N-ԵԴ1/3022/01/24







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«19» մարտի 2026թ. ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈԻԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ

Գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Գ.Գասպարյան/ 10.02.2026թվականի թիվ ԵԴ1/3022/01/24 որոշման դեմ մեղադրյալ Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի պաշտպան Մ.Մաթևոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.

ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-399-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և 44-393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով:
10.02.2026թվականի Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամիս ժամկետով՝ մինչև 13.05.2026թվականը:
Բողոքարկվող դատական ակտը պաշտպանը ստացել է 16.02.2026թվականին։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ 24.02.2026թվականին պաշտպան Մ.Մաթևոսյանը հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան/:
Բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/3022/01/24 քրեական գործի հավելվածը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 03.03.2026թվականին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 04.03.2026թվականին:
09.03.2026թվականին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին:

2.Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-399-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով‚ 44-393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա խախտելով «Թմրանյութերի և հոգեմետ /հոգեներգործող/ նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, օժանդակել է ԱՄՆ-ից Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով և ՀՀ պետական սահմանով ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման 1-ին հավելվածում ընդգրկված առանձնապես խոշոր չափերով ընդհանուր՝ 594,24 գրամ «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի մաքսանենգությանը և իրացնելու նպատակով ապօրինի փորձել է ձեռք բերել այն:
Այսպես. Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանը, նպատակ ունենալու իրացման նպատակով ապօրինի ձեռք բերել առանձնապես խոշոր չափերով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոց, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով և ՀՀ պետական սահմանով մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցի Հայաստանի Հանրապետություն ապօրինի տեղափոխելուն օժանդակելու դիտավորությամբ, նախնական համաձայնության է եկել ԱՄՆ-ում բնակվող իր կնոջ՝ Լուսինե Միքայելի Հախվերդյանի հետ ու խախտելով «Թմրանյութերի և հոգեմետ /հոգեներգործող/ նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, Լուսինե Հախվերդյանի հետ գործելով մեկ միասնական դիտավորությամբ, իրենց կողմից հանցանքի կատարումը քողարկելու նպատակով՝ իր կողմից նախապես տարբեր անձանց անձնական տվյալները տրամադրելով, խոստացել է իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք բերել առանձնապես խոշոր չափերով՝ 104,96 գրամ, 104,68 գրամ, 112,83 գրամ, 103,96 գրամ, 83,765 գրամ և 84,045 գրամ հաստատուն քաշերի «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը:
Այնուհետև, պայմանավորվածության համաձայն, ԱՄՆ-ում բնակվող Լուսինե Միքայելի Հախվերդյանը, քրեական վարույթով չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում ձեռք է բերել առանձնապես խոշոր չափերով՝ 104,96 գրամ, 104,68 գրամ, 112,83 գրամ, 103,96 գրամ, 83,765 գրամ և 84,045 գրամ հաստատուն քաշերով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը, որից 104,96 գրամ, 104,68 գրամ, 112,83 գրամ և 103,96 գրամ քաշերով թմրամիջոցը մաքսային հսկողությունից թաքցնելու նպատակով, տեղադրել է «HEALS SOFTENS» ապրանքանիշի թվով 4 առանձին տարաներում լցված քսուքների մեջ, իսկ առանձնապես խոշոր չափերով՝ ընդհանուր հաստատուն քաշերով՝ 83,775 գրամ /առաքանի - US1-166819V9/ և 84,045 գրամ /առաքանի - US1-155715V9/ քաշով թմրամիջոցը՝ «NISSIN» գրառմամբ, յուրաքանչյուր առաքանիում 2-ական՝ ընդհանուր 4 /չորս/ թափանցիկ պոլիէթիլենային փաթեթներով, տեղադրել է «Top Ramen» գրառմամբ 2 /երկու/ հատ արագ եփվող ճաշատեսակի տարրաների մեջ, ապա՝ փաթեթավորել է թվով 4 տարբեր ստվարաթղթե արկղերում և 28.02.2024թ-ին, 06.03.2024թ-ին և 14.03.2024թ-ին, ԱՄՆ-ում հանձնել է բեռնափոխադրող ընկերությանը, որտեղ իրենց կողմից հանցանքի կատարումը քողարկելու նպատակով՝ յուրաքանչյուր առաքանու համար, Հովհաննես Նալբանդյանի տրամադրած տվյալների համաձայն, որպես ուղարկող նշել է «Vahan Nazarian, 4004 LA, Crescenta Ave, Glendale, CA 91214» /առաքանի - US-513115V9/, «Lilit Hovhannisyan, 1050 N Parish Place, Burbank, CA 91506» /առաքանի - US-513083V9/, «Elena Simonyan, 837 E, Olive Ave, Burbank, CA 91501» /առաքանի - US1-166819V9/, «Artur Aslanyan, 1367 Spazier Ave, Glendale, CA 91201» /առաքանի - US1-155715V9/, իսկ որպես ստացող՝ «Olga Sergeyevna, 11 southgate BLVD c25, DELWARE, New castle 19720, /302/ 414-8567, Address Line-B746223» /առաքանի - US-513115V9/ և Հ. Նալբանդյանի մոր՝ «Taguhi Aghababyan, 11 southgate BLVD c25, DELWARE, New castle 19720, /302/ 414-8567, Address Line-B746223» /առաքանի - US-513083V9/, «Oksana Aleksandrovna, 11 southgate BLVD c25, DELWARE, New castle 19720, /302/ 414-8567, Address Line-C678936» /առաքանի - US1-166819V9/, «Oksana Aleksandrovna, 11 southgate BLVD c25, DELWARE, New castle 19720, /302/ 414-8567, Address Line-C678936» /առաքանի - USI- 155715V9/ տվյալները:
2024թ․ մարտի 11-ին՝ ժամը 16:00-ին և 17:00-ին, ՀՀ ՊԵԿ մաքսային ծառայողները զննման են ենթարկել ԱՄՆ-ից՝ «Գլոբալ Շիփփինգ» ՍՊ ընկերության միջոցով «Olga Sergeyevna, 11 southgate BLVD c25, DELWARE, New castle 19720, /302/ 414-8567, Address Line-B746223» տվյալներով ՀՀ ներմուծված «ՍՏ-513115V9» համարի և «Taguhi Aghababyan, 11 southgate BLVD c25, DELWARE, New castle 19720, /302/ 414-8567, Address Line-B746223» տվյալներով ՀՀ ներմուծված «ՍՏ-513083v9» համարի առաքանիները, ինչի արդյունքում դրանցում առկա «HEALS SOFTENS» ապրանքանիշի թվով 4 առանձին տարաներում հայտնաբերվել են մաքսանենգությամբ, մաքսային հսկողությունից թաքցնելու եղանակով, «Թմրանյութերի և հոգեմետ /հոգեներգործող/ նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջների խախտմամբ ՀՀ ներմուծված, ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707 որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված առանձնապես խոշոր չափերով՝ 104,96 գրամ, 104,68 գրամ, 112,83 գրամ և 103,96 գրամ հաստատուն քաշերով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը:
ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչության աշխատակիցների կողմից իրականացվել է «Վերահսկելի մատակարարում և գնում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում, որի շրջանակներում թիվ «ՍՏ-513115V9» և «ՍՏ-513083V9» համարի միջազգային փոստային առաքանիներում հայտնաբերված «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը փոխարինվել են նմանատիպ այլ զանգվածներով, և դրանք տեղադրվել են նույն համարների միջազգային փոստային առաքանիներում՝ դրանց տալով իրենց սկզբնական տեսքը:
Այնուհետև, 2024թ․ մարտի 13-ին, ժամը՝ 14:05-ին, Հովհաննես Սամվել Նալբանդյանն այցելել է Երևան քաղաքի Հր. Քոչար փողոցի 44/53 հասցեում գործող «Գոլաբալ Շիփփինգ» ՍՊ ընկերության «Արաբկիր» սպասարկման սրահ՝ թիվ ՍՏ-513115V9 և 513083V9 համարի միջազգային փոստային առաքանիներն ստանալու նպատակով, սակայն իր կամքից անկախ հանգամանքներով վերջինս չի կարողացել ավարտին հասցնել մաքսանենգությամբ ՀՀ առաքված, իր կողմից իրացման նպատակով նախատեսված «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի ձեռք բերելու մտադրությունը, քանի որ «Վերահսկելի մատակարարում և գնում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում հիշյալ զանգվածները փոխարինվել էին նմանատիպ այլ զանգվածներով, իսկ առաքանիներն ստանալուց հետո Հովհաննես Նալբանդյանը ձերբակալվել և տեղափոխվել է ՀՀ ՊԵԿ ՄԴՊ վարչություն, որտեղ վերջինիս անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է թիվ ՍՏ-513115vg և ՍՏ-513083V9 միջազգային փոստային առաքանիները և դրանցում առկա, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում՝ «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցներին փոխարինված նմանատիպ զանգվածները:
Հովհաննես Նալբանդյանի ձերբակալումից հետո՝ 2024թ․ մարտի 15-ին, ժամը՝ 11:00-ի սահմաններում, ՀՀ ՊԵԿ մաքսային ծառայողները զննման են ենթարկել «Գլոբալ Շիփփինգ» ՍՊ ընկերության միջոցով, Հովհաննես Նալբանդյանի կողմից նախապես Լուսինե Հախվերդյանին տրամադրված անձնական՝ «Oksana Aleksandrovna, 11 southgate BLVD c25, DELWARE, New castle 19720, /302/ 414-8567, Address Line-C678936» տվյալներով ՀՀ ներմուծված «US1-166819V9» համարի առաքանին, ինչի արդյունքում դրանում առկա «Top Ramen» գրառմամբ 2 /երկու/ հատ արագ եփվող ճաշատեսակի տարաներում հայտնաբերվել է մաքսանենգությամբ, մաքսային հսկողությունից թաքցնելու եղանակով ԱՄՆ-ից ՀՀ տեղափոխված առանձնապես խոշոր չափերի՝ ընդհանուր 83,765 գրամ հաստատուն քաշով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը, սակայն Հովհաննես Նալբանդյանի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել առաքանին ՀՀ ստացման պահին անազատության մեջ գտնվելու և իրացման նպատակով թմրամիջոցների ձեռք բերմանն ուղղված գործողություններ կատարելու անհնարինության պատճառով:
Բացի այդ, 2024թ․ մարտի 22-ին՝ ժամը 12:00-ի սահմաններում, ՀՀ ՊԵԿ մաքսային ծառայողները զննման են ենթարկել «Գլոբալ Շիփփինգ» ՍՊ ընկերություն միջոցով, Հովհաննես Նալբանդյանի կողմից նախապես Լուսինե Հախվերդյանին տրամադրված անձնական՝ «Erik Lalayan, 11 southgate BLVD c25, DELWARE, New castle 19720, /302/ 414-8567, Address Line-B745965» տվյալներով ՀՀ ներմուծված «US1-155715V9» համարի առաքանին, ինչի արդյունքում դրանում առկա «Top Rameո» գրառմամբ 2 /երկու/ հատ արագ եփվող ճաշատեսակի տարաներում հայտնաբերվել է մաքսանենգությամբ, մաքսային հսկողությունից թաքցնելու եղանակով ԱՄՆ-ից ՀՀ տեղափոխված առանձնապես խոշոր չափերի՝ ընդհանուր 84,045 գրամ հաստատուն քաշով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը, սակայն Հովհաննես Նալբանդյանի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել՝ առաքանին ՀՀ ստացման պահին անազատության մեջ գտնվելու և իրացման նպատակով թմրամիջոցների ձեռք բերմանն ուղղված գործողություններ կատարելու անհնարինության պատճառով»։

10.02.2026թվականի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է.
«/.../Անդրադառնալով Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի կողմից ենթադրաբար կատարված արարքների հիմնավոր կասկածի առկայությանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը և հաշվի առնելով, որ գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, ապա առկա է հիմնավոր կասկածն առ այն, որ վերջինս ենթադրաբար կատարել է իրեն մեղսագրվող արարքները և դատաքննության այս փուլում Դատարանը նշվածի վերաբերյալ առավել մանրամասն վերլուծություն և գնահատում չի կարող կատարել։
Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Հովհաննես Նալբանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հիմքերին, վերահաստատելով իր նախորդ որոշումներում արձանագրված հիմքերը գտնում է, որ շարունակում են առկա լինել մեղադրյալի կողմից իր վրա քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների չկատարման և հանցանք կատարելու ռիսկերը:
Դատարանը դեռևս իրատեսական է համարում այն հանգամանքը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ դրանց համակցություն ընտրելու պարագայում մեղադրյալը կարող է պատշաճ կերպով չներկայանալ դատական նիստերին, թաքնվել վարույթն իրականացնող մարմնից՝ այդ կերպ խոչընդոտելով քրեական գործի քննությանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Հովհաննես Նալբանդյանը չի հանդիսանում ՀՀ քաղաքացի, ՀՀ-ում չունի մշտական բնակության վայր, ինչպես նաև կայուն սոցիալական կապեր:
Քննարկելով մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված կալանքի ժամկետի երկարաձգման հարցը‚ Դատարանը գտնում է, որ շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարք կատարելու ռիսկը: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ վերջինիս կողմից առաջին արարքը կատարելուց հետո մեղադրյալը ենթադրաբար փորձ է կատարվել ստանալ ևս 2 ծանրոց, ինչը կարող է վկայել ենթադրյալ արարքի՝ ապագայում շարունակականության հավանականության մասին: Այս առումով Դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ հայտնաբերված թմրամիջոցի չափն ու մնացած փաստական հանգամանքները կարող են բավարար լինել նշված մտավախության բարձր հավանականության համար։
Անդրադառնալով պաշտպանական կողմի այն պնդմանը, որ մեղադրյալն ունի առողջական լուրջ խնդիրներ, որոնք սրվել են քրեակատարողական հիմնարկում տևական ժամանակ գտնվելու արդյունքում, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ չի ներկայացվել այնպիսի տվյալներ, որոնք կվակայեն մեղադրյալի առողջական վիճակի և նրա նկատմամբ կալանքի կիրառման անհամաչափության մասին:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պահանջների կատարումն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է մեղադրյալի նկատմամբ փաստացի կիրառված կալանավորումը երկարացնել 3 ամիս ժամկետով, քանի որ Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր չէ ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառմամբ կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ:
Անդրադառնալով քրեական գործի ողջամիտ ժամկետներում քննության և վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությանը Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկումից հետո Դատարանի կողմից հնարավորինս սեղմ ժամկետներում նշանակվել են դատական նիստեր նպատակ ունենալով ապահովել գործի բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության ընթացքը, սակայն օբյեկտիվ պատճառներով հնարավոր չի եղել ավարտել այն մեղադրյալի կալանքի տակ գտնվելու ժամկետում:/…/»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Բողոքաբերը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում վերաբերելի իրավանորմերի և իրավական դիրքորոշումների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ փաստացի Հովհաննես Նալբանդյանի նկատմամբ ոչ թե որպես խափանման միջոց կիրառված է կալանքը, այլ արդեն իսկ պատիժ է կրում, քանի որ այդ կերպ ներկայացված պատճառաբանությունների դեպքում հետագայում դատարանից այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառում կարծես թե անհնարին է: Անդրադառնալով հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցին պաշտպանության կողմ ըստ էության քաջատեղյակ է դատական պրակտիկային և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումներին, այն մասին, որ սույն փուլում` գործը ըստ էության քննության ժամանակ վերաքննիչ դատարանը չի կարող լուծել մեղքի հարցը և գնահատական տալ ապացույցներին, սակայն պետք է արձանագրեմ, որ տեղի է ունեցել որոշակի իրավիճակային փոփոխություններ կապված պաշտպանության կողմից ԱՄՆ-ից ստացված փաստաթղթերի և դրանք դատական նիստերին ներկայացնելու, քանի որ նախ առաջին ատյանի դատարանին է ներկայացվել առողջական վիճակի վերաբերյալ փաստաթղթեր, որոնց համաձայն` Հովհաննես Նալբանդյանը ԱՄՆ-ում հաշվառված է եղել համապատասխան բժշկական կլինիկաներում, անցել է «Բժշկական Մարիխուաննայի» ծրագրով և ստացել նշանակված բուժումներ, ավելին` ներկայացվել են նաև ԱՄՆ-ում գտնվող տվյալ խանութը‚ որտեղից էլ օրինական կարգով ձեռք բերել թմրամիջոցը: Անդրադառնալով դատարանի վկայակոչած հիմքերին, այն է` նոր հանցանք կատարելու և թաքնվել վարույթն իրականացնող մարմնից՝ այդ կերպ խոչընդոտելով քրեական գործի քննությանը, ապա պաշտպանության կողմի գնահատմամբ վկայակոչած հիմքերն անհիմն են, ստանդարտ ձևակերպումներ և դրանով պայմանավորված չի կարող կիրառվել ամենախիստ խափանման միջոցը: Դատական նիստի ընթացքում այլընտրանքային խափանման միջոցի` տնային կալանքի կրման վայրի կիրառման վերաբերյալ դատարանին է ներկայացվել բավարար չափով փաստական տվյալներ, իսկ ինչ վերաբերվում է մշտական բնակության վայր չունենալուն, ապա տվյալ հիմնավորումն անհիմն է, քանի որ մեղադրական եզրակացության մեջ Հովհաննես Նալբանդյանի կենսագրական տվյալներում նշված է, որ բնակության վայրի հասցեի մասին: Անդրադառնալով Հովհաննես Նալբանդյանի ՀՀ քաղաքացի չհանդիսանալու և ՀՀ-ում սոցիալական կապեր չունենալու պատճառաբանությանը, ապա դրանք պաշտպանության կողմը գնահատմամբ անթույլատրելի ձևակերպումներ են, քանի նախ Հովհաննես Նալբանդյանը ազգությամբ հայ է, Հայաստանի Հանրապետությունն իր հայրենիքն է, որտեղ հաճախակի է այցելել, ՀՀ-ում բարեկամներ, բացի այդ ՔԿՀ-ում գտնվելու ընթացքում ամուսնացել է և պետք է բնակվեր իր կնոջ հետ միասին, որի վերաբերյալ անհրաժեշտ փաստաթղթերը ներկայացրել էին դատարանին: Դատարանի վկայակոչած թաքնվելու հիմքի մատնանշումը, այդ թվում նաև ՀՀ-ում մշտական բնակության վայր չունենալը և կայուն սոցիալական կապերի բացակայության մատնանշումը հակասում է մեկը մյուսին, քանի որ չունի որևէ թաքնվելու տեղ, ավելին` եթե խոսքը գնում է ՀՀ-ից բացակայելուն, ապա Հովհաննես Նալբանդյանի անձնագիրը իրավասու մարմնի տրամադրության տակ գտնվելու հանգամանքը, բացակայելու արգելք խափանման միջոցի կիրառմամբ ՀՀ սահմանահատման արգելքը ինքին բացառում է ՀՀ-ից ելքը: Ինչ վերաբերվում է նոր հանցանքի կատարման հիմքի վկայակոչմանը, ապա պաշտպանության կողմի համար անընդունելի է նոր հանցանքի կատարման հիմքով անձի նկատմամբ շարունակական կալանքի կիրառմանը, քանի որ այն հանգեցնում է թե պաշտպանության իրավունքի և թե ազատության իրավունքի սահմանափակմանը: Նոր հանցանք կատարելու հիմքով անձին կալանավորելով դատարանը թույլ է տվել մեղադրյալի անմեղության կանխավարկածի խախտում, նման հիմքի մատնանշմամբ ստացվում է, որ անձին անվերջ և շարունակական պետք է պահել կալանքի տակ, ինչը պարունակում է պատժի տարրեր: Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությունը ցանկանում է հրավիրել նաև այն հանգամանքի վրա, որ Հովհաննես Նալբանդյանի վերաբերյալ գործով հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են բոլոր ապացույցները, հարցաքննվել է նաև մեղադրյալ Հովհաննես Նալբանդյանը, որից ակնհայտ է, որ վերջինս առնչություն չունի իրեն մեղսագրվող արարքի հետ: Պաշտպանության կողմի գնահատմամբ տնային կալանք խափանման միջոցը համակցված գրավի կիրառմամբ ի զորու են ապահովելու Հովհաննես Նալբանդյանի պատշաճ վարքագիծը և կչեզոքացնի դատարանի մտավախությունը, քանի որ կոնկրետ տնային կալանքի կիրառմամբ սահմանափակվում է անձի հեռախոսային խոսակցությունները, շփումները, հյուր ընդունելը և տեղաշարժը, այսինքն՝ համապատասխան սարքավորումների կիրառմամբ կոնկրետ հսկողություն է իրականացվում անձի շարժի և նույնիսկ խոսակցություններն են այդ սարքավորումներով ձայնագրվում, հետևաբար, միանշանակ տնային կալանքի կիրառումը կչեզոքացնի այդ մտավախությունը: Բացի այդ Հովհաննես Նալբանդյանը գիտակցում է նաև, որ գրավի գումարն այն կարևոր երաշխիքն է, որով կապահովվի նրա ցանկացած պատշաճ վարքագիծ, ինչպես նաև այդ վարքագծի խախտման արդյունքում դարձյալ կալանքի կիրառման և գրավի գումարի չվերադարձման ռեալ վտանգը, հետևաբար, այդ ռիսկը կրում է մեղադրյալը:Այսինքն՝ ակնհայտ է, որ կալանավորման հիմքերն ու անհրաժեշտությունը իր պաշտպանյալի մասով բացակայում են: Խափանման միջոցի տեսակին անդրադառնալիս անհրաժեշտ է նշել նաև, որ ՀՀ ԱՆ «Քրեկատարողական բժշկության կենտրոն» ՊՈԱԿ «Արմավիր» ստորաբաժանման կողմից տրված բժշկական փաստաթղթերի համաձայն՝ Հովհաննես Նալբանդյանը «Արմավիր» ՔԿՀ է մուտք գործել ծանրության զգացում, անկայուն դեֆեկացիա ախտորոշումներով, հայտնել է, որ ունենում է ուշագնացություններ: ՔԿՀ-ում անցել է բժշկական հետազոտությունները և 18.03.2024թ. զննվել է ախտորոշվել է «Ասթենո-նևրոտիկ համախտանիշ», 27.03.2024թ. զննվել և ախտորոշվել է «Սեզոնային ալերգիա, թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն» 27.05.2024թ. զննվել և ախտորոշվել է «Էնտերոկոլիտ» 22.04.2025թ. զննվել և ախտորոշվել է «քրոնիկ կոլիտ, աղիների դիսֆունկցիայով», 30.05.2025թ. զննվել և ախտորոշվել է «Ճարպային հեպատոզ, սպլենոմեգալիա, շագանակագեղձի հիպերպլազիա»: Ավելին՝ պետք է արձանագրել, որ Հովհաննես Նալբանդյանը «ԱՐԹՄԵԴ» Բժշկական վերականգնողական կենտրոնում ենթարկվել է երեք վիրահատության։ Նկարագրվածի կապակցությամբ անհրաժեշտ է նշել, որ Հովհաննես Նալբանդյանի նկատմամբ պատշաճ բուժում չի կարող իրականացվել և ՔԿՀ-ի պայմանները վատ ազդեցություն են ունեցել նրա առողջության վրա, այսինքն՝ ոչ թե բարելավվել է Հովհաննես Նալբանդյանի առողջական վիճակը, այլ՝ ընդհակառակը վատթարացել՝ առաջացնելով ընդհուպ վիրահատական միջամտությունների, իսկ նրա հետվիրահատական շրջանի ընթացքում պահանջում է հատուկ խնամք, որը ՔԿՀ-ն չի կարող ապահովվել: Հաշվի առնելով վերը նշված պատճառաբանությունները, ինչպես նաև նկատի ունենալով, որ Հովհաննես Նալբանդյանը բավականին երկար ժամանակ` 2 տարի գտնվում է կալանքի տակ, Դատարանի գերծանրաբեռնվածությունը, գործով հիմնական դատալսումներն ավարտական փուլում գտնվելը, ՔԿՀ-ում Հովհաննես Նալբանդյանի առողջական վիճակը վատթարանալը, գտնում է, որ վերացել է Հովհաննես Նալբանդյանին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը, արդեն իսկ վերջինս ազատությունից զրկելը պատժի տարրեր են պարունակում, հետևաբար, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 2019թ. հոկտեմբերի 15-ի թիվ ՍԴՈ-1480 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումների համաձայն` այլ տեսակի խափանման միջոցը, նույնպես ի զորու է ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Ելնելով վերոգրյալից, պաշտպանը Վերաքննիչ դատարանից խնդրել է.
«Բեկանել և փոփոխել ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/3022/01/24 վարույթով մեղադրյալ Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոփոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին 2026թվականի փետրվարի 10-ի որոշումը՝
• Վերացնել մեղադրյալ Հովհաննես Նալբանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը և նրան ազատել կալանքից։
• Այլընտրանքային խափանման միջոցի ընտրությունը թողնել վարույթն իրականացնող մարմնին‚ կամ
• Այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառել տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն կամ բացակայելու արգելք՝ համակցված այլընտրանքային խափանման միջոց գրավի կիրառմամբ` 3.000.000 /երեք միլիոն/ ՀՀ դրամի չափով, որից ավելը թողնում ենք ՀՀ վերաքննիչ դատարանի հայեցողությանը:»:

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.

Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի կիրառմամբ՝ բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…):
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք : Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով» :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով : Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի :
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով : (…) :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով :
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար : (…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները։(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: (…)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից, եթե՝
1) վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու հիմքը կամ անհրաժեշտությունը. (…)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը :
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար :
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները :
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հիմնավոր կասկածին, անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 30.03.2016թվականի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումը վերահաստատել է նաև Հարություն Ավետիսյանի վերաբերյալ 28.02.2025թվականի թիվ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով, արձանագրելով, որ. «15. Ինչ վերաբերում է բողոքաբերների՝ սույն որոշման 5.1.-րդ կետում նշված պնդմանը, ապա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ գտնում է, որ վերոգրյալի պայմաններում բողոքաբերների՝ սույն որոշման 5.2-րդ և 5.4-րդ կետերում մատնանշված փաստարկներին անդրադառնալն առարկայազուրկ է։»:
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները և նկատի ունենալով, որ Հովհաննես Նալբանդյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան՝ Վերաքննիչ դատարանն այլևս առարկայազուրկ է համարում անդրադառնալ հիմնավոր կասկածին:
Դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին անդրադառնալով՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով 26.05.2020թվականի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ. « /.../ Որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ /…/»։
Վահագն Պողոսյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «/…/ Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը /…/» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.02.2013թվականի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշում/:
Տիգրան Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 15.11.2017թվականի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «/…/ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ /…/»:
Վերը շարադրված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով մեղադրյալ Հովհաննես Նալբանդյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի հիմքերի առկայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանց վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բխում են գործի նյութերից: Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, փաստարկների շրջանակներում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը և այն համադրելով մեղադրյալ Հովհաննես Նալբանդյանին մեղսագրվող արարքների բնույթի ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, վերջինիս անձը և վարքագիծը բնութագրող և գործի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելով, դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ բողոքաբերը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված փաստարկներով չի հիմնավորել, որ կալանավորումից զատ որևէ այլ խափանման միջոց կարող է ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ մեղադրյալ Հովհաննես Նալբանդյանի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար։ Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։
Դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը և այն համադրելով մեղադրյալին վերագրվող արարքների առանձնահատկությունների, բնույթի, հանրային վտանգավորության աստիճանի, կատարման եղանակի և գործի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ, ինչպես նաև այն, որ ձեռք չեն բերվել այնպիսի նոր փաստական տվյալներ, որոնք էական նվազեցնում կամ չեզոքացնում են կալանքի տակ պահելու հիմքերը, իսկ դատաքննությունը դեռևս շարունակվում է, և վերը նշված փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ վերլուծելով և համակցությամբ գնահատելով բավարար հիմք են տալիս ենթադրելու, որ տվյալ դեպքում առկա է մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու անհրաժեշտություն, իսկ հակառակի մասին բողոքաբերի պնդումները հիմնված չեն ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա։ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։
Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Վերաքննիչ դատարանը նաև արձանագրում է, որ անընդունելի է խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնել արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ ասած՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերին անդրադառնալիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը:
Անդրադառնալով բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքում որպես այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառելիությունը հիմնավորող հանգամանքներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալ Հովհաննես Նալբանդյանի անազատության մեջ պահելու տեսանկյունից հիմնավորված կալանավորման հիմքերի չեզոքացման և վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իր լիազորություններն անարգել իրականացնելն ապահովելու համար օրենքով նախատեսված երաշխիք այլընտրանքային խափանման միջոցը հանդիսանալ չի կարող, հաշվի առնելով, որ այն բավարար և ողջամիտ միջոց չի հանդիսանում բացառելու մեղադրյալի կողմից ոչ օրինաչափ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը: Այլ կերպ՝ կալանքն այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ինչպես նաև տվյալ դեպքում կալանավորմամբ ապահովվում է նաև հանրային և մասնավոր շահերի միջև անհրաժեշտ և ողջամիտ հավասարակշռությունը, հետևաբար նման պայմաններում վերաքննիչ բողոքի փաստարկները բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող և գործի լրիվ, օբյեկտիվ, բազմակողմանի և ողջամիտ ժամկետում քննության պարտավորություն կրող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը մեղադրյալի կալանքի տակ գտնվելու տևողության մասին անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի` հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը: Անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխարգելող միջոցների կիրառման համատեքստում այսպիսի մոտեցում ունի նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ ինքնին կանխարգելիչ միջոցների կիրառման տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ /Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Bulea v. Romania գործով 03.12.2013 թվականի վճիռը, գանգատ թիվ 27804/10, կետ 62/: Տվյալ դեպքում՝ սույն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը չի կարող համարվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկին հակակշռող բավարար գործոն:
Անդրադառնալով մեղադրյալի առողջական վիճակին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առողջական վիճակն ինքնին չի կարող հիմք հանդիսանալ մեղադրյալին կալանքից այլ խափանման միջոցի կիրառմամբ ազատ արձակելու համար, վերջինս առողջական կոնկրետ վիճակի վատթարացման դեպքում կալանքի տակ գտնվելու պայմաններում իրավունք ունի ստանալ անհետաձգելի բժշկական օգնություն, այդ թվում՝ զննվել իր ընտրած բժշկի կողմից, իսկ մասնագիտացված բուժօգնության կարիք ունենալու դեպքում՝ փոխադրվել հատուկ մասնագիտացված կամ քաղաքացիական բուժհաստատություն, ինչը անհրաժեշտության դեպքում իրականացվում է: Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նաև արձանագրել, որ ներկայացված նյութերում առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, ինչը հիմք կհանդիսանա եզրահանգելու, որ մեղադրյալին անհրաժեշտ բուժօգնությունը չի կարող պատշաճ կազմակերպվել անազատության մեջ գտնվելու պայմաններում:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և ըստ էության կայացրել է ճիշտ դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, հետևաբար մեղադրյալ Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի պաշտպան Մ.Մաթևոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Հովհաննես Սամվելի Նալբանդյանի պաշտպան Մ.Մաթևոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/3022/01/24 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 10.02.2026թվականի որոշումը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ