N-ԵԴ1/2987/01/24







Ո Ր Ո Շ ՈԻ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«06» օգոստոսի 2025թ. ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ա.Մաթևոսյան/ թիվ ԵԴ1/2987/01/24 քրեական գործով 04.04.2025 թվականի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի պաշտպան Կ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

23.10.2024 թվականին Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ս.Մնացականյանը որոշում է կայացրել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին և նույն օրը թիվ 60142724 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան/, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/2987/01/24 հերթական համարը:
04.04.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով վճռվել է.
«1. Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու մեջ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76 հոդվածի 2-րդ մասի կիրառմամբ Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի 4 (չորս) ամիս ժամկետով:
2. Ազատազրկման ձևով պատժի կրման սկիզբը հաշվել Անդրանիկ Գրիգորյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
3. Անդրանիկ Գրիգորյանի նկատմամբ բացակայելու արգելքի ձևով կիրառված խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դրա իրավաչափության պայմանների փոփոխումը՝ բայց ոչ ավելի, քան դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
4. Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում, սակայն չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373 հոդվածով և 375 հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:»:
04.04.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ՀՀ ՓՊ հանրային պաշտպանի գրասենյակ է ստացվել 28.04.2025 թվականին:
26.05.2025 թվականին Առաջին ատյանի դատարանի վերոգրյալ դատավճռի դեմ փոստային ծառայության միջոցով վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Կ.Խաչատրյանը, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել 29.05.2025 թվականին:
11.06.2025 թվականին թիվ ԵԴ1/2987/01/24 քրեական գործը բողոքի հիման վրա ստացվել է Վերաքննիչ դատարան, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 12.06.2025 թվականին:
20.06.2025 թվականին Վերաքննիչ դատարանը թիվ ԵԴ1/2987/01/24 քրեական գործով ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ:

Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա, չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, ոչ սթափ (հարբած) վիճակում՝ արտաշնչած օդում 0,277 մգ/լ ալկոհոլի պարունակությամբ, 2023 թվականի հուլիսի 13-ին՝ ժամը 00:15-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արցախի պողոտայում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 36 AN 905 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայող Աշոտ Մինասյանը կազմել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180260040 արձանագրությունը»։

04.04.2025 թվականի դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ մասնավորապես արձանագրել է.
«/.../3. Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները եվ քննարկման ենթակա հարցերի վերաբերյալ կողմերի բացատրությունները.
3.1 Դատվածությունների և հետախուզման առկայության Ձև 8 հարցման պատասխանի համաձայն՝
- Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 19-ի դատավճռով Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանը մեղավոր է ճանաչվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177 հոդվածի 2-րդ մասով և 34-177 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքները կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 4 տարի ժամկետով: Պատժի կրումից Անդրանիկ Գրիգորյանը համաներմամբ ազատվել է 2013 թվականի նոյեմբերի 29-ին։
- Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի նոյեմբերի 10-ի դատավճռով Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանը մեղավոր է ճանաչվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 177 հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, 34-177 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և 34-177 հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքները կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ 700.000 ՀՀ դրամի չափով: Անդրանիկ Գրիգորյանի կողմից տուգանքը վճարվել է 2019 թվականի հուլիսի 26-ին:
- Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2019 թվականի նոյեմբերի 5-ի դատավճռով Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանը մեղավոր է ճանաչվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 333 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքը կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 տարի 6 ամիս ժամկետով: Պատժի կրման և պատժից ազատման տվյալներ առկա չեն:
- Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2020 թվականի հուլիսի 24-ի դատավճռով Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանը մեղավոր է ճանաչվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ դատավճիռների համակցությամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 տարի 10 ամիս ժամկետով: Պատժի կրումից Անդրանիկ Գրիգորյանն ազատվել է 2023 թվականի հունվարի 31-ին:
3.2 ՀՀ քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տվյալների շտեմարանում միասնական էլեկտրոնային տեղեկատվական համակարգի միջոցով կատարված հարցմանն ի պատասխան ստացվել են՝
- ամուսնության թիվ 218 վկայականը, համաձայն որի՝ Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանն ու Սոֆյա Թորոսի Ճռիկյանն ամուսնացած են,
- ծննդի պետական գրանցման թիվ 1845 ակտը, համաձայն որի՝ 2013 թվականի նոյեմբերի 1-ին ծնված Ալեքս Անդրանիկի Գրիգորյանի հայրն է Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանը,
Մեղադրյալի կողմից Դատարանին են ներկայացվել նաև՝
- ծննդի պետական գրանցման թիվ ԱԲ 169261 ակտի պատճենը, համաձայն որի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ծնված Վիկտորիա Անդրանիկի Գրիգորյանի հայրն է Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանը:
- «Վերարտադրողական առողջության պերինատալոգիայի, մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի հանրապետական ինստիտուտ» փակ բաժնետիրական ընկերության ֆունկցիոնալ ախտորոշման բաժանմունքի բժշկի կողմից 2025 թվականի հունվարի 1-ին տրված ուլտրաձայնային հետազոտության արդյունքներ վերնագրով փաստաթուղթ (2):
3.3 Պատժի վերաբերյալ հարցերը քննարկելիս հանրային մեղադրողը Դատարանին խնդրեց հանցագործությունների ռեցիդիվի կանոնները հաշվի առնելով Անդրանիկ Գրիգորյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի 4 (չորս) ամիս ժամկետով։
Մեղադրյալը Վերարտադրողական առողջության պերինատալոգիայի, մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի հանրապետական ինստիտուտ» փակ բաժնետիրական ընկերության ֆունկցիոնալ ախտորոշման բաժանմունքի բժշկի կողմից 2025 թվականի հունվարի 1-ին տրված ուլտրաձայնային հետազոտության արդյունքների վերաբերյալ մեղադրյալը հայտարարեց, որ այն վերաբերում է իր կնոջ հղիությանը և իրենք երեխայի են սպասում։ Մեղադրյալը նաև նշեց, որ ինքը հանդիսանում է ընտանիքի միակ խնամողը և Դատարանին խնդրեց մեղմ վերաբերվել:
4. Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետեվությունները եվ որոշումները.
4.1 Արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն ապացուցված է համարում մեղադրյալ Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը), այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը, մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ, սահմանելով, որ մեղադրյալի կողմից կատարած արարքի նկատմամբ ենթակա է կիրառման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344 հոդվածի 2-րդ մասը:
4.2 Հաստատված փաստական հանգամանքների հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածով նախատեսված հանգամանք է՝ պատիժ նշանակելու պահին խնամքի տակ երկու անչափահաս երեխայի առկայությունը:
4.3 Նկատի ունենալով, որ Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2020 թվականի հուլիսի 24-ի դատավճռով նշանակված 2 տարի 10 ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրելով ազատվել է 2023 թվականի հունվարի 31-ին, իսկ սույն քրեական գործով հաստատված հանցանքը կատարել է 2023 թվականի հուլիսի 13-ին, այսինքն՝ պատժի կրումը ավարտվելուց 3 տարվա ընթացքում, Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 93 հոդվածի 5-րդ մասի 4-րդ կետը, արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով հաստատված հանցանքն Անդրանիկ Գրիգորյանը կատարել է դատվածություն ունենալու պայմաններում, հետևաբար նրա կատարած հանցանքում առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ։
Վերոգրյալի պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված ծանրացնող հանգամանքը Դատարանը հաշվի չի առնվում:
4.4 Կատարած հանցանքի համար մեղադրյալ Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանը ենթակա է պատժի, քանի որ նրան պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն։
4.5 Պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Դատարանը, հաշվի է առնում հետևյալը՝
- Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի կատարած հանցանքի հանգամանքները, հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, մասնավորապես՝ այն, որ նրա կատարած հանցանքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին,
- Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի անձը բնութագրող տվյալները՝ մասնավորապես այն, որ նախկինում Անդրանիկ Ղազարյանը համասեռ հանցանքի համար դատապարտվել է ազատազրկման, ինչը վկայում է վերջինի կայուն հակաիրավական վարքագծի մասին:
- Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69 հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված մյուս հանգամանքները։
Անդրանիկ Գրիգորյանի նկատմամբ պատժի նշանակելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76 հոդվածի 2-րդ մասը կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344 հոդվածի 2-րդ մասի նկատմամբ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ վերջինի նկատմամբ կարող է նշանակվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված միայն մեկ պատժատեսակ՝ ազատազրկումը, որի նվազագույն ժամկետը տվյալ դեպքում համարվում է այդ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի՝ 2 տարի ժամկետով ազատազրկման երկու երրորդը՝ 1 տարի 4 ամիս ժամկետով ազատազրկումը։
* Այսպիսով, Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55 հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակներն ապահովելու համար Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, դրա կատարելու հանգամանքներին, ինչպես նաև հանցավորի անձին համաչափ պատիժ է՝ 1 (մեկ) տարի 4 (չորս) ամիս ժամկետով ազատազրկումը:
* Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ կատարած հանցանքի համար Անդրանիկ Գրիգորյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հիմքերն ու անհրաժեշտությունը տվյալ դեպքում բացակայում են։
4.6 Անդրանիկ Գրիգորյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, քանի որ նրան պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն։/…/»:

Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում գործի դատավարական նախապատմության, վերաբերելի իրավանորմերի և նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ մասնավորպես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս թույլ է տվել դատական սխալ, որը կայացված դատական ակտը դարձնում է ոչ իրավաչափ և ոտնահարում է Անդրանիկ Գրիգորյանի իրավունքները: Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են անհիմն դատական ակտի կայացման։ Ա․ Գրիգորյանն է հանդիսանում ընտանիքի միակ խնամողը: Դատարանն անտեսել է, որ ընտանիքի միակ խնամողի՝ հոր տևական ազատազրկումը կարող է ազդել ընտանիքի սոցիալական վիճակի վրա, հատկապես այն դեպքում, երբ օրենսդիրը չի սահմանել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու սահմանափակումներ: Վերոգրյալի հաշվառմամբ գտնում են, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը կայացրել է ոչ օրինական, չհիմնավորված և չպատճառաբանված դատական ակտ, որը խախտում է մեղադրյալի ազատության և արդար դատաքննության իրավունքները, ինչը դատական ակտը բեկանելու հիմք է:
Ելնելով վերոգրյալից, պաշտպանը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
«Վերաքննության արդյունքում՝ ամբողջությամբ բավարարել սույն բողոքը, մասնակիորեն՝ պատժի մասով բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 04.04.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2987/01/24 քրեական վարույթով կայացված դատավճիռը, կայացնել նոր դատական ակտ՝ Անդրանիկ Գրիգորյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը փոփոխել, նշանակել մեղմ պատիժ, կամ կայացնել որոշում՝ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։»:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն վերանայման բողոքի քննությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի 04.04.2025թվականի դատավճռով արտահայտված հետևությունը՝ Անդրանիկ Գրիգորյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի և այն կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ:
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ /…/
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. /…/:
Նշված իրավադրույթից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը, նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: /…/
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցանքների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկինում նշանակված պատիժը բավարար չի եղել անձի վերասոցիալականացման համար, ինչպես նաև նոր հանցանքի բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները: /.../
2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ.
«Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։
(...) Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշում/։
Անդրադառնալով պատժի արդարացիության հարցերին՝ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի գործով արձանագրել է, որ. «Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար» /Վճռաբեկ դատարանի 30.11.2007թվականի ՎԲ-201/07 որոշում/:
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ . «Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն :» /Վճռաբեկ դատարանի 31.10.2014 թվականի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում/:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ. «/…/այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009թվականի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշում/:
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: /.../
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված` ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն:
Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ՝ իրավական դիրքորոշում հայտնելով այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: (…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը: (…):» / Վճռաբեկ դատարանի 26.10.2007 թվականի թիվ ՎԲ-192/07 որոշում/:
Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:» /Վճռաբեկ դատարանի 18.12.2009 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշում/։
Ս.Աղախանյանի վերաբերյալ 13.09.2013թվականի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ. «(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։/.../»:
Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի վերաբերյալ 18.12.2015 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները՝ ընդգծել է, որ. «Յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով՝ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը»։
Գործի հանգամանքների վերլուծությամբ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել մեղադրյալի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, այն է՝ մեղքն ընդունելը, խնամքի տակ երկու անչափահաս երեխայի և հղի կնոջ առկայությունը, միաժամանակ արձանագրելով, որ Անդրանիկ Գրիգորյանի մոտ առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանը նշված հանգամանքների հետ համադրված՝ գնահատելով նաև մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը՝ արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցում եկել է ճիշտ եզրահանգման՝ նշանակելով համաչափ պատիժ և բացառելով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությունը:
Վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի կիրառմամբ անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող օբյեկտիվ իրականության մեջ առկա հանգամանքները, ինչպես նաև ռեցիդիվի առկայությունը /նախկինում համասեռ հանցանքի համար դատապարտվել է ազատազրկման/, թույլ են տալիս եզրահանգել, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարությունը քննարկելիս պատշաճ ուշադրություն է դարձրել խախտված հասարակական հարաբերության բնույթին ու կարևորությանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին, և արդյունքում մեղադրյալ Անդրանիկ Գրիգորյանի նկատմամբ նշանակել է համաչափ ու արդարացի պատիժ՝ արձանագրելով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորության բացակայությունը, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից: Նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը համապատասխանում է մեղադրյալի անձին, նրա կատարած հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, և անհրաժեշտ ու բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությանը հասնելու համար: Այլ կերպ՝ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն այն մասին, որ այս դեպքում 1/մեկ/ տարի 4/չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին՝ հիմնավոր է և բխում է գործի նյութերից:
Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի հիմնավորումներին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս թույլ չի տվել այնպիսի խախտում, որը բավարար է դատավճիռը պատժի մասով բեկանելու և փոփոխելու համար, հատկապես, որ բողոքաբերը չի հիմնավորել նշանակված պատժի ակնհայտ խիստ լինելը՝ այլ պարզապես ըստ էության նշել է այն մեղմացնող հանգամանքները, որոնք արդեն իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ կերպով գնահատվել են, և իրենց փաստացի արտացոլումն են ստացել ռեցիդիվի առկայությամբ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժաչափում, ինչպես նաև՝ նշանակված պատիժը կրելու մասին դատարանի հետևությունում, հետևաբար արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնելու կամ պատիժը պայմանական չկիրառելու վերաբերյալ բողոքաբերի պահանջը հիմնավորված ու պատճառաբանված չէ և ենթակա չէ բավարարման:
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու և վերաքննիչ բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր առկա չեն, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, այսինքն՝ բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու հիմքերը, հետևաբար պաշտպան Կ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ և 371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Անդրանիկ Ռազմիկի Գրիգորյանի պաշտպան Կ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/2987/01/24 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից 04.04.2025 թվականին կայացված դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ