ԵԴ1/3024/01/24






Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«27» հունիսի, 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը(այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան), նախա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Ռ․Պապոյանի, գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթար¬կե¬լով թիվ ԵԴ1/3024/01/24 քրեական գոր¬ծով մեղադրյալ Արամ Սերգեյի Ղուկասյանի պաշտպան Կ․Խաչատրյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի(այսուհետ՝ նաև Առաջին ատ¬¬յա¬նի դատարան)՝ «Ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի մայիսի 8-ի որոշումը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց ՝

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1․ Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում քննվող թիվ ԵԴ1/3024/01/24 քրեական գործով մեղադրյալ Արամ Սերգեյի Ղուկասյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է իրականացվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ. «[Ն]ա խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի և ՀՀ Կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, չունենալով բժշկական նպատակներով, բժշկի նշանակմամբ կամ օրենքով սահմանված թույլատրելի այլ նպատակով և կարգով թմրամիջոցների շրջանառություն իրականացնելու իրավունք, 2024 թվականի օգոստոս ամսին «Telegram» հավելվածի «Անոնիմուս» անվամբ օգտատիրոջ հետ պայմանավորվել է վերջինիցս ապօրինի ձեռք բերել և գումարի դիմաց, ապօրինի, իրացնել «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց: Հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու նպատակով Արամ Ղուկասյանը, նույն ժամանակահատվածում, քննությամբ դեռևս չպարզված հանգամանքներում, «Telegram» հավելվածի «Անոնիմուս» անվամբ օգտատիրոջից, իրացնելու նպատակով և շահադիտական դրդումներով, ապօրինի ձեռք է բերել ՀՀ կառավարության 2018թ. հունիսի 27-ին ընդունված N 707-ն որոշման N1 հավելվածի 81-րդ կետով սահմանված, թմրամիջոցների և հոգեմետ(հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերի նվազագույն շեմի հնգապատիկից մինչև քսանհինգապատիկը ներառող, զգալի չափերով՝ ընդհանուր՝ 10,89 գրամ հաստատուն քաշով, «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որը թվով 10 տարբեր փաթեթներում՝ գումարի դիմաց իրացնելու նպատակով, ապօրինի պահել է իր մոտ՝ 2024 թվականի օգոստոսի 16-ին Երևան քաղաքի Աղաբաբյանց 6 հասցեում գտնվելու ընթացքում: Նշված հասցեում՝ նույն օրը՝ ժամը 13:10-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայողների կողմից Արամ Ղուկասյանը ձերբակալվել է և տեղափոխվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Մաշտոցի բաժնի Ղավթաշենի բաժանմունք, որտեղ կատարված անձնական խուզարկությամբ Արամ Ղուկասյանի տաբատի առջևի ձախ գրպանից հայտնաբերվել է 1 հատ թղթե փաթեթում, իսկ աջ գրպանից՝ 7 հատ մուգ դեղին և 2 հատ բաց դեղին գույնի մեկուցիչ կպչուն ժապավեններով փաթեթներում ապօրինի պահվող, զգալի չափերի՝ ընդհանուր 10,89 գրամ քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը:»։
1․1․ Քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 18-ի որոշմամբ Արամ Ղուկասյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել տնային կալանքը` 2(երկու) ամիս ժամկետով, կալանքի սկիզբը հաշվվել է 2024 թվականի օգոստոսի 16-ից, որը (կալանքի ժամկետը) նույն դատարանի որոշմամբ երկարաձգվել է 1(մեկ) ամսով։
1․2․ Առաջին ատյանի դատարանի՝ «Ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի մայիսի 8-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արամ Սերգեյի Ղուկասյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի՝ կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3(երեք) ամսով՝ մինչև 2025 թվականի օգոստոսի 16-ը։
2․ 2025 թվականի հունիսի 4-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի հիշյալ ո¬րոշ¬ման դեմ մեղադրյալ Արամ Ղուկասյանի (այսուհետ՝ նաև Մեղադրյալ) պաշտպան Կ․Խաչատրյանի(այսուհետ՝ նաև Պաշտպան) հատուկ վերանայման բողոքը(այսուհետ՝ նաև Բողոք)։
Բողոքի վերաբերյալ նյութերը(թիվ ԵԴ1/3024/01/24 քրեական գործի հավելվածը) Վերաքննիչ դատա¬րանում ստաց¬¬¬¬¬վել է 2025 թվականի հունիսի 17-ին, իսկ նախագահող դատավորին է հանձնվել 2025 թվականի հունիսի 18-ին:
2025 թվա¬կա¬նի հունիսի 19-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել Բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մա¬սին: Որոշման կայացման օր է սահմանվել 2025 թվականի հունիսի 27-ը:

Դատական վերանայման ենթակա՝ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումներն ու պատճառաբանությունները.
3․ Ա¬ռա¬ջին ատյանի դատա¬րա¬նի՝ «Ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի մայիսի 8-ի որոշման(այսուհետ՝ նաև վիճարկվող դատական ակտ, կամ՝ բողոքարկվող որոշում) մեջ մասնավորապես նշվել է.
«(...)Դատարանն արձանագրում է միայն, որ առկա են բավարար փաստեր և տեղեկություններ առ այն, որ մեղադրյալ Արամ Սերգեյի Ղուկասյանն առնչություն ունի իրեն մեղսագրող ենթադրյալ հանցանքի կատարմանը։
(…)
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջնորդությունը և անդրադառնալով կալանավորման հիմքերին արձանագրել է մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու՝ մասնավորապես քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը:
Դատարանն արձանագրելով, որ Արամ Սերգեյի Ղուկասյանը մեղադրվում է բնակչության առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցանքի կատարում՝ որի համար պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով, դրա հետ մեկտեղ, հաշվի առնելով մեղադրյալին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, ըստ էության վերահաստատում է քրեական գործով մինչդատական վարույթում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի` Արամ Սերգեյի Ղուկասյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին որոշմամբ արձանագրվածն այն մասով, որ դեռևս շարունակվում է պահպանվել այն մտավախությունը, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում մեղադրյալ Արամ Ղուկասյանը կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես խոչընդոտել գործի քննությանը:
Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ թեև քրեական գործի՝ արդեն իսկ դատարանում գտնվելու հանգամանքը որոշ չափով նվազեցնում է մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը, այդուհանդերձ նշված հանգամանքը քրեական գործի քննության սույն փուլում (այն դեռևս նոր է վարույթ ստանձնվել և գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում) չի կարող լիովին վերացնել նշված մտավախության առկայությունը, ուստի Դատարանը գտնում է, որ դեռևս պահպանվում է այն մտավախությունը, որ մեղադրյալն ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես խոչընդոտել գործի քննությանը:
Վերը նշված՝ մեղադրյալի իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու պայմաններում, Դատարանն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը բացառում է։ Այլ կերպ՝ Դատարանի դիտարկմամբ, ազատությունից զրկելու հետ չկապված այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող երաշխիք հանդիսանալ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար։(...)»։

Բողոքի հիմքերը, այն հաստատող փաստերը և պահանջը.
4․ Բողոքում, Պաշտպանը մասնավորապես, նշել է, որ մեղադրյալ Արամ Ղուկասյանը երիտասարդ է, նախկինում արատավորված չի եղել, ծառայել է բանակում, ստացել է մարտական վիրավորում, արյունատար և ավշային համակարգի հետ կապված ունի առոջական խնդիրներ, որոնք առաջացել են ծառայության ընթացքում վիրավորումից, հանգեցնելով արյան, ավշային շրջանառության, վերջույթների գործառույթների արտահայտված խանգարումների: Բացի այդ, Արամ Ղուկասյանն ունի մշտական բնակության վայր, նրա անձը հայնի է, նախկինում արատավորված չի եղել, հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումները՝ նրա նկատմամբ բացառապես կալանավորում ընտելու վերաբերյալ առնվազն անհիմն են։
Ըստ Պաշտպանի՝ Առաջին ատյանի դատարանը հարկ չի համարել անդրադառնալ անձին տևական ժամանակ կալանքի տակ պահելու կողմ և դեմ փաստարկներին, որևէ կերպ չի հիմնավորել վարույթին խոչընդոտելու վերաբերյալ իր եզրահանգումները։ Քրեական գործը գտնում է Դատարանում, ապացույցների մի ամբողջ մաս արդեն իսկ հետազոտված է, վկաները պարեկային ծառայության աշխատակիցներ են, որպիսի պայմաններում Մեղադրյալը ինչ եղանակով կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը:
Փաստացի, Դատարանը անդրադառնալով «հիմնավոր կասկածի» հաղթահարված լինելուն և տևական ժամանակ՝ 18․08․24թ․֊ից անձին կալանավորված պահելով, արդեն իսկ կանխատեսելի է դարձրել հետագայում բացառապես մեղադրական դատավճռի կայացումը:
Պաշտպանը նշել է, որ Դատարանի համար գերխնդիր է եղել ոչ թե արդարադատության իրականացումը, այլ րոպե առաջ անձի ազատության տևական սահմանափակումը՝ այդ անձի իրավունքների խախտման գնով: Հայտմել է, որ եթե մեկ խափանման միջոց ի զորու չէր զսպել Մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, ապա կարելի էր կիրառել համակցված խափանման միջոցներ: Օրենսդիրը չի նախատեսել Դատարանի կողմից նշված հիմքերի առկայության դեպքում այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման սահմանափակումներ, փաստացի բոլոր խափանման միջոցները նպատակ ունեն զսպել դատավարության որոշակի փուլում առկա ռիսկները, հակառակ դեպքում անձի նկատմամբ խափանման միջոց չէր ընտրվի:
Դատարանը փաստացի փոխել է իր նախկին դատական ակտի ամիս ամսաթիվը միայն, որևէ կերպ չի անդրադարձել ռիսկների նվազմանը և չի հիմնավորել, թե տվյալ գործում առկա կոնկրետ ո՞ր փաստական տվյալներն են հիմնավորում օրինակ՝ տնային կալանք խափանման միջոցի անհնարությունը կամ անարդյունավետությունը:
4.1. Մեջբերված հիմնավորումներով Պաշտպանը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի՝ «Ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի մայիսի 8-ի որոշումը, Արամ Ղուկասյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը վերացնել, կամ վերջինիս նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն՝ համակցված բացակայելու արգելքի հետ։

Վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, լրացուցիչ ներկայացրած նյութե¬րը, միջնորդությունները, Բողոքի պատասխանները
5. Վերաքննիչ դատարանի կողմից մինչև 2025 թվականի հունիսի 26-ը սահմանված ժամկետում գրավոր ընթացակարգով իրականացված սույն դատական վա¬րույ¬թի վերաբերյալ բացատրություններ, դրանք հիմնա¬վորող նյութեր, միջնորդություններ և բողոքի պատասխան չեն ներ¬¬կա¬¬յացվել:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
6.Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դա¬տա¬կան ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականութ¬յու¬¬նը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով Բողոքի վերաբերյալ ստացված գործը(նյութը)՝ Վերաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայաց¬¬վ¬ում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վա¬րույ¬¬թի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաս¬տերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարա¬նը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանք¬ները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մա¬սով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
2. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքով կայացված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, իսկ գրավոր ընթացա¬կար¬գով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակից¬նե¬րին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան:
3. Եթե վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայումն իրականացվում է առաջին ատ¬¬յա¬նի դատարանում ընթացող վարույթի պայմաններում, ապա վերանայման արդյունքով վե¬րաքննիչ դատարանի կայացրած եզրափակիչ դատական ակտը հայտարարվում է առա¬ջին ատյանի դատարանի առաջիկա նիստում»:
7․ ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնա¬կան ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահման¬ված կարգով`
(...)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հան¬ցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպա¬տա¬կով. (...)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրո¬¬պական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրեն¬քով սահ¬ման¬¬ված կարգով. (...)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լի¬նելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինա-կան մարմ¬նին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրա¬ժեշտ է հա¬մարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար.
(...)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբակալ¬ված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշ¬տոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխա¬նութ¬¬յուն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դատաքննութ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬յունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավոր¬վել դա¬տաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:
4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման oրինականությունը, որի կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե կալանավորումն անoրինական է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վար¬քագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին:
(…)»։
8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված իմպերատիվ պահանջի համատեքստում Վերաքննիչ դա¬տա¬րանն առաջնահերթ արձանագրում է, որ Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խա¬փանման միջոցի հարցն Առաջին ատյանի դատա¬րանում քննա¬ր¬կելու և բողոքարկվող որոշումը կայացնելու ժա¬մա¬նակ բավարար տվյալներ են առկա եղել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով վերագրվող արարք¬ին մեղադրյալ Արամ Ղուկասյանի առնչությունը (կալանավորման քրեաիրավական հիմքի առկայությունը) փաս¬¬¬տե¬լու համար: Դրա հետ մեկտեղ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրա առկայությունը փաստվում է առանց մանրամասն ստուգման են¬թարկ¬վե¬լու՝ հաշվի առնելով քրեական գործն Առա¬ջին ատյա¬նի դատարա¬նի վա¬րույ¬թում քննվե¬լու փաստը:
9․ Անդրադառնալով Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանքի հիմնավորումներին, վիճարկվող դա¬տա¬կան ակտն ստուգման են¬թար¬կե¬լով դրանց համատեքստում՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու անհրաժեշտության, համապատասխան վտան¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬գի առկայության և դրան համարժեքորեն արձագանքելու պիտանի դատա¬վա¬րա¬կան հարկադրանքի միջոցի, տվյալ դեպքում՝ խափանման միջոցի ընտ¬րության հարցը կարող է փաստվել և գլխավո¬րա¬պես փաստ¬վում է ոչ միայն ապացույցների (նյութերի), այլև դրանց վրա կառուցվող և կոնկրետ իրավիճակից բխող ենթադրութ¬յուն¬ների և կան¬խա¬տեսումների մակար¬դա¬կով:
9․1․ Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով (Տե՛ս, մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանի` թիվ ՎԲ-132/07, ԱՎԴ/0022/06/08, ԼԴ/0197/06/08, ԵԿԴ/0580/06/09, ԵԿԴ/0678/06/10, ՏԴ/0052/06/14, ԵԱՔԴ/0386/06/15 և այլ գործերով կայացված որոշումները):
Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն Արամ Ճուղուրյանի գործով որոշմամբ փաստել է. «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը սահմանել է կալանավորման կիրառման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովող մի շարք երաշխիքներ, որոնց մեջ առաջին հերթին կարևորվում ու առանձնանում են կալանավորման հիմքերը: Դրանք օրենքով նախատեսված այն հանգամանքներն են, որոնք հաստատվում են ապացույցների որոշակի ամբողջությամբ և հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ անձը, կալանքի տակ չգտնվելով, կարող է դրսևորել ոչ պատշաճ վարքագիծ և խոչընդոտել քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը:
(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված` մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա: Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ:»(Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Արամ Ճուղուրյանի գործով 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշումը):
Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 3-րդ մասի շրջանակներում անդրադառնալով անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս նրան վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կարևորությանը, իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ թեև մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին (Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Վահագն Պողոսյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշումը):
10․ Առաջին ատյանի դատարանը՝ «Ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի մայիսի 8-ի որոշմամբ Արամ Ղուկասյանի նկատմամբ որ¬¬պես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը 3(երեք) ամսով երկարաձգելու մասին հետևությունների է հանգել այն հիմնավորմամբ, որ Մեղադրյալը, ազատության մեջ գտնվելով կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը, պատճառաբանելով, որ չնայած քրեական գործն արդեն իսկ դատարանում գտնվելու հանգամանքը որոշ չափով նվազեցնում է Մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը, այդուհանդերձ քրեական գործը նախնական դատալսումների փուլում գտնվելու հանգամանքը չի կարող լիովին վերացնել նշված մտավախության առկայությունը:
10․1․ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ խափանման միջոցի հիմքերի մոտավոր, կանխատեսական բնույթը դեռևս չի նշանակում, որ մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության գնահատման հիմքում կարող են դրվել ենթադրություններ, որոնք զուրկ են ողջամիտ հիմքից: Այսինքն, արդարադատության իրականացմանը միջամտելու վտանգը՝ ապացույցները վերացնելը, վկաների վրա ճնշում գործադրելը և այլն, չպետք է գնահատվեն վերացական կերպով, այլ պետք է բխեն գործի կոնկրետ հանգամանքներից և ապացույցներից։ Խափանման միջոց կիրառելու վերոնշյալ հիմքը քննության տարբեր փուլերն ավարտելուն զուգահեռ աստիճանաբար կորցնում է իր կշիռը։ Երկարատև ժամանակահատվածում, քննության պահանջներն այլևս բավարար չեն խիստ խափանման միջոցները հիմնավորելու համար, և որքան երկար է տևում քրեական գործի նախաքննությունը, այնքան ավելի է նվազում արդարադատության իրականացմանը միջամտելու վտանգը։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության սույն փուլում Մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արձանագրված՝ քննարկվող հիմքի առկայությունը կրում է խիստ նվազ բնույթ, որպիսի պայմաններում ազատությունից զրկելու հետ կապված խափանման միջոցի կիրառման անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ թեև բողոքարկվող որոշմամբ արձանագրվել է, որ քրեական գործը գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, սակայն հատուկ վերանայման բողոքից հետևում է, որ քրեական գործը գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում, ավելին հետազոտվել են քրեական գործում առկա ապացույցները։ Այսինքն, Մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը կրում է խիստ նվազ բնույթ։ Վերաքննիչ դատարանի այս դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ գործը հաստատված եզրակացությամբ գտնվում է դատարանի վարույթում, իսկ դատակոչված երեք վկաները հանդիսանում են ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցներ, որոնց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ իրատեսական չի կարող համարվել:
Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ նշված հանգամանքները, Մեղադրյալի կողմից արդեն 10(տասը) ամսից ավելի կալանքի տակ գտնվելու, ինչպես նաև վերջինիս անձը բնութագրող՝ վերաքննիչ բողոքում թվարկված հանգամանքների, այդ թվում՝ տարիքի, նախկինում դատապարտված չլինելու, ծառայության ժամանակ վիրավորում ստանալու հետևանքով առողջական խնդիրներ(արյունատար և ավշային համակարգի հետ կապված) ձեռք բերելու համատեքստում գնահատվում են էական Մեղադրյալի կողմից իր վրա քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականությունը չեզոքացնելու համար։
11․ Ամփոփելով վերոգրյալը՝ վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր հետևությունները չի պատճառաբանել գործի կոնկրետ փաստական տվյալներից բխող հստակ, որոշակի ու համոզիչ դատողություններով, այլ հիմնվել է դեռևս նախաքննության ընթացքում՝ 2024 թվականի օգոստոսի 18-ին Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ քննիչի միջնորդության քննության կապակցությամբ դատարանի առաջնային որոշմամբ արտահայտված դիրքորոշումների հիման վրա։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածը 3-րդ մասի համաձայն՝ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, որպիսիք, կոնկրետ դեպքում թվարկված են նախորդ կետում։
Ինչ վերաբերում է Մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթին և հանրային վտանգավորության աստիճանին, ինչպես նաև սպառնացող պատժի խստությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ այդ հանգամանքը՝ մեղադրյալ Արամ Ղուկասյանի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության գնահատման տեսանկյունից, ունեն իրենց նշանակությունը, սակայն նշված հանգամանքները գնահատման են ենթակա գործով ձեռք բերված այլ փաստական հանգամանքների հետ համակցության մեջ, և կոնկրետ դեպքում դրանք չեն կարող բավարար համարվել Մեղադրյալի հիմնական իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման համար:
12․ Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել Մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, և արդյունքում մեղադրյալ Արամ Ղուկասյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների խախտում։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ արձանագրված փաստական տվյալները բավարար են եզրահանգելու, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նպատակներին հնարավոր է հասնել Մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքի կիրառմամբ։
13․ Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արամ Սերգեյի Ղուկասյանի պաշտպան Կ․Խաչատրյանի ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքը պետք է բավարարել․ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի՝ «Ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի մայիսի 8-ի որոշումը, մեղադրյալ Արամ Ղուկասյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոխել և որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառել բացակայելու արգելքը։

Եզրափակիչ մաս.
14․ Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց ՝

Մեղադրյալ Արամ Սերգեյի Ղուկասյանի պաշտպան Կ․Խաչատրյանի ներկայացրած հատուկ վերա¬նայման բողո¬քը բավարարել։
Թիվ ԵԴ1/3024/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ «Ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի մայիսի 8-ի որոշումը բեկանել։
Մեղադրյալ Արամ Սերգեյի Ղուկասյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոխել և որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառել բացակայելու արգելքը։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ռ․ՊԱՊՈՅԱՆ