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել նաև մեղադրյալի կատարած արարքի բնույթը, առանձնահատկությունները: Այսպես` վերջինս բազմամարդ վայրում, այն է՝ ՀՀ կառավարության շենքի մոտ, անտեսելով հասարակության անդամների ներկայությունը, համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ, հասարակության նկատմամբ անհարգալից, բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով, խուլիգանական դրդումներով բացահայտ միզել է ՀՀ կառավարության շենքի պատին: Ընդ որում՝ Առաջին ատյանի դատարանը նաև բովանդակային գնահատման չի ենթարկել իր կատարած արարքի նկատմամբ մեղադրյալի ունեցած վերաբերմունքը, մասնավորապես՝ այն հանգամանքը, որ արարքի կատարման պահին իրեն նկատած ոստիկանների հարցին պատասխանել է, որ հատուկ եկել է այդ վայր՝ նշված գործողությունը կատարելու համար: Այսինքն՝ կարելի է արձանագրել, որ հետագայում մեղքը ընդունելը և զղջալը առավելապես հանդիսացել են մեղմ պատասխանատվության և պատժի արժանանալու նպատակ ունեցող գործողություններ: Անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև մեղսագրվող հանցանքի կատարման այն առանձնահատկությունը, որ այն կատարվել է Հայաստանի Հանրապետության գործադիր իշխանության՝ Կառավարության շենքի պատի մոտ, հետևաբար, մեղադրյալ Հ.Հարությունյանին նման արարքի համար պատժի կրումից ազատելը կարող է հանգեցնել հանրության շրջանում նման արարքների համար անպատժելիության մթնոլորտի ստեղծմանը և ըստ այդմ՝ նույնասեռ հանցագործությունների աճին:
Բողոքաբերը նշել է, որ Հ.Հարությունյանին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքում դրված՝ մեղադրյալի կողմից մեղքն ընդունելը և զղջալը չեն կարող ողջամտորեն նվազեցնել Հ.Հարությունյանի կատարած արարքի և առավելապես նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բավարար չեն եզրահանգելու, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և հատկապես՝ առանց վերահսկողություն իրականացնող մարմնի համաձայնության ՀՀ տարածքը չլքել կամ բնակության վայրը չփոխել պարտավորեցնելով, քանի որ դա որևէ «զրկանքի» տարր չի պարունակում և սույն դեպքում չի կարող ռեցիդիվ ունեցող անձին վերասոցիալականացնելու ու նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու միջոց հանդիսանալ: Հետևաբար, հաշվի առնելով նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը՝ գտնում է, որ սույն դեպքում Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բավարար չեն եզրահանգելու, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պայմանն առկա է և պատժի նպատակների իրականացումը սույն դեպքում հնարավոր է առանց պատիժը կրելու: Այլ կերպ՝ սույն դեպքում միայն Հ.Հարությունյանի կողմից իր նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատժի կրումը կարող է արդյունավետ միջոց հանդիսանալ վերջինիս անձի բարձր հանրային վտանգավորությունը նվազեցնելու, նրա կողմից հետագա հանցագործությունների կատարումը կանխելու, ինչպես նաև հասարակության մեջ անպատժելիության մթնոլորտի ստեղծումը կանխելու, և ըստ այդմ՝ պատժի նպատակների իրագործումն ապահովելու համար:
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Հ.Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, եկել է սխալ եզրահանգման, ինչի արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ՝ ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի նորմերը: Այլ կերպ՝ Առաջին ատյանի դատարանը, պատժի կրման հարցը լուծելիս, հաշվի չառնելով մեղադրյալի պատիժը ծանրացնող, անձը բնութագրող վերոնշյալ հանգամանքները և հանցագործության վտանգավորությունը, սխալ է լուծել մեղադրյալի կողմից պատժի կրման հարցը, ինչը հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածով սահմանված՝ նշանակված պատժի անարդարացիությանը, ինչն էլ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի համաձայն, հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելու համար:
3.2. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ.Մովսիսյանը խնդրել է պատժի մասով փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ ԵԴ1/3153/01/24 քրեական գործով 2025 թվականի հունվարի 15-ի դատավճիռը, այն է՝ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնել և վերջնական պատիժ թողնել ազատազրկում ՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով (հաշվակցելով անազատության մեջ գտնվելու 3 օրը):

4. Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում արձանագրված դիրքորոշումները.
4.1. Վերաքննիչ բողոքի քննության ժամանակ մեղադրյալ Հ.Հարությունյանն առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ, խնդրել է այն մերժել՝ հայտնելով, որ 44-օրյա պատերազմի մասնակից է, ունի առողջական խնդիրներ: Միաժամանակ, մեղադրյալ Հ.Հարությունյանը չի առարկել իր պաշտպանի բացակայությամբ բողոքի քննությունն անցկացնելու դեմ:
4.2. 2025թ. ապրիլի 14-ին ստացվել է մեղադրյալ Հ.Հարությունյանի պաշտպան Ռ.Սիրեկանյանի դիմումը, որով խնդրել է աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով բողոքի քննությունն իրականացնել իր բացակայությամբ՝ հայտնելով, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 15-ի դատավճիռը հիմնավորված և պատճառաբանված է, ուստի այն պատժի մասով փոփոխելու հիմքեր չկան:
4.3. 2025թ. մայիսի 13-ին ստացվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ.Մովսիսյանի գրությունը, որով խնդրել է աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով բողոքի քննությունն իրականացնել իր բացակայությամբ՝ հայտնելով, որ պնդում է ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրում է այն բավարարել:

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
5.1. Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորված և պատճառաբանված են արդյոք մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
5.2. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցանքների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկինում նշանակված պատիժը բավարար չի եղել անձի վերասոցիալականացման համար, ինչպես նաև նոր հանցանքի բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները:
1.1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում նշանակվում է ազատազրկում կամ ցմահ ազատազրկում պատժատեսակը, եթե կատարված հանցանքի համար պատասխանատվություն նախատեսող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված են այդ պատժատեսակները:
2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը կամ չափը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի կամ չափի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն ժամկետից կամ չափից: (...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) 4. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։ (...)»:
5.3. Պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է դառնա կատարված հանցանքի հասարակական վտանգավորության գնահատման լիարժեք չափանիշ, պատժի ենթարկվող անձին վերասոցիալականացնելու, ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ այլ անձանց կողմից հանցագործությունները կանխելու գործուն միջոց: Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս, դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա` ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
5.4. Հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, դատարանը պարտավոր է գործի նյութերում առկա փաստական տվյալների հիման վրա պատճառաբանել ինչպես պատժի տեսակի և չափի ընտրության, այնպես էլ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ իր որոշումը: Դատական որոշման որակը մեծապես կախված է դրա պատճառաբանական մասից, հետևաբար դատական որոշումները սկզբունքորեն պետք է պատճառաբանված լինեն: Պատժի տեսակի և չափի ընտրության, ինչպես նաև պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները հիմնավորող պատճառների մատնանշումը ոչ միայն ավելի հասկանալի և ընդունելի է դարձնում դատավճիռը վարույթի մասնակիցների համար, այլև բացառում է կամայականությունը: Նախևառաջ, դա նշանակում է, որ դատարանը պարտավորված է լինում արձագանքել կողմերի ներկայացրած փաստարկներին և մատնանշել տվյալ որոշումը հիմնավորող և իրավաչափ դարձնող փաստարկները: Եվ երկրորդ` պատշաճ պատճառաբանությունը հասարակությանը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ինչպես է գործում դատական համակարգը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս:
Հետևաբար, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի պահանջները պահպանված լինելու առումով ընդունելի չի կարող համարվել ոչ միայն այն դատական ակտը, որտեղ պատժի վերաբերյալ դատարանի հետևությունները հիմնված չեն դատական քննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա, այլև այնպիսին, որում բացակայում են պատժատեսակի, պատժաչափի կամ պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները հիմնավորող հետևողական, հստակ և ոչ հակասական պատճառաբանությունները:
5.5. Ռեցիդիվի կանոնների կիրառմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված օրենսդրական կարգավորումների ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձի կողմից դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը չի կարող պակաս լինել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետի երկու երրորդից: Այլ կերպ՝ դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձի կողմից դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում միայն դատարանն իրավասու է անձի նկատմամբ պատիժ նշանակել ռեցիդիվի կանոնների կիրառմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված օրենսդրական կարգավորումների գործադրմամբ:
Միևնույն ժամանակ, հարկ է նշել, որ մեղադրյալի կողմից արագացված վարույթ կիրառելուն համաձայնություն տալու և ներկայացված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու պարագայում պատժաչափի նշանակման հարցում օրենսդիրը արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մասնավորապես՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից:
5.6. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:(…)»:
Վերոգրյալ քրեաիրավական նորմի վերլուծությունից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն քննարկվող ինստիտուտի գործադրման համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու. նման հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, հանցանք կատարածի անձը, պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
Դատարանի հետևությունները, ի թիվս այլոց, պետք է հիմնված լինեն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի կողմից արարքի հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
5.7. Վերոնշյալ իրավադրույթը Վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս Սամսոն Ամիրխանյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, Արսեն Մկրտչյանի գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 5-ի թիվ ԼԴ/0093/01/12, Վանյա Բեգյանի գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13, Արամայիս Հովհաննիսյանի գործով 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14, Մհեր Հովհաննիսյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0039/01/15 և այլ որոշումները)։
5.8. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, որպես նրա անձը բնութագրող և քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտել՝ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը և կատարածի համար զղջալը, իսկ որպես մեղադրյալի քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք՝ հանցագործության կատարման ռեցիդիվը, ինչի արդյունքում գտել է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կարգն ամրագրող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որին պետք է հաշվակցել վերջինիս՝ անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը: Միաժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է հետևության, որ պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը հնարավոր է հասնել առանց մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու։
5.9. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները համադրելով շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, պատշաճ ստուգման և գնահատման է ենթարկել նրա անձը բնութագրող բարոյահոգեբանական և սոցիալ-հոգեբանական հատկանիշները, վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը:
5.10. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի նյութերում առկա՝ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի անձը բնութագրող փաստական տվյալների, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, մասնավորապես՝ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը և կատարածի համար զղջալը, վկայում է մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու աննպատակահարմարության ու առանց պատիժը փաստացի կրելու պատժի նպատակներին հասնելու հնարավորության մասին, ուստի վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցում Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ հետևության՝ համակողմանի վերլուծության ենթարկելով կատարված արարքի հանրային վտանգավորությունը և բնույթը, մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների, անձը բնութագրող տվյալների համակցությունը:
Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է, որ մատնանշված վերոնշյալ հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են մեղադրյալի անձի և նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը և վկայում այն մասին, որ սոցիալական արդարության վերականգնումը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացումը և հանցագործությունների կանխումը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու։
5.11. Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են, ուստի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ․Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատավճիռը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր առկա չեն։
5.12. Անդրադառնալով բողոքաբերի այն հետևությանը, որ Առաջին ատյանի դատարանը որպես մեղադրյալի քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է գնահատել հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, որը վկայում է մեղադրյալի անձի բարձր հանրային վտանգավորության մասին, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ ինչպես բողոքաբերը, այնպես էլ Առաջին ատյանի դատարանը, հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը որպես մեղադրյալի քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք գնահատելով, ավելին՝ Առաջին ատյանի դատարանը հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կարգն ամրագրող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով՝ հանգել են սխալ հետևության: Վերաքննիչ դատարանի վերջին դիրքորոշումը հիմնված է այն պատճառաբանության վրա, որ Հարություն Հարությունյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի հոկտեմբերի 27-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել 2003թ. ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով և պատիժ է նշանակվել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով, որի կրումից վերջինս ազատվել է 2022 թվականի հոկտեմբերի 28-ին՝ պատիժն ամբողջությամբ կրելու արդյունքում: Այլ կերպ՝ մեղադրյալ Հ.Հարությունյանը նախորդ դատավճռով դատապարտվել է կարճաժամկետ ազատազրկման, մինչդեռ դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձի կողմից դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում միայն դատարանն իրավասու է անձի նկատմամբ պատիժ նշանակել ռեցիդիվի կանոնների կիրառմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված օրենսդրական կարգավորումների գործադրմամբ, որի դեպքում նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը չի կարող պակաս լինել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետի երկու երրորդից: Ավելին՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը չի հանդիսանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք, իսկ նույն հոդվածի 2-րդ մասն արգելում է դատարանին պատիժ նշանակելիս որպես ծանրացնող հանգամանք հաշվի առնել հիշյալ հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերոհիշյալ դատավճռի արդյունքում առաջացած դատվածությունն Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հաշվի առներ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված՝ քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք՝ հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը մեղադրյալ Հ.Հարությունյանը կատարել է չմարված դատվածության պայմաններում:
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը որպես մեղադրյալի քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք գնահատելու, ինչպես նաև հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կարգն ամրագրող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված և պատճառաբանված չեն, մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի պատիժ նշանակելու հարցը լուծելիս Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 60-րդ, 71-րդ և 76-րդ հոդվածների պահանջների խախտում, ինչով պայմանավորված՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում առկա է ի շահ մեղադրյալի վերաքննիչ բողոքի սահմաններից դուրս գալու իրավական հիմք՝ հետևյալ հիմնավորումներով.
5.13. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
2. Վերադաս դատարանն իրավասու է ի շահ մեղադրյալի դուրս գալու վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքի սահմաններից, եթե՝ (...)
4) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ, պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել (...):
Վերոգրյալ իրավանորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտերի իրավաչափության ստուգման ծավալները կանխորոշվում են դատական վերանայման սահմաններով։ Այս առումով օրենսդիրը հռչակել է վերաքննության և վճռաբեկության իրականացման դեպքում սահմանափակ վերանայման սկզբունքը՝ դա պայմանավորելով բողոքի հիմքով և այն հաստատող փաստերով։ Միևնույն ժամանակ, հիշյալ սկզբունքի ամրագրման հետ մեկտեղ օրենսդիրը սահմանել է վերաքննիչ ու վճռաբեկ բողոքների սահմաններից ի շահ մեղադրյալի դուրս գալու դատավարական հնարավորություն:
Այս իրավակարգավորումն ըստ էության համապատասխանում է Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած նախադեպային դիրքորոշմանը, համաձայն որի՝ վերաքննիչ դատարանում դատական վերանայման սահմանափակ բնույթը ենթադրում է, որ դատարանի՝ գործում թույլ տրված դատական սխալները սեփական նախաձեռնությամբ ուղղելու հնարավորությունը սահմանափակ է, սակայն այն չի բացառում վերաքննիչ դատարանի հնարավորությունը դուրս գալու վերանայման սահմաններից, եթե առկա է օրենքով նախատեսված դատական ակտի անվերապահ բեկանման հիմք (տե՛ս ԵՇԴ/0070/01/13 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2015թ․ հունիսի 5-ի որոշման 13-14-րդ կետերը)։
Վերոգրյալից հետևում է, որ Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է ի շահ մեղադրյալի դուրս գալ վերաքննիչ բողոքի սահմաններից, եթե հայտնաբերում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ, պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել:
5.14. Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ հաշվի առնելով, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Հարություն Հարությունյանի նկատմամբ չէր կարող պատիժ նշանակել հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կարգն ամրագրող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ուստի Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ հիշյալ կանոնի կիրառմամբ մեղադրյալ Հարություն Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը սխալ է հաշվարկվել:
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ.Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, ի շահ մեղադրյալի անհրաժեշտ է դուրս գալ վերաքննիչ բողոքի սահմաններից՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է փոփոխել՝ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ հաշվակցելով անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով՝ նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության վրա:
Հարություն Դանելի Հարությունյանին պետք է պարտավորեցնել առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
ԵԴ1/3153/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 15-ի դատավճիռը մնացած մասով պետք է թողնել անփոփոխ:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ և 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը





Ո Ր Ո Շ Ե Ց


Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Խ.Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
ԵԴ1/3153/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 15-ի դատավճիռը փոփոխել՝ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ հաշվակցելով անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ մեղադրյալ Հարություն Դանելի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով՝ նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության վրա:
Հարություն Դանելի Հարությունյանին պարտավորեցնել առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Տ․ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Է.ՄԱՆԱՍՅԱՆ

Ա․ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ