ԵԴ1/2988/01/24



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«25» մայիսի, 2026թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը(այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան), նախա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Ռ․Պապոյանի, գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթար¬կե¬լով թիվ ԵԴ1/2988/01/24 քրեակա¬ն գոր¬ծով մեղադրյալ Արտյոմ Մուրադյանի(այսուհետ՝ նաև Մեղադրյալ) պաշտպան Մ․Մանգասարյանի (այսուհետ՝ նաև Պաշտպան) ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի(այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան)՝ «Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննության առնելու մասին» 2026 թվականի ապրիլի 15-ի որոշումը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց ՝

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1․ Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում քննվող թիվ ԵԴ1/2988/01/24 քրեական գործով մեղադրյալ Արտյոմ Մուրադյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է իրականացվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 319-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 191-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 458-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ (մեջբերվում է մեղադրական եզրակացությունից)․ «նա մասնակցել է առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու նպատակով հանցավոր գործունեությամբ զբաղվելու նպատակով դեռևս չպարզված անձի կողմից ստեղծված և ղեկավարվող, առավել կայունությամբ և համախմբվածությամբ առանձնացող, առավել բարդ ներքին կառուցվածք ունեցող, երեքից ավելի անձի անդամակցությամբ հանցավոր կազմակերպությանը, որի կազմում կատարել է ոչ մեծ ծանրության և առանձնապես ծանր հանցագործություններ, այն է՝ տրանսպորտային միջոցի կեղծ հաշվառման համարանիշերն օգտագործելով, շահադիտական դրդումներով կատարել է անձի առևանգում՝ ներկայացնելով պահանջ առևանգվածին ազատ արձակելու պայմանով:
Այսպես՝
Արտյոմ Մուրադյանը, նախապես տեղյակ լինելով առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու նպատակով ստեղծված և ղեկավարվող հանցավոր գործունեությամբ զբաղվելու, առավել կայունությամբ և համախմբվածությամբ, առավել բարդ ներքին կառուցվածք ունեցող հանցավոր կազմակերպության մասին, Վաչե Իսրայելյանի, Արծրուն Օհանյանի, Արկադի Պապյանի, Արմեն Նազարյանի և գործով դեռևս չպարզված այլ անձանց հետ անդամակցել՝ մասնակցել է տևական ժամանակ հստակ պլանավորված դերաբաշխմամբ հանցավոր կազմակերպությանը, որի կազմում կատարել է ոչ մեծ ծանրության և առանձնապես ծանր հանցագործություններ, այն է՝ տրանսպորտային միջոցի կեղծ հաշվառման համարանիշներն օգտագործելով, շահադիտական դրդումներով և անձին ազատ արձակելու պայմանով կատարել է անձի առևանգում՝ պահանջ ներկայացնելով:
Այսինքն՝ Արտյոմ Մուրադյանին մեղսագրվում է պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված հանցանքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 319-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Հանցավոր կազմակերպության մասնակիցներ Արտյոմ Մուրադյանը, Վաչե Իսրայելյանը, Արծրուն Օհանյանը, Արկադի Պապյանը, Արմեն Նազարյանը և քրեական վարույթով դեռևս չպարզված անձինք նպատակադրվել են շահադիտական դրդումներով և պահանջ ներկայացնելու նպատակով կազմակերպել Լուսինե Մելքոնյանի առևանգումը: Հանցավոր կազմակերպության կողմից առանձնապես ծանր հանցագործությունն իրականացնելու նպատակով Վաչե Իսրայելյանը հանցավոր կազմակերպության անդամներին տեղեկություններ է տրամադրել Լուսինե Մելքոնյանի և վերջինիս ընտանիքի անդամների, ֆինանսական դրության, տեղաշարժի և գտնվելու վայրերի վերաբերյալ:
Լուսինե Մելքոնյանի առևանգման և վերջինիս ազատ արձակելու դիմաց պահանջվելիք գումարը քողարկված ճանապարհով ստանալու նպատակով, դեռևս 2024 թվականի հունիս ամսին Վաչե Իսրայելյանն իր մտերիմ՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում գտնվող Արմեն Բալայանից կատարել է ճշտումներ ըստ անհրաժեշտության որևէ կրիպտոդրամապանակին փոխանցման եղանակով մեծ գումարներ ստանալու հնարավորության վերաբերյալ: Դրական պատասխան ստանալուց հետո, պայմանավորվածություն է ձեռք բերել անհրաժեշտության դեպքում մոտ երկու օր առաջ գումարի փոխանցման մասին տեղեկացնել Արմեն Բալայանին:
Վստահությունն ամրապնդելու և հետագա առևանգումն առանց խոչընդոտ իրականացնելու նպատակով, 2024 թվականի հունիսի 13-ին Վաչե Իսրայելյանը Լուսինե Մելքոնյանի ամուսին Վահան Հովհաննիսյանին առաջարկել է թոռան բուժումը կազմակերպել Հայաստանի Հանրապետությունում: Այդ կապակցությամբ, Վաչե Իսրայելյանը Վահան Հովհաննիսյանի միջոցով Լուսինե Մելքոնյանին կարճ հաղորդագրությամբ ուղարկել է հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արմեն Նազարյանի հեռախոսահամարը՝ վստահեցնելով, որ վերջինս կկազմակերպի թոռան այցը համապատասխան բժշկի մոտ, սակայն Լուսինե Մելքոնյանը հեռախոսազրույց ունենալով Արմեն Նազարյանի հետ և չվստահելով վերջինիս՝ մերժել է հանդիպումը:
Հանցավոր կազմակերպությունը հանցագործությունն առավել նպաստավոր պայմաններում կատարելու նպատակով շարունակել է տեղեկություններ հավաքել Լուսինե Մելքոնյանի տեղաշարժի վերաբերյալ, պլանավորել հանցավոր կազմակերպության մասնակիցների դերաբաշխումը և գործառույթները:
Հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արմեն Նազարյանը ըստ նախապես որոշված դերաբախշման՝ 2024 թվականի հունիսի 28-ին մեկնել է Վրաստանի Հանրապետություն և ձեռք բերել հանցագործության միջոց հանդիսացող՝ «BMW 550I» մակնիշի QL 590 LQ Վրացական հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, և նախապատրաստվող հանցագործության բացահայտումը խոչընդոտելու նպատակով հաջորդ օրը՝ նույն թվականի հունիսի 29-ին, Վրաստանի Հանրապետության քաղաքացու միջոցով, Բագրատաշենի անցակետով փոխադրել է Հայաստանի Հանրապետություն, որից 24 րոպե առաջ որպես հետիոտն անձամբ մուտք է գործել Հայաստանի Հանրապետություն` Լուսինե Մելքոնյանի առևանգումն իրականացնելու նպատակով:
Բացի այդ, քրեական վարույթով դեռևս չպարզված հանգամանքներում հանցավոր կազմակերպության մասնակիցները ձեռք են բերել հիշյալ ավտոմեքենայի գույնի և մոդելի, Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվառված և շահագործվող «BMW» մակնիշի թվով երկու ավտոմեքենաների հաշվառման կեղծ համարանիշներ:
Հանցավոր կազմակերպության մասնակից Վաչե Իսրայելյանը 2024 թվականի օգոստոսի 15-ին, 22-ին, 25-ին և 30-ին, նախապես որոշված դերաբախշմանը համաձայն, հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արծրուն Օհանյանի հետ, ինչպես նաև միայնակ գնացել է Տավուշի մարզի Ոսկեպար գյուղ, հանդիպել հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արկադի Պապյանին և ուսումնասիրել վերջինիս կողմից տնօրինվող /կոորդինատներ՝ 41.0703567,45.0713583/ շինությունը՝ Լուսինե Մելքոնյանին առևանգելուց հետո, այնտեղ պահելու համար: Այդ ընթացքում Վաչե Իսրայելյանը Լուսինե Մելքոնյանին ազատ արձակելու համար պահանջվելիք գումարը քողարկված և անխոչընդոտ ստանալու նպատակով իր ծանոթ Արմեն Բալայանին խնդրել է տրամադրել կրիպտոդրամապանակ՝ ԱՄՆ-ից մեծ գումար փոխանցվելու պատճառաբանությամբ, որի արդյունքում Արմեն Բալայանը Վաչե Իսրայելյանին է տրամադրել իր ընկերոջ՝ Արման Բաղդասարյանին պատկանող կրիպտոարժույթի դրամապանակի՝ «TNA2nBfzkrjiHtmrYkoomViAayAiBkgbvctrc20» հաշվեհամարը:
Այնուհետև՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, հանցավոր կազմակերպության մասնակիցներ Արտյոմ Մուրադյանը և Արմեն Նազարյանը վերջինիս պատկանող «BMW 750» մակնիշի 37 RC 589 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով գնացել են Երևան քաղաքի Կոմիտաս 60/2 հասցեում գործող «Երևան Սիթի» սուպերմարկետ և կատարել անհրաժեշտ գնումներ՝ տարբեր տեսակի սնունդ և միանգամյա օգտագործման պարագաններ՝ առևանգվածին պահելու ընթացքում վերջինիս և հսկողություն իրականացնող հանցավոր կազմակերպության մասնակցի համար:
Հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արմեն Նազարյանը և դեռևս չպարզված, առնվազն 2 այլ մասնակիցներ հետապնդելով Լուսինե Մելքոնյանին, 2024 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Վրաստանի Հանրապետությունից ներկրված «BMW 550I» մակնիշի ավտոմեքենայով՝ օգտագործելով կեղծված 36 ZC 717 հաշվառման համարանիշը, գնացել են Երևան քաղաքի Աշտարակի խճուղի 7/2 հասցեում գործող «Սան Մարկո» լողավազան, որտեղ Լուսինե Մելքոնյանը՝ քրոջ և թոռան հետ այցելել է ժամանակ անցկացնելու: Նույն օրը՝ ժամը 12:10-ին հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արմեն Նազարյանը և դեռևս չպարզված մեկ այլ մասնակից, ՀՀ ԱԱԾ գրառմամբ հագուստներով, դիմակավորված, ներկայանալով որպես ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցներ, մոտեցել են լողավազանում գտնվող Լուսինե Մելքոնյանին և վերջինիս պատկանող ավտոմեքենայի հետ կապված որոշակի հարցեր պարզաբանելու համար ԱԱԾ տեղափոխելու կեղծ պատրվակով, վերջինիս կամքին հակառակ, բռնություն գործադրելով՝ քաշելով, նրան ստիպողաբար նստեցրել են հիշյալ ավտոմեքենայի հետևի նստատեղին և փախուստը բացառելու նպատակով նստել են նրա երկու կողմերում և ուղևորվել դեպի Տավուշի մարզ: Շուրջ 10 րոպե անց, երբ ավտոմեքենան կայանել է, հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արմեն Նազարյանը տեղափոխվել և նստել է ավտոմեքենայի վարորդի նստատեղին, իսկ հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արտյոմ Գուրգենի Մուրադյանը նստել է ավտոմեքենայի հետևի նստատեղին, որի ընթացքում հանցավոր կազմակերպության մասակիցները կրկին փոխարինել են ավտոմեքենայի հաշվառման համարանիշները՝ տեղադրելով կեղծ 37 XP 492 հաշվառման համարանիշը և առանց որևէ տեղ կայանելու առևանգված Լուսինե Մելքոնյանին տեղափոխել են Տավուշի մարզի Ոսկեպար համայնք՝ ճամփեզրին գտնվող Արկադի Պապյանի կողմից նախապես այդ նպատակով տրամադրված շինություն /կոորդինատներ՝ 41.0703567,45.0713583/:
Հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արտյոմ Մուրադյանը, նախապես որոշված դերաբախշման համաձայն, մահճակալին ձեռնաշղթայված վիճակում գտնվող Լուսինե Մելքոնյանի փախուստը կանխելու նպատակով հսկողություն է իրականացրել, որի ընթացքում վերջիններս օգտագործել են նրա և Արմեն Նազարյանի կողմից նույն թվականի սեպտեմբերի 2-ին նախապես ձեռք բերված սնունդը և անհրաժեշտ մեկանգամյա օգտագործման կենցաղային պարագաները:
Այնուհետև, հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արմեն Նազարյանը՝ իր գործառույթները, 2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ին՝ ժամը 04:20-ին, Բագրատաշեն սահմանային անցագրային կետով մեկնել է Վրաստանի Հանրապետություն, որտեղից ձեռք է բերել վրացական օպերատորների +995593622480, +995593622063 և +995557263965 բջջային հեռախոսահամարները, հիշյալ հեռախոսահամարների «Whatsapp» և +14698416240 բջջային հեռախոսահամարի «Telegram» հավելվածներում գրանցել և օգտագործել է անհատական հաշիվներ, որոնց միջոցով Լուսինե Մելքոնյանին ազատ արձակելու պայմանով և շահադիտական դրդումով, վերջինիս ամուսնուն՝ Վահան Հովհաննիսյանին, «WhatsApp» հավելվածի միջոցով ուղարկելով Վաչե Իսրայելյանի կողմից նախապես տրամադրված կրիպտոարժույթի դրամապանակի «TNA2nBfzkrjiHtmrYkoomViAayAiBkgbvctrc20» հաշվեհամարը՝ պահանջել է առանձնապես խոշոր չափերի՝ 1.550.520.000 (մեկ միլիարդ հինգ հարյուր հիսուն միլիոն հինգ հարյուր քսան հազար) ՀՀ դրամին համարժեք 4.000.000 (չորս միլիոն) ԱՄՆ դոլար:
Հանցավոր կազմակերպության մասնակից Արկադի Պապյանը, ով որոշված դերաբախշման համաձայն իրականացրել է իր կողմից նախապես տրամադրված՝ Լուսինե Մելքոնյանի պահման վայրի արտաքին հսկողությունը, 2024 թվականի սեպտեմբերի 7-ի երեկոյան նկատելով, որ շինության ներսում միացված լույսն արտաքինից տեսանելի է, Արտյոմ Մուրադյանից պահանջել է այն անջատել, սակայն առևանգված Լուսինե Մելքոնյանից տեղեկանալով, որ Արտյոմ Մուրադյանը շինությունից բացակայում է, անձամբ մուտք է գործել շինություն, անջատել լույսը և հեռացել:
2024 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Տավուշի մարզի Ոսկեպար համայնքի ճամպեզրին կից գտնվող շինությունում ոստիկանության աշխատակիցների կողմից Լուսինե Մելքոնյանը հայտնաբերվել և ազատ է արձակվել»։
1․2․ Առաջին ատյանի դատարանի՝ «Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննության առնելու մասին» 2026 թվականի ապրիլի 15-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արտյոմ Գուրգենի Մուրադյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի՝ կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3(երեք) ամսով։
2․ 2026 թվականի մայիսի 7-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ «Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննության առնելու մասին» 2026 թվականի ապրիլի 15-ի որոշման դեմ Պաշտպանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը(այսուհետ՝ նաև Բողոք)։
Բողոքի վերաբերյալ նյութերը(թիվ ԵԴ1/2988/01/24 քրեական գործի հավելվածը) Վերաքննիչ դատա¬րան է ստաց¬¬¬¬¬վել 2026 թվականի մայիսի 11-ին, իսկ նախագահող դատավորին է հանձնվել 2026 թվականի մայիսի 12-ին։
2026 թվականի մայիսի 14-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել Բողո¬քը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացա¬կար¬գով իրականացնելու մասին: Որոշման կայացման օր է սահմանվել 2026 թվականի մայիսի 25-ը:

Դատական վերանայման ենթակա՝ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումներն ու պատճառաբանությունները.
3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ «Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննության առնելու մասին» 2026 թվականի ապրիլի 15-ի որոշման(այսուհետ՝ նաև բողոքարկվող որոշում, կամ՝ վիճարկվող դատական ակտ) մեջ մասնավորապես նշվել է(մեջբերվում է). «(...) 2026 թվականի փետրվարի 4-ի որոշմամբ Դատարանը բարձր է գնահատել հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու հիմքերը: Նշված հիմքերի վերաբերյալ որևէ նոր հանգամանք ի հայտ չի եկել, ուստի Դատարանը շարունակում է իրատեսական համարել մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու վտանգը:
Ինչ վերաբերում է օրենքով իր վրա դրված պարտականությունների չկատարման հիմքին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական վարույթով հետազոտվել են գրավոր ապացույցները, հարցաքննվել են բոլոր վկաները՝ բացառությամբ Վիգեն Հարությունյանի, ով հանդիսանում է ոստիկանության աշխատակից, միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ դեռևս չեն հարցաքննվել տուժողները, մեղադրյալները, ուստի առկա է մեղադրյալի կողմից վարույթին խոչընդոտելու վտանգը՝ նվազ մակարդակով:
Հաշվի առնելով ողջ վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա են խափանման միջոց կիրառելու հիմքերը՝ փախուստի դիմելու, հանցանք կատարելու վտանգ և օրենքով իր վրա դրված պարտականությունների չկատարման՝ վարույթին խոչընդոտելու նվազած վտանգը:
(...):
Քննելով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալ կարևոր հանգամանքները.
- Արտյոմ Մուրադյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 319-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 458-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
- առկա է վարույթին խոչընդոտելու նվազած վտանգ,
- առկա է մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու և հանցանք կատարելու վտանգ,
- Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 4-ի որոշմամբ արձանագրվել է, որ Արտյոմ Մուրադյանի կողմից իր վրա քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելը, փախուստի դիմելը և հանցանք կատարելը կանխելը հնարավոր է միայն կալանք խափանման միջոցի պայմաններում:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը վարույթի քննության տվյալ փուլում այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների կիրառման պայմաններում ապահովվել չի կարող, և նրա նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը հիմնավորված է, բխում է քրեական դատավարության ոլորտում հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռված պաշտպանության անհրաժեշտությունից, մասնավորապես՝ մի կողմից՝ վարույթի մասնավոր մասնակիցների և այլ անձանց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության, մյուս կողմից՝ վարույթի հանրային մասնակիցների գործառույթների արդյունավետ իրականացման, հանրային շահերի պաշտպանության անհրաժեշտության սկզբունքների էությունից:
Ամփոփելով ողջ վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա են խափանման միջոց կիրառելու հիմքերը՝ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունը չկատարելու՝ վարույթին խոչընդոտելու նվազած վտնագը, փախուստի դիմելու և հանցանք կատարելու վտանգը, այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հիմնավորված է մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի երկարաձգման եռամսյա ժամկետը:
(…)»։

Բողոքի հիմքերը, այն հաստատող փաստերը և պահանջը.
4․ Բողոքում, մեջբերվելով գործի դատավարական նախապատմությունը, բողոքարկվող դատական ակտի պատճառաբանական մասը, մասնավորապես, նշվել է (մեջբերվում է). «(...) Նախկինում հակաօրինական վարքագիծ դրսևորած լինելու վերաբերյալ տվյալները չեն կարող անվերջ վկայել նոր հանցանք կատարելու բարձր հավանականության մասին։
(...)
Մեղադրյալ Արտյոմ Մուրադյանի կողմից նոր հանցանք կատարելու կալանավորման հիմքին, թե՛ գործի նյութերով, և թե՛ դատարանում բացի 27.08.2019թ. ոչ արդարացնող՝ հաշտության հիմքով կարճված քրեական գործի վերաբերյալ տեղեկությունից, որը հանդիսանում է ոչ մեծ ծանրության արարք, ինչի կապակցությամբ անձը ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից և դատվածություն չունեցող է համարվում, այսինքն նախկինում դատված չէ, չներկայացվեցին որևէ իրատեսական, ողջամիտ ապացույց կամ փաստական տվյալ, որը դատարանին հնարավորություն կտար գալ եզրահանգման, որ տվյալ փուլում ազատության մեջ մնալով՝ մեղադրյալը կարող է կատարել նոր հանցանք: Նշված հանգամանքնրը այդ թվում ոչ մեծ ծանրության արարք կատարելու համար նախկինում քրեական պատասխանատվությունից ազատված լինելը, Ա.Մուրադյանին ավարտված ենթադրյալ արարք կատարելու մեջ մեղադրելը, չեն կարող համարվել շարունակական կալանքը պատճառաբանելու համար հիմք, ուստի գտնում եմ, որ ցածր է հավանականությունը, ինչպես նաև ռիսկը Արտյոմ Մուրադյանի կողմից ենթադրյալ նոր հանցանք կատարելու առումով, քանի որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, մինչև ձերբակալվելը զբաղվում էր մասնավոր գործունեությամբ, ուներ ստաբիլ եկամուտ, 2024թ. սեպտեմբերի 08-ից գտնվելով անազատության մեջ քաջ գիտակցում է ենթադրյալ արարք կատարելու հետևանքները:
(...)
Քննարկելով մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը՝ (...) մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունից և ակնկալվող պատժի խստությունից բացի դատարանի կողմից չի ներկայացվել փախուստի դիմելու հավանակությունը հիմնավորող գործի նյութերից բխող որևէ հիմնավոր փաստական հանգամանք կամ տվյալ, որը հնարավորություն կտար հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքի առկայության մասին։
Գտնում եմ, որ ցածր է հավանականությունը, ինչպես նաև ռիսկը Արտյոմ Մուրադյանի կողմից ենթադրյալ փախուստի դիմելու առումով, քանի որ նա ՀՀ քաղաքացի է, հաշվառված է Երևան քաղաքի Քանաքեռ-Զեյթուն թաղամասի, Յոհան Ռայնիսի փողոց, 88 շենք, 36 բնակարանում, ունի մշտական բնակության վայր՝ բնակվում էր ք.Երևան, Մարգարյան փողոցի 4 շենք, 9 բնակարանում իր մայր ծնող՝ Սվետլանա Վիկտորի Մակարյանի հետ, ունի ամուր սոցիալական կապեր երկրի հետ:
(…)
3. Մեղադրյալը ազատության մեջ մնալով, կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված՝ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու և ապացուցման գործընթացին ապօրինի չմիջամտելու հետ կապված պարտականությունները՝
(...)
Քրեական գործով առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, տեղեկություն կամ ենթադրություն, որ նա կարող է չկատարել օրենքով կամ դատարանի որոշմամբ սահմանված իր վրա դրված պարտականությունները, թաքնվել կամ դիմել փախուստի, քանի որ նա նույնիսկ նման վարգագծի փորձ չի կատարել, բացի դրանից մեղադրյալը չի կարող անօրինական ազդեցություն գործադրել տուժողների վրա, քանի որ պատշաճ ընթացակարգով տուժողների ցուցմունքները դեպոնացվել են, որի ընթացքում Արտյոմ Մուրադյանը հայտարարություն էր արել, ինչը նաև հաստատում է, որ նա նպատակ չունի քննությանը քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով խոչընդոտել: Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկաների մեծ մասը հարցաքննվել են, մնացել է հարցաքննվել մեկ վկա, որը նախաքննության ընթացքում իմ վստահորդին մերկացնող ցուցմունքներ չի տվել, ուստի տուժողներին հարցաննված չլինելը չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս Ա.Մուրադյանին և չեն կարող համարվել շարունակական կալանքը պատճառաբանելու համար ծանրակշիռ հիմք, որով զգալիորեն նվազել է և ցածր եմ համարում հավանականությունը, որ Արտյոմ Մուրադյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց ընտրվելու պարագայում նա կարող է քննությանը քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով խոչընդոտել:
(...)
Քրեական գործով առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, տեղեկություն կամ ենթադրություն, որ նա կարող է չկատարել օրենքով կամ դատարանի որոշմամբ սահմանված իր վրա դրված պարտականությունները, թաքնվել կամ դիմել փախուստի, քանի որ նա նույն նիսկ նման վարգագծի փորձ չի կատարել, բացի դրանից մեղադրյալը չի կարող անօրինական ազդեցություն գործադրել տուժողների վրա, քանի որ նրանց ցուցմունքները դեպոնացվել են նախաքննության ընթացքում:
(...)
Դատարանի նշված հիմնավորումները չեն կարող համարվել շարունակական կալանքը պատճառաբանելու համար ծանրակշիռ հիմք և սա այն պարագայում, երբ տնային կալանքը նույնպես հանդիսանում է անազատության հետ կապված խափանման միջոց և դատական ակտում չկա դրա վերաբերյալ պատճառաբանված եզրահանգում, թե տնային կալանք խափանման միջոցի կիրառմամբ ինչու հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, Դատարանն ուղղակի հաշվի չառնելով, որ կալանավորումը ամենախիստ խափանման միջոցն է, այն պետք է կիրառվի միայն ծայրահեղ դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը նպատակային չի ծառայի:
Վերլուծելով առաջին ատյանի կողմից կատարված դատողությունները պարզ է դառնում, որ դրանք կրում են վերացական բնույթ և չեն բխում գործեց ձեռք բերաված փաստական տվյալների ամբողջությունից, պայմանավորված են ենթադրյալ կատարված հանցագործության բնույթից:
(...)
Դատարանը նաև քննության վրա հնարավոր ներազդելու հարցը քննարկելիս հաշվի չի առել և որոշման մեջ անրադարձ չի կատարել պաշտպանության կողմից ներկայացված բժշկական փաստաթղթերին, որ Արտյոմ Գուրգենի Մուրադյանը բժշկական քարտի տվյալների համաձայն, քրոնիկական հիվանդ է՝ «Թոքերի քրոնիկական օբստրուկտիվ հիվանդություն, պնևմոսկլերոզ, էմֆիզեմա։ Բրոնխիալ ասթմա, միջին ծանրության։ Թոքերի վենտիլյացիոն ֆունկցիայի խանգարում III0։ Շնչառության անբավարարություն 11°։ Զարկերակային հիպերտենզիա II0։ Սրտի իշեմիկ հիվանդություն ՖԴ II» ախտորոշմամբ և մինչև 2022թ-ը ունեցել է երրորդ հաշմանդամության կարգ։ «Հեպատոսպլենոմեգալիա, ճարպային հեպատոզ, քրոնիկական խոլեցիստիտ»։ «Վահանագեղձի դիֆուզ փոփոխություններ աուտոիմուն թիրեոիդիտի տիպի»։ Զույգ ստորին վերջույթների վարիկոզ հիվանդություն, առավելապես աջից, CEAP-4: Ալիմենտար ճարպակալում, 3-րդ աստիճանի: Նման բազմաթիվ հիվանդությունների առկայության պայմաններում նա ունի մասնագիտացված հիվանդանոցում ստացիոնար պայմաններում ինտենսիվ բուժում ստանալու անհրաժեշտություն:
Դատարանը նաև քննության վրա հնարավոր ներազդելու հարցը քննարկելիս հաշվի չի առել այն, որ Արտյոմ Մուրադյանը ՀՀ քաղաքացի է, ունի մշտական բնակության վայր Ք.Երևան փ.Մարգարյան 4-րդ շենքի բնակարան 9 հասցեում, որը պատկանում է իր մայր ծնող՝ Սվետլանա Վիկտորի Մակարյանին, որն էլ լինելով վատառողջ և թոշակառու գտնվում է իր խնամքի ներգո, բնակության վայրից տրամադրված բնութագրի համաձայն բնակության վայրից բնութագրվում է դրականորեն:
(…) դատական ակտում Դատարանը չի կարողացել հիմնավորել Արտյոմ Գուրգենի Մուրադյանի հիմնավոր կերպով ազատությունից տևական ժամանակով զրկելու իրավաչափ անհրաժեշտությունը։ Դատարանը չի հիմնավորել նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման անբավարար լինելը և չհիմնավորված կերպով, անտեսելով նվազագույնի սկզբունքը՝ երկարաձգել է կալանավորման ժամկետը երեք ամսով։
Վերը նշված հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հիմք են տալիս գալու եզրահանգման, որ կալանավորում խափանման միջոցը չափազանց խիստ և ծայրահեղ միջոց է քննարկվող պայմաններում և այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառմամբ կամ դրանց համակցությամբ լիովին հնարավոր կլինի չեզոքացնել բոլոր մտավախությունները, և բավարար են ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարգագիծը։
(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի պահանջներն ապահովելու տեսանկյունից կարող են գործուն միջոցներ հանդիսանալ ինչպես տնային կալանքը (Ք.Երևան փ.Մարգարյան 4-րդ շենքի բնակարան 9), այնպես էլ դրա համակցումը՝ գրավի 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելքի կիրառմամբ։
(…)»։
4.1.Նշված հիմնավորումներով Պաշտպանը խնդրել է բեկանել բողոքարկվող որոշումը և Արտյոմ Մուրադյանի նկատմամբ համակցված կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանք, գրավ՝ 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելք:

Վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, լրացուցիչ ներկայացրած նյութե¬րը, միջնորդությունները, Բողոքի պատասխանները.
5. Վերաքննիչ դատարանի կողմից մինչև 2026 թվականի մայիսի 22-ը սահմանված ժամկետում գրավոր ընթացակարգով իրականացված սույն դատական վարույ¬թի վերաբերյալ բացատրություններ, դրանք հիմնա¬վորող նյութեր, միջնորդություններ և բողոքի պատասխան չեն ներ¬¬կա¬¬յացվել:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
6. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դա¬տա¬կան ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականութ¬յու¬¬նը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով Բողոքի վերաբերյալ ստացված գործը(նյութը)՝ Վերաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայաց¬¬վ¬ում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վա¬րույ¬¬թի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաս¬տերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարա¬նը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանք¬ները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մա¬սով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
2. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքով կայացված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, իսկ գրավոր ընթացա¬կար¬գով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակից¬նե¬րին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան:
3. Եթե վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայումն իրականացվում է առաջին ատ¬¬յա¬նի դատարանում ընթացող վարույթի պայմաններում, ապա վերանայման արդյունքով վե¬րաքննիչ դատարանի կայացրած եզրափակիչ դատական ակտը հայտարարվում է առա¬ջին ատյանի դատարանի առաջիկա նիստում»:
7․ ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնա¬կան ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահման¬ված կարգով`
(...)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հան¬ցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպա¬տա¬կով. (...)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրո¬¬պական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրեն¬քով սահ¬ման¬¬ված կարգով. (...)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լի¬նելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինա-կան մարմ¬նին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրա¬ժեշտ է հա¬մարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար.
(...)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբակալ¬ված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշ¬տոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխա¬նութ¬¬յուն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դատաքննութ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬յունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավոր¬վել դա¬տաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:
4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման oրինականությունը, որի կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե կալանավորումն անoրինական է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկե¬տով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոց¬ների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պա¬հանջ¬ների կատարումն ապահովելու համար:
(...)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դա¬տա¬րանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվա¬ծով նա¬խա¬տես¬ված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայման¬ների պատ¬ճառաբան¬ված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարու¬նակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշ¬մամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրա¬վուն¬քը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դա¬տախա¬զի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպի¬սի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»։
Նույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վար¬քագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված իմպերատիվ պահանջի համատեքստում Վերաքննիչ դա¬տա¬րանն առաջնահերթ արձանագրում է, որ Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խա¬փանման միջոց կալանքի հարցն Առաջին ատյանի դա¬տա¬րանում քննա¬ր¬կելու և բողոքարկվող որոշումը կայացնելու ժա¬մա¬նակ բավարար տվյալներ են առկա եղել վերագրվող արարքներին մե¬ղադրյալ Արտյոմ Մուրադյանի առնչութ¬յունը(կալանավորման քրեաիրավական հիմքի առկայութ¬յունը) փաս¬¬¬տե¬լու համար: Դրա հետ մեկտեղ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողո¬քի շրջանակներում այդ հարցը չի վի¬ճարկ¬¬վել, հետևա¬¬¬բար՝ դրա առ¬կա¬յությունը փաստվում է առանց մանրամասն ստուգման են¬թարկ¬վե¬լու՝ հաշվի առնելով նաև քրեական վարույթն Առա¬ջին ատյա¬նի դատա¬րա¬նի վա¬րույ¬թում քննվե¬լու փաս¬տը:
9․ Անդրադառնալով Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ հիմնավորումներին, վիճարկվող դա¬տա¬կան ակտն ստուգման են¬թար¬կե¬լով դրանց համատեքստում՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու անհրաժեշտության, համապատասխան վտան¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬գի առկայության և դրան համարժեքորեն արձագանքելու պիտանի դատա¬վա¬րա¬կան հարկադրանքի միջոցի, տվյալ դեպքում՝ խափանման միջոցի ընտ¬րության հարցը կարող է փաստվել և գլխավո¬րա¬պես փաստ¬վում է ոչ միայն ապացույցների (նյութերի), այլև դրանց վրա կառուցվող և կոնկրետ իրավիճակից բխող ենթադրութ¬յուն¬ների և կան¬խա¬տեսումների մակար¬դա¬կով:
Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով (Տե՛ս, մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանի` թիվ ՎԲ-132/07, ԱՎԴ/0022/06/08, ԼԴ/0197/06/08, ԵԿԴ/0580/06/09, ԵԿԴ/0678/06/10, ՏԴ/0052/06/14, ԵԱՔԴ/0386/06/15 և այլ գործերով կայացված որոշումները):
Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն Արամ Ճուղուրյանի գործով որոշմամբ փաստել է. «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը սահմանել է կալանավորման կիրառման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովող մի շարք երաշխիքներ, որոնց մեջ առաջին հերթին կարևորվում ու առանձնանում են կալանավորման հիմքերը: Դրանք օրենքով նախատեսված այն հանգամանքներն են, որոնք հաստատվում են ապացույցների որոշակի ամբողջությամբ և հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ անձը, կալանքի տակ չգտնվելով, կարող է դրսևորել ոչ պատշաճ վարքագիծ և խոչընդոտել քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը:
(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված` մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա: Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ:»( Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Արամ Ճուղուրյանի գործով 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշումը):
Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 3-րդ մասի շրջանակներում անդրադառնալով անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս նրան վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կարևորությանը, իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ թեև մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին (Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Վահագն Պողոսյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշումը):
Մուրադխանյանն ընդդեմ Հայաստանի` 2012 թվականի սեպտեմբերի 5-ի վճռի 81-82-րդ կետում Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանը հայտնել է՝ կոնվենցիայի նախադեպային իրավունքը զարգացրել է մինչև դատավճիռն անձին կալանքի տակ պահելու չորս հիմնական ընդունելի հիմքեր՝ մեղադրյալի դատաքննությանը չներկայանալու վտանգը, վտանգը, որ մեղադրյալը ազատ արձակվելու դեպքում կխոչընդոտի արդարադատության իրականացմանը կամ կկատարի նոր իրավախախտումներ կամ կխախտի հասարակական կարգը։ Ըստ Եվրոպական դատարանի՝ Եթե սահմանված հիմքերը «վերաբերելի» են ու «բավարար» դատարանը պետք է պարզի, թե արդյոք իրավասու ազգային մարմինները վարույթի ընթացքում ցուցաբերել են «հատուկ ջանասիրություն»։
9․1. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ, ինչպես նաև այլ նորմերի վերլուծությունից երևում է, որ օրենսդիրը, խափանման միջոցի հիմքերի առկայության և այն կիրառելու անհրաժեշտության մասին խոսելիս, օգտագործում է «կարող է» ձևակերպումը և դրանով իսկ ընդգծում, որ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացնելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում թվարկված «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումները» ոչ թե միայն պետք է արդեն տեղի ունեցած լինեն, այլ ռիսկ կամ հավանականություն կա, որ եթե խափանման միջոց չկիրառվի, ապա դրանք տեղի կունենան: Ինչը, սակայն չի նշանակում, որ երբ արդեն վերոգրյալ գործողությունները մեղադրյալի կողմից կատարվել են, ապա նրա նկատմամբ չպետք է կալանավորում կիրառել, քանի որ արդեն ուշացած է, այլ ընդհակառակը՝ այդպիսի դեպքերում կալանավորման կիրառումը կլինի առավել քան հիմնավորված և պատճառաբանված: Սակայն խնդիրն այն է, որ ըստ օրենսդրի տրամաբանության՝ չպետք է թույլատրել, որպեսզի մեղադրյալը դրսևորի ոչ պատշաճ վարքագիծ, իսկ դրանից հետո նրա նկատմամբ քննարկվի կալանավորում կիրառելու հարցը, քանի որ կապված նրանից, թե ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված որ գործողություններն է կատարել մեղադրյալն ազատության մեջ մնալով, խափանման միջոց կալանավորման կիրառումը կարող է լինել ուշացած, որը կարող է նաև անդառնալի հետևանքներ ունենալ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Ա.Ճուղուրյանի վերաբերյալ 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշման մեջ, խոսելով խափանման միջոցների օրենքով սահմանված հիմքերի մասին, դիրքորոշում է ձևավորել առ այն, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Այլ հարց է, որ այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որպիսի չստեղծվի խափանման միջոց կիրառելու կանխավարկած, դեռ ավելին՝ որպեսզի դրա կիրառումը համապատասխանի հիմնավորվածության չափանիշին: Հետևաբար հենց այդ պատճառով է, որ խափանման միջոց կիրառելուց պետք է պատշաճ քննարկման առարկա դարձնել դրան դեմ և կողմ բոլոր փաստարկները և միայն դրանից հետո վերջնական եզրահանգում անել կիրառման կամ չկիրառման անհրաժեշտության մասին:
9․2․ Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ՝
- Մեղադրյալ Արտյոմ Մուրադյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 319-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 191-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 458-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
- Առաջին ատյանի դատարանը՝ «Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննության առնելու մասին» 2026 թվականի ապրիլի 15-ի որոշմամբ Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 3(երեք) ամսով երկարաձգելու մասին հետևություների է հանգել այն հիմնավորմամբ, որ Մեղադրյալը, ազատության մեջ գտնվելով, կարող է՝
ա) չկատարել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները,
բ) կատարել նոր հանցանք,
գ) դիմել փախուստի։
9․3․ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ թեպետ միայն հանցագործության ծանրության աստիճանը չի կարող ինքնին հիմնավորել ազատությունից զրկելու անհրաժեշտությունը, սակայն վերագրվող հանցագործության բնույթը, դրա հանրային վտանգավորության աստիճանն ու սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը էական նշանակություն ունեն Մեղադրյալի հետագա վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում:
Այսպես՝
- մեղադրյալ Արտյոմ Մուրադյանին մեղսագրվում է ոչ մեծ ծանրության, ծանր բնույթի և առաձնապես ծանր հանցագործությունների ենթադրաբար կատարում,
- մեղադրյալ Արտյոմ Մուրադյանին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցագործությունները ոտնձգում են այնպիսի կարևոր օբյեկտների դեմ, ինչպիսիք են հասարակական անվտանգության, անձի ազատության, կառավարման կարգի ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները,
- Դեռևս չեն հարցաքննվել գործով տուժողներն ու մեղադրյալները։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերոգրյալ հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու Մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու, փախուստի դիմելու և նոր հանցանք կատարելու հավանականության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և փաստելու, որ առկա պայմաններում կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոց կամ դրանց համակցություն ողջամտորեն ի զորու չէ ապահովելու Մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը։
Այլ կերպ ասած, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործի փաստական հանգամանքների պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի` Մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի կանխման առումով կալանավորման անհրաժեշտության մասին եզրահանգումը հիմնավոր է և բխում է գործի՝ գնահատման ենթակա տվյալների ամբողջությունից, հետևաբար այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ ընդհուպ դրանց համակցության կիրառումը Մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը չի կարող երաշխավո¬¬րել:
Անդրադառնալով Մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալներին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանք, սույն որոշմամբ արձանագրված փաստական տվյալների պայմաններում, ողջամտորեն չեն կարող դիտարկվել որպես բավարար հակակշռող գործոններ` նրա կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը չեզոքացնելու համար։ Իսկ ինչ վերաբերում է Մեղադրյալի առողջական վիճակին, ապա նա զրկված չէ պատշաճ բուժօգնություն, այդ թվում նաև՝ իր նախընտրած բուժհաստատությունում ստանալու հնարավորությունից, իսկ նրա հիվանդությունների համատեղելիությունը կալանքի պայմանների հետ ենթակա է ստուգման այլ ընթացակարգերով և դուրս է սույն բողոքի քննության սահմաններից:
Միևնույն ժամանակ վիճարկվող դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելիս Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ այն կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին, հետևապես՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
9․4․ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի` հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը: Անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխարգելող միջոցների կիրառման համատեքստում այսպիսի մոտեցում ունի նաև Եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ ինքնին կանխարգելիչ միջոցների կիրառման տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ։ Տվյալ դեպքում՝ սույն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ անցած ժամանակահատվածը չի կարող համարվել Մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոններ` նրա կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը էապես նվազեցնելու կամ չեզոքացնելու համար։
10․ Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին(մանրամասն տե'ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի դրանց անդրադառնալն այլևս առարկայազուրկ է:
11. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատ¬յանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախ¬տում, ուստի՝ սույն որոշման մեջ նշված լրացուցիչ փաստարկներով և պատճառաբանությամբ Պաշտ¬պանի ներկայաց¬րած հա¬տուկ վերանայման բո¬ղոքն անհրաժեշտ է մերժել, իսկ վիճարկվող դատա¬կան ակտը՝ թողնել անփոփոխ:

Եզրափակիչ մաս.
12․ Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց ՝

Թիվ ԵԴ1/2988/01/24 քրեակա¬ն գոր¬ծով մեղադրյալ Արտյոմ Գուրգենի Մուրադյանի պաշտպան Մ․Մանգասարյանի ներկայացրած հատուկ վերա¬նայման բողո¬քը մերժել՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ «Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննության առնելու մասին» 2026 թվականի ապրիլի 15-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ռ․ՊԱՊՈՅԱՆ