ԵԴ1/3065/01/24





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
հատուկ վերանայման բողոքը մերժելու մասին


Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր
իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր՝ Ս.Գզոգյան


2026 թվականի մարտի 6-ին ք.Երևանում
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը, նա¬խա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Ադրինե Ղուկասյանի (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր քրեական իրավասության դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2026 թվականի հունվարի 29-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի պաշտպան Տաթևիկ Հակոբյանի հատուկ վերանայման բո¬ղոքը,


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական ընթացքը.
2026 թվականի հունվարի 29-ին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի պաշտպան Տաթևիկ Հակոբյանը (այսուհետ նաև` Բողոքաբեր)։
2026 թվականի փետրվարի 26-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և 399-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ. «[Ն]ա, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի՝ «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, 2023 թվականի նոյեմբերի 14-ից 17-ն ընկած ժամանակահատվածում գտնվելով Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում, քրեական վարույթով չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, Հայաստանի Հանրապետությունում իրացնելու նպատակով, ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի պահել 0,38 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց 0,41 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ» տեսակի թմրամիջոց, առանձնապես խոշոր չափերի՝ 2,77 գրամ քաշով «Հերոին» տեսակի թմրամիջոց, առանձնապես խոշոր չափերի՝ 23,41 գրամ ընդհանուր քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց, որոնք մաքսային հսկողությունից թաքցնելով 2023 թվականի նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 21:33-ին, ապօրինի տեղափոխել է Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանով։ Այնուհետև, քննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում Վահե Սեդրակի Սարգսյանից ստանալով 110.000 ՀՀ դրամ գումար՝ վերջինիս «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց իրացնելու նպատակով, հիշյալ թմրամիջոցներից թվով 2 փաթեթում փաթեթավորված, առանձնապես խոշոր չափերի` 20,03 գրամ ընդհանուր քաշով «Մեթամֆետամին տեսակի թմրամիջոցը և թվով 1 փաթեթում փաթեթավորված՝ 0,38 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը 2023 թվականի նոյեմբերի 18-ին՝ ժամը 07:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հյուսիս-Հարավ 320/1 հասցեին կից տնակում շահադիտական դրդումներով ապօրինի իրացրել է Վահե Սարգսյանին»։

Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշման համաձայն՝
«(…) Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով՝ սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Բահման Վարդանի Անիս Հաջիզադեհի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով՝ անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Բահման Վարդանի Անիս Հաջիզադեհի կալանքի հիմքերին` Դատարանը գտնում է, որ տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու հիմքերը՝ հաստատված Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 3-ի որոշմամբ։ Մասնավորապես այն, որ մեղադրյալը, մնալով ազատության մեջ, կարող է դիմել փախուստի և խոչընդոտել գործի քննությանը։
Ամփոփելով նշվածը` Դատարանն արձանագրում է, որ գործով ձեռք չեն բերվել այնպիսի նոր փաստական տվյալներ, որոնք նվազեցնում կամ չեզոքացնում են Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված՝ Բահման Վարդանի Անիս Հաջիզադեհի կալանքի տակ պահելու հիմքերը, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` կալանքը վերացնելու կամ փոխելու փաստական հիմքեր չկան։
Հետևաբար՝ հիմք ընդունելով նշվածը և պայմանավորված կալանքի առկա հիմքով ու հիմնավորումներով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար մեղադրյալ Բահման Վարդանի Անիս Հաջիզադեհի նկատմամբ կիրառված կալանքը պետք է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով։
Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննությունը գտնվում է ապացույցների՝ գրավոր ապացույցների հետազոտման փուլում։
(…)»։

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքը, այն հաստատող փաստերը, պահանջը, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում.
Բողոքաբերը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում նշել է. «(…) Բողոքարկվող դատական ակտում անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորման հարցը՝ մասնավորապես կալանքի հիմքերի առնչությամբ աևձանագրել է, որ «...անդրադառնալով մեղադրյալ Բահման Վարդանի Անիս Հաջիզադեհի կալանքի հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու հիմքերը՝ հաստատված Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի որոշմամբ: Մասնավորապես այն, որ մեղադրյալը, մնալով ազատության մեջ, կարող է դիմել փախուստի և խոչընդոտել գործի քննությանը»:
Հաշվի առնելով այն, որ բողոքարկվող դատական ակտը չի պարունակում որևէ նոր հիմնավորում ի համեմատություն նախորդիվ կայացված որոշումների՝ հարկ է արձանագրել հետևյալ՝
Անդրադառնալով վարույթին խոչընդոտելու հավանականությանը, հարկ է արձանագրել, որ մի կողմից այդ հիմքի հավանականությունը նախաքննության ողջ ընթացքում և այժմ արդեն դատական քննության փուլում հիմնավորվել է բացառապես պատժի խստությամբ և արարքի ծանրության աստիճանով, մյուս կողմից՝ հարկ է արձանագրել, որ անհասկանալի է նաև դրա չհիմնավորված լինելու պատճառով ո՞ր վկաների նկատմամբ պետք է ազդեցություն գործադրի, ինչ կերպ, երբ մեղադրյալը օտարերկրացի է, չունի ազդեցություն գործադրելու լծակներ, ի վերջո ազդեցություն գործադրելու հավանականությունն էլ պետք է իրական լինի, հաջորդիվ ինչ կերպ քննության արդեն այս փուլում պետք է կարողանա գործի քննության վրա ազդի, իրական ուղուց շեղի: Ի վերջո, եթե վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը կարող է որոշակի աստիճանի գնահատվել քննության սկզբնական փուլերում երբ ձեռք են բերվում ապացույցներ, ապա հետագա փուլերում այն այլևս չի կարող պահպանվել և շարունակաբար դրվել անձի ազատության սահմանափակման հիմքում:
(…)
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հավանականությանը՝ ապա հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալը միայն ԻԻՀ քաղաքացի է սակայն ՀՀ-ում ունի մշտական բնակության վայր և աշխատանք, հետևաբար՝ փախուստ կատարելու հավանականությունը բարձր չէ:
Այսպիսով՝ բողոքարկվող դատական ակտում անդրադառնալով կալանքի կիրառման հիմքերի առկայության հարցին՝ ըստ էության մեղադրյալի նկատմամբ կալանք խափանման միջոցի կիրառման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը հիմնավորվել է հանցանքի բնույթով և ծանրությամբ բացառապես։ Բացառիկ խափանման միջոցի կիրառումը դարձել է բացարձակ հասանելի քրեադատավարական գործիք, որի կիրառման համար բավարար է միայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան ենթադրյալ հանցագործությունը սահմանող հոդվածի վկայակոչումը։
Բացի այդ բողոքարկվող դատական ակտը չի համապատասխանում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի պահանջներին, այն օրինական և հիմնավոր չէ, իսկ բողոքարկվող դատական ակտում որպես հիմնավորում հղում տալը կայացված նախորդ դատական ակտին սույն պարագայում բավարար չէ՝ վկայակոչված դատական ակտից կայացման պահից անցել է 3 ամիս, իսկ որպես խափանման միջոց կալանքի կիրառման առավել ևս դրա ժամկետի երկարաձգման համար բավարար չի կարող համարվել շարունակաբար նույն փաստական հանգամանքների վկյակոչումը որպես հիմնավորումներ:
Ամփոփելով հարկ է նշել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված՝ մեղադրյալի կողմից գործողությունների հավանականությունը առկա չէ, հետևաբար և բացակայում է կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը:
Ամփոփելով՝ սույն քրեական գործով մեղադրյալի՝ ազատության մեջ գտնվելը չի կարող որևիցե կերպ խաթարել սույն քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքը, բացակայում են մեղադրյալին անազատության մեջ պահելու հիմքերը, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր է հասնել այլ խափանման միջոցների կիրառմամբ:
(…)»։
Արդյունքում՝ Բողոքաբերը խնդրել է մեղադրյալ Բահման Անիս Հաջիզադեհ Վարդանիի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերացնել:

4․ Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

5. Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել հետևյալ հարցին․ հիմնավոր է արդյո՞ք մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:

ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները : Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
(…)»։

Վերաքննիչ դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի վերլուծության շրջանակներում, անդրադառնալով կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների քննարկմանը, ավելորդ չի համարում նաև ընդգծել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների վերաբերյալ, որոնք թեև կայացվել են 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավանորմերի կիրառման և մեկնաբանման արդյունքում, սակայն այդ դիրքորոշումները, ըստ էության, շարունակում են վերաբերելի մասով (mutatis mutandis) կիրառելի լինել նաև գործող քրեաիրավական կարգավորումների նկատմամբ։
Այսպեսով, կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի վերլուծության շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը և հետևողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում թվարկված կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով :
Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Բաբայանի գործով որոշման մեջ կրկին փաստել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող փաստական տվյալներով։ Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար, խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։
Վճռաբեկ դատարանը նույն որոշմամբ ևս մեկ անգամ ընդգծել է, որ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում ։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ Վահագն Պողոսյանի գործով որոշման մեջ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում առ այն, որ՝ «Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին» :
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մետ այլ՝ Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով որոշման մեջ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում այն մասին, որ՝ «[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը» ։

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշումը և վերը մեջբերված իրավանորմերի ու իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի երկարաձգման անհրաժեշտության և իրավաչափության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի դատողություններին՝ Վերաքննիչ դատարանը դրանք ընդունելի է համարում և գտնում է, որ կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմաններից՝ մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու հավանականության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են, իսկ դրանց վերաբերյալ պատճառաբանությունները՝ հիմնավոր։
Մասնավորապես՝ Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի են մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու` քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումները՝ հատկապես այն, որ գործի քննությունը գտնվում է ապացույցների հետազոտման փուլում։
Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Եվրոպական դատարան)՝ մինչդատական վարույթում և դատարանում քննության ընթացքին խոչընդոտելը որպես կալանավորման հիմքի օրինաչափության վերաբերյալ, իր մի շարք որոշումներում իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել, մասնավորապես՝ Wemhoff v. Germani-ի, Contrada v. Italy-ի, I.A. v. France-ի գործերով կայացրած որոշումներով Եվրոպական դատարանը կալանքի տակ պահելու համար ընդունելի հիմնական հիմքերից մեկն է համարել վտանգը, որ մեղադրյալն ազատ արձակվելու դեպքում կխոչընդոտի արդարադատության իրականացմանը։ Letellier v. Franc-ի գործով որոշմամբ Եվրոպական դատարանը անդրադառնալով արդարադատության ընթացքի խոչընդոտմանը, նշել է, որ արդարադատության ընթացքին միջամտման ռիսկը բոլորի օրինական մտահոգությունն է, և զարմանալի չէ, որ այդ պատճառը ճանաչվում է անձին ազատությունից զրկելու հիմք, քանի որ օգտագործելով իր ազատության մեջ լինելը՝ մեղադրվող անձը կարող է վկայություն չտալու համար վկաների վրա ճնշում գործադրել։ Եվրոպական դատարանը նմանատիպ դիրքորոշում է հայտնել նաև Tomasi v. France-ի գործով և JARZYNSKI v. POLAND-ի գործով , որոնցում օրինաչափ է համարել, մասնավորապես՝ վկաների վրա հավանական ճնշումներ կամ այլ մեղադրվող անձանց հետ համաձայնության գալու նպատակով կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելը: Իսկ Ringeisen v. Austria-ի գործով որոշմամբ, բացի վերոնշյալ հիմքը, կալանավորման համար օրինաչափ է համարել նաև այն ռիսկը, որ անձը կարող է ազատության մեջ գտնվելով ճնշում չգործադրելով հանդերձ վկաների հետ համաձայնության գալ իրադարձությունների իրական պատկերը փոփոխելու վերաբերյալ: Ավելին, Եվրոպական դատարանը W v. Switzerland-ի գործով որոշմամաբ կալանքի կիրառումը համարել է օրինաչափ նաև այն դեպքում, երբ մեղադրվող անձի կողմից ապացույցները ոչնչացնելու եղանակով խոչընդոտելու վտանգի հիմքով կալանքը որպես խափանման միջոց է ընտրել: Բացի այդ, Եվրոպական դատարանը Clooth v. Belgium-ի գործով որոշմամբ հայտնել է իրավական դիրքորոշում առ այն, որ կալանավորման օրինաչափ հիմք է հանդիսանում նաև մեղադրվող անձի կողմից քննության խոչընդոտման այլ տեսակի հավանական դրսևորումները՝ չսահմանափակելով վերջինս: Ավելորդ չէ նշել նաև Neumeister v. Austria-ի գործով, Stögmüller v. Austria-ի գործով և Matznetter v. Austria-ի գործով որոշումները որտեղ Եվրոպական դատարանը կալանավորման հիմք է դիտարկել նաև ապացույցները վերացնելու ռիսկը: Վերոնշյալ մեկնաբանությունները հիմնավորվում են նաև Եվրոպական խորհրդի նախարարների կոմիտեի թիվ (2006) 13-րդ հանձնարարականներում առկա դրույթներով:
Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի են նաև՝ մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականության վերաբերյալ, Առաջին ատյանի դատարանի դատողությունները: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ այն, որ մեղադրյալին մեղսագրվում է առանձնապես ծանր հանցանքների կատարում և դրանով պայմանավորված սպառնացող պատժի խստությունը՝ գործի նյութերից բխող այլ վերաբերելի գործոնների հետ /օտարերկրյա քաղաքացի է, բնակության վայրում չունի սոցիալական ամուր կապեր / համակցության մեջ գնահատելով, հնարավորություն են տալիս գալու եզրահանգման, որ սույն փուլում շարունակվում է առկա լինել մեղադրյալի փախուստը կանխելու անհրաժեշտությունը։
Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով մեղադրյալին վերագրվող արարքների բնույթին և վտանգավորության աստիճանին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Վճռաբեկ դատարանը, հիմնվելով Եվրոպական դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների վրա , իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին ։ Հետևաբար, վերը նշված հետևության հանգելու համար, մատնաշված հանգամանքների համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը նաև փաստում է, որ մեղսագրվող հանցագործությունների բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ակնկալվող պատժի ծանրության աստիճանը, ինչպես նաև ազատությունից զրկելուն այլընտրանքային պատիժների բացակայությունը , ի թիվս այլնի նույնպես էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի հետագա վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ վերոնշյալ հանգամանքներն էականորեն բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը, միաժամանակ համակցության մեջ թույլ են տալիս ողջամիտ դատողություն անելու այն մասին, որ նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխել հնարավոր է միայն վերջինիս ազատության իրավունքի սահմանափակմամբ։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու իրավաչափության պայմանների առկայության մասին Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումները հիմնված են սույն գործում առկա հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, քանի որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքերի բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման։
Ինչ վերաբերում է Բողոքաբերի այն պնդմանը, որ եթե վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը կարող է որոշակի աստիճանի գնահատվել քննության սկզբնական փուլերում երբ ձեռք են բերվում ապացույցներ, ապա հետագա փուլերում այն այլևս չի կարող պահպանվել և շարունակաբար դրվել անձի ազատության սահմանափակման հիմքում, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հաշվի առնելով դատարանում ապացույցների հետազոտման անմիջականության սկզբունքը՝ մեղադրյալի կողմից ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու եղանակով քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը սույն դեպքում շարունակում է մնալ բարձր:

Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հարցին, հաշվի առնելով մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, խափանման մի¬ջոցը կիրառելիս առաջնորդվելով նվազագույնի սկզբունքով, եզրահանգում է, որ գործում առկա են փաստական տվյալներ, որոնք բավարար են հիմնավորելու համար դատարանի կողմից Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի տվյալ փուլում անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը և առկա չէ այնպիսի հանգամանք, որի դեպքում կհիմնավորվի առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշությունը։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը իր Աղասի Հովսեփյանի գործով որոշմամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջի վերաբերյալ արված իրավական մեկնաբանություններում չի սահմանվում, որ դատարանը պարտավոր է յուրաքանչյուր կալանավորվածի տրամադրել որոշակի երաշխիքներով ազատ արձակվելու հնարավորություն. դատարանը միայն պարտավոր է քննարկել և լուծել այն հարցը, թե արդյոք հնարավոր է անձին ազատ արձակել այդ թվում` որոշակի այլընտրանքային երաշխիք ստանալով: Ուստի Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա անձին երաշխիքով ազատ արձակելն առանձին դեպքերում կարող է ճանաչվել անթույլատրելի, երբ կոնկրետ փաստերով հիմնավորվում է, որ այլընտրանքային երաշխիքն ի զորու չէ կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը նրան ազատ արձակելու դեպքում :
Հետևաբար, կոնկրետ դեպքում, արձանագրված փաստական հանգամանքների առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները պիտանի չեն հետապնդող նպատակին հասնելու համար և ի զորու չեն հակակշռելու Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը՝ հնարավորություն տալով ապահովելու նրա անձնական ազատության իրավունքի և վերջինիս մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, ելնելով ընտրված խափանման միջոցի ու հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժեշտությունից, պահպանելով հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքիների միջև արդարացի հավասարակշռությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետի երկարաձգումն անհրաժեշտ է մեղադրյալի կողմից այլ՝ օրենքով արգելված ու հավանական գործողությունների իրականացման վտանգները կանխելու համար, քանի որ խափանման միջոցների կիրառման հիմքերը փաստացի ծառայում են որպես նպատակներ և սույն գործի փաստական հանգամանքների հաշվառմամբ չի կարելի գալ այն եզրահանգման, որ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանին ազատության մեջ կամ ավելի մեղմ պայմաններում անազատության մեջ գտնվելու պարագայում կդրսևորի օրինապահ վարքագիծ։ Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, դատաքննության տվյալ փուլում կալանքը այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք լինել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ինչպես նաև արձանագրում է, որ առկա են հստակ նշաններ, որոնք արտացոլում են իրական հանրային շահի գոյությունը, որն անկախ անմեղության կանխավարկածից, գերակայում է մեղադրյալի ազատության իրավունքի նկատմամբ , հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը:
Վերաքննիչ դատարանը նաև արձանագրում է, որ խափանման միջոցի կիրառման նպատակը քրեական գործի քննության ընթացքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը ապահովելն է: Այլ կերպ՝ կալանքի կիրառումն անհրաժեշտ է գործի քննության բնականոն գործընթացն ապահովելու, քրեական գործի քննությանը մեղադրյալի դիմակայությունը կանխելու և դատավարական գործընթացին մեղադրյալի մասնակցությունը ապահովելու համար։
Վերոնշյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի ազատության իրավունքի շարունակական սահմանափակումն արդարացված է, իսկ դրա վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումները՝ իրավաչափ։
Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատական քննության փուլում գտնվող գործով դատարանի կողմից մեղադրյալի ազատության իրավունքը սահմանափակող խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության ստուգման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը Արման և Արքա Մադաթյանների գործով որոշման մեջ կարևորել է այն հանգամանքը, որ գործի դատական քննության ընթացքում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ հարցը լուծելիս, առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին։ Վճռաբեկ դատարանը կրկնել է, որ նման պայմաններում, որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս, վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը ։
Մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում չեն մատնանշել ծանրակշիռ այնպիսի փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին վկայել քրեական վարույթն իրականացնող՝ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված որոշման ոչ իրավաչափ լինելու մասին։
Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի՝ լրացուցիչ յուրաքանչյուրին առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Նման հետևության հանգելիս Դատարանը ղեկավարվում է դատական ակտի պատճառաբանվածության չափանիշների վերաբերյալ Եվրոպական դատարանի մի շարք նախադեպային վճիռներով արտահայտված իրավական դիրքորոշմամբ: Այս կապակցությամբ, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը փաստել է, որ «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասը պարտավորեցնում է դատարաններին հիմնավորել իրենց վճիռները, սակայն այն չի կարող հասկացվել որպես յուրաքանչյուր փաստարկին հանգամանալից պատասխան տալու պարտականություն:
Արդյունքում՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, կայացրել է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, ուստի՝ գտնում է, որ մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի պաշտպան Տաթևիկ Հակոբյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել` անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի պաշտպան Տաթևիկ Հակոբյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Բահման Հաջիզադեհ Վարդանիի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 29-ի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ