Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/3068/01/24
Վիճակագրական տողի համար :
9.3
Պատասխանող
Գևորգ Ալեքսանյան Վիտալիկի
Գևորգ Ալեքսանյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Հարություն Մանուկյան
Հոդվածներ
Երևանի քրեական դատարան
ՀՀ Քրեական օրենսգիրք
Հոդված 44-254 Մաս 2
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Հարություն Մանուկյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-02-06 | 11:00 | 2 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-01-31 | 16:00 | 2 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2024-11-15 | 16:00 | 2 | Չի կայացել |
ԵԴ1/3068/01/24
ՈՐՈՇՈՒՄ
ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՄԻՋՆՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ
ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
06 փետրվարի 2025 թվական ք.Երևան
ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր Հ.Մանուկյանի,
քարտուղարությամբ Ն.Սարգսյանի,
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող՝ Ա.Բադալյանի,
պաշտպան՝ Ս.Մանուկյանի,
մեղադրյալ՝ Գ.Ալեքսանյանի,
տուժող՝ Կ.Գալստյանի,
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 1996 թվականի նոյեմբերի 24-ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, Երևան քաղաքի Վարդաշեն 5-րդ փողոցի 17/1 տուն հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, խափանման միջոց ընտրված չէ) նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի միջնորդությունը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
2023 թվականի ապրիլի 22-ին Հովհաննես Հրանտի Խառատյանը ձերբակալվել է։
2023 թվականի ապրիլի 22-ին Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ձերբակալվել է։
2023 թվականի ապրիլի 22-ին նախաձեռնվել է թիվ 11150923 քրեական վարույթը։
2023 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ձերբակալվել է։
2023 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով ձերբակալված Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանն ազատ է արձակվել։
2023 թվականի ապրիլի 22-ին ձերբակալված Հովհաննես Հրանտի Խառատյանն ազատ է արձակվել։
2023 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Կարինե Հմայակի Գալստյանը ճանաչվել է որպես տուժող։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի մարտի 6-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում 2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, այն բանի համար, որ նա «(...) նա 2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, 57 համարի երթուղային ավտոբուսում գտնվող Կարինե Գալստյանի պայուսակից փորձել է գաղտնի հափշտակել վերջինիս դրամապանակը, սակայն հանցանքն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով:
Այսպես.
2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մալաթիա վարչական շրջանում գտնվող կանգառից նստել է թիվ 57 համարի ավտոբուսը: Երբ հասել է Երևան քաղաքի Բագրատունյաց փողոցի 71 հասցեում գտնվող կանգառի մոտ, Գևորգ Ալեքսանյանը ուրիշի գույքը ապօրինի, անհատույց իրենը դարձնելու ուղղակի դիտավորությամբ, օգտվելով նույն ավտոբուսի ուղևոր Կարինե Գալստյանի անուշադրությունից, բացել է վերջինիս պայուսակի շղթան և գաղտնի դուրս հանել 5.000 ՀՀ դրամ գումար արժողության դրամապանակը, որում առկա է եղել 23.000 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 50 ԱՄՆ դոլար գումար, որից հետո կանգառում իջել է ավտոբուսից, սակայն հափշտակությունն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով, քանի որ լսելով Կ.Գալստյանի ձայները՝ հասկացել է, որ նկատվել է և վախից դրամապանակն՝ առկա գումարով, նետել է աղբամանը, որից հետո իրեն են մոտեցել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցները և ձերբակալել: (...)»։
2024 թվականի մարտի 14-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի գտնվելու վայրն անհայտ լինելու հիմքով վերջինիս նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու վերաբերյալ։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով։
2024 թվականի հունիսի 4-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսելու վերաբերյալ։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի հունիսի 7-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվել է։
2024 թվականի օգոստոսի 2-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու վերաբերյալ, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր և հատուկ մասի դրույթների ուժով՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով, ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթն իրականացնող քննիչի միջնորդությունը բավարարվել է, մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով սահմանված հիմքով։
2024 թվականի օգոստոսի 16-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթը կարճվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով նախատեսված հիմքով։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի դատախազ Ռ.Մանուկյանի 2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթը կարճելու մասին 2024 թվականի օգոստոսի 16-ի քննիչի որոշումը և այն հսկող դատախազի կողմից հաստատելու 2024 թվականի օգոստոսի 19-ի վարութային ակտը, թիվ 11150923 քրեական վարույթով հսկող դատախազի՝ Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին 2024 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշումը վերացվել է, թիվ 11150923 քրեական վարույթը նորոգվել է։
2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ից մինչև հոկտեմբերի 28-ը թիվ 11150923 քրեական վարույթով կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ հաստատվել է։
2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3068/01/24 համարը), մակագրվել նույն դատարանի դատավոր Հ․Մանուկյանին և 2024 թվականի նոյեմբերի 4-ին հանձնվել Դատարանի աշխատակազմին։
2024 թվականի նոյեմբերի 5-ին Դատարանը որոշում է կայացրել ստանձնել թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործով վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ:
Դատավարության կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանը միջնորդեց իր պաշտպանյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով։
Միաժամանակ անդրադառնալով մեղադրյալի դատվածություն ունենալու հանգամանքին՝ պաշտպանը վկայակոչեց ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշումը և ըստ էության նշեց, որ սույն դեպքում քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։
Տուժող Կարինե Հմայակի Գալստյանն ըստ էության հայտնեց, որ հաշտվել է մեղադրյալի հետ։
Մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը հայտնեց, որ ցանկանում է, որպեսզի տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի և գիտակցում է դրա իրավական հետևանքները։
Հանրային մեղադրող Արտյոմ Բադալյանը հայտնեց, որ չի առարկում ներկայացված միջնորդության դեմ։
(Մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը):
Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումները.
Լսելով դատավարության կողմերի դիրքորոշումները` Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով պետք է մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավասու է՝
1) իրականացնելու վարույթ առաջին ատյանի կարգով.
2) իրականացնելու դատական երաշխիքների վարույթ.
3) իրականացնելու դատական վերանայման վարույթ.
4) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու դատավարական սանկցիաներ.
5) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու խափանման և անվտանգության միջոցներ, գույքի արգելադրում.
6) դատական ակտը հանձնելու կատարման:
2. Դատարանը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում իրականացնում է այլ լիազորություններ:»
2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն`
«1. Գողությունը՝ գաղտնի հափշտակությունը`
(...)
2. Գողությունը, որը կատարվել է՝
(...)
2) տուժողի մարմնի վրայից, հագուստից, պայուսակից, այլ պահոցից կամ օբյեկտից,
(...)
պատժվում է տուգանքով` քսանապատիկից հիսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուր հիսունից երկու հարյուր յոթանասուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր:
(…)
3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը:
(…):»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցափորձ է համարվում դիտավորյալ այն գործողությունը կամ անգործությունը, որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն և պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, սակայն անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվում տվյալ հանցակազմի որևէ հատկանիշի բացակայության հետևանքով:
2. Եթե հանցափորձի ժամանակ հանցավորի դիտավորության մեջ ընդգրկված վնասից ավելի փոքր վնաս է պատճառվում, քան ընդգրկված էր դիտավորության մեջ, ապա դա կլանվում է անձի դիտավորության մեջ:
3. Եթե հանցափորձն իրականացնելիս հանցավորի դիտավորության մեջ ընդգրկված օբյեկտին անզգուշությամբ ավելի մեծ վնաս է պատճառվում, քան ընդգրկված էր դիտավորության մեջ, կամ անզգուշությամբ կամ անուղղակի դիտավորությամբ վնաս է պատճառվում մեկ այլ օբյեկտի, ապա արարքը որակվում է հանցագործությունների համակցությամբ:
4. Հանցափորձը լինում է ավարտված և չավարտված:
5. Հանցափորձը համարվում է ավարտված, եթե անձը կատարում է այն արարքը, որն անհրաժեշտ ու բավարար էր դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար, և գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին է հասել, կամ հանցագործությունն ավարտելու համար արարքը շարունակելու անհրաժեշտություն չկա:
6. Հանցափորձը համարվում է չավարտված, եթե անձը գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար անհրաժեշտ է շարունակել սկսած արարքի կատարումը կամ նոր արարք կատարել:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ:
2. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, որը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցագործությանը հանցակցություն է, ապա նա հաշտության հիմքով ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է հաշտության վերաբերյալ տուժողի և տվյալ հանցակցի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը:
3. Եթե անչափահաս կամ սահմանափակ մեղսունակ անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա նա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և առկա է հաշտության վերաբերյալ տուժողի և հանցագործության համար մեղադրվող անձի շահերի պաշտպանության պարտականություն ունեցող անձի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը:
4. Եթե հանցագործությունից տուժողը 14 տարին չլրացած անձ է կամ հոգեկան առողջության խնդիրների կամ մտավոր զարգացման մեջ հետ մնալու հետևանքով լրիվ կամ մասնակիորեն զրկված է իր դեմ ուղղված հանցագործության բնույթն ու հետևանքները գիտակցելու կամ իր վարքագիծը ղեկավարելու հնարավորությունից, ապա նրա դեմ ուղղված հանցանք կատարած անձը չի կարող հաշտության հիմքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:
5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
(…)
12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից.
(…)
4. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 11-14-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքների առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու:
2. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
3. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճենն ուղարկվում է հանրային մեղադրողին և վարույթի մասնավոր մասնակիցներին:»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2025 թվականի հունվարի 17-ի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով «առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ» հասկացության, ինչպես նաև տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի մեկնաբանման կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման և իրավունքի զարգացման խնդիր: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղենիշային նշանակություն ունենալ նույնաբնույթ գործերով միասնական դատական պրակտիկայի ձևավորման համար:
13. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի դատողությունն առ այն, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված կարգավորման կիրառելիությունն ապահովող՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարելու» պահանջն առկա չէ այն դեպքում, երբ անձին մեկ քրեական վարույթի շրջանակներում մեղսագրվում է մի քանի հանցանքների կատարում։
ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքում օգտագործվող հիմնական հասկացություններ սահմանող նույն օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարած` անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել կամ կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից, կամ որի դատվածությունը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով մարվել կամ վերացվել է»։
Մեջբերված նորմի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի համատեքստում որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած է դիտարկվում այն անձը, որը՝
1) նախկինում հանցանք չի կատարել կամ
2) կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից կամ
3) որի դատվածությունը մարվել կամ վերացվել է։
14. Քրեական օրենսդրության համակարգային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քրեական պատասխանատվության և պատժի նշանակման գործընթացում օրենսդիրը կարևորում է՝ հանցանքը կատարվում է առաջին անգամ, թե կայուն հանցավոր վարքագիծ որդեգրած անձի կողմից։
Մասնավորապես, առաջին անգամ հանցանք կատարելու դեպքում քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցում օրենսդրորեն նախատեսվել են որոշակի արտոնյալ կարգավորումներ, որոնք միտված են հնարավորինս մեղմ ներգործության միջոցներով ներազդելու անձի վրա ձեռնպահ մնալ հետագա հանցավոր արարքներ կատարելուց և նրա մոտ ձևավորել իրավաչափ վարքագիծ՝ այդ կերպ նպաստելով վերջինիս վերասոցիալականացմանը։ Այսպես՝ հանցանքն առաջին անգամ կատարելը որոշ դեպքերում հիմք է անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը չի կարող դատապարտվել ազատազրկման, բացի այդ հանցանքն առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարելն օրենսդրորեն նախատեսվել է որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք և այլն։
Միևնույն ժամանակ, ի հակակշիռ վերոնշյալի, հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելն օրենսդրորեն նախատեսվել է որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք, իսկ ռեցիդիվի առկայությունը՝ որպես խիստ պատիժ նշանակելու հիմք։
Օրենսդրի այս մոտեցումը տրամաբանական է, քանզի քրեական հակազդեցության արդարությունն ու անահտականացումն ապահովելու տեսանկյունից կարևոր է տարբերակված մոտեցում ցուցաբերել և միևնույն հարթության վրա չդիտարկել առաջին անգամ հանցանք կատարած անձին և այն անձին, որի նկատմամբ պետությունն արդեն իսկ գործադրել է իր քրեաիրավական գործիքակազմը և ենթարկել քրեական պատասխանատվության ու պատժի։ Այլ կերպ՝ կրկնվող հանցավոր վարքագծի այնպիսի կայուն դրսևորումները, երբ անձը, ի հեճուկս իր նկատմամբ կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցների, չի կանգնում ուղղման ճանապարհին և շարունակում է իր հանցավոր գործունեությունը, վկայում են հանցավորի անձի առավել բարձր վտանգավորության մասին, ցույց տալիս, որ պետության գործադրած միջոցներն ի զորու չեն եղել ձևավորել իրավահպատակ վարքագիծ, ուստի ողջամտորեն հիմք են նրա նկատմամբ քրեական ներգործությունը խստացնելու համար։
Մինչդեռ, եթե անձի նկատմամբ պետությունը դեռևս չի իրագործել քրեաիրավական ներգործություն, սահմանված կարգով չի արտահայտել իր պարսավանքը կատարված հանցավոր արարքին ու գնահատական տվել դրան, այն կատարող անձին չի ենթարկել քրեական պատասխանատվության և պատժի, իրավական տեսանկյունից տվյալ անձը պետք է դիտարկվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած՝ անկախ մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների քանակից։ Այլ կերպ՝ նշված դեպքում անձը չի կարող համարվել նախկինում հանցանք կատարած, քանի դեռ պետությունը՝ ի դեմս իրավասու մարմնի՝ դատարանի, մեղադրական դատավճռի կայացմամբ չի հաստատել վերջինիս մեղավորությունը մեղսագրվող հանցավոր արարքում կամ արարքներում։
15. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարած անձի» բնորոշման մեջ առկա՝ «անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել» ձևակերպմանը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ որպես այդպիսին պետք է դիտարկել այն անձին, որի՝ նախկինում դատապարտման վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։ Այլ կերպ՝ եթե անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքը կամ արարքները կատարելու օրվա դրությամբ վերջինիս նկատմամբ առկա չի եղել նախկինում (կոնկրետ գործով մեղսագրվող արարքից/արարքներից առաջ կատարված) հանցանքի կատարումը հավաստող օրինական ուժի մեջ մտած մեղադրական դատական ակտ, անձը պետք է դիտվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած կամ որ նույնն է՝ «անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել»։ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ քանի դեռ պետության անունից անձի նախկինում կատարած արարքին չի տրվել քրեաիրավական գնահատական, վերջինիս մեղքը չի հաստատվել դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով և նա չի ենթարկվել քրեական պատասխանատվության ու պատժի, իրավական տեսանկյունից տվյալ անձը պետք է համարվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած։
Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նաև անձի անմեղության կանխավարկածը երաշխավորելու անհրաժեշտությամբ, քանզի անձի հանգամանքը կարող է հաստատվել բացառապես դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով։ Ի հակակշիռ վերոնշյալի՝ անձը ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի իմաստով չի համարվի առաջին անգամ հանցանք կատարած, եթե վերջինս նախկինում կատարված հանցանքի համար դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով դատապարվելուց հետո, չմարված կամ չվերացված դատվածության պայմաններում, կատարում է նոր հանցանք։
Այսպիսով, ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ անձի կողմից «առաջին անգամ հանցանք կատարելու» պայմանը քննարկելիս էականը ոչ թե անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների քանակն է, այլ այն՝ արդյոք ենթադրյալ հանցավոր արարքը կամ արարքները կատարելու օրվա դրությամբ վերջինիս նկատմամբ առկա է եղել նախկինում հանցանքի կատարումը հավաստող դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ, թե ոչ։
16. ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հաշտվել է տուժողի հետ և հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է նրան պատճառած վնասը»:
ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ։
(…)
5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից»:
ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածով նախատեսված՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն Աշոտ Բաբայանի վերաբերյալ որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. «(…) [Հ]աշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելը վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողական լիազորությունն է, որի իրացումը ենթադրում է որոշակի նախապայմանների առկայություն: Դրանք են՝
1) անձի կողմից ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած լինելը,
2) տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտությունը,
3) պատճառված վնասը հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելը:
Միևնույն ժամանակ, վարույթն իրականացնող մարմինը կարող է հրաժարվել իր լիազորությունն իրացնելուց այն դեպքում, երբ բացակայում է նշված երեք նախապայմաններից (իրավաչափության պայմաններից) մեկը կամ մի քանիսը:
(…)
Հանցանք կատարած անձի համար հաշտությունը հանցանքի կատարման մեջ իրեն մեղավոր ճանաչելն է, այդ արարքի համար զղջալը, ափսոսանք հայտնելը, իսկ տուժողի համար՝ հանցանք կատարած անձին ներելը: Բացի այդ, հաշտությունը ենթադրում է տուժողի և ենթադրյալ հանցագործի կամավոր և փոխադարձ համաձայնություն միմյանց հետ հաշտվելու վերաբերյալ: Այսինքն` հաշտությունը պետք է լինի ինչպես գործողություն, այնպես էլ փոխադարձ գործողությունների արդյունք:
Հաշտության կամավոր բնույթը ենթադրում է հաշտվելու վերաբերյալ կողմերի ինքնուրույն և ազատ կամահայտնություն:
Հաշտության փոխադարձ բնույթը նշանակում է, որ կողմերից երկուսն էլ պետք է հայտարարեն հաշտության մասին:
Հաշտության կամավոր և փոխադարձ բնույթի բացակայության դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարող որոշում կայացնել հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ: Այլ կերպ՝ հաշտությունը երկու կողմերի փոխադարձ կամահայտնությունն է, այն երբեք չի կարող կրել միակողմանի բնույթ, և եթե տուժողը ցանկություն է հայտնում հաշտվելու, իսկ հանցանք կատարած անձը դրա դեմ առարկում է, կամ հակառակը, ապա հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավական հիմքը բացակայում է: Նույն կերպ, հաշտությունը կամավոր և փոխադարձ չի կարող համարվել, հետևաբար՝ այդ հիմքով քրեական գործի վարույթը չի կարող դադարեցվել, եթե հաշտությունը հետևանք է տուժողի նկատմամբ հանցանք կատարած անձի գործադրած ոչ իրավաչափ ներգործության» 8:
17. ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով նախատեսված իրավակարգավորումների համաձայն՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից՝ հետևյալ նախապայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում․
- անձը կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ,
- հանցանքը կատարել է առաջին անգամ,
- անձի և տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնություն։
Հաշտության ինստիտուտի նախկին և ներկայումս գործող կարգավորումների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրա կիրառելիության շրջանակները ՀՀ գործող քրեական օրենսդրությամբ ընդլայնվել են։ Մասնավորապես, անձը նշված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվում է ոչ միայն ոչ մեծ, այլև միջին ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում, բացի այդ, հաշտության կայացումն արդեն իսկ անվերապահ հիմք է անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, իսկ պատճառված վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պարտադիր պայմանն այլևս չի նախատեսվել։
17.1. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ քննարկվող ինստիտուտի գործադրման պարտադիր հիմքը հանցանք կատարած անձի և տուժողի միջև ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված հաշտությունն է, ուստի դա է պատճառը, որ նախկին քրեական օրենսդրությամբ առկա՝ տուժողին պատճառված վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պարտադիր պայմանն այլևս չի նախատեսվել։ Վերոնշյալով է պայմանավորված նաև հաշտության դեպքում քրեական պատասխանատվությունից ազատելու իմպերատիվ հիմքի նախատեսումը՝ ի տարբերություն նախկին իրավակարգավորման, երբ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը գտնվում էր վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողության տիրույթում։ Այլ կերպ՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի միջև ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված հաշտության դեպքում, անձը պետք է ազատվի քրեական պատասխանատվությունից։ Ընդ որում, հաշտության՝ վերոնշյալ չափանիշներին բավարարելու հարցը քննարկելիս, շարունակում են կիրառելի լինել Վճռաբեկ դատարանի՝ սույն որոշման 16-րդ կետում մեջբերված՝ Աշոտ Բաբայանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։
Միաժամանակ, հաշտության ինստիտուտի կիրառման պարտադիր պայման է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքը(ները) առաջին անգամ կատարելը։ Ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների հասկացությունները սահմանված են ՀՀ գործող քրեական օրեսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերով, ինչ վերաբերում է հանցանքն առաջին անգամ կատարված լինելու պայմանին, ապա կիրառելի են սույն որոշման 13-15-րդ կետերում սահմանված չափանիշները։ Մասնավորապես, եթե անձը կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կամ հանցանքներ և առկա չեն նշված անձի կողմից նախկինում կատարված հանցանքի համար օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով դատապարտման վերաբերյալ տեղեկություններ, ապա վերջինս համարվում է առաջին անգամ հանցանք կատարած և տուժողի հետ հաշտության դեպքում ենթակա է քրեական պատասխանատվությունից ազատման։
18. Միևնույն ժամանակ, հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի շրջանակում նախատեսված է տվյալ նորմի կիրառելիության սահմանափակում։ Մասնավորապես, ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ նախկինում տվյալ հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:
Օրենսդրի կողմից նշված արգելքի սահմանումը պայմանավորված է չարաշահումները բացառելու, քրեական պատասխանատվության անխուսափելիությունը հետևողականորեն ապահովելու և անպատժելիության մթնոլորտ չստեղծելու անհրաժեշտությամբ, ուստի անձը պետք է գիտակցի, որ իր նկատմամբ խրախուսական նորմի կիրառումից հետո հանցավոր վարքագիծը շարունակելու դեպքում, այլևս չի կարող հավակնել քրեական պատասխանատվությունից նույն հիմքով ազատման։
Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ նշված արգելքը գործում է միայն այն դեպքում, երբ անձը տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելուց հետո կրկին հանցանք է կատարում, հակառակ պարագայում, երբ հանցանքը կատարվել է նախքան հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու ակտի կայացումը, տվյալ նորմի կիրառելիությունը չի կարող սահմանափակվել։ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի համար պետք է ակնհայտ լինի, որ պետությունը, մեկ անգամ առանց ռեաբիլիտացնելու «ներելով» իր հանցավոր վարքագիծը և քրեական պատասխանատվությունից ազատելով, հնարավորություն է տալիս անհրաժեշտ դասեր քաղելու և ուղղման ճանապարհին կանգնելու համար, հակառակ պարագայում՝ հանցավոր վարքագիծը շարունակելու դեպքում, վերջինս զրկվում է նույն հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու հնարավորությունից։ (...)»։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը (քննարկվող հարցի համատեքստում), ինչպես նաև դատավարության կողմերի հայտնած դիրքորոշումները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին վերագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարում, որում առկա չեն ընտանիքում բռնության հատկանիշներ։ Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին սույն քրեական գործով մեղսագրվող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին և տուժող Կարինե Հմայակի Գալստյանը դատական նիստով հայտնել է, որ հաշտվել է մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի հետ։
Միևնույն ժամանակ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի դատվածության վերաբերյալ տեղեկանքից, ինչպես նաև «Դատալեքս» դատական տեղեկատվական համակարգում առկա տվյալների ուսումնասիրությունից հետևում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի օգոստոսի 7-ի թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճռով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թույլատրվել է Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին դատավճռով նշանակված 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամը վճարել մաս առ մաս` 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում, յուրաքանչյուր ամիս նվազագույնը 25.000 (քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: Թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճիռն ուղարկվել է ի կատար ածման 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ին։ Իսկ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԵԴ/2046/01/22 դատավճռով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված 3 անգամ կատարված արարքների մեջ և նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ՝
1-ին արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: 2-րդ արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: 3-րդ արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ որպես պատիժ է նշանակվել՝ տուգանք՝ 1.020.000 (մեկ միլիոն քսան հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կիրառմամբ՝ սույն դատավճռով 1.020.000 (մեկ միլիոն քսան հազար) ՀՀ դրամի չափով նշանակված պատժին մասնակի գումարվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023թ.-ի օգոստոսի 07-ի թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճռով նշանակված 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքի չվճարված մասի՝ 275․000 (երկու հարյուր յոթանասունհինգ) ՀՀ դրամից 30․000 ՀՀ դրամը և Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանք 1.050.000 (մեկ միլիոն հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի կանոններով, Գևորգ Ալեքսանյանին թույլատրվել է նշանակված՝ 1.050.000 (մեկ միլիոն հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով ՀՀ դրամի չափով տուգանքի վճարումը կատարել մաս առ մաս՝ մեկ տարվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս վճարելով 87.500 (ութսունյոթ հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Թիվ ԵԴ/2046/01/22 դատավճիռն ուղարկվել է ի կատար ածման 2024 թվականի մայիսի 15-ին։
Այսինքն՝ վերը նշվածից հետևում է, որ թեև մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ներկայումս ունի դատվածություն, սակայն սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող հանցանքը կատարելու պահին՝ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին վերջինս չի ունեցել դատվածություն։ Այլ խոսքով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող հանցանքը կատարելու պահի դրությամբ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը հանդիսացել է առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ՝ հաշվի առնելով նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի հունվարի 17-ի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշմամբ իրավական դիրքորոշումները։
Հարկ է նշել նաև, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը չի առարկել իր նկատմամբ տուժողի հետ հաշտության հիմքով հետապնդումը դադարեցնելու դեմ:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, քանի որ տուժողը հաշտվել է մեղադրյալի հետ:
Ամբողջականացնելով ասվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով՝ Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով քրեական պատաuխանատվությունից ազատման ենթակա լինելու պատճառաբանությամբ (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի հիմքով) և թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 33-րդ, 270-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի միջնորդությունը բավարարել.
Մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի հիմքով)։
Թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ` ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ
ՈՐՈՇՈՒՄ
ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՄԻՋՆՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ
ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
06 փետրվարի 2025 թվական ք.Երևան
ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր Հ.Մանուկյանի,
քարտուղարությամբ Ն.Սարգսյանի,
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող՝ Ա.Բադալյանի,
պաշտպան՝ Ս.Մանուկյանի,
մեղադրյալ՝ Գ.Ալեքսանյանի,
տուժող՝ Կ.Գալստյանի,
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 1996 թվականի նոյեմբերի 24-ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, Երևան քաղաքի Վարդաշեն 5-րդ փողոցի 17/1 տուն հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, խափանման միջոց ընտրված չէ) նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի միջնորդությունը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
2023 թվականի ապրիլի 22-ին Հովհաննես Հրանտի Խառատյանը ձերբակալվել է։
2023 թվականի ապրիլի 22-ին Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ձերբակալվել է։
2023 թվականի ապրիլի 22-ին նախաձեռնվել է թիվ 11150923 քրեական վարույթը։
2023 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ձերբակալվել է։
2023 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով ձերբակալված Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանն ազատ է արձակվել։
2023 թվականի ապրիլի 22-ին ձերբակալված Հովհաննես Հրանտի Խառատյանն ազատ է արձակվել։
2023 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Կարինե Հմայակի Գալստյանը ճանաչվել է որպես տուժող։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի մարտի 6-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում 2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, այն բանի համար, որ նա «(...) նա 2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, 57 համարի երթուղային ավտոբուսում գտնվող Կարինե Գալստյանի պայուսակից փորձել է գաղտնի հափշտակել վերջինիս դրամապանակը, սակայն հանցանքն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով:
Այսպես.
2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մալաթիա վարչական շրջանում գտնվող կանգառից նստել է թիվ 57 համարի ավտոբուսը: Երբ հասել է Երևան քաղաքի Բագրատունյաց փողոցի 71 հասցեում գտնվող կանգառի մոտ, Գևորգ Ալեքսանյանը ուրիշի գույքը ապօրինի, անհատույց իրենը դարձնելու ուղղակի դիտավորությամբ, օգտվելով նույն ավտոբուսի ուղևոր Կարինե Գալստյանի անուշադրությունից, բացել է վերջինիս պայուսակի շղթան և գաղտնի դուրս հանել 5.000 ՀՀ դրամ գումար արժողության դրամապանակը, որում առկա է եղել 23.000 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 50 ԱՄՆ դոլար գումար, որից հետո կանգառում իջել է ավտոբուսից, սակայն հափշտակությունն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով, քանի որ լսելով Կ.Գալստյանի ձայները՝ հասկացել է, որ նկատվել է և վախից դրամապանակն՝ առկա գումարով, նետել է աղբամանը, որից հետո իրեն են մոտեցել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցները և ձերբակալել: (...)»։
2024 թվականի մարտի 14-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի գտնվելու վայրն անհայտ լինելու հիմքով վերջինիս նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու վերաբերյալ։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով։
2024 թվականի հունիսի 4-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսելու վերաբերյալ։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի հունիսի 7-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվել է։
2024 թվականի օգոստոսի 2-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու վերաբերյալ, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր և հատուկ մասի դրույթների ուժով՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով, ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթն իրականացնող քննիչի միջնորդությունը բավարարվել է, մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով սահմանված հիմքով։
2024 թվականի օգոստոսի 16-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթը կարճվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով նախատեսված հիմքով։
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի դատախազ Ռ.Մանուկյանի 2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթը կարճելու մասին 2024 թվականի օգոստոսի 16-ի քննիչի որոշումը և այն հսկող դատախազի կողմից հաստատելու 2024 թվականի օգոստոսի 19-ի վարութային ակտը, թիվ 11150923 քրեական վարույթով հսկող դատախազի՝ Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին 2024 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշումը վերացվել է, թիվ 11150923 քրեական վարույթը նորոգվել է։
2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ից մինչև հոկտեմբերի 28-ը թիվ 11150923 քրեական վարույթով կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ հաստատվել է։
2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3068/01/24 համարը), մակագրվել նույն դատարանի դատավոր Հ․Մանուկյանին և 2024 թվականի նոյեմբերի 4-ին հանձնվել Դատարանի աշխատակազմին։
2024 թվականի նոյեմբերի 5-ին Դատարանը որոշում է կայացրել ստանձնել թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործով վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ:
Դատավարության կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանը միջնորդեց իր պաշտպանյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով։
Միաժամանակ անդրադառնալով մեղադրյալի դատվածություն ունենալու հանգամանքին՝ պաշտպանը վկայակոչեց ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշումը և ըստ էության նշեց, որ սույն դեպքում քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։
Տուժող Կարինե Հմայակի Գալստյանն ըստ էության հայտնեց, որ հաշտվել է մեղադրյալի հետ։
Մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը հայտնեց, որ ցանկանում է, որպեսզի տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի և գիտակցում է դրա իրավական հետևանքները։
Հանրային մեղադրող Արտյոմ Բադալյանը հայտնեց, որ չի առարկում ներկայացված միջնորդության դեմ։
(Մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը):
Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումները.
Լսելով դատավարության կողմերի դիրքորոշումները` Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով պետք է մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավասու է՝
1) իրականացնելու վարույթ առաջին ատյանի կարգով.
2) իրականացնելու դատական երաշխիքների վարույթ.
3) իրականացնելու դատական վերանայման վարույթ.
4) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու դատավարական սանկցիաներ.
5) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու խափանման և անվտանգության միջոցներ, գույքի արգելադրում.
6) դատական ակտը հանձնելու կատարման:
2. Դատարանը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում իրականացնում է այլ լիազորություններ:»
2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն`
«1. Գողությունը՝ գաղտնի հափշտակությունը`
(...)
2. Գողությունը, որը կատարվել է՝
(...)
2) տուժողի մարմնի վրայից, հագուստից, պայուսակից, այլ պահոցից կամ օբյեկտից,
(...)
պատժվում է տուգանքով` քսանապատիկից հիսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուր հիսունից երկու հարյուր յոթանասուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր:
(…)
3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը:
(…):»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցափորձ է համարվում դիտավորյալ այն գործողությունը կամ անգործությունը, որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն և պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, սակայն անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվում տվյալ հանցակազմի որևէ հատկանիշի բացակայության հետևանքով:
2. Եթե հանցափորձի ժամանակ հանցավորի դիտավորության մեջ ընդգրկված վնասից ավելի փոքր վնաս է պատճառվում, քան ընդգրկված էր դիտավորության մեջ, ապա դա կլանվում է անձի դիտավորության մեջ:
3. Եթե հանցափորձն իրականացնելիս հանցավորի դիտավորության մեջ ընդգրկված օբյեկտին անզգուշությամբ ավելի մեծ վնաս է պատճառվում, քան ընդգրկված էր դիտավորության մեջ, կամ անզգուշությամբ կամ անուղղակի դիտավորությամբ վնաս է պատճառվում մեկ այլ օբյեկտի, ապա արարքը որակվում է հանցագործությունների համակցությամբ:
4. Հանցափորձը լինում է ավարտված և չավարտված:
5. Հանցափորձը համարվում է ավարտված, եթե անձը կատարում է այն արարքը, որն անհրաժեշտ ու բավարար էր դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար, և գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին է հասել, կամ հանցագործությունն ավարտելու համար արարքը շարունակելու անհրաժեշտություն չկա:
6. Հանցափորձը համարվում է չավարտված, եթե անձը գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար անհրաժեշտ է շարունակել սկսած արարքի կատարումը կամ նոր արարք կատարել:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ:
2. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, որը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցագործությանը հանցակցություն է, ապա նա հաշտության հիմքով ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է հաշտության վերաբերյալ տուժողի և տվյալ հանցակցի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը:
3. Եթե անչափահաս կամ սահմանափակ մեղսունակ անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա նա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և առկա է հաշտության վերաբերյալ տուժողի և հանցագործության համար մեղադրվող անձի շահերի պաշտպանության պարտականություն ունեցող անձի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը:
4. Եթե հանցագործությունից տուժողը 14 տարին չլրացած անձ է կամ հոգեկան առողջության խնդիրների կամ մտավոր զարգացման մեջ հետ մնալու հետևանքով լրիվ կամ մասնակիորեն զրկված է իր դեմ ուղղված հանցագործության բնույթն ու հետևանքները գիտակցելու կամ իր վարքագիծը ղեկավարելու հնարավորությունից, ապա նրա դեմ ուղղված հանցանք կատարած անձը չի կարող հաշտության հիմքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:
5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
(…)
12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից.
(…)
4. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 11-14-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքների առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու:
2. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
3. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճենն ուղարկվում է հանրային մեղադրողին և վարույթի մասնավոր մասնակիցներին:»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2025 թվականի հունվարի 17-ի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով «առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ» հասկացության, ինչպես նաև տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի մեկնաբանման կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման և իրավունքի զարգացման խնդիր: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղենիշային նշանակություն ունենալ նույնաբնույթ գործերով միասնական դատական պրակտիկայի ձևավորման համար:
13. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի դատողությունն առ այն, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված կարգավորման կիրառելիությունն ապահովող՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարելու» պահանջն առկա չէ այն դեպքում, երբ անձին մեկ քրեական վարույթի շրջանակներում մեղսագրվում է մի քանի հանցանքների կատարում։
ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքում օգտագործվող հիմնական հասկացություններ սահմանող նույն օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարած` անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել կամ կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից, կամ որի դատվածությունը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով մարվել կամ վերացվել է»։
Մեջբերված նորմի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի համատեքստում որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած է դիտարկվում այն անձը, որը՝
1) նախկինում հանցանք չի կատարել կամ
2) կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից կամ
3) որի դատվածությունը մարվել կամ վերացվել է։
14. Քրեական օրենսդրության համակարգային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քրեական պատասխանատվության և պատժի նշանակման գործընթացում օրենսդիրը կարևորում է՝ հանցանքը կատարվում է առաջին անգամ, թե կայուն հանցավոր վարքագիծ որդեգրած անձի կողմից։
Մասնավորապես, առաջին անգամ հանցանք կատարելու դեպքում քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցում օրենսդրորեն նախատեսվել են որոշակի արտոնյալ կարգավորումներ, որոնք միտված են հնարավորինս մեղմ ներգործության միջոցներով ներազդելու անձի վրա ձեռնպահ մնալ հետագա հանցավոր արարքներ կատարելուց և նրա մոտ ձևավորել իրավաչափ վարքագիծ՝ այդ կերպ նպաստելով վերջինիս վերասոցիալականացմանը։ Այսպես՝ հանցանքն առաջին անգամ կատարելը որոշ դեպքերում հիմք է անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը չի կարող դատապարտվել ազատազրկման, բացի այդ հանցանքն առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարելն օրենսդրորեն նախատեսվել է որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք և այլն։
Միևնույն ժամանակ, ի հակակշիռ վերոնշյալի, հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելն օրենսդրորեն նախատեսվել է որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք, իսկ ռեցիդիվի առկայությունը՝ որպես խիստ պատիժ նշանակելու հիմք։
Օրենսդրի այս մոտեցումը տրամաբանական է, քանզի քրեական հակազդեցության արդարությունն ու անահտականացումն ապահովելու տեսանկյունից կարևոր է տարբերակված մոտեցում ցուցաբերել և միևնույն հարթության վրա չդիտարկել առաջին անգամ հանցանք կատարած անձին և այն անձին, որի նկատմամբ պետությունն արդեն իսկ գործադրել է իր քրեաիրավական գործիքակազմը և ենթարկել քրեական պատասխանատվության ու պատժի։ Այլ կերպ՝ կրկնվող հանցավոր վարքագծի այնպիսի կայուն դրսևորումները, երբ անձը, ի հեճուկս իր նկատմամբ կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցների, չի կանգնում ուղղման ճանապարհին և շարունակում է իր հանցավոր գործունեությունը, վկայում են հանցավորի անձի առավել բարձր վտանգավորության մասին, ցույց տալիս, որ պետության գործադրած միջոցներն ի զորու չեն եղել ձևավորել իրավահպատակ վարքագիծ, ուստի ողջամտորեն հիմք են նրա նկատմամբ քրեական ներգործությունը խստացնելու համար։
Մինչդեռ, եթե անձի նկատմամբ պետությունը դեռևս չի իրագործել քրեաիրավական ներգործություն, սահմանված կարգով չի արտահայտել իր պարսավանքը կատարված հանցավոր արարքին ու գնահատական տվել դրան, այն կատարող անձին չի ենթարկել քրեական պատասխանատվության և պատժի, իրավական տեսանկյունից տվյալ անձը պետք է դիտարկվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած՝ անկախ մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների քանակից։ Այլ կերպ՝ նշված դեպքում անձը չի կարող համարվել նախկինում հանցանք կատարած, քանի դեռ պետությունը՝ ի դեմս իրավասու մարմնի՝ դատարանի, մեղադրական դատավճռի կայացմամբ չի հաստատել վերջինիս մեղավորությունը մեղսագրվող հանցավոր արարքում կամ արարքներում։
15. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարած անձի» բնորոշման մեջ առկա՝ «անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել» ձևակերպմանը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ որպես այդպիսին պետք է դիտարկել այն անձին, որի՝ նախկինում դատապարտման վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։ Այլ կերպ՝ եթե անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքը կամ արարքները կատարելու օրվա դրությամբ վերջինիս նկատմամբ առկա չի եղել նախկինում (կոնկրետ գործով մեղսագրվող արարքից/արարքներից առաջ կատարված) հանցանքի կատարումը հավաստող օրինական ուժի մեջ մտած մեղադրական դատական ակտ, անձը պետք է դիտվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած կամ որ նույնն է՝ «անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել»։ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ քանի դեռ պետության անունից անձի նախկինում կատարած արարքին չի տրվել քրեաիրավական գնահատական, վերջինիս մեղքը չի հաստատվել դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով և նա չի ենթարկվել քրեական պատասխանատվության ու պատժի, իրավական տեսանկյունից տվյալ անձը պետք է համարվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած։
Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նաև անձի անմեղության կանխավարկածը երաշխավորելու անհրաժեշտությամբ, քանզի անձի հանգամանքը կարող է հաստատվել բացառապես դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով։ Ի հակակշիռ վերոնշյալի՝ անձը ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի իմաստով չի համարվի առաջին անգամ հանցանք կատարած, եթե վերջինս նախկինում կատարված հանցանքի համար դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով դատապարվելուց հետո, չմարված կամ չվերացված դատվածության պայմաններում, կատարում է նոր հանցանք։
Այսպիսով, ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ անձի կողմից «առաջին անգամ հանցանք կատարելու» պայմանը քննարկելիս էականը ոչ թե անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների քանակն է, այլ այն՝ արդյոք ենթադրյալ հանցավոր արարքը կամ արարքները կատարելու օրվա դրությամբ վերջինիս նկատմամբ առկա է եղել նախկինում հանցանքի կատարումը հավաստող դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ, թե ոչ։
16. ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հաշտվել է տուժողի հետ և հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է նրան պատճառած վնասը»:
ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ։
(…)
5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից»:
ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածով նախատեսված՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն Աշոտ Բաբայանի վերաբերյալ որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. «(…) [Հ]աշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելը վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողական լիազորությունն է, որի իրացումը ենթադրում է որոշակի նախապայմանների առկայություն: Դրանք են՝
1) անձի կողմից ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած լինելը,
2) տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտությունը,
3) պատճառված վնասը հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելը:
Միևնույն ժամանակ, վարույթն իրականացնող մարմինը կարող է հրաժարվել իր լիազորությունն իրացնելուց այն դեպքում, երբ բացակայում է նշված երեք նախապայմաններից (իրավաչափության պայմաններից) մեկը կամ մի քանիսը:
(…)
Հանցանք կատարած անձի համար հաշտությունը հանցանքի կատարման մեջ իրեն մեղավոր ճանաչելն է, այդ արարքի համար զղջալը, ափսոսանք հայտնելը, իսկ տուժողի համար՝ հանցանք կատարած անձին ներելը: Բացի այդ, հաշտությունը ենթադրում է տուժողի և ենթադրյալ հանցագործի կամավոր և փոխադարձ համաձայնություն միմյանց հետ հաշտվելու վերաբերյալ: Այսինքն` հաշտությունը պետք է լինի ինչպես գործողություն, այնպես էլ փոխադարձ գործողությունների արդյունք:
Հաշտության կամավոր բնույթը ենթադրում է հաշտվելու վերաբերյալ կողմերի ինքնուրույն և ազատ կամահայտնություն:
Հաշտության փոխադարձ բնույթը նշանակում է, որ կողմերից երկուսն էլ պետք է հայտարարեն հաշտության մասին:
Հաշտության կամավոր և փոխադարձ բնույթի բացակայության դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարող որոշում կայացնել հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ: Այլ կերպ՝ հաշտությունը երկու կողմերի փոխադարձ կամահայտնությունն է, այն երբեք չի կարող կրել միակողմանի բնույթ, և եթե տուժողը ցանկություն է հայտնում հաշտվելու, իսկ հանցանք կատարած անձը դրա դեմ առարկում է, կամ հակառակը, ապա հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավական հիմքը բացակայում է: Նույն կերպ, հաշտությունը կամավոր և փոխադարձ չի կարող համարվել, հետևաբար՝ այդ հիմքով քրեական գործի վարույթը չի կարող դադարեցվել, եթե հաշտությունը հետևանք է տուժողի նկատմամբ հանցանք կատարած անձի գործադրած ոչ իրավաչափ ներգործության» 8:
17. ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով նախատեսված իրավակարգավորումների համաձայն՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից՝ հետևյալ նախապայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում․
- անձը կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ,
- հանցանքը կատարել է առաջին անգամ,
- անձի և տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնություն։
Հաշտության ինստիտուտի նախկին և ներկայումս գործող կարգավորումների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրա կիրառելիության շրջանակները ՀՀ գործող քրեական օրենսդրությամբ ընդլայնվել են։ Մասնավորապես, անձը նշված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվում է ոչ միայն ոչ մեծ, այլև միջին ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում, բացի այդ, հաշտության կայացումն արդեն իսկ անվերապահ հիմք է անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, իսկ պատճառված վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պարտադիր պայմանն այլևս չի նախատեսվել։
17.1. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ քննարկվող ինստիտուտի գործադրման պարտադիր հիմքը հանցանք կատարած անձի և տուժողի միջև ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված հաշտությունն է, ուստի դա է պատճառը, որ նախկին քրեական օրենսդրությամբ առկա՝ տուժողին պատճառված վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պարտադիր պայմանն այլևս չի նախատեսվել։ Վերոնշյալով է պայմանավորված նաև հաշտության դեպքում քրեական պատասխանատվությունից ազատելու իմպերատիվ հիմքի նախատեսումը՝ ի տարբերություն նախկին իրավակարգավորման, երբ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը գտնվում էր վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողության տիրույթում։ Այլ կերպ՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի միջև ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված հաշտության դեպքում, անձը պետք է ազատվի քրեական պատասխանատվությունից։ Ընդ որում, հաշտության՝ վերոնշյալ չափանիշներին բավարարելու հարցը քննարկելիս, շարունակում են կիրառելի լինել Վճռաբեկ դատարանի՝ սույն որոշման 16-րդ կետում մեջբերված՝ Աշոտ Բաբայանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։
Միաժամանակ, հաշտության ինստիտուտի կիրառման պարտադիր պայման է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքը(ները) առաջին անգամ կատարելը։ Ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների հասկացությունները սահմանված են ՀՀ գործող քրեական օրեսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերով, ինչ վերաբերում է հանցանքն առաջին անգամ կատարված լինելու պայմանին, ապա կիրառելի են սույն որոշման 13-15-րդ կետերում սահմանված չափանիշները։ Մասնավորապես, եթե անձը կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կամ հանցանքներ և առկա չեն նշված անձի կողմից նախկինում կատարված հանցանքի համար օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով դատապարտման վերաբերյալ տեղեկություններ, ապա վերջինս համարվում է առաջին անգամ հանցանք կատարած և տուժողի հետ հաշտության դեպքում ենթակա է քրեական պատասխանատվությունից ազատման։
18. Միևնույն ժամանակ, հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի շրջանակում նախատեսված է տվյալ նորմի կիրառելիության սահմանափակում։ Մասնավորապես, ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ նախկինում տվյալ հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:
Օրենսդրի կողմից նշված արգելքի սահմանումը պայմանավորված է չարաշահումները բացառելու, քրեական պատասխանատվության անխուսափելիությունը հետևողականորեն ապահովելու և անպատժելիության մթնոլորտ չստեղծելու անհրաժեշտությամբ, ուստի անձը պետք է գիտակցի, որ իր նկատմամբ խրախուսական նորմի կիրառումից հետո հանցավոր վարքագիծը շարունակելու դեպքում, այլևս չի կարող հավակնել քրեական պատասխանատվությունից նույն հիմքով ազատման։
Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ նշված արգելքը գործում է միայն այն դեպքում, երբ անձը տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելուց հետո կրկին հանցանք է կատարում, հակառակ պարագայում, երբ հանցանքը կատարվել է նախքան հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու ակտի կայացումը, տվյալ նորմի կիրառելիությունը չի կարող սահմանափակվել։ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի համար պետք է ակնհայտ լինի, որ պետությունը, մեկ անգամ առանց ռեաբիլիտացնելու «ներելով» իր հանցավոր վարքագիծը և քրեական պատասխանատվությունից ազատելով, հնարավորություն է տալիս անհրաժեշտ դասեր քաղելու և ուղղման ճանապարհին կանգնելու համար, հակառակ պարագայում՝ հանցավոր վարքագիծը շարունակելու դեպքում, վերջինս զրկվում է նույն հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու հնարավորությունից։ (...)»։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը (քննարկվող հարցի համատեքստում), ինչպես նաև դատավարության կողմերի հայտնած դիրքորոշումները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին վերագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարում, որում առկա չեն ընտանիքում բռնության հատկանիշներ։ Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին սույն քրեական գործով մեղսագրվող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին և տուժող Կարինե Հմայակի Գալստյանը դատական նիստով հայտնել է, որ հաշտվել է մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի հետ։
Միևնույն ժամանակ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի դատվածության վերաբերյալ տեղեկանքից, ինչպես նաև «Դատալեքս» դատական տեղեկատվական համակարգում առկա տվյալների ուսումնասիրությունից հետևում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի օգոստոսի 7-ի թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճռով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թույլատրվել է Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին դատավճռով նշանակված 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամը վճարել մաս առ մաս` 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում, յուրաքանչյուր ամիս նվազագույնը 25.000 (քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: Թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճիռն ուղարկվել է ի կատար ածման 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ին։ Իսկ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԵԴ/2046/01/22 դատավճռով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված 3 անգամ կատարված արարքների մեջ և նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ՝
1-ին արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: 2-րդ արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: 3-րդ արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ որպես պատիժ է նշանակվել՝ տուգանք՝ 1.020.000 (մեկ միլիոն քսան հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կիրառմամբ՝ սույն դատավճռով 1.020.000 (մեկ միլիոն քսան հազար) ՀՀ դրամի չափով նշանակված պատժին մասնակի գումարվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023թ.-ի օգոստոսի 07-ի թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճռով նշանակված 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքի չվճարված մասի՝ 275․000 (երկու հարյուր յոթանասունհինգ) ՀՀ դրամից 30․000 ՀՀ դրամը և Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանք 1.050.000 (մեկ միլիոն հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի կանոններով, Գևորգ Ալեքսանյանին թույլատրվել է նշանակված՝ 1.050.000 (մեկ միլիոն հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով ՀՀ դրամի չափով տուգանքի վճարումը կատարել մաս առ մաս՝ մեկ տարվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս վճարելով 87.500 (ութսունյոթ հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Թիվ ԵԴ/2046/01/22 դատավճիռն ուղարկվել է ի կատար ածման 2024 թվականի մայիսի 15-ին։
Այսինքն՝ վերը նշվածից հետևում է, որ թեև մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ներկայումս ունի դատվածություն, սակայն սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող հանցանքը կատարելու պահին՝ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին վերջինս չի ունեցել դատվածություն։ Այլ խոսքով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող հանցանքը կատարելու պահի դրությամբ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը հանդիսացել է առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ՝ հաշվի առնելով նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի հունվարի 17-ի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշմամբ իրավական դիրքորոշումները։
Հարկ է նշել նաև, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը չի առարկել իր նկատմամբ տուժողի հետ հաշտության հիմքով հետապնդումը դադարեցնելու դեմ:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, քանի որ տուժողը հաշտվել է մեղադրյալի հետ:
Ամբողջականացնելով ասվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով՝ Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով քրեական պատաuխանատվությունից ազատման ենթակա լինելու պատճառաբանությամբ (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի հիմքով) և թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 33-րդ, 270-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի միջնորդությունը բավարարել.
Մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի հիմքով)։
Թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ` ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/3068/01/24
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 01-11-2024 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 11150923 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, 57 համարի երուղային ավտոբոսում գտնվող Կարինե Գալստյանի պայուսակից փորձել է գաղտնի հափշտակել վերջինիս դրամապանակը, սակայն հանցանքն ավրատին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Գևորգ |
| Ազգանուն | Ալեքսանյան |
| Հայրանուն | Վիտալիկի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 44-254 Մաս 2 Կետ 2/2021թ. մայիսի 5-ին ընդունված գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի/ |
| Դատվածություն | |
| Դատվածություն | նախկինում դատված |
| Պաշտպան | |
| Անուն | Ս |
| Ազգանուն | Մանուկյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 9.3 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.3 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 01-11-2024 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Հարություն |
| Ազգանուն | Մանուկյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 01-07-2022 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 05-11-2024 |
|---|---|
| Որոշում | ԵԴ1/3068/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՎԱՐՈՒՅԹՆ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 05 նոյեմբերի 2024 թվական ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Հ.Մանուկյանս, ստանալով թիվ ԵԴ1/3068/01/24 (նախաքննական համարը՝ 11150923) քրեական գործը` Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի Թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին մուտքագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, նույն օրը գործը մակագրվել է դատավոր Հարություն Մանուկյանին: Քրեական գործը դատավորի աշխատակազմին հանձնվել է 2024 թվականի նոյեմբերի 4-ին: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (ընդունված՝ 2021 թվականի հունիսի 30-ին) 310-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Նախնական դատալսումները պարտադիր են բոլոր քրեական վարույթներով: 2. Ստանալով քրեական գործը` դատավորը եռօրյա ժամկետում որոշում է կայացնում վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին: 3. Եթե պահպանված չէ սույն օրենսգրքի 206-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված ժամկետը, ապա դատարանն առանց նախնական դատալսումներ անցկացնելու մասին որոշում կայացնելու քրեական գործը վերադարձնում է հսկող դատախազին խափանման միջոցի հարցը քննարկելու և գործը կրկին դատարան հանձնելու նպատակով: 4. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված որոշումը պետք է բովանդակի տեղեկություններ այն կայացրած դատարանի և դատավորի, քրեական գործը ստանալու և որոշումը կայացնելու օրվա, ինչպես նաև նախնական դատալսումների վայրի և ժամանակի մասին: 5. Նախնական դատալսումներով առաջին դատական նիստը նշանակվում է սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված որոշման կայացումից հետո՝ երկշաբաթյա ժամկետում: 6. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված որոշումը կայացնելուց հետո՝ երկօրյա ժամկետում, դատավորը դրա պատճենն ուղարկում է հանրային մեղադրողին, ինչպես նաև վարույթի մասնավոր մասնակիցներին` դրան կցելով հասցեատիրոջ իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ սահմանված ձևի հուշաթերթ: Հուշաթերթը ներառում է նաև սույն օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հարցերի ցանկը և դրանց կապակցությամբ միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքի մասին պարզաբանում:» Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 310-րդ հոդվածներով և 483-րդ հոդվածի 6-րդ մասով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի Ստանձնել թիվ ԵԴ1/3068/01/24 (նախաքննական համարը՝ 11150923) քրեական գործի վարույթը և նախնական դատալսումները նշանակել 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ին ժամը 16:00-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Ավան նստավայրի թիվ 2 դահլիճում (հասցեն՝ ՀՀ Երևան քաղաքի Գյուլիքևխվյան փողոցի 20): ԴԱՏԱՎՈՐ` Հ. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Է․ |
| Ազգանուն | Պողոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Գևորգ |
| Ազգանուն | Ալեքսանյան |
| Հայրանուն | Վիտալիկի |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Սերգեյ |
| Ազգանուն | Մանուկյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Կարինե |
| Ազգանուն | Գալստյան |
| Հայրանուն | Հմայակի |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 15-11-2024 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 15-11-2024 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | դատական նիստը չի կայացել հանրային մեղադրող Էդ․Պողոսյանի դիմումի հիմքով |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2024 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 31-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 31-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 06-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 06-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Վարույթը կարճվել է
| Կարճման ամսաթիվը | 06-02-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալ | |
| Անուն | Գևորգ |
| Ազգանուն | Ալեքսանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Հոդված | |
| Որոշում | ԵԴ1/3068/01/24 ՈՐՈՇՈՒՄ ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՄԻՋՆՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 06 փետրվարի 2025 թվական ք.Երևան ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան), Նախագահությամբ դատավոր Հ.Մանուկյանի, քարտուղարությամբ Ն.Սարգսյանի, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող՝ Ա.Բադալյանի, պաշտպան՝ Ս.Մանուկյանի, մեղադրյալ՝ Գ.Ալեքսանյանի, տուժող՝ Կ.Գալստյանի, դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 1996 թվականի նոյեմբերի 24-ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, Երևան քաղաքի Վարդաշեն 5-րդ փողոցի 17/1 տուն հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, խափանման միջոց ընտրված չէ) նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի միջնորդությունը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 2023 թվականի ապրիլի 22-ին Հովհաննես Հրանտի Խառատյանը ձերբակալվել է։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ձերբակալվել է։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին նախաձեռնվել է թիվ 11150923 քրեական վարույթը։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ձերբակալվել է։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով ձերբակալված Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանն ազատ է արձակվել։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին ձերբակալված Հովհաննես Հրանտի Խառատյանն ազատ է արձակվել։ 2023 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Կարինե Հմայակի Գալստյանը ճանաչվել է որպես տուժող։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի մարտի 6-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում 2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, այն բանի համար, որ նա «(...) նա 2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, 57 համարի երթուղային ավտոբուսում գտնվող Կարինե Գալստյանի պայուսակից փորձել է գաղտնի հափշտակել վերջինիս դրամապանակը, սակայն հանցանքն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով: Այսպես. 2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մալաթիա վարչական շրջանում գտնվող կանգառից նստել է թիվ 57 համարի ավտոբուսը: Երբ հասել է Երևան քաղաքի Բագրատունյաց փողոցի 71 հասցեում գտնվող կանգառի մոտ, Գևորգ Ալեքսանյանը ուրիշի գույքը ապօրինի, անհատույց իրենը դարձնելու ուղղակի դիտավորությամբ, օգտվելով նույն ավտոբուսի ուղևոր Կարինե Գալստյանի անուշադրությունից, բացել է վերջինիս պայուսակի շղթան և գաղտնի դուրս հանել 5.000 ՀՀ դրամ գումար արժողության դրամապանակը, որում առկա է եղել 23.000 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 50 ԱՄՆ դոլար գումար, որից հետո կանգառում իջել է ավտոբուսից, սակայն հափշտակությունն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով, քանի որ լսելով Կ.Գալստյանի ձայները՝ հասկացել է, որ նկատվել է և վախից դրամապանակն՝ առկա գումարով, նետել է աղբամանը, որից հետո իրեն են մոտեցել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցները և ձերբակալել: (...)»։ 2024 թվականի մարտի 14-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի գտնվելու վայրն անհայտ լինելու հիմքով վերջինիս նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու վերաբերյալ։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով։ 2024 թվականի հունիսի 4-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսելու վերաբերյալ։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի հունիսի 7-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվել է։ 2024 թվականի օգոստոսի 2-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու վերաբերյալ, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր և հատուկ մասի դրույթների ուժով՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով, ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթն իրականացնող քննիչի միջնորդությունը բավարարվել է, մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով սահմանված հիմքով։ 2024 թվականի օգոստոսի 16-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթը կարճվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով նախատեսված հիմքով։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի դատախազ Ռ.Մանուկյանի 2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթը կարճելու մասին 2024 թվականի օգոստոսի 16-ի քննիչի որոշումը և այն հսկող դատախազի կողմից հաստատելու 2024 թվականի օգոստոսի 19-ի վարութային ակտը, թիվ 11150923 քրեական վարույթով հսկող դատախազի՝ Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին 2024 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշումը վերացվել է, թիվ 11150923 քրեական վարույթը նորոգվել է։ 2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ից մինչև հոկտեմբերի 28-ը թիվ 11150923 քրեական վարույթով կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ հաստատվել է։ 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3068/01/24 համարը), մակագրվել նույն դատարանի դատավոր Հ․Մանուկյանին և 2024 թվականի նոյեմբերի 4-ին հանձնվել Դատարանի աշխատակազմին։ 2024 թվականի նոյեմբերի 5-ին Դատարանը որոշում է կայացրել ստանձնել թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործով վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ: Դատավարության կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները. Պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանը միջնորդեց իր պաշտպանյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով։ Միաժամանակ անդրադառնալով մեղադրյալի դատվածություն ունենալու հանգամանքին՝ պաշտպանը վկայակոչեց ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշումը և ըստ էության նշեց, որ սույն դեպքում քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։ Տուժող Կարինե Հմայակի Գալստյանն ըստ էության հայտնեց, որ հաշտվել է մեղադրյալի հետ։ Մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը հայտնեց, որ ցանկանում է, որպեսզի տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի և գիտակցում է դրա իրավական հետևանքները։ Հանրային մեղադրող Արտյոմ Բադալյանը հայտնեց, որ չի առարկում ներկայացված միջնորդության դեմ։ (Մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը): Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումները. Լսելով դատավարության կողմերի դիրքորոշումները` Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով պետք է մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Դատարանը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավասու է՝ 1) իրականացնելու վարույթ առաջին ատյանի կարգով. 2) իրականացնելու դատական երաշխիքների վարույթ. 3) իրականացնելու դատական վերանայման վարույթ. 4) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու դատավարական սանկցիաներ. 5) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու խափանման և անվտանգության միջոցներ, գույքի արգելադրում. 6) դատական ակտը հանձնելու կատարման: 2. Դատարանը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում իրականացնում է այլ լիազորություններ:» 2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն` «1. Գողությունը՝ գաղտնի հափշտակությունը` (...) 2. Գողությունը, որը կատարվել է՝ (...) 2) տուժողի մարմնի վրայից, հագուստից, պայուսակից, այլ պահոցից կամ օբյեկտից, (...) պատժվում է տուգանքով` քսանապատիկից հիսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուր հիսունից երկու հարյուր յոթանասուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով: (…)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր: (…) 3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը: (…):» ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցափորձ է համարվում դիտավորյալ այն գործողությունը կամ անգործությունը, որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն և պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, սակայն անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվում տվյալ հանցակազմի որևէ հատկանիշի բացակայության հետևանքով: 2. Եթե հանցափորձի ժամանակ հանցավորի դիտավորության մեջ ընդգրկված վնասից ավելի փոքր վնաս է պատճառվում, քան ընդգրկված էր դիտավորության մեջ, ապա դա կլանվում է անձի դիտավորության մեջ: 3. Եթե հանցափորձն իրականացնելիս հանցավորի դիտավորության մեջ ընդգրկված օբյեկտին անզգուշությամբ ավելի մեծ վնաս է պատճառվում, քան ընդգրկված էր դիտավորության մեջ, կամ անզգուշությամբ կամ անուղղակի դիտավորությամբ վնաս է պատճառվում մեկ այլ օբյեկտի, ապա արարքը որակվում է հանցագործությունների համակցությամբ: 4. Հանցափորձը լինում է ավարտված և չավարտված: 5. Հանցափորձը համարվում է ավարտված, եթե անձը կատարում է այն արարքը, որն անհրաժեշտ ու բավարար էր դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար, և գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին է հասել, կամ հանցագործությունն ավարտելու համար արարքը շարունակելու անհրաժեշտություն չկա: 6. Հանցափորձը համարվում է չավարտված, եթե անձը գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար անհրաժեշտ է շարունակել սկսած արարքի կատարումը կամ նոր արարք կատարել:» ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ: 2. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, որը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցագործությանը հանցակցություն է, ապա նա հաշտության հիմքով ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է հաշտության վերաբերյալ տուժողի և տվյալ հանցակցի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը: 3. Եթե անչափահաս կամ սահմանափակ մեղսունակ անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա նա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և առկա է հաշտության վերաբերյալ տուժողի և հանցագործության համար մեղադրվող անձի շահերի պաշտպանության պարտականություն ունեցող անձի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը: 4. Եթե հանցագործությունից տուժողը 14 տարին չլրացած անձ է կամ հոգեկան առողջության խնդիրների կամ մտավոր զարգացման մեջ հետ մնալու հետևանքով լրիվ կամ մասնակիորեն զրկված է իր դեմ ուղղված հանցագործության բնույթն ու հետևանքները գիտակցելու կամ իր վարքագիծը ղեկավարելու հնարավորությունից, ապա նրա դեմ ուղղված հանցանք կատարած անձը չի կարող հաշտության հիմքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից: 5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:» ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե` (…) 12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից. (…) 4. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 11-14-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքների առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում:» ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու: 2. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը: 3. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճենն ուղարկվում է հանրային մեղադրողին և վարույթի մասնավոր մասնակիցներին:» ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2025 թվականի հունվարի 17-ի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով «առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ» հասկացության, ինչպես նաև տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի մեկնաբանման կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման և իրավունքի զարգացման խնդիր: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղենիշային նշանակություն ունենալ նույնաբնույթ գործերով միասնական դատական պրակտիկայի ձևավորման համար: 13. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի դատողությունն առ այն, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված կարգավորման կիրառելիությունն ապահովող՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարելու» պահանջն առկա չէ այն դեպքում, երբ անձին մեկ քրեական վարույթի շրջանակներում մեղսագրվում է մի քանի հանցանքների կատարում։ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքում օգտագործվող հիմնական հասկացություններ սահմանող նույն օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարած` անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել կամ կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից, կամ որի դատվածությունը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով մարվել կամ վերացվել է»։ Մեջբերված նորմի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի համատեքստում որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած է դիտարկվում այն անձը, որը՝ 1) նախկինում հանցանք չի կատարել կամ 2) կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից կամ 3) որի դատվածությունը մարվել կամ վերացվել է։ 14. Քրեական օրենսդրության համակարգային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քրեական պատասխանատվության և պատժի նշանակման գործընթացում օրենսդիրը կարևորում է՝ հանցանքը կատարվում է առաջին անգամ, թե կայուն հանցավոր վարքագիծ որդեգրած անձի կողմից։ Մասնավորապես, առաջին անգամ հանցանք կատարելու դեպքում քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցում օրենսդրորեն նախատեսվել են որոշակի արտոնյալ կարգավորումներ, որոնք միտված են հնարավորինս մեղմ ներգործության միջոցներով ներազդելու անձի վրա ձեռնպահ մնալ հետագա հանցավոր արարքներ կատարելուց և նրա մոտ ձևավորել իրավաչափ վարքագիծ՝ այդ կերպ նպաստելով վերջինիս վերասոցիալականացմանը։ Այսպես՝ հանցանքն առաջին անգամ կատարելը որոշ դեպքերում հիմք է անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը չի կարող դատապարտվել ազատազրկման, բացի այդ հանցանքն առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարելն օրենսդրորեն նախատեսվել է որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք և այլն։ Միևնույն ժամանակ, ի հակակշիռ վերոնշյալի, հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելն օրենսդրորեն նախատեսվել է որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք, իսկ ռեցիդիվի առկայությունը՝ որպես խիստ պատիժ նշանակելու հիմք։ Օրենսդրի այս մոտեցումը տրամաբանական է, քանզի քրեական հակազդեցության արդարությունն ու անահտականացումն ապահովելու տեսանկյունից կարևոր է տարբերակված մոտեցում ցուցաբերել և միևնույն հարթության վրա չդիտարկել առաջին անգամ հանցանք կատարած անձին և այն անձին, որի նկատմամբ պետությունն արդեն իսկ գործադրել է իր քրեաիրավական գործիքակազմը և ենթարկել քրեական պատասխանատվության ու պատժի։ Այլ կերպ՝ կրկնվող հանցավոր վարքագծի այնպիսի կայուն դրսևորումները, երբ անձը, ի հեճուկս իր նկատմամբ կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցների, չի կանգնում ուղղման ճանապարհին և շարունակում է իր հանցավոր գործունեությունը, վկայում են հանցավորի անձի առավել բարձր վտանգավորության մասին, ցույց տալիս, որ պետության գործադրած միջոցներն ի զորու չեն եղել ձևավորել իրավահպատակ վարքագիծ, ուստի ողջամտորեն հիմք են նրա նկատմամբ քրեական ներգործությունը խստացնելու համար։ Մինչդեռ, եթե անձի նկատմամբ պետությունը դեռևս չի իրագործել քրեաիրավական ներգործություն, սահմանված կարգով չի արտահայտել իր պարսավանքը կատարված հանցավոր արարքին ու գնահատական տվել դրան, այն կատարող անձին չի ենթարկել քրեական պատասխանատվության և պատժի, իրավական տեսանկյունից տվյալ անձը պետք է դիտարկվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած՝ անկախ մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների քանակից։ Այլ կերպ՝ նշված դեպքում անձը չի կարող համարվել նախկինում հանցանք կատարած, քանի դեռ պետությունը՝ ի դեմս իրավասու մարմնի՝ դատարանի, մեղադրական դատավճռի կայացմամբ չի հաստատել վերջինիս մեղավորությունը մեղսագրվող հանցավոր արարքում կամ արարքներում։ 15. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարած անձի» բնորոշման մեջ առկա՝ «անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել» ձևակերպմանը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ որպես այդպիսին պետք է դիտարկել այն անձին, որի՝ նախկինում դատապարտման վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։ Այլ կերպ՝ եթե անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքը կամ արարքները կատարելու օրվա դրությամբ վերջինիս նկատմամբ առկա չի եղել նախկինում (կոնկրետ գործով մեղսագրվող արարքից/արարքներից առաջ կատարված) հանցանքի կատարումը հավաստող օրինական ուժի մեջ մտած մեղադրական դատական ակտ, անձը պետք է դիտվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած կամ որ նույնն է՝ «անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել»։ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ քանի դեռ պետության անունից անձի նախկինում կատարած արարքին չի տրվել քրեաիրավական գնահատական, վերջինիս մեղքը չի հաստատվել դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով և նա չի ենթարկվել քրեական պատասխանատվության ու պատժի, իրավական տեսանկյունից տվյալ անձը պետք է համարվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած։ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նաև անձի անմեղության կանխավարկածը երաշխավորելու անհրաժեշտությամբ, քանզի անձի հանգամանքը կարող է հաստատվել բացառապես դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով։ Ի հակակշիռ վերոնշյալի՝ անձը ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի իմաստով չի համարվի առաջին անգամ հանցանք կատարած, եթե վերջինս նախկինում կատարված հանցանքի համար դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով դատապարվելուց հետո, չմարված կամ չվերացված դատվածության պայմաններում, կատարում է նոր հանցանք։ Այսպիսով, ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ անձի կողմից «առաջին անգամ հանցանք կատարելու» պայմանը քննարկելիս էականը ոչ թե անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների քանակն է, այլ այն՝ արդյոք ենթադրյալ հանցավոր արարքը կամ արարքները կատարելու օրվա դրությամբ վերջինիս նկատմամբ առկա է եղել նախկինում հանցանքի կատարումը հավաստող դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ, թե ոչ։ 16. ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հաշտվել է տուժողի հետ և հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է նրան պատճառած վնասը»: ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ։ (…) 5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից»: ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածով նախատեսված՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն Աշոտ Բաբայանի վերաբերյալ որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. «(…) [Հ]աշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելը վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողական լիազորությունն է, որի իրացումը ենթադրում է որոշակի նախապայմանների առկայություն: Դրանք են՝ 1) անձի կողմից ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած լինելը, 2) տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտությունը, 3) պատճառված վնասը հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելը: Միևնույն ժամանակ, վարույթն իրականացնող մարմինը կարող է հրաժարվել իր լիազորությունն իրացնելուց այն դեպքում, երբ բացակայում է նշված երեք նախապայմաններից (իրավաչափության պայմաններից) մեկը կամ մի քանիսը: (…) Հանցանք կատարած անձի համար հաշտությունը հանցանքի կատարման մեջ իրեն մեղավոր ճանաչելն է, այդ արարքի համար զղջալը, ափսոսանք հայտնելը, իսկ տուժողի համար՝ հանցանք կատարած անձին ներելը: Բացի այդ, հաշտությունը ենթադրում է տուժողի և ենթադրյալ հանցագործի կամավոր և փոխադարձ համաձայնություն միմյանց հետ հաշտվելու վերաբերյալ: Այսինքն` հաշտությունը պետք է լինի ինչպես գործողություն, այնպես էլ փոխադարձ գործողությունների արդյունք: Հաշտության կամավոր բնույթը ենթադրում է հաշտվելու վերաբերյալ կողմերի ինքնուրույն և ազատ կամահայտնություն: Հաշտության փոխադարձ բնույթը նշանակում է, որ կողմերից երկուսն էլ պետք է հայտարարեն հաշտության մասին: Հաշտության կամավոր և փոխադարձ բնույթի բացակայության դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարող որոշում կայացնել հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ: Այլ կերպ՝ հաշտությունը երկու կողմերի փոխադարձ կամահայտնությունն է, այն երբեք չի կարող կրել միակողմանի բնույթ, և եթե տուժողը ցանկություն է հայտնում հաշտվելու, իսկ հանցանք կատարած անձը դրա դեմ առարկում է, կամ հակառակը, ապա հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավական հիմքը բացակայում է: Նույն կերպ, հաշտությունը կամավոր և փոխադարձ չի կարող համարվել, հետևաբար՝ այդ հիմքով քրեական գործի վարույթը չի կարող դադարեցվել, եթե հաշտությունը հետևանք է տուժողի նկատմամբ հանցանք կատարած անձի գործադրած ոչ իրավաչափ ներգործության» 8: 17. ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով նախատեսված իրավակարգավորումների համաձայն՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից՝ հետևյալ նախապայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում․ - անձը կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ, - հանցանքը կատարել է առաջին անգամ, - անձի և տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնություն։ Հաշտության ինստիտուտի նախկին և ներկայումս գործող կարգավորումների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրա կիրառելիության շրջանակները ՀՀ գործող քրեական օրենսդրությամբ ընդլայնվել են։ Մասնավորապես, անձը նշված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվում է ոչ միայն ոչ մեծ, այլև միջին ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում, բացի այդ, հաշտության կայացումն արդեն իսկ անվերապահ հիմք է անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, իսկ պատճառված վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պարտադիր պայմանն այլևս չի նախատեսվել։ 17.1. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ քննարկվող ինստիտուտի գործադրման պարտադիր հիմքը հանցանք կատարած անձի և տուժողի միջև ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված հաշտությունն է, ուստի դա է պատճառը, որ նախկին քրեական օրենսդրությամբ առկա՝ տուժողին պատճառված վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պարտադիր պայմանն այլևս չի նախատեսվել։ Վերոնշյալով է պայմանավորված նաև հաշտության դեպքում քրեական պատասխանատվությունից ազատելու իմպերատիվ հիմքի նախատեսումը՝ ի տարբերություն նախկին իրավակարգավորման, երբ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը գտնվում էր վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողության տիրույթում։ Այլ կերպ՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի միջև ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված հաշտության դեպքում, անձը պետք է ազատվի քրեական պատասխանատվությունից։ Ընդ որում, հաշտության՝ վերոնշյալ չափանիշներին բավարարելու հարցը քննարկելիս, շարունակում են կիրառելի լինել Վճռաբեկ դատարանի՝ սույն որոշման 16-րդ կետում մեջբերված՝ Աշոտ Բաբայանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։ Միաժամանակ, հաշտության ինստիտուտի կիրառման պարտադիր պայման է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքը(ները) առաջին անգամ կատարելը։ Ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների հասկացությունները սահմանված են ՀՀ գործող քրեական օրեսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերով, ինչ վերաբերում է հանցանքն առաջին անգամ կատարված լինելու պայմանին, ապա կիրառելի են սույն որոշման 13-15-րդ կետերում սահմանված չափանիշները։ Մասնավորապես, եթե անձը կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կամ հանցանքներ և առկա չեն նշված անձի կողմից նախկինում կատարված հանցանքի համար օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով դատապարտման վերաբերյալ տեղեկություններ, ապա վերջինս համարվում է առաջին անգամ հանցանք կատարած և տուժողի հետ հաշտության դեպքում ենթակա է քրեական պատասխանատվությունից ազատման։ 18. Միևնույն ժամանակ, հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի շրջանակում նախատեսված է տվյալ նորմի կիրառելիության սահմանափակում։ Մասնավորապես, ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ նախկինում տվյալ հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից: Օրենսդրի կողմից նշված արգելքի սահմանումը պայմանավորված է չարաշահումները բացառելու, քրեական պատասխանատվության անխուսափելիությունը հետևողականորեն ապահովելու և անպատժելիության մթնոլորտ չստեղծելու անհրաժեշտությամբ, ուստի անձը պետք է գիտակցի, որ իր նկատմամբ խրախուսական նորմի կիրառումից հետո հանցավոր վարքագիծը շարունակելու դեպքում, այլևս չի կարող հավակնել քրեական պատասխանատվությունից նույն հիմքով ազատման։ Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ նշված արգելքը գործում է միայն այն դեպքում, երբ անձը տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելուց հետո կրկին հանցանք է կատարում, հակառակ պարագայում, երբ հանցանքը կատարվել է նախքան հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու ակտի կայացումը, տվյալ նորմի կիրառելիությունը չի կարող սահմանափակվել։ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի համար պետք է ակնհայտ լինի, որ պետությունը, մեկ անգամ առանց ռեաբիլիտացնելու «ներելով» իր հանցավոր վարքագիծը և քրեական պատասխանատվությունից ազատելով, հնարավորություն է տալիս անհրաժեշտ դասեր քաղելու և ուղղման ճանապարհին կանգնելու համար, հակառակ պարագայում՝ հանցավոր վարքագիծը շարունակելու դեպքում, վերջինս զրկվում է նույն հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու հնարավորությունից։ (...)»։ Վերոգրյալի հաշվառմամբ ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը (քննարկվող հարցի համատեքստում), ինչպես նաև դատավարության կողմերի հայտնած դիրքորոշումները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին վերագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարում, որում առկա չեն ընտանիքում բռնության հատկանիշներ։ Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին սույն քրեական գործով մեղսագրվող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին և տուժող Կարինե Հմայակի Գալստյանը դատական նիստով հայտնել է, որ հաշտվել է մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի հետ։ Միևնույն ժամանակ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի դատվածության վերաբերյալ տեղեկանքից, ինչպես նաև «Դատալեքս» դատական տեղեկատվական համակարգում առկա տվյալների ուսումնասիրությունից հետևում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի օգոստոսի 7-ի թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճռով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թույլատրվել է Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին դատավճռով նշանակված 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամը վճարել մաս առ մաս` 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում, յուրաքանչյուր ամիս նվազագույնը 25.000 (քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: Թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճիռն ուղարկվել է ի կատար ածման 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ին։ Իսկ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԵԴ/2046/01/22 դատավճռով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված 3 անգամ կատարված արարքների մեջ և նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ՝ 1-ին արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: 2-րդ արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: 3-րդ արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ որպես պատիժ է նշանակվել՝ տուգանք՝ 1.020.000 (մեկ միլիոն քսան հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կիրառմամբ՝ սույն դատավճռով 1.020.000 (մեկ միլիոն քսան հազար) ՀՀ դրամի չափով նշանակված պատժին մասնակի գումարվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023թ.-ի օգոստոսի 07-ի թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճռով նշանակված 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքի չվճարված մասի՝ 275․000 (երկու հարյուր յոթանասունհինգ) ՀՀ դրամից 30․000 ՀՀ դրամը և Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանք 1.050.000 (մեկ միլիոն հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի կանոններով, Գևորգ Ալեքսանյանին թույլատրվել է նշանակված՝ 1.050.000 (մեկ միլիոն հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով ՀՀ դրամի չափով տուգանքի վճարումը կատարել մաս առ մաս՝ մեկ տարվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս վճարելով 87.500 (ութսունյոթ հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Թիվ ԵԴ/2046/01/22 դատավճիռն ուղարկվել է ի կատար ածման 2024 թվականի մայիսի 15-ին։ Այսինքն՝ վերը նշվածից հետևում է, որ թեև մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ներկայումս ունի դատվածություն, սակայն սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող հանցանքը կատարելու պահին՝ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին վերջինս չի ունեցել դատվածություն։ Այլ խոսքով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող հանցանքը կատարելու պահի դրությամբ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը հանդիսացել է առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ՝ հաշվի առնելով նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի հունվարի 17-ի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշմամբ իրավական դիրքորոշումները։ Հարկ է նշել նաև, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը չի առարկել իր նկատմամբ տուժողի հետ հաշտության հիմքով հետապնդումը դադարեցնելու դեմ: Վերոգրյալի հաշվառմամբ` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, քանի որ տուժողը հաշտվել է մեղադրյալի հետ: Ամբողջականացնելով ասվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով՝ Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով քրեական պատաuխանատվությունից ազատման ենթակա լինելու պատճառաբանությամբ (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի հիմքով) և թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 33-րդ, 270-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը. Ո Ր Ո Շ Ե Ց Պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի միջնորդությունը բավարարել. Մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի հիմքով)։ Թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ` ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԴ1/3068/01/24 ՈՐՈՇՈՒՄ ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՄԻՋՆՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 06 փետրվարի 2025 թվական ք.Երևան ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան), Նախագահությամբ դատավոր Հ.Մանուկյանի, քարտուղարությամբ Ն.Սարգսյանի, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող՝ Ա.Բադալյանի, պաշտպան՝ Ս.Մանուկյանի, մեղադրյալ՝ Գ.Ալեքսանյանի, տուժող՝ Կ.Գալստյանի, դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 1996 թվականի նոյեմբերի 24-ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, Երևան քաղաքի Վարդաշեն 5-րդ փողոցի 17/1 տուն հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, խափանման միջոց ընտրված չէ) նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի միջնորդությունը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 2023 թվականի ապրիլի 22-ին Հովհաննես Հրանտի Խառատյանը ձերբակալվել է։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ձերբակալվել է։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին նախաձեռնվել է թիվ 11150923 քրեական վարույթը։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ձերբակալվել է։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով ձերբակալված Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանն ազատ է արձակվել։ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին ձերբակալված Հովհաննես Հրանտի Խառատյանն ազատ է արձակվել։ 2023 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Կարինե Հմայակի Գալստյանը ճանաչվել է որպես տուժող։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի մարտի 6-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում 2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, այն բանի համար, որ նա «(...) նա 2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, 57 համարի երթուղային ավտոբուսում գտնվող Կարինե Գալստյանի պայուսակից փորձել է գաղտնի հափշտակել վերջինիս դրամապանակը, սակայն հանցանքն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով: Այսպես. 2023 թվականի ապրիլի 22-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մալաթիա վարչական շրջանում գտնվող կանգառից նստել է թիվ 57 համարի ավտոբուսը: Երբ հասել է Երևան քաղաքի Բագրատունյաց փողոցի 71 հասցեում գտնվող կանգառի մոտ, Գևորգ Ալեքսանյանը ուրիշի գույքը ապօրինի, անհատույց իրենը դարձնելու ուղղակի դիտավորությամբ, օգտվելով նույն ավտոբուսի ուղևոր Կարինե Գալստյանի անուշադրությունից, բացել է վերջինիս պայուսակի շղթան և գաղտնի դուրս հանել 5.000 ՀՀ դրամ գումար արժողության դրամապանակը, որում առկա է եղել 23.000 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 50 ԱՄՆ դոլար գումար, որից հետո կանգառում իջել է ավտոբուսից, սակայն հափշտակությունն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով, քանի որ լսելով Կ.Գալստյանի ձայները՝ հասկացել է, որ նկատվել է և վախից դրամապանակն՝ առկա գումարով, նետել է աղբամանը, որից հետո իրեն են մոտեցել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցները և ձերբակալել: (...)»։ 2024 թվականի մարտի 14-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի գտնվելու վայրն անհայտ լինելու հիմքով վերջինիս նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու վերաբերյալ։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով։ 2024 թվականի հունիսի 4-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսելու վերաբերյալ։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի հունիսի 7-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվել է։ 2024 թվականի օգոստոսի 2-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու վերաբերյալ, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր և հատուկ մասի դրույթների ուժով՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով, ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի 2024 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթն իրականացնող քննիչի միջնորդությունը բավարարվել է, մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով սահմանված հիմքով։ 2024 թվականի օգոստոսի 16-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթը կարճվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով նախատեսված հիմքով։ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի դատախազ Ռ.Մանուկյանի 2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի որոշմամբ թիվ 11150923 քրեական վարույթը կարճելու մասին 2024 թվականի օգոստոսի 16-ի քննիչի որոշումը և այն հսկող դատախազի կողմից հաստատելու 2024 թվականի օգոստոսի 19-ի վարութային ակտը, թիվ 11150923 քրեական վարույթով հսկող դատախազի՝ Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին 2024 թվականի օգոստոսի 9-ի որոշումը վերացվել է, թիվ 11150923 քրեական վարույթը նորոգվել է։ 2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ից մինչև հոկտեմբերի 28-ը թիվ 11150923 քրեական վարույթով կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդգար Պողոսյանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ հաստատվել է։ 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին թիվ 11150923 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3068/01/24 համարը), մակագրվել նույն դատարանի դատավոր Հ․Մանուկյանին և 2024 թվականի նոյեմբերի 4-ին հանձնվել Դատարանի աշխատակազմին։ 2024 թվականի նոյեմբերի 5-ին Դատարանը որոշում է կայացրել ստանձնել թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործով վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ: Դատավարության կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները. Պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանը միջնորդեց իր պաշտպանյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով։ Միաժամանակ անդրադառնալով մեղադրյալի դատվածություն ունենալու հանգամանքին՝ պաշտպանը վկայակոչեց ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշումը և ըստ էության նշեց, որ սույն դեպքում քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։ Տուժող Կարինե Հմայակի Գալստյանն ըստ էության հայտնեց, որ հաշտվել է մեղադրյալի հետ։ Մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը հայտնեց, որ ցանկանում է, որպեսզի տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի և գիտակցում է դրա իրավական հետևանքները։ Հանրային մեղադրող Արտյոմ Բադալյանը հայտնեց, որ չի առարկում ներկայացված միջնորդության դեմ։ (Մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը): Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումները. Լսելով դատավարության կողմերի դիրքորոշումները` Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով պետք է մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Դատարանը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավասու է՝ 1) իրականացնելու վարույթ առաջին ատյանի կարգով. 2) իրականացնելու դատական երաշխիքների վարույթ. 3) իրականացնելու դատական վերանայման վարույթ. 4) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու դատավարական սանկցիաներ. 5) վարույթ իրականացնելիս կիրառելու խափանման և անվտանգության միջոցներ, գույքի արգելադրում. 6) դատական ակտը հանձնելու կատարման: 2. Դատարանը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում իրականացնում է այլ լիազորություններ:» 2021 թվականի մայիսի 5-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն` «1. Գողությունը՝ գաղտնի հափշտակությունը` (...) 2. Գողությունը, որը կատարվել է՝ (...) 2) տուժողի մարմնի վրայից, հագուստից, պայուսակից, այլ պահոցից կամ օբյեկտից, (...) պատժվում է տուգանքով` քսանապատիկից հիսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուր հիսունից երկու հարյուր յոթանասուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով: (…)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր: (…) 3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը: (…):» ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցափորձ է համարվում դիտավորյալ այն գործողությունը կամ անգործությունը, որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն և պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, սակայն անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվում տվյալ հանցակազմի որևէ հատկանիշի բացակայության հետևանքով: 2. Եթե հանցափորձի ժամանակ հանցավորի դիտավորության մեջ ընդգրկված վնասից ավելի փոքր վնաս է պատճառվում, քան ընդգրկված էր դիտավորության մեջ, ապա դա կլանվում է անձի դիտավորության մեջ: 3. Եթե հանցափորձն իրականացնելիս հանցավորի դիտավորության մեջ ընդգրկված օբյեկտին անզգուշությամբ ավելի մեծ վնաս է պատճառվում, քան ընդգրկված էր դիտավորության մեջ, կամ անզգուշությամբ կամ անուղղակի դիտավորությամբ վնաս է պատճառվում մեկ այլ օբյեկտի, ապա արարքը որակվում է հանցագործությունների համակցությամբ: 4. Հանցափորձը լինում է ավարտված և չավարտված: 5. Հանցափորձը համարվում է ավարտված, եթե անձը կատարում է այն արարքը, որն անհրաժեշտ ու բավարար էր դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար, և գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին է հասել, կամ հանցագործությունն ավարտելու համար արարքը շարունակելու անհրաժեշտություն չկա: 6. Հանցափորձը համարվում է չավարտված, եթե անձը գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար անհրաժեշտ է շարունակել սկսած արարքի կատարումը կամ նոր արարք կատարել:» ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ: 2. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, որը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցագործությանը հանցակցություն է, ապա նա հաշտության հիմքով ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է հաշտության վերաբերյալ տուժողի և տվյալ հանցակցի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը: 3. Եթե անչափահաս կամ սահմանափակ մեղսունակ անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա նա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և առկա է հաշտության վերաբերյալ տուժողի և հանցագործության համար մեղադրվող անձի շահերի պաշտպանության պարտականություն ունեցող անձի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը: 4. Եթե հանցագործությունից տուժողը 14 տարին չլրացած անձ է կամ հոգեկան առողջության խնդիրների կամ մտավոր զարգացման մեջ հետ մնալու հետևանքով լրիվ կամ մասնակիորեն զրկված է իր դեմ ուղղված հանցագործության բնույթն ու հետևանքները գիտակցելու կամ իր վարքագիծը ղեկավարելու հնարավորությունից, ապա նրա դեմ ուղղված հանցանք կատարած անձը չի կարող հաշտության հիմքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից: 5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:» ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե` (…) 12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից. (…) 4. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 11-14-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքների առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում:» ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու: 2. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը: 3. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճենն ուղարկվում է հանրային մեղադրողին և վարույթի մասնավոր մասնակիցներին:» ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2025 թվականի հունվարի 17-ի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով «առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ» հասկացության, ինչպես նաև տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի մեկնաբանման կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման և իրավունքի զարգացման խնդիր: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղենիշային նշանակություն ունենալ նույնաբնույթ գործերով միասնական դատական պրակտիկայի ձևավորման համար: 13. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի դատողությունն առ այն, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված կարգավորման կիրառելիությունն ապահովող՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարելու» պահանջն առկա չէ այն դեպքում, երբ անձին մեկ քրեական վարույթի շրջանակներում մեղսագրվում է մի քանի հանցանքների կատարում։ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքում օգտագործվող հիմնական հասկացություններ սահմանող նույն օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարած` անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել կամ կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից, կամ որի դատվածությունը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով մարվել կամ վերացվել է»։ Մեջբերված նորմի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի համատեքստում որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած է դիտարկվում այն անձը, որը՝ 1) նախկինում հանցանք չի կատարել կամ 2) կատարել է, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից կամ 3) որի դատվածությունը մարվել կամ վերացվել է։ 14. Քրեական օրենսդրության համակարգային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քրեական պատասխանատվության և պատժի նշանակման գործընթացում օրենսդիրը կարևորում է՝ հանցանքը կատարվում է առաջին անգամ, թե կայուն հանցավոր վարքագիծ որդեգրած անձի կողմից։ Մասնավորապես, առաջին անգամ հանցանք կատարելու դեպքում քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցում օրենսդրորեն նախատեսվել են որոշակի արտոնյալ կարգավորումներ, որոնք միտված են հնարավորինս մեղմ ներգործության միջոցներով ներազդելու անձի վրա ձեռնպահ մնալ հետագա հանցավոր արարքներ կատարելուց և նրա մոտ ձևավորել իրավաչափ վարքագիծ՝ այդ կերպ նպաստելով վերջինիս վերասոցիալականացմանը։ Այսպես՝ հանցանքն առաջին անգամ կատարելը որոշ դեպքերում հիմք է անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը չի կարող դատապարտվել ազատազրկման, բացի այդ հանցանքն առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարելն օրենսդրորեն նախատեսվել է որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք և այլն։ Միևնույն ժամանակ, ի հակակշիռ վերոնշյալի, հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելն օրենսդրորեն նախատեսվել է որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք, իսկ ռեցիդիվի առկայությունը՝ որպես խիստ պատիժ նշանակելու հիմք։ Օրենսդրի այս մոտեցումը տրամաբանական է, քանզի քրեական հակազդեցության արդարությունն ու անահտականացումն ապահովելու տեսանկյունից կարևոր է տարբերակված մոտեցում ցուցաբերել և միևնույն հարթության վրա չդիտարկել առաջին անգամ հանցանք կատարած անձին և այն անձին, որի նկատմամբ պետությունն արդեն իսկ գործադրել է իր քրեաիրավական գործիքակազմը և ենթարկել քրեական պատասխանատվության ու պատժի։ Այլ կերպ՝ կրկնվող հանցավոր վարքագծի այնպիսի կայուն դրսևորումները, երբ անձը, ի հեճուկս իր նկատմամբ կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցների, չի կանգնում ուղղման ճանապարհին և շարունակում է իր հանցավոր գործունեությունը, վկայում են հանցավորի անձի առավել բարձր վտանգավորության մասին, ցույց տալիս, որ պետության գործադրած միջոցներն ի զորու չեն եղել ձևավորել իրավահպատակ վարքագիծ, ուստի ողջամտորեն հիմք են նրա նկատմամբ քրեական ներգործությունը խստացնելու համար։ Մինչդեռ, եթե անձի նկատմամբ պետությունը դեռևս չի իրագործել քրեաիրավական ներգործություն, սահմանված կարգով չի արտահայտել իր պարսավանքը կատարված հանցավոր արարքին ու գնահատական տվել դրան, այն կատարող անձին չի ենթարկել քրեական պատասխանատվության և պատժի, իրավական տեսանկյունից տվյալ անձը պետք է դիտարկվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած՝ անկախ մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների քանակից։ Այլ կերպ՝ նշված դեպքում անձը չի կարող համարվել նախկինում հանցանք կատարած, քանի դեռ պետությունը՝ ի դեմս իրավասու մարմնի՝ դատարանի, մեղադրական դատավճռի կայացմամբ չի հաստատել վերջինիս մեղավորությունը մեղսագրվող հանցավոր արարքում կամ արարքներում։ 15. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված՝ «առաջին անգամ հանցանք կատարած անձի» բնորոշման մեջ առկա՝ «անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել» ձևակերպմանը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ որպես այդպիսին պետք է դիտարկել այն անձին, որի՝ նախկինում դատապարտման վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։ Այլ կերպ՝ եթե անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքը կամ արարքները կատարելու օրվա դրությամբ վերջինիս նկատմամբ առկա չի եղել նախկինում (կոնկրետ գործով մեղսագրվող արարքից/արարքներից առաջ կատարված) հանցանքի կատարումը հավաստող օրինական ուժի մեջ մտած մեղադրական դատական ակտ, անձը պետք է դիտվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած կամ որ նույնն է՝ «անձ, որը նախկինում հանցանք չի կատարել»։ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ քանի դեռ պետության անունից անձի նախկինում կատարած արարքին չի տրվել քրեաիրավական գնահատական, վերջինիս մեղքը չի հաստատվել դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով և նա չի ենթարկվել քրեական պատասխանատվության ու պատժի, իրավական տեսանկյունից տվյալ անձը պետք է համարվի որպես առաջին անգամ հանցանք կատարած։ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նաև անձի անմեղության կանխավարկածը երաշխավորելու անհրաժեշտությամբ, քանզի անձի հանգամանքը կարող է հաստատվել բացառապես դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով։ Ի հակակշիռ վերոնշյալի՝ անձը ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի իմաստով չի համարվի առաջին անգամ հանցանք կատարած, եթե վերջինս նախկինում կատարված հանցանքի համար դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով դատապարվելուց հետո, չմարված կամ չվերացված դատվածության պայմաններում, կատարում է նոր հանցանք։ Այսպիսով, ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ անձի կողմից «առաջին անգամ հանցանք կատարելու» պայմանը քննարկելիս էականը ոչ թե անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների քանակն է, այլ այն՝ արդյոք ենթադրյալ հանցավոր արարքը կամ արարքները կատարելու օրվա դրությամբ վերջինիս նկատմամբ առկա է եղել նախկինում հանցանքի կատարումը հավաստող դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ, թե ոչ։ 16. ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հաշտվել է տուժողի հետ և հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է նրան պատճառած վնասը»: ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ։ (…) 5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից»: ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածով նախատեսված՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն Աշոտ Բաբայանի վերաբերյալ որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. «(…) [Հ]աշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելը վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողական լիազորությունն է, որի իրացումը ենթադրում է որոշակի նախապայմանների առկայություն: Դրանք են՝ 1) անձի կողմից ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած լինելը, 2) տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտությունը, 3) պատճառված վնասը հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելը: Միևնույն ժամանակ, վարույթն իրականացնող մարմինը կարող է հրաժարվել իր լիազորությունն իրացնելուց այն դեպքում, երբ բացակայում է նշված երեք նախապայմաններից (իրավաչափության պայմաններից) մեկը կամ մի քանիսը: (…) Հանցանք կատարած անձի համար հաշտությունը հանցանքի կատարման մեջ իրեն մեղավոր ճանաչելն է, այդ արարքի համար զղջալը, ափսոսանք հայտնելը, իսկ տուժողի համար՝ հանցանք կատարած անձին ներելը: Բացի այդ, հաշտությունը ենթադրում է տուժողի և ենթադրյալ հանցագործի կամավոր և փոխադարձ համաձայնություն միմյանց հետ հաշտվելու վերաբերյալ: Այսինքն` հաշտությունը պետք է լինի ինչպես գործողություն, այնպես էլ փոխադարձ գործողությունների արդյունք: Հաշտության կամավոր բնույթը ենթադրում է հաշտվելու վերաբերյալ կողմերի ինքնուրույն և ազատ կամահայտնություն: Հաշտության փոխադարձ բնույթը նշանակում է, որ կողմերից երկուսն էլ պետք է հայտարարեն հաշտության մասին: Հաշտության կամավոր և փոխադարձ բնույթի բացակայության դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարող որոշում կայացնել հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ: Այլ կերպ՝ հաշտությունը երկու կողմերի փոխադարձ կամահայտնությունն է, այն երբեք չի կարող կրել միակողմանի բնույթ, և եթե տուժողը ցանկություն է հայտնում հաշտվելու, իսկ հանցանք կատարած անձը դրա դեմ առարկում է, կամ հակառակը, ապա հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավական հիմքը բացակայում է: Նույն կերպ, հաշտությունը կամավոր և փոխադարձ չի կարող համարվել, հետևաբար՝ այդ հիմքով քրեական գործի վարույթը չի կարող դադարեցվել, եթե հաշտությունը հետևանք է տուժողի նկատմամբ հանցանք կատարած անձի գործադրած ոչ իրավաչափ ներգործության» 8: 17. ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով նախատեսված իրավակարգավորումների համաձայն՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից՝ հետևյալ նախապայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում․ - անձը կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ, - հանցանքը կատարել է առաջին անգամ, - անձի և տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնություն։ Հաշտության ինստիտուտի նախկին և ներկայումս գործող կարգավորումների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրա կիրառելիության շրջանակները ՀՀ գործող քրեական օրենսդրությամբ ընդլայնվել են։ Մասնավորապես, անձը նշված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվում է ոչ միայն ոչ մեծ, այլև միջին ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում, բացի այդ, հաշտության կայացումն արդեն իսկ անվերապահ հիմք է անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, իսկ պատճառված վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պարտադիր պայմանն այլևս չի նախատեսվել։ 17.1. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ քննարկվող ինստիտուտի գործադրման պարտադիր հիմքը հանցանք կատարած անձի և տուժողի միջև ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված հաշտությունն է, ուստի դա է պատճառը, որ նախկին քրեական օրենսդրությամբ առկա՝ տուժողին պատճառված վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պարտադիր պայմանն այլևս չի նախատեսվել։ Վերոնշյալով է պայմանավորված նաև հաշտության դեպքում քրեական պատասխանատվությունից ազատելու իմպերատիվ հիմքի նախատեսումը՝ ի տարբերություն նախկին իրավակարգավորման, երբ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը գտնվում էր վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողության տիրույթում։ Այլ կերպ՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի միջև ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված հաշտության դեպքում, անձը պետք է ազատվի քրեական պատասխանատվությունից։ Ընդ որում, հաշտության՝ վերոնշյալ չափանիշներին բավարարելու հարցը քննարկելիս, շարունակում են կիրառելի լինել Վճռաբեկ դատարանի՝ սույն որոշման 16-րդ կետում մեջբերված՝ Աշոտ Բաբայանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։ Միաժամանակ, հաշտության ինստիտուտի կիրառման պարտադիր պայման է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքը(ները) առաջին անգամ կատարելը։ Ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների հասկացությունները սահմանված են ՀՀ գործող քրեական օրեսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերով, ինչ վերաբերում է հանցանքն առաջին անգամ կատարված լինելու պայմանին, ապա կիրառելի են սույն որոշման 13-15-րդ կետերում սահմանված չափանիշները։ Մասնավորապես, եթե անձը կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կամ հանցանքներ և առկա չեն նշված անձի կողմից նախկինում կատարված հանցանքի համար օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով դատապարտման վերաբերյալ տեղեկություններ, ապա վերջինս համարվում է առաջին անգամ հանցանք կատարած և տուժողի հետ հաշտության դեպքում ենթակա է քրեական պատասխանատվությունից ազատման։ 18. Միևնույն ժամանակ, հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նորմի շրջանակում նախատեսված է տվյալ նորմի կիրառելիության սահմանափակում։ Մասնավորապես, ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ նախկինում տվյալ հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից: Օրենսդրի կողմից նշված արգելքի սահմանումը պայմանավորված է չարաշահումները բացառելու, քրեական պատասխանատվության անխուսափելիությունը հետևողականորեն ապահովելու և անպատժելիության մթնոլորտ չստեղծելու անհրաժեշտությամբ, ուստի անձը պետք է գիտակցի, որ իր նկատմամբ խրախուսական նորմի կիրառումից հետո հանցավոր վարքագիծը շարունակելու դեպքում, այլևս չի կարող հավակնել քրեական պատասխանատվությունից նույն հիմքով ազատման։ Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ նշված արգելքը գործում է միայն այն դեպքում, երբ անձը տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելուց հետո կրկին հանցանք է կատարում, հակառակ պարագայում, երբ հանցանքը կատարվել է նախքան հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու ակտի կայացումը, տվյալ նորմի կիրառելիությունը չի կարող սահմանափակվել։ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի համար պետք է ակնհայտ լինի, որ պետությունը, մեկ անգամ առանց ռեաբիլիտացնելու «ներելով» իր հանցավոր վարքագիծը և քրեական պատասխանատվությունից ազատելով, հնարավորություն է տալիս անհրաժեշտ դասեր քաղելու և ուղղման ճանապարհին կանգնելու համար, հակառակ պարագայում՝ հանցավոր վարքագիծը շարունակելու դեպքում, վերջինս զրկվում է նույն հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու հնարավորությունից։ (...)»։ Վերոգրյալի հաշվառմամբ ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը (քննարկվող հարցի համատեքստում), ինչպես նաև դատավարության կողմերի հայտնած դիրքորոշումները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին վերագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարում, որում առկա չեն ընտանիքում բռնության հատկանիշներ։ Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին սույն քրեական գործով մեղսագրվող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին և տուժող Կարինե Հմայակի Գալստյանը դատական նիստով հայտնել է, որ հաշտվել է մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի հետ։ Միևնույն ժամանակ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի դատվածության վերաբերյալ տեղեկանքից, ինչպես նաև «Դատալեքս» դատական տեղեկատվական համակարգում առկա տվյալների ուսումնասիրությունից հետևում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի օգոստոսի 7-ի թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճռով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թույլատրվել է Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանին դատավճռով նշանակված 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամը վճարել մաս առ մաս` 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում, յուրաքանչյուր ամիս նվազագույնը 25.000 (քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: Թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճիռն ուղարկվել է ի կատար ածման 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ին։ Իսկ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԵԴ/2046/01/22 դատավճռով Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված 3 անգամ կատարված արարքների մեջ և նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ՝ 1-ին արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: 2-րդ արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: 3-րդ արարքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ որպես պատիժ է նշանակվել՝ տուգանք՝ 1.020.000 (մեկ միլիոն քսան հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կիրառմամբ՝ սույն դատավճռով 1.020.000 (մեկ միլիոն քսան հազար) ՀՀ դրամի չափով նշանակված պատժին մասնակի գումարվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023թ.-ի օգոստոսի 07-ի թիվ ԵԴ/1349/01/22 դատավճռով նշանակված 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքի չվճարված մասի՝ 275․000 (երկու հարյուր յոթանասունհինգ) ՀՀ դրամից 30․000 ՀՀ դրամը և Գևորգ Ալեքսանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանք 1.050.000 (մեկ միլիոն հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի կանոններով, Գևորգ Ալեքսանյանին թույլատրվել է նշանակված՝ 1.050.000 (մեկ միլիոն հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով ՀՀ դրամի չափով տուգանքի վճարումը կատարել մաս առ մաս՝ մեկ տարվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս վճարելով 87.500 (ութսունյոթ հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Թիվ ԵԴ/2046/01/22 դատավճիռն ուղարկվել է ի կատար ածման 2024 թվականի մայիսի 15-ին։ Այսինքն՝ վերը նշվածից հետևում է, որ թեև մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը ներկայումս ունի դատվածություն, սակայն սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող հանցանքը կատարելու պահին՝ 2023 թվականի ապրիլի 22-ին վերջինս չի ունեցել դատվածություն։ Այլ խոսքով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող հանցանքը կատարելու պահի դրությամբ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը հանդիսացել է առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ՝ հաշվի առնելով նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի հունվարի 17-ի թիվ ՏԴ/0023/01/22 որոշմամբ իրավական դիրքորոշումները։ Հարկ է նշել նաև, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանը չի առարկել իր նկատմամբ տուժողի հետ հաշտության հիմքով հետապնդումը դադարեցնելու դեմ: Վերոգրյալի հաշվառմամբ` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, քանի որ տուժողը հաշտվել է մեղադրյալի հետ: Ամբողջականացնելով ասվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով՝ Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով քրեական պատաuխանատվությունից ազատման ենթակա լինելու պատճառաբանությամբ (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի հիմքով) և թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 33-րդ, 270-րդ, 315-րդ հոդվածներով` Դատարանը. Ո Ր Ո Շ Ե Ց Պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի միջնորդությունը բավարարել. Մեղադրյալ Գևորգ Վիտալիկի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի հիմքով)։ Թիվ ԵԴ1/3068/01/24 քրեական գործի վարույթը կարճել: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ` ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 06-02-2025 |
| Գործը քննվել է | Դռնբաց |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 27-03-2025 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 08-05-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-ին հատոր՝ 157 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 87 թերթ: |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 08-05-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-ին հատոր՝ 157 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 87 թերթ: |