ԵԴ1/3086/01/24




Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«25» մարտի, 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը(այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով՝

նախագահող դատավոր՝ Ռ․Պապոյան,
դատավորներ՝ Լ․Աբգարյան,
Մ.Պապոյան,

քարտուղարությամբ՝ Հ․Հակոբյանի,

մասնակցությամբ՝
մեղադրյալ՝ Հ․Վարդանյանի,
պաշտպան՝ Ս․Գուլքանյանի,

դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Իսրաելյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով թիվ ԵԴ1/3086/01/24 քրեական գործով՝ ըստ մեղադրանքի Հայկազ Սամվելի Վարդանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի(դատավոր՝ Սուսաննա Գզոգյան)՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի հունվարի 7-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-0039-24 քրեական վարույթը(այսուհետ՝ նաև քրեական վարույթ)։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի ավագ քննիչ Ա․Թովմասյանի(այսուհետ՝ նաև Քննիչ)՝ 2024 թվականի հունվարի 7-ի որոշմամբ Վրեժ Գևորգի Մակարյանը քրեական վարույթով ճանաչվել է տուժող։
Քննիչի՝ 2024 թվականի հունվարի 12-ի որոշմամբ Մարիամ Գեղամի Հովակիմյանը քրեական վարույթով ճանաչվել է տուժող մահացած տուժող Վրեժ Գևորգի Մակարյանի փոխարեն։
Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Իսրայելյանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ի որոշմամբ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Քննիչի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ի որոշմամբ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը:
1․1․ 2024 թվականի նոյեմբերի 4-ին քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հայկազ Սամվելի Վարդանյանի ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ մուտքագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում(այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան), քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/3086/01/24 դատական գործի համարը և նույն օրը դատավորների միջև գործերի բաշխման հատուկ համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել է նույն դատարանի դատավոր Սուսաննա Գզոգյանին։
2024 թվականի նոյեմբերի 6-ին Առաջին ատյանի դատարանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/3086/01/24 քրեական գործի վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1․2․ Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ին կայացրել է դատավճիռ, որի եզրափակիչ մասն ունի հետևյալ բովանդակությունը(մեջբերվում է)․ «Մեղադրյալ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 2(երկու) տարի ժամկետով՝ զրկելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից՝ 1(մեկ) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի հիման վրա՝ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան՝ 2(երկու) տարի ժամկետով:
Մեղադրյալ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանին վրա դնել պարտականություն առանց վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետներում հայտնել նոր բնակության վայրի հասցեն։ Մեղադրյալ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանին փորձաշրջանի կրման ժամկետի սկիզբը հաշվարկել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության տարածքային մարմնում հաշվառման վերցվելու պահից:
Մեղադրյալ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանին նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնել։
(…)»։
2․ 2025 թվականի փետրվարի 27-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ․Իսրայելյանի(այսուհետ՝ նաև Դատախազ) վերաքննիչ բողոքը:
Թիվ ԵԴ1/3086/01/24 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում մուտքագրվել է 2025 թվականի մարտի 4-ին, դատավորների միջև գործերի բաշխման հատուկ համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել է դատավորներ Ռոբերտ Պապոյանին, Լուսինե Աբգարյանին և Մխիթար Պապոյանին, և 2025 թվականի մարտի 5-ին հանձնվել է նախագահող դատավոր Ռ․Պապոյանին:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:

Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
3․ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքի փաստական կողմն ունի հետևյալ բովանդակությունը (մեջբերվում է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշումից). «[Ն]ա, իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետևանքով Վրեժ Գևորգի Մակարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ, որի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում.
Հայկազ Սամվելի Վարդանյանը 2024 թվականի հունվարի 07-ին ժամը 18:30-ի սահմաններում սահմաններում, իրեն պատկանող «Տոյոտա Քամրի» մակնիշի 73 EE 777 h/h- ի ավտոմեքենան վարելով Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայով՝ Խանջյան փողոցի կողմից դեպի Քրիստափոր փողոցի ուղղությամբ շուրջ 50 կմ/ժամ արագությամբ և հասնելով Արշակունյաց պողոտայի 11/1-րդ հասցեի դիմացի ճանապարհահատվածին, թույլ է տվել ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 67-րդ կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ նշված արագությամբ վարելու պայմաններում 3․3 վարկյանում իր վարած տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելու իրական հնարավորություն ունենալու պայմաններում, շուրջ 4 վայրկյան առաջ ի վիճակի է եղել հայտնաբերել իր երթևեկության համար առաջացած վտանգը, մասնավորապես՝ իր երթևեկության նկատմամբ ճանապարհն ձախից դեպի աջ հատող Վրեժ Գևորգի Մակարյանին, սակայն ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու, ընդհուպ մինչև այն կանգնեցնելու այն հաշվով, որպիսի թույլ տա վերջինիս անվտանգ ազատել ճանապարհի իր ընթացագոտին, որի արդյունքում երթևեկելի ճանապարհի իր ուղեմասի առաջին ուղեգոտում ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Վրեժ Գևորգի Մակարյանին և հեմոռագիկ տրավմատիկ շոկից՝ գլխուղեղի, կրծքավանդակի, ողնաշարի կրծքային հատվածի, որովայնի, կոնքի, վերին և ստորին վերջույթների համակցված փակ բութ վնասվածքներ պատճառելով, անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից»:»:
4․ Դատական վերանայման ենթակա՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի դատավճիռը(այսուհետ՝ նաև Դատավճիռ, կամ բողոքարկվող դատական ակտ), մասնավորապես, բողոքարկվող մասով պատճառաբանվել է հետևյալ կերպ (մեջբերվում է). «(...)Այսպես` Դատարանը մեղադրյալ Հ․Վարդանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում նրան մեղսագրված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այդ թվում՝ հանցանքի կատարման հանգամանքները և եղանակը, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը:
Դատարանը մեղադրյալ Հ․Վարդանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում նաև նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Մասնավորապես, Դատարանը, որպես Հ․Վարդանյանի անձը բնութագրող տվյալ հաշվի է առնում այն, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ունի բազմաթիվ շնորհակալագրեր, պատվոգրեր և դիպլոմներ, ՀՀ ոստիկանության զորքերի 1033 զորամասի հրամանատար Գ․Գրիգորյանի կողմից 2016 թվականի հոկտեմբերի 3-ին տրված տեղեկանքի համաձայն՝ Հ․Վարդանյանը հանդիսանում է ՀՀ ոստիկանության զորքերի հասարակական կարգի պահպանության գնդի պայմանագրային զինծառայող և 2016 թվականի ապրիլի 3-ից ապրիլի 14-ը գտնվել է ԼՂՀ-ում և ռազմական գործողության գոտում կատարել հատուկ մարտական առաջադրանք։
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես մեղադրյալ Հ․Վարդանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առնում այն, որ նա իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարած արարքի համար, տուժող կողմը որևէ բողոք կամ պահանջ չունի։
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հ․Վարդանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Դատարանը գտնում է, որ կատարած արարքի համար մեղադրյալ Հ․Վարդանյանը ենթակա է պատժի:
Դատարանը, հաշվի առնելով վերոնշյալ` մեղադրյալ Հ․Վարդանյանի արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրա անձը բնութագրող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, գտնում է, որ մեղադրյալ Հ․Վարդանյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի համար ենթական է պատժի ազատազրկման ձևով՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ զրկելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով։
Անդրադառնալով պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
(…)
Այսպիսով, վերը նշված Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու։
Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Վկայակոչած նախադեպային որոշումների լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործով հաստատված հանգամանքները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Հայկազ Վարդանյանի կողմից առանց պատիժը կրելու և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին և ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Դատարանը հաշվի է առնում, այն որ Հայկազ Վարդանյանը մեղադրվում է միջին ծանրության անզգույշ հանցանք կատարելու մեջ, մեղադրյալը տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, աջակցել է նախաքննությանը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն, երիտասարդ է, հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո և գործի քննության ընթացքում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, տուժողին օգնություն ցուցաբերել, տուժող կողմը բողոք կամ այլ պահանջ չունի։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Այսպիսով, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և նրա նկատմամբ 1 (մեկ) տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելու միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ Հայկազ Վարդանյանի նկատմամբ փորձաշրջանի ընթացքում պետք է սահմանել պարտականություն, այն է՝ առանց վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքել և բնակության վայր փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետներում հայտնել նոր բնակության վայրի հասցեն։
(…)»։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
5․ Դատախազի վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես, նշված է(մեջբերվում է). «(…) Դատարանը մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցին անդրադառնալիս, հաշվի է առել առ այն, որ մեղադրյալը անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին:
Բացի այդ, «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դ/ ենթակետի համաձայն՝ տրանսպորտային միջոցի վարորդը պարտավոր է՝
ճանապարհատրանսպորտային պատահարին մասնակցություն ունենալու դեպքում՝
1) անմիջապես կանգնեցնել տրանսպորտային միջոցը, ճանապարհային երթևեկության կանոններով սահմանված կարգով միացնել վթարային լուսային ազդանշանը և չտեղաշարժել ինչպես տրանսպորտային միջոցը, այնպես էլ վթարի հետ կապված առարկաները (ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրում հետվթարային անվտանգությունն ապահովելու նպատակով պետք է միացված լինեն նաև օգնության համար դեպքի վայրին անմիջապես մոտ կանգնեցված տրանսպորտային միջոցների վթարային լուսային ազդանշանները).
2) ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ՝ տուժածներին առաջին բժշկական օգնություն ցույց տալու, «Շտապ բժշկական օգնություն» կամ մասնագիտացված այլ ծառայություն կանչելու համար, իսկ ծայրահեղ դեպքերում՝ համընթաց շարժվող կամ իր տրանսպորտային միջոցով տուժածներին մոտակա բուժհիմնարկ տեղափոխել, այնտեղ հայտնել իր ազգանունը, տրանսպորտային միջոցի գրանցման համարանիշը (ներկայացնելով անձը հաստատող փաստաթուղթ կամ վարորդական իրավունքի վկայական և տրանսպորտային միջոցի գրանցման վկայագիր), որից հետո վերադառնալ պատահարի վայր.
Այսինքն՝ նշված օրենքի համաձայն ճանապարհատրանսպորտային պատահարի դեպքում վարորդը պարտավոր է կանգնեցնել տրանսպորտային միջոցը և տուժածներին առաջին բժշկական օգնություն ցույց տալ, այսինքն՝ դա վարորդի պարտականությունն է, այսինքն՝ եթե նույնիսկ մեղադրյալը դեպքից հետո տուժածներին բժշկական կամ այլ օգնություն է ցույց տվել, ապա նա իր պարտականությունն է կատարել և դրա կատարումը չի կարող նվազեցնել անձի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, որպիսի նրա նկատմամբ ազատազորկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառվի:
Դատարանը անհիմն գտել է, որ մեղադրյալը աջակցել է նախաքննությանը: Մինչդեռ սույն քրեական գործի ապացուցման ենթակա հանգամանքները պարզվել է քննիչի կողմից ձեռք բերված դեպքի վայրի տեսագրությամբ, ըստ որի էլ հիմնավորվել է նրա կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու հանգամանքը:
Դատարանի կողմից նշված մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի խոստովանական ցուցմունքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, երիտասարդ լինելը, հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո և գործի քննության ընթացքում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծը, տուժողին օգնություն ցուցաբերելը, տուժող կողմից բողոք կամ այլ պահանջ չլինելը, վերը նշվածը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված նախադեպային որոշումների լույսի ներքո չեն կարող նվազեցնել նրա արարքի հանրային վտանգավորությունը այն աստիճանի, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, քանի որ վերը նշված տվյալները բնութագրական են անձանց լայն շրջանակին և յուրաքանչյուր անձի պարտք է դրսևորել իրավահպատակ վարքագիծ, ուստի չեն կարող հիմք հանդիսանալ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Դատարանը պատճաշ չի գնահատել մեղադրյալին մեղսագրված հանցագործության բնույթը, վտանգավորության աստիճանը և դրա հետևանքով առաջացած հետևանքները, այսինքն՝ ինչպիսի վնաս է պատճառվել քրեաիրավական պաշտպանության ներքո գտնվող հասարակական հարաբերություններին, հաշվի չի առել նաև պետության պատժողական քաղաքականությունը ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների դեպքերում:
Այսպես՝
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված և 2022 թվականի հուլիսի 01-ին ուժը կորցրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես հիմնական պատիժ նախատեսված է եղել ազատազրկում՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով, իսկ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ նույն արարքի համար հիմնական պատիժը խստացվել է, բարձրացվել է պատժի նվազագույն շեմը՝ դառնալով ազատազրկում՝ 2-5 տարի ժամկետով:
Բացի այդ, Օրենսդիրի կողմից ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների դեպքերով առավել խիստ պատժողական քաղաքականություն վարելը ակնհայտ է նաև այն հանգամանքով, որ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանվել է, որ անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության, եթե նույն արարքը կատարվել է սույն հոդվածի 2-րդ կամ 3-րդ մասով նախատեսված դեպքերում և որը կատարվել է հարբած (ոչ սթափ վիճակում) կամ համապատասխան տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից և որպես պատիժ նախատեսված է ազատազրկում՝ հինգից տասը տարի ժամկետով:
ՀՀ սահմանադրության 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետությունում մարդը բարձրագույն արժեք է: Մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների եւ ազատությունների անքակտելի հիմքն է:
Այսինքն՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված և 2022 թվականի հուլիսի 01-ին ուժը կորցրած և գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքերի սանկցիաների համեմատությամբ և գործող օրենսգրքով այլ ծանրացնող հանգամանքներ նախատեսելը, ակնհայտ է դառնում, որ գործող քրեական օրենսգրքով ճանապարհատրանսպորտային պատահարների դեպքերով հանցագործություններ կատարած անձանց նկատմամբ պետության պատժողական քաղաքականությունը ավելի խիստ է, այսինքն՝ մարդը բարձրագույն արժեք լինելով, պետությունը հատուկ ուշադրություն է դարձնում նրանց կյանքի և առողջության դեմ կատարված հանցագործություններին և քննարկվող բնույթի հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ խիստ պատժողական քաղաքականություն է վարում:
Տվյալ դեպքում մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջները խախտելու արդյունքում առաջացրել է անդառնալի հետևանքներ՝ անզգուշությամբ վրաերթի է ենթարկել Վրեժ Մակարյանին՝ զրկելով նրան կյանքի իրավունքից:
Դատարանը, մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցին անդրադառնալիս, պետք է պատշաճ վերլուծեր և գնահատականի արժանացներ մեղադրյալի կողմից կատարած հանցանքի բնույթը, խախտված հասարակական հարաբերությունների նշանակությունը առ այն, որ մեղադրյալը ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջները խախտելու արդյունքում առաջացրել է անդառնալի հետևանքներ՝ կյանքից զրկել է բարձրագույն արժեք ներկայացնող մարդու՝ Վրեժ Մակարյանի կյանքը:
Վերոգրյալի հիման վրա գտնում եմ, որ դատարանը մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս բազմակողմանի գնահատման չի ենթարկել արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը, նրա արարքի կատարման եղանակը, հանգամանքները, նպաստող պայմանները պատշաճ վերլուծության չի ենթարկել, անհիմն վկայակոչել է պատիժը մեղմացնող հանգամանք, իսկ մյուս տվյալները բավարար չեն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար և դա կիրառելով հնարավոր չէ հասնել պատժի նկատապներին, մասնավորապես՝ ուղղել նրան, թույլ է տվել արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների, պատժի նպատակների, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, և 84-րդ հոդվածների պահանջների խախտում:
Դատարանը մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի նկատմամբ նշանակել է ազատազրկման ձևով պատիժ՝ կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը և սխալ հետևության է հանգել պատժի` ինչպես նույն օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված նպատակների իրացվելիության հարցում, որով էլ թույլ է տվել նյութական իրավունքի խախտում:
Վերոգրյալի հիման վրա, գտնում եմ, որ 19.12.2024թ. կայացված դատավճիռը Հայկազ Սամվելի Վարդանյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը արդարացի չէ, այն չի համապատասխանում դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, կատարած հանցանքի բնույթին և առաջացած հետևանքներին, բավարար չեն նրան ուղղելու, Դատարանը թույլ է տրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 84-րդ հոդվածներով սահմանված` օրինականության, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների, պատժի նպատակների, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմանների խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառումն է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող անօրինական և չհիմնավորված դատական ակտի կայացմանը:
(…)»։
5․1․ Նշված հիմնավորումներով Դատախազը խնդրել է բեկանել Դատավճիռը, և մեղադրյալ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանի նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում 2(երկու) տարի ժամկետով՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1(մեկ) տարի ժամկետով։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
6. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահման¬նե¬րում դատական վերանայման ենթարկելով թիվ ԵԴ1/3086/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի դատավճիռը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայաց¬վ¬ում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման արդյունքով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե`
1)ճիշտ չի կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
2) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
4) առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հետևանքով բողո-քարկ¬վող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Բողոքը քննելու արդյունքով վերաքննիչ դատարանը կայացնում է եզրափակիչ դատա¬¬կան ակտ, որը՝
1) հաստատում կամ լրացնում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը.
2) ամբողջությամբ կամ մասամբ փոխարինում է առաջին ատյանի դատարանի դատա¬կան ակտին.
3) ամբողջությամբ կամ մասամբ վերացնում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակ¬տը:
2. Վերաքննիչ դատարանը եզրափակիչ դատական ակտը կայացնում է սույն օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կանոններով` հաշվի առնելով սույն հոդվածում շա-րադրված պահանջները:
3. Վերաքննիչ դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հար¬ցե¬րը.
1) հիմնավոր է արդյոք վերաքննիչ բողոքը(վերաքննիչ բողոքներից յուրաքանչյուրը).
2) հայտնաբերվել է արդյոք սույն օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված որևէ հանգամանք.
3) պետք է արդյոք փոխել սույն օրենսգրքի 348-րդ հոդվածով սահմանված որևէ հարցի առաջին ատյանի դատարանի տված պատասխանը.
4) բողոքարկվող դատական ակտը պետք է արդյոք բեկանվի կամ փոփոխվի.
5) եթե բողոքարկվող դատական ակտը ենթակա է բեկանման, ապա այն պետք է բեկանվի ամբողջությամբ, թե որոշակի մասով.
6) եթե բողոքարկվող դատական ակտը ենթակա է ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանման, ապա պետք է կայացվի նոր դատական ակտ, թե վարույթը պետք է փոխանց¬վի առաջին ատյանի համապատասխան դատարան.
7) եթե վարույթը ենթակա է փոխանցման առաջին ատյանի համապատասխան դատա¬րան, ապա ինչ ծավալով պետք է իրականացվի նոր վարույթը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության արդյունքով վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մեր¬ժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն գտնում է, որ գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատա¬¬կան ակտը թերի կամ մասնակի սխալ է հիմնավորված, ապա հիմնավորում է անփո¬փոխ թողնված դատական ակտը. (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության կարգով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե՝
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված հետևութ¬¬յունները չեն համապատասխանում դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
3) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
4) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
5) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին.
6) առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հաշվառմամբ բողո¬քարկվող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ»:
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
«Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
6․1․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1․ Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(…)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
(…)
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
(…)
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
(…)
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
(…)»։
7․ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը(այսուհետ՝ նաև Վճռաբեկ դատարան), թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին՝ կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից:
Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման:
Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար` պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, որը պետք է կիրառվի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում (տե՛ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-րդ կետը):
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը, ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված թեև որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն որպես դրա կատարման հիմք օրենսդիրը համարում է դատարանի համոզվածությունը, որ հանցանք կատարած անձի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու:
Ջոն Շիրվանյանի և Արսեն Մուրադյանի գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է․ «Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։ (...)» (տե՛ս Ջոն Սարքիս Սարքիսի Շիրվանյանի և Արսեն Վահանի Մուրադյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի դեկտեմբերի18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշման 11-14-րդ կետերը):
Արթուր Անտոնյանի գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը(տե՛ս Արթուր Խաչիկի Անտոնյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴ/0226/01/09 որոշումը, կետ 19):
Սերոբ Սարգսյանի գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև այն մասին, որ «(…) մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար: Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է» (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012թ. նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
8․ Սույն որոշման 6․1․-ին կետում վկայակոչված օրենսդրական կարգավորումների և նախորդ կետերում մեջբերված՝ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով բողոքարկվող դատական ակտով Մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունների իրավաչափությունը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել ինչպես Հայկազ Վարդանյանի կատարած հանցագործության բնույթը, կատարման եղանակն ու նպատակը, դիտավորության աստիճանը, հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի վրա ազդեցությունը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և դրանք ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։ Մասնավորապես, այն, որ նա մեղադրվում է միջին ծանրության անզգույշ հանցագործության կատարման մեջ, ընդունել է մեղքը և տվել խոստովանական ցուցմունքներ, տուժողին օգնություն է ցուցաբերել, ինչպես նաև տուժողի իրավաջորդի կողմից բողոք չներկայացնելը(տե՛ս Դատավճռում՝ սույն որոշման 3-րդ կետում), և հանգել է հետևության, որ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժատեսակի կիրառման արդյունքում ակնկալվող պատժի նպատակների իրագործումը հնարավոր է նաև առանց նշանակված պատժատեսակը կրելու:
9․ Հայկազ Վարդանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և Դատավճռով նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս Վերաքննիչ դատարանն իր հերթին հաշվի է առնում մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի կատարած հանցավոր արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այդ թվում՝ հանցագործության կատարման հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ վերջինիս մեղավորության աստիճանը, տեղի ունեցած ճանապարհատրասնպորտային պատահարին հանգեցրած՝ Մեղադրյալի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, ինչպես նաև Մեղադրյալի հետհանցավոր վարքագիծը, այդ թվում դեպքից անմիջապես հետո տուժողին օգնություն ցուցաբերելը, հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնասը վերականգնելը, գործի քննության ընթացքում նրա դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես, մեղքն ընդունելն ու կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հանգամանքներն էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի բնութագիրը կազմելու և նշանակված պատժի կրման հարցը լուծելու համար։
Քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում քրեական պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունն ու դրանք ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։ Մասնավորապես, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Մեղադրյալը երիտասարդ է, նախկինում դատապարտված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ունի բարձրագույն կրթություն, հանդիսանում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ենթասպա, ծառայողական պարտականությունները բարեխղճորեն կատարելու համար արժանացել է շնորհակալագրերի և պատվոգրերի, 2016 թվականի ապրիլի 3-ից 14-ը Արցախում ռազմական գործողության գոտում կատարել է հատուկ մարտական առաջադրանք, նշված հանգամանքները իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարողի, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձի՝ իր անհատական հատկանիշներով:
Անդրադառնալով Դատախազի այն փաստարկին, որ համաձայն Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դ ենթակետի՝ ճանապարհատրանսպորտային պատահարի դեպքում վարորդը պարտավոր է կանգնեցնել տրանսպորտային միջոցը և տուժածներին առաջին բժշկական օգնություն ցույց տալ, և որ դա վարորդի պարտականությունն է և դրա կատարումը չի կարող նվազեցնել անձի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ թեև վրաերթի հետևանքով տուժած անձին բժշկական օգնություն ցույց տալը վարորդի պարտականությունն է, սակայն այն չի կարող չգնահատվել նաև որպես Մեղադրյալի անձը դրական բնութագրող հանգամանք, և փաստում, որ նշվածն Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն գնահատել է որպես Հայկազ Վարդանյանի անձը բնութագրող հանգամանք և որպես այդպիսին իրավաչափորեն հաշվի առել նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության համատեքստում։
Անդրադառնալով Դատախազի այն նկատառմանը, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով մահվան ելքով ճանապարհատրանսպորտային պատահարների դեպքերով հանցագործություններ կատարած անձանց նկատմամբ պետության պատժողական քաղաքականությունը խստացել է՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը, ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, այլ որպես դրա կատարման հիմք օրենսդիրը համարում է դատարանի համոզվածությունը, որ հանցանք կատարած անձի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու, իսկ սույն դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ արձանագրել է մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար հիմք հանդիսացող հանգամանքները։
10․ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործով առկա փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր հերթին գտնում է, որ Հայկազ Վարդանյանին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում նրա անձը բնութագրող բացառապես դրական տվյալների համակցությունը բավարար են հանգելու այն հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, և հիմք են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման համար։
11․ Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է ճիշտ եզրահանգման, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի հիման վրա մեղադրյալ Հայկազ Վարդանյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել նույն օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ եզրահանգման գալիս Առաջին ատյանի դատարանն առաջնորդվել է պատիժ նշանակելու սկզբունքներով և հիմնավոր պատճառաբանություններ ներկայացրել դրա վերաբերյալ։
12․ Վերը նշված վերլուծությունների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը դատական վերանայման սահմաններում գալիս է եզրահանգման, որ վերաքննիչ բողոքն անհիմն է․ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական օրենքի և քրեադատավարական օրենքի խախտումներ, որոնք կարող էին ազդել գործի ելքի վրա, Մեղադրյալի նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, հետևաբար, վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքերը բացակայում են։
Նշված հիմնավորումներով Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ թիվ ԵԴ1/3086/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ։

Եզրափակիչ մաս․
13․ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ, 371-րդ և 379-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց`

Թիվ ԵԴ1/3086/01/24 քրեական գործով՝ ըստ մեղադրանքի՝ Հայկազ Սամվելի Վարդանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ռ.ՊԱՊՈՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ․ԱԲԳԱՐՅԱՆ


Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ