Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
քրեական գործ թիվ ԵԴ1/3012/01/24
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը
/այսուհետ նաև՝ Դատարան/,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ֆ․ Հարությունյանի,

մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրող,
Հայաստանի Հանրապետության
/այսուհետ նաև` ՀՀ/ դատախազության
Երևան քաղաքի Ավան և Նոր-Նորք
վարչական շրջանների դատախազության
ավագ դատախազ Ա․ Մեժլումյանի,

վարույթի մասնավոր մասնակից՝
մեղադրյալ Գ․ Վերդյանի,

2024թ. նոյեմբերի 12-ին Երևանում,

դռնբաց դատական նիստում քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանի
/ծնված 1990թ. ապրիլի 6-ին, Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ համայնքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած, խնամքին երեք անչափահաս զավակ՝ 2016թ․ մարտի 9-ին ծնված Դավիթ Գրիգորի Վերդյանը, 2019թ․ դեկտեմբերի 1-ին ծնված Նարեկ Գրիգորի Վերդյանը, 2023թ․ ապրիլի 8-ին ծնված Տիգրան Գրիգորի Վերդյանը, նախկինում դատված՝ ԵԴ1/2155/01/24 քրեական գործով Դատարանի 2024թ․ սեպտեմբերի 20-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված, 2024թ․ հունիսի 12-ին կատարած հանցանքում և դատապարտվել է տուգանքի՝ հնգապատիկի՝ 375.000 /երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով: Նույն դատավճռով տուգանքի վճարման համար սահմանվել է 1 /մեկ/ տարի ժամկետ:
Գրիգոր Վերդյանն աշխատում է «Ե-Սերվիս» սահմանափակ պատասխանատվությամբ /այսուհետ նաև՝ ՍՊ/ ընկերությունում, աշխատավարձը կազմում է ամսական 50․000 /հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ, հաշվառված է և բնակվում է Կոտայքի մարզի Եղվարդ քաղաքի Հ․ Շիրազի թաղամասի թիվ 6 փողոցի թիվ 57 տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով/՝

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․ Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը․
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ. Ժամակոչյանի 2024թ․ հոկտեմբերի 7-ի որոշմամբ Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել և ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի քննիչ Ն․ Սիմոնյանի կողմից Գ․ Վերդյանին 2024թ․ հոկտեմբերի 14-ին մեղադրանք է ներկայացվել հետևյալ հանցավոր արարքի կատարման համար․ «որ նա 1 (մեկ) տարի ժամկետով՝ 17.04.2023 թվականից մինչև 17.04.2024 թվականը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում, 2023 թվականի նոյեմբերի 4-ին՝ ժամը 22։10-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Աճառյան փողոցում վարել է «Օպել» մակնիշի «37 QM 252» հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որը ստուգման նպատակով կանգնեցվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից և Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանի նկատմամբ կազմվել է թիվ 8180249749 վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը:»: /գ․թ․ 24-25, 34/
1․1․ Նույն քննիչի 2024թ․ հոկտեմբերի 9-ի որոշմամբ մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է բացակայելու արգելքը: /գ․թ․ 27-28/
2․ Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները․
2․1․ Զննում կատարելու մասին 2024թ․ հոկտեմբերի 5-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննության է ենթարկվել 2023թ․ ապրիլի 17-ի ժամը 02։26-ին, Եղվարդ քաղաքի Չարենցի փողոցում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ԿՊԾԳ 2-րդ վաշտի 2-րդ դասակի կրտսեր պարեկ Շողիկ Կիրակոսյանի կողմից կազմված, վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 81804281516 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանը նույն օրը ժամը 02։10-ին, ալկոհոլային խմիչք օգտագործած՝ ոչ սթափ վիճակում, Եղվարդ քաղաքի Չարենցի փողոցում վարել է «Օպել» մակնիշի 37 QM 252 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը:
Արձանագրության՝ վարչական իրավախախտում կատարած անձի բացատրությունը և դիտողությունը նշելու հատվածում առկա է ստորագրություն:
Արձանագրությանը ծանոթանալու, իրավունքների ու պարտականությունների մասին քաղվածքը և խախտման քննարկման վայրի ու ժամանակի վերաբերյալ ծանուցումը ստանալու հատվածում առկա է ստորագրություն:
Արձանագրության ներքևի ձախ հատվածում առկա է արձանագրությունը կազմողի ստորագրությունը, որպես խախտման ծածկագիր նշված՝ 70.2 թիվը։
Զննության է ենթարկվել նաև ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման սարքի համարն է՝ 91101222, զննման համարը՝ 00258, զննման ամսաթիվը՝ 17.04.2023թ., զննման ժամը՝ 02:19:15, վերջին ստուգաչափման ամսաթիվը՝ 15.12.2022թ., դատարկ թեստ՝ 0.000 մգ/լ, ստուգաչափման ձևաչափը՝ ավտոմատ, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.738 մգ/լ, վարորդի անունն է՝ Գրիգոր, ազգանունն է՝ Վերդյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 37 QM 252, վ/վ համար՝ RJ471341, Պ/Ծ ազգանունը՝ Կիրակոսյան, կրծքանշանի համարը՝ 12675, ստորաբաժանում՝ ԿՊԾ-2-2:
Զննության է ենթարկվել նաև ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» փակ բաժնետիրական ընկերության կողմից տրված թիվ 086180 ստուգաչափման վկայականը, համաձայն որի՝ վկայականն ուժի մեջ է 2022թ․ դեկտեմբերի 15-ից մինչև 2023թ․ դեկտեմբերի 15-ը, ստուգաչափման սարքի գործարանային համարն է 91101222, տեսակը՝ Jupiter X/RP, չափման տիրույթը՝ 0.000÷0.200մգ/լ ճշտության դասը, կարգը /սխալանքը/ ±10%, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությանը, ստուգաչափումը կատարվել է համաձայն հետևյալ ստուգաչափման մեթոդիկայի անվանման նշագրի՝ MU2835-2008, ստուգաչափողի անվան դիմաց առկա է ստորագրություն և նշված է Վ. Բաբաջանյան, իսկ բաժնի պետ /լաբորատորիայի վարիչ/ գրառման դիմաց առկա է ստորագրություն և գրված է Գ.Մարտիրոսյան:
Զննության է ենթարկվել նաև թիվ 8180281516 վարչական գործով 2023թ․ ապրիլի 17-ին կայացված որոշումը, համաձայն որի՝ Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանը 2023թ․ ապրիլի 17-ին զրկվել է վարորդական իրավունքից 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ Հիշյալ որոշման «որոշման պատճենը և կատարման կարգի մասին քաղվածքը ստացա» հատվածում առկա է ստորագրություն։
Զննության է ենթարկվել նաև 2023թ․ նոյեմբերի 4-ին, ժամը 22։17-ին, Երևան քաղաքի Երևան-Աբովյան փողոցում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 3-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի կրտսեր պարեկ Լաերտ Հայրապետյանի կողմից կազմված, վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180249749 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելով, 2023թ․ նոյեմբերի 4-ի ժամը 22։10-ին, Երևան քաղաքի Աճառյան փողոցում վարել է «Օպել» մակնիշի 37 QM 252 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը:
Արձանագրության՝ վարչական իրավախախտում կատարած անձի բացատրությունը և դիտողությունը նշելու հատվածում առկա է ստորագրություն:
Արձանագրությանը ծանոթանալու, իրավունքների ու պարտականությունների մասին քաղվածքը և խախտման քննարկման վայրի ու ժամանակի վերաբերյալ ծանուցումը ստանալու հատվածում առկա է ստորագրություն:
Արձանագրության ներքևի ձախ հատվածում առկա է արձանագրությունը կազմողի ստորագրությունը, որպես խախտման ծածկագիր նշված՝ 201.1 թիվը։
Զննության է ենթարկվել նաև ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվությունը, համաձայն որի՝ թիվ 60548824 քրեական վարույթը նախաձեռնելուց առաջ Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանի (ծնված 06․04․1990թ., անձ․՝ AR0507593, ՀԾՀ համարանիշն է՝ 1604900393) թիվ RJ471341 վարորդական վկայականը գտնվել է «զրկված» կարգավիճակում, սկիզբը՝ 17.04.2023թ., ավարտը՝ 17.04.2024թ․։
Զննության է ենթարկվել նաև ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության անձնագրային և վիզաների վարչության՝ բնակչության պետական ռեգիստրի համակարգից ստացված, քաղաքացու անձնագրի վերաբերյալ տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանը՝ ծնված 06․04․1990թ., անձնագիր՝ AR0507593, ՀԾՀ համարանիշն է՝ 1604900393, հաշվառված է Կոտայքի մարզի Նաիրի, Եղվարդ քաղաքի Հ․ Շիրազի թաղամաս, թիվ 6 փողոցի թիվ 57 տուն հասցեում:
/դատական նիստի արձանագրություն գ.թ. 12-14/

Քննիչի 2024թ․ հոկտեմբերի 5-ի որոշմամբ ապացույց ճանաչված՝ ներքոհիշյալ արտավարութային փաստաթղթերը․
2․2․ Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180281516 արձանագրության, վարորդի սթափության վիճակի զննության թիվ 00258 կտրոնի, ստուգաչափման թիվ 086180 վկայականի, վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180249749 արձանագրության, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության անձնագրային և վիզաների վարչության՝ բնակչության պետական ռեգիստրի համակարգից ստացված, քաղաքացի Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանի անձնագրի վերաբերյալ տեղեկատվության և ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված, Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանի վերաբերյալ տեղեկատվության պատճենները:
/դատական նիստի արձանագրություն գ.թ. 3-7, 11Ա, 15-16/

2․3․ Մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանը հայտարարել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում, զղջում է կատարածի համար, հրաժարվում է ցուցմունքներ տալուց։
/դատական նիստի արձանագրություն գ.թ. 35-37/
3․ Դատարանի փաստական վերլուծությունները
3․1․ Պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում գնահատելով հետազոտված ապացույցները վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը` հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` Դատարանը գտնում է, որ դրանք արժանահավատ են, հաստատվում են քրեական գործի քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների համակցությամբ:
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը, այսինքն՝ մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքն (արարքը) ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Ապացուցված է նաև մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքը՝ նրա խնամքին երեք անչափահաս զավակի՝ 2016թ․ մարտի 9-ին ծնված Դավիթ Գրիգորի Վերդյանի, 2019թ․ դեկտեմբերի 1-ին ծնված Նարեկ Գրիգորի Վերդյանի և 2023թ․ ապրիլի 8-ին ծնված Տիգրան Գրիգորի Վերդյանի առկայությունը:
Մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայության վերաբերյալ տեղեկություններ Դատարանին չեն ներկայացվել:
4․ Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանը հաստատված է համարում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանը վարչական իրավախախտման գործով 2023թ. ապրիլի 17-ի որոշմամբ, 1 /մեկ/ տարի ժամկետով՝ 2023թ․ ապրիլի 17-ից մինչև 2024թ․ ապրիլի 17-ն ընկած ժամանակահատվածում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու և այդ մասին պատշաճ կերպով ծանուցված լինելու պայմաններում, 2023թ. նոյեմբերի 4-ին, ժամը 22:10-ին, Երևան քաղաքի Աճառյան փողոցում վարել է «Օպել» մակնիշի, 37 QM 252 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որպիսի փաստը նույն օրն արձանագրվել է ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից և կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն։
5․ Պատճառաբանական մաս
5․1․ Դատապարտված մեղադրյալի՝ պատժի ենթակա լինելու հարցը քննարկելիս` Դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
Նույն օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
Նույն օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը՝ կատարված հանցանքի բնույթի հետ կապված որոշակի գործունեությամբ զբաղվելն արգելելն է:
2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես հիմնական պատիժ կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում:(․․․)
4. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 1-3 տարի, իսկ ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար՝ 1-5 տարի ժամկետով:
5. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելը:
6. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելն ազատությունից զրկելու հետ կապված պատժի հետ որպես հիմնական կամ լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս այն տարածվում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու ամբողջ ժամանակահատվածի վրա, իսկ դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելուց հետո: Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը մնացած պատժատեսակների հետ նշանակելիս դրա ժամկետը հաշվարկվում է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից:(․․․)»։
Նույն օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:»:
Դատարանը գտնում է, որ դատապարտված մեղադրյալն իր կատարած հանցանքի համար ենթակա է պատժի, քանի որ դրան խոչընդոտող որևէ հանգամանքի վերաբերյալ տեղեկություններ Դատարանին չեն ներկայացվել:
5․2․ Քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ՝ Դատարանը հաշվի է առնում, որ պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է ծառայի սոցիալական արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը, հանցագործությունների կանխմանը։ Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման սկզբունքը՝ պատժի տեսակը և չափը որոշելու բազմաթիվ դրույթների և չափանիշների հետ մեկտեղ անխզելիորեն կապված է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները հետազոտելու և հաշվի առնելու հետ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածում թվարկված են քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները: Այդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն՝ քրեական օրենքով նախատեսված՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատվում են միայն ապացույցների հիման վրա: Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս՝ հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձի մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատժի անհատականացումը լուրջ երաշխիք է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` պատժի նպատակների իրականացման համար:
Մեջբերվածի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել նաև թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11 գործերով կայացված որոշումներում, որոնց համաձայն՝ պատժի արդարացիությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոց պատժի համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար՝ պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս՝ դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա:
Պատիժ նշանակելուն վերաբերելի վերոհիշյալ հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:(…)»։
5․3․ Դատարանն արձանագրում է, որ Գրիգոր Վերդյանի կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան այլընտրանքային է, թույլ է տալիս Դատարանին իր հայեցողության շրջանակներում ընտրություն կատարել երեք հնարավոր պատժատեսակների՝ տուգանքի, հանրային աշխատանքների և կարճաժամկետ ազատազրկման միջև:
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)»:
Վերոհիշյալ իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի նկատմամբ նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս՝ Դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող հանգամանքները։
Դատարանը որպես մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առնում նրա խնամքին երեք անչափահաս զավակի՝ 2016թ․ մարտի 9-ին ծնված Դավիթ Գրիգորի Վերդյանի, 2019թ․ դեկտեմբերի 1-ին ծնված Նարեկ Գրիգորի Վերդյանի և 2023թ․ ապրիլի 8-ին ծնված Տիգրան Գրիգորի Վերդյանի առկայությունը։
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայության վերաբերյալ տեղեկություններ Դատարանին չեն ներկայացվել:
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի տուգանքի ձևով՝ հնգապատիկի չափով, քանի որ պատիժներից առավել խիստերը կիրառելու հիմքեր առկա չեն: Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները:
5․4․ Անդրադառնալով հանցագործությունների համակցությամբ պատիժ նշանակելու հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործությունների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով: Մասնակի գումարման դեպքում վերջնական պատիժը պետք է ավելի լինի, քան համակցության մեջ մտնող հանցագործությունների համար նշանակված առավել խիստ պատիժը: Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժը որոշելիս մասնակի գումարվող պատիժը չի կարող պակաս լինել տվյալ պատժատեսակի համար սույն օրենսգրքով նախատեսված նվազագույն չափից կամ ժամկետից, սակայն վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ և 9-րդ մասերով նախատեսված առավելագույն չափը կամ ժամկետը:
(․․․)
11. Պատիժը նշանակվում է սույն հոդվածի կանոններով, եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո պարզվի, որ դատապարտյալը մեղավոր է նաև մեկ այլ հանցանքի համար, որը նա կատարել է նախքան առաջին գործով դատավճիռ կայացնելը: Այս դեպքում վերջնական պատժի ժամկետին հաշվակցվում է առաջին դատավճռով նշանակված պատժի կրած մասը և պատժի կրման սկիզբ է համարվում առաջին դատավճռով նշանակված պատժի կրման սկիզբը:ժ»։
Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ Գրիգոր Վերդյանը ԵԴ1/2155/01/24 քրեական գործով Դատարանի 2024թ․ սեպտեմբերի 20-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված, 2024թ․ հունիսի 12-ին կատարած հանցանքում և դատապարտվել է տուգանքի՝ հնգապատիկի՝ 375.000 /երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամի չափով: Նույն դատավճռով տուգանքի վճարման համար սահմանվել է 1 /մեկ/ տարի ժամկետ:
Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ, մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակվող պատժին լրիվ գումարման է ենթակա նախորդ՝ ԵԴ1/2155/01/24 քրեական գործով Դատարանի 2024թ․ սեպտեմբերի 20-ի դատավճռով նշանակված՝ 375.000 /երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամի չափով տուգանքը՝ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելով տուգանք՝ 750․000 /յոթ հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով:
6․ Դատարանը գտնում է, որ նշանակված պատիժը մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվող տուգանքի ձևով պատիժը մաս առ մաս վճարելը թույլատրելու նպատակահարմարության հարցին` Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն`
«(...) Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը`
1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով,
2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով:(...)»։
Հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանը խնամքին ունի երեք անչափահաս զավակներ, իսկ նրա կողմից ներկայացված, «Ե-Սերվիս» ՍՊ ընկերության կողմից 2024թ․ նոյեմբերի 4-ին տրված տեղեկանքի համաձայն նրա ամսական աշխատավարձը կազմում է ընդամենը 50․000 /հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է վերջինիս թույլատրել տուգանքի վճարումը կատարել մաս առ մաս:
7․ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի դեմ գույքային հայց չի ներկայացվել, նրա գույքի նկատմամբ արգելադրումներ չեն կիրառվել, վարութային ծախսեր առկա չեն, իրեղեն ապացույցներ առկա չեն:
8․ Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` Դատարանը գտնում է, որ դատապարտված մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց բացակայելու արգելքն ընտրված է ճիշտ և այն վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 34-րդ, 270-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1․ Մեղադրյալ Գրիգոր Վլադիկի Վերդյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ հնգապատիկի՝ 375.000 /երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով:
2․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված՝ պատիժների լրիվ գումարման սկզբունքի կիրառմամբ, նշանակված պատժին լրիվ գումարել ԵԴ1/2155/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից 2024թ․ սեպտեմբերի 20-ին կայացված, օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով Գրիգոր Վերդյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը և պատիժ նշանակել տուգանք՝ 750․000 /յոթ հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով:
Թույլատրել Գրիգոր Վերդյանին տուգանքը մաս առ մաս վճարել 1 /մեկ/ տարում հետևյալ կերպ․ սկսած դատավճիռն ի կատար ածելու մասին կարգադրությունը ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում ստացվելու օրվանից՝ մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանը յուրաքանչյուր ամիս պարտավոր է վճարել 62.500 /վաթսուներկու հազար հինգ հարյուր/ ՀՀ դրամ գումար` այդ վճարումները կատարելով մինչև 750․000 /յոթ հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի վճարումը:
3․ Մեղադրյալ Գրիգոր Վերդյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
4․ Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ