ԵԴ1/3097/01/24

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«30» դեկտեմբերի 2024թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ՝ դատավոր Տ.Գրիգորյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Վ․Ջիվանյան)՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշման դեմ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1․1․ 2024 թվականի հուլիսի 17-ին՝ ժամը 02։30-ին, Արման Հակոբի Թադևոսյանը ձերբակալվել է։
1․2․ 2024թ. հուլիսի 17-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 198-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 13-0863-24 քրեական վարույթը։
1․3․ 2024 թվականի հուլիսի 19-ին՝ ժամը 23։30-ին, Արման Հակոբի Թադևոսյանը ազատ է արձակվել՝ անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը վերանալու կապակցությամբ։
1․4․ 2024 թվականի հուլիսի 19-ին մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 198-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով և 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով։
1․5․ 2024 թվականի հուլիսի 19-ին որոշում է կայացվել Արման Հակոբի Թադևոսյանին դատարան ներկայացնելու նպատակով ձերբակալելու մասին, և 2024 թվականի հուլիսի 20-ին հիշյալ որոշման հիմքով մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանը ձերբակալվել է:
1.6. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 20-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ երկու ամիս ժամկետով՝ կալանքի սկիզբը հաշվելով 2024 թվականի հուլիսի 20-ից։ Նույն դատարանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 19-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգվել է մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 20-ը ներառյալ։
1.8. 2024թ. նոյեմբերի 11-ին թիվ 13-0863-24 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում և մակագրվել դատավոր Վ․Ջիվանյանին:
1.9. 2024թ. նոյեմբերի 06-ին որոշում է կայացվել ԵԴ1/3097/01/24 քրեական վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
1.10. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024թ. նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամիս ժամկետով։
1.11. Մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշման դեմ 2024 թվականի դեկտեմբերի 09-ին ներկայացրել է հատուկ վերանայման բողոք, որը 2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին մուտքագրվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան:
1.12. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշման դեմ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 198-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով և 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով՝ հետևյալ արարքների համար. «որ նա 2024 թվականի հուլիսի 17-ին՝ ժամը 01:30-ի սահմաններում, գտնվելով ոչ սթափ վիճակում, այն է՝ արտաշնչած օդի մեջ 0.363 մգ/լ ալկոհոլի պարունակությամբ, ապօրինի մուտք գործելով Նիկա Սահակի Հովհաննիսյանի Երևան քաղաքի Զաքյան 6-րդ շենքի 35-րդ բնակարան, վերջինիս կամքին հակառակ, խմբի կազմում բռնություն գործադրելով սեռական բնույթի այլ գործողություններ է կատարել Նիկա Սահակի Հովհաննիսյանի նկատմամբ, ինչպես նաև բնակարան ապօրինի մուտք գործելով կատարել է գողություն:
Այսպես.
2024 թվականի հուլիսի 17-ին՝ ժամը 01:00-ի սահմաններում, տրանսգենդեր Նիկա Սահակի Հովհաննիսյանն իր մտերիմների հետ գտնվել է Երևան քաղաքի Զաքյան փողոցում, երբ վերջինիս են մոտեցել Արման Հակոբի Թադևոսյանը և քննությամբ ինքնությունը չպարզված անձը, ովքեր ծանոթություն հաստատելու նպատակով պաղպաղակ են հյուրասիրել նրան, որից հետո Նիկա Հովհաննիսյանը ցանկացել է տուն գնալ: Արման Թադևոսյանը և ինքնությունը չպարզված անձը գնացել են Նիկա Հովհաննիսյանի հետևից և վերջինիս հետ սեռական հարաբերություն ունենալու առաջարկներ կատարել, ինչը Ն.Հովհաննիսյանը մերժել է: Դրանից հետո ինքնությունը չպարզված անձը գրկել է Նիկա Հովհաննիսյանին, իսկ Արման Թադևոսյանը Ն. Հովհաննիսյանի գրպանից հանել է բնակարանի բանալին: Ն.Հովհաննիսյանը, տեսնելով, որ Ա. Թադևոսյանը և ինքնությունը չպարզված անձը գտնվում են ալկոհոլի ազդեցության տակ և վախ զգալով նրանց գործողություններից, իր շենքի բակում աղմուկ չբարձրացնելու համար, պարզապես խնդրել է նրանց իրեն հանգիստ թողնել, սակայն վերջիններս շարունակել են քայլել Ն.Հովհաննիսյանի հետևից: Ն. Հովհաննիսյանը, հասկանալով, որ վերջիններս չեն հեռանալու և իրեն հանգիստ չեն թողնելու, իր անձի և առողջության նկատմամբ վախ զգալով, ինչպես նաև հարևանների շրջանում աղմուկ չբարձրացնելու համար, իր կամքին հակառակ, համաձայնվել է նրանց հետ գնալ իր Երևան քաղաքի Զաքյան 6-րդ շենքի 35-րդ բնակարան, որի մուտքի դռանը մոտենալով Ա.Թադևոսյանն իր մոտ գտնվող Ն. Հովհաննիսյանի բնակարանի բանալիով բացել է այն և երեքով մտել են ներս: Բնակարան ապօրինի մուտք գործելուց հետո Ա.Թադևոսյանը Ն.Հովհաննիսյանի բնակարանի բանալին փոխանցել է ինքնությունը չպարզված անձին, ով մուտքի դուռը փակելով, դրել է այն իր գրպանը: Բնակարանում գտնվելու ընթացքում Ա.Թադևոսյանը և ինքնությունը չպարզված անձը նախ համոզելու եղանակով են ցանկացել սեքսուալ բնույթի այլ գործողություններ կատարել Ն.Հովհաննիսյանի հետ, սակայն Ն.Հովհաննիսյանը կրկին մերժել է նրանց, որից հետո ինքնությունը չպարզված անձը ձեռքերով հարվածներ է հասցրել Ն.Հովհաննիսյանի գլխի և դեմքի շրջաններին, իսկ Արման Թադևոսյանը բռնելով Նիկա Հովհաննիսյանի կոնքերից, նրա կամքին հակառակ, գցել է վերջինիս մահճակալի վրա, իջեցրել նրա կիսատաբատը և սեքսուալ բնույթի այլ գործողություններ կատարել նրա նկատմամբ, այն է՝ Ն.Հովհաննիսյանի հետանցքից սեռական հարաբերություն է ունեցել նրա հետ, որի ընթացքում էլ կծել է Նիկա Հովհաննիսյանի կրծքագեղձի հատվածը՝ պատճառելով թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող կրծքագեղձի շրջանի քերծվածքների և արյունազեղման ձևով մարմնական վնասվածք, որից հետո ինքնությունը չպարզված անձը մոտեցել է Ն.Հովհաննիսյանին, վերջինիս կամքին հակառակ բավարարել իր կարիքները, այն է՝ Ն.Հովհաննիսյանը ձեռնաշարժության եղանակով բավարարել է նրան: Ա.Թադևոսյանի և ինքնությունը չպարզված անձի բռնի գործողություններից ձերբազատվելու նպատակով, Ն.Հովհաննիսյանը ինքնությունը չպարզված անձին խնդրել է գնալ խանութ՝ օղի բերելու նպատակով, իսկ Ա.Թադևոսյանին խնդրել է լոգանք ընդունել: Ինքնությունը չպարզված անձն իր մոտ գտնվող Ն.Հովհաննիսյանի բնակարանի մուտքի դուռը բացել է և բանալին թողել դրա վրա, իսկ Ա.Թադևոսյանը մտել է լոգարան: Դրանից հետո Ն.Հովհաննիսյանը բանալիով բացել է մուտքի դուռը, ապա փակել այն՝ Ա.Թադևոսյանին թողնելով ներսում, ապա դիմել է փախուստի և ահազանգել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանություն:
Այդ ընթացքում Արման Թադևոսյանը, գտնվելով Ն. Հովհաննիսյանի բնակարանում, այնտեղից գաղտնի հափշտակել է վերջինիս պատկանող 240.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկե շղթա, 700.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա մատանի, 180.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա մատանի, 66.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա մատանի, 1200 ՀՀ դրամ արժողության ձեռքի ժամացույց, 800 ՀՀ դրամ արժողության կախազարդով վզնոց, 700 ՀՀ դրամ արժողության վզնոց-կախազարդ, 1300 ՀՀ դրամ արժողության վզնոց-կախազարդ, 1000 ՀՀ դրամ արժողության թևնոց, 300 ՀՀ դրամ արժողության թևնոց, 50 ՀՀ դրամ արժողության շղթա, 250 ՀՀ դրամ արժողության շղթա, 250 ՀՀ դրամ արժողության շղթա, 100 ՀՀ դրամ արժողության երկու հատ շղթայի կիսակտորներ, 100 ՀՀ դրամ արժողության շղթա, 100 ՀՀ դրամ արժողության շղթա, 20.000 ՀՀ դրամ արժողության արծաթե համաձուլվածքից շղթա, 3000 ՀՀ դրամ արժողության վզնոց-կախազարդ, 800 ՀՀ դրամ արժողության խաչի տեսքով կախազարդ, 100 ՀՀ դրամ արժողության խաչի տեսքով կախազարդ, 500 ՀՀ դրամ արժողության մեկ զույգ հնդկական ոճի ականջօղ, 500 ՀՀ դրամ արժողության մեկ զույգ ականջօղ, 500 ՀՀ դրամ արժողության մեկ զույգ ականջօղ, 300 ՀՀ դրամ արժողության 1 զույգ ականջօղ, 800 ՀՀ դրամ արժողության մատանի, 200 ՀՀ դրամ արժողության մատանի, 300 դրամ արժողության մատանի, 30 ՀՀ դրամ արժողության կախիչ, 2-հատ ականջօղեր, 1 դոլար անվանական ԱՄՆ թղթադրամ, 2000 ՀՀ դրամ արժողության ակնոց, 1200 ՀՀ դրամ արժողության ձեռքի ժամացույց, 1 հատ «OMEGA տեսակի ձեռքի ժամացույց, 1000 ՀՀ դրամ արժողության «Սամսունգ» մոդելի բջջային հեռախոս, 2000 ՀՀ դրամ արժողության լիցքավորման բանկ, որից հետո պոկելով Ն. Հովհաննիսյանի բնակարանի հյուրասենյակի պատուհանին ամրացված երկաթե ճաղավանդակը, դիմել է փախուստի՝ Ն.Հովհաննիսյանին պատճառելով 1,225.768 ՀՀ դրամի գույքային վնաս:»:
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշման համաձայն.«(…) Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանին ներկայացված մեղադրանքում նկարագրված հանցագործություններին նրա առնչվելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածն առերևույթ առկա է:
(…) Արման Հակոբի Թադևոսյանին մեղսագրվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 198-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով և 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքներ, որոնցից առաջինը դասվում է սեռական ազատության և սեռական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված ծանր հանցագործությունների շարքին և պատժվում ազատազրկմամբ` հինգից տասը տարի ժամկետով, իսկ երկրորդը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված ծանր հանցագործությունների շարքին և պատժվում ազատազրկմամբ՝ չորսից ութ տարի ժամկետով:
Դատարանը հաշվի առնելով մեղադրյալ Արման Թադևոսյանին վերագրվող ենթադրյալ ծանր հանցագործությունների համար նախատեսված պատժի խստությունը, այն համադրելով նախաքննության փուլում ձեռք բերված այն փաստական տվյալների հետ, որ մեղադրյալը փորձել է դիմել փախուստի և ձերբակալվել է հատուկ միջոցների գործադրմամբ, գտնում է, որ դատական քննության սկզբնական փուլում բարձր է մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու և վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու հավանականությունը։
Դատարանը գտնում է նաև, որ բարձր է մեղադրյալ Արման Թադևոսյանի կողմից հանցանք կատարելու հավանականությունը, որպիսի հետևությունը պայմանավորված է նրա կողմից դիտավորյալ ծանր հանցագործության համար դատվածություն ունենալու և այն մարված չլինելու պայմաններում ծանր հանցագործությունների մեջ մեղադրվելու հանգամանքով։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Թադևոսյանի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության փուլում դեռևս չեն հարցաքննվել գործով տուժողը և վկաները, և ներկայումս բարձր է մեղադրյալի կողմից նրանց վրա ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը, որը կարող է մեծապես վնասել գործի օբյեկտիվ քննությանը: Վերոհիշյալ վերլուծությունների և պատճառաբանությունների հաշվառմամբ Դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալ Արման Թադևոսյանի օրինական վարքագիծն ապահովելու հարցում, այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում հնարավոր չէ մեղադրյալի նկատմամբ ապահովել այնպիսի հսկողություն, որը կկանխի նրա փախուստը, նրա կողմից հանցանք կատարելը և տուժողի ու վկաների վրա հնարավոր ազդեցությունը։ Հետևաբար՝ մասնավոր և հանրային շահերի հավասարակշռված պաշտպանություն ապահովելու պարտականությունից ելնելով՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում մեղադրյալ Արման Թադևոսյանի ազատության իրավունքի հետագա սահմանափակումը և դրա միջոցը համաչափ են դրանով հետապնդվող նպատակին։
Հաշվի առնելով քրեական գործի ծավալը, դրանում ներգրավված անձանց շրջանակը և գործը դատարանում քննելու դատավարական ընթացակարգերը՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում մեղադրյալ Արման Թադևոսյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը անհրաժեշտ է երկարաձգել երեք ամսով։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի առողջական խնդիրների վերաբերյալ պաշտպանության կողմի նշած հանգամանքներին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք հիմնավորելու համար չեն ներկայացվել համապատասխան փաստաթղթեր, բացի այդ, այդ փաստարկներն այնքան ծանրակշիռ չեն, որպեսզի գործի քննության այս փուլում գերակա լինեն հանրային շահից, որի հավանական խախտման մասին վերը նշվել է։
(…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024թ. նոյեմբերի 14-ի թիվ ԵԴ1/3097/01/24 որոշումը և Արման Թադևոսյանի նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց՝ տնային կալանքը, անհրաժեշտության դեպքում՝ համակցված 1.000.000 ՀՀ դրամ գրավի հետ:
3.2. Մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում հակիրճ ներկայացրել է քրեական վարույթի նախապատմությունը, վկայակոչել է վերաբերելի իրավական դիրքորոշումները, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը.
«(...) Գտնում եմ, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 14.11.2024թ. թիվ ԵԴ1/3097/01/24 որոշմամբ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, որոշումը չի բխում ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 2-րդ և 4-րդ մասերի, 116-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի, 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և ՄԻԵԿ 5-րդ հոդվածի պահանջներից, ինչը կարող էր ազդել վարույթի ելքի վրա և ենթակա է բեկանման` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Մեղսագրվող արարքում բացակայում է հիմնավոր կասկածը, ինչպես նաև կալանավորման հիմքերը և իրավաչափությունը:
(...)
Գործի նյութերի ուսումնասիրությամբ պարզ է դառնում, որ մեղսագրված երկու արարքներով էլ հիմնավոր կասկածի շեմը հաղթահարված չէ: Մասնավորապես, բացի տուժող Նիկա Հովհաննիսյանի պնդումներից, նյութերում չկան որևէ ապացույցներ, որ Արման Թադևոսյանը վերջինիս բնակարան է մուտք գործել ապօրինի կամ տուժողի կամքին հակառակ, այլ ոչ թե վերջինիս հրավերով և համաձայնությամբ, չկան որևէ ապացույցներ առ այն, որ նրա նկատմամբ կատարել է սեռական բնույթի գործողություններ: Սեռական ոտնձգություն կատարելու հանգամանքը չի հիմնավորվել նաև դատաբժշկական փորձաքննությամբ: Հատկանշական է, որ մեղադրյալը չի մտաբերել տուժողի հետ ծանոթանալուց հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները, ինչը ևս կասկածներ է առաջացնում, որ չի բացառվում, որ նրան որևէ հոգեմետ նյութեր հյուրասիրած լինեն ըմպելիքի միջոցով: Մեղադրյալը պնդել է, որ ինչպես իր սեռական կողմնորոշվածությունը, այնպես էլ առհասարակ բարոյական նորմերը իրեն թույլ չէին տա երբևէ որևէ անձի նկատմամբ սեռական բռնություն կատարել, այդ թվում նաև երբևէ փոխադարձ համաձայնությամբ նման գործողություն չէր կարող կատարել տրանսգենդեր անձի հետ: Կալանավորվելուց հետո մեղադրյալը գտնվում է հոգեբանական ծանր հոգեվիճակի մեջ, 40 օրից ավել գտնվել է հացադուլի մեջ և առողջական վիճակը վատացել է, որից հետո միայն սոցիալ-հոգեբանների աշխատանքներից հետո, վերջինս համաձայնվել է բուժ օգնություն ստանալ:
Այնուամենայնիվ, Դատարանը գտել է, որ մեղադրանքում նկարագրված հանցագործություններին Արման Թադևոսյանի առնչվելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածն առերևույթ առկա է:
Ինչ վերաբերում է խափանման միջոց ընտրելու հիմքերին, մասնավորապես նոր հանցանք կատարելու հիմքին, ապա հարկ է նշել, որ Արման Թադևոսյանը նախկինում դատապարտված չի եղել նույնասեռ արարքների համար: Ինչ վերաբերում է գործի քննությանը խոչընդոտելուն, ապա հարկ է նշել, որ գործով վկա Քրիստինե Խաչատրյանն իր ցուցմունքներով Արման Թադևոսյանի առնչության վերաբերյալ որևէ տեղեկություն չի հայտնել, իսկ մյուս երկու վկաները ոստիկանության աշխատակիցներ, որի պարագայում ողջամիտ չէ ենթադրությունը, որ մեղադրյալը նրանց նկատմամբ ազդեցություն կգործադրի:
(...) Նկարագրված պայմաններում, պաշտպանական կողմը գտնում է, որ դատաքննության այս փուլում, երբ մեղադրյալն արդեն իսկ շուրջ 6 ամիս գտնվում է կալանքի տակ, և խափանման միջոց կիրառելու հիմքերը և ռիսկերը զգալիորեն նվազել են, անհրաժեշտ է կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ տնային կալանքը համակցված 1.000.000 ՀՀ դրամ գրավի հետ, որոնք ի զորու են ապահովել խափանման միջոց ընտրելու նպատակները և Արման Թադևոսյանի պատշաճ վարքագիծը:(…)»։

4. Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ստացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` նաև Եվրոպական դատարան) մշակել է հանցագործության համար մեղադրվող անձին մինչև դատավճիռը կալանքի տակ պահելու համար ընդունելի չորս հիմնական հիմքեր. մեղադրյալի՝ դատաքննությանը չներկայանալու վտանգը (տե՛ս Stogmuller v. Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 15), մեղադրյալի ազատ արձակվելու դեպքում արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու վտանգը (տե՛ս Wemhoff v. Germany, 1968 թվականի հունիսի 27, ¢ 14) կամ, որ նա կկատարի նոր հանցանքներ (տե՛ս Matznetter v Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 9) կամ կկատարի հասարակական անկարգություններ (տե՛ս Letellier v. France, 1991 թվականի հունիսի 26, ¢ 51):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները:
(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքների համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել է դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի ենթադրյալ առնչությունն իրեն վերագրվող արարքներին փաստելու համար: Բացի այդ, հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից՝ անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի վերաբերյալ որոշումների դատական վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն:
5.4. Անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և գտնում է, որ դրանք իրավաչափ են։
Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում՝ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի կողմից փախուստի դիմելու, հանցանք կատարելու և գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունները շարունակում են առկա լինել: Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները դեռևս դատարանում հետազոտված չլինելու և դատակոչված անձանց հարցաքննված չլինելու հանգամանքները մեղադրյալին վերագրվող հանցանքների բնույթի, վտանգավորության աստիճանի և առանձնահատկությունների հետ համակցությամբ հիմք են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ ազատության մեջ մնալով՝ մեղադրյալը կարող է խոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում՝ հարցաքննվող անձանց ուղղորդելով հրաժարվել արդեն իսկ տրված ցուցմունքներից և իր օգտին տալ բարենպաստ ցուցմունքներ:
Միաժամանակ, դատարանն իրատեսական և հիմնավոր է համարում մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի կողմից հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու հավանականությունը, որպիսի հանգամանքների մասին հիմք է տալիս ենթադրելու վերջինիս՝ չմարված դատվածության պայմաններում ներկայումս ծանր և դիտավորյալ հանցագործությունների մեջ մեղադրվելը, ձերբակալման ընթացքում նրա փախուստի փորձ կատարելը և հատուկ միջոցների գործադրմամբ ձերբակալվելը:
5.5. Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ տնային կալանքի և համակցված գրավի կիրառման հնարավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու, մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված՝ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու հետ կապված պարտականության կատարումն ապահովելու, նոր հանցանք կատարելը և փախուստը կանխելու նպատակներին քրեական վարույթի ներկա փուլում հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ տնային կալանքի և համակցված գրավի կիրառմամբ:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի հիմնավորված են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
5.6. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝ մեղադրյալին վերագրվող հանցանքների բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, դատավարության փուլը, գործով հարցաքննման ենթակա անձանց շրջանակը, մեղադրյալի կողմից գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը և գտել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու դրանք։ Ավելին՝ բողոքաբերի կողմից չեն մատնանշվել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին վկայել վարույթն իրականացնող՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված որոշման ոչ իրավաչափության մասին, իսկ հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմնավորումները, սույն գործի փաստական տվյալների պայմաններում, չեն կարող գնահատվել որպես ծանրակշիռ հանգամանքներ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կայացրած որոշումը բեկանելու և այդ որոշմամբ արձանագրված՝ մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացված դիտարկելու համար։
5.7. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշման դեմ մեղադրյալ Արման Հակոբի Թադևոսյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի ԵԴ1/3097/01/24 որոշումը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ