ԵԴ1/2993/01/24



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ

«17» մարտի 2025թ. ք.Երևան

մեղադրյալ Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի պաշտպան Ս.Գալստյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարանի)՝ 2025 թվականի փետրվարի 7-ի թիվ ԵԴ1/2993/01/24 որոշումը,

ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
2024 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա.Թորոսյանի կողմից կազմվել է թիվ 17-0689-24 քրեական վարույթով մեղադրյալ Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի և Գրիգոր Մարսելի Կարապետյանի վերաբերյալ մեղադրական եզրակացությունը։
2024 թվականի հոկտեմբերի 23-ին քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի և Գրիգոր Մարսելի Կարապետյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում։
Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ քրեական գործը ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել են նախնական դատալսումներ։
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 7-ի որոշմամբ Խաչատուր Նալբանդյանի նկատմամբ ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամսով։
2025 թվականի փետրվարի 24-ին փոստային եղանակով Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ մեղադրյալ Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի պաշտպան Ս.Գալստյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2025 մարտի 5-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել, իսկ մարտի 6-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/2993/01/24 վարույթի նյութերը։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի մարտի 7-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մեղադրյալ Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա «(…) և նրա ընկեր Գրիգոր Կարապետյանը խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջը, այն է` չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու` թմրամիջոց ձեռք բերելու, պահելու, տեղափոխելու, առաքելու, տարածելու կամ դրանք իրացնելու թույլտվություն, որոշել են թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությամբ զբաղվող «Տելեգրամ» բջջային հավելվածի որևէ օգտատիրոջ հետ խմբի կազմում թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությամբ զբաղվելու միջոցով եկամուտ վաստակել, որպիսի ընդհանուր նպատակն իրագործելու համար Գրիգոր Կարապետյանն իր բջջային հեռախոսում առկա «Տելեգրամ» բջջային հավելվածով կապ է հաստատել այդ հավելվածի «Լեգալայզ-Հայաստան» էջի քրեական վարույթի նախաքննությամբ անձը չպարզված օգտատիրոջ (Այսուհետ նաև՝ Օգտատեր) հետ և վերջինիս հետ պայմանավորվել, որ Օգտատերն իրենց կփոխանցի «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցով համալրված փաթեթներ, իսկ Խաչատուր Նալբանդյանը և Գրիգոր Կարապետյանը յուրաքանչյուր փաթեթ թմրամիջոցը 10 ԱՄՆ դոլլար վարձատրության դիմաց Երևան քաղաքի տարբեր հատվածներում կտեղադրեն Օգտատիրոջ կողմից իրենց փոխանցված «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցով համալրված փաթեթները և Օգտատիրոջն ուղարկելով արդեն իսկ տեղադրված փաթեթների գտնվելու վայրերի լուսանկարները, մի խումբ անձանց միջև ձեռք բերված նախնական պայմանավորվածությամբ շահադիտական դրդումներով առանձնապես խոշոր չափերով ապօրինի կիրացնեն դրանք: Գրիգոր Կարապետյանի և Օգտատիրոջ հետ նախնական պայմանավորվածությունները ձեռք բերելուց հետո, Գրիգոր Կարապետյանը 2024թ. մայիս ամսվա հստակ օրը չպարզված ժամանակահատվածում ՀՀ Արարատի մարզի և ՀՀ Կոտայքի մարզի Զովունի գյուղի նախաքննությամբ հստակ չպարզված հատվածներից ապօրինի տարածելու եղանակով ապօրինի իրացնելու համար ապօրինի ձեռք է բերել «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն) խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018թ. հունիսի 27-ին ընդունված թիվ 707-Ն որոշման N1 հավելվածով որպես թմրամիջոց նախատեսված «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցով համալրված, վարույթի նախաքննությամբ չպարզված քանակության, սակայն ոչ պակաս, քան ընդհանուր առանձնապես խոշոր չափի՝ 76.89 գրամ քաշով 118 փաթեթներ, որոնցից «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցով համալրված 5.61 գրամ քաշով 6 փաթեթը Գրիգոր Կարապետյանը 2024թ. մայիսի 21-ին ապօրինի տարածել է տեղադրելով Երևանի Ռուբինյանց փողոցի տարբեր հատվածներում, «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցով համալրված 0.47 գրամ քաշով 1 փաթեթն ապօրինի տարածելու եղանակով ապօրինի իրացնելու համար ապօրինի պահել է իր մոտ, իսկ ընդհանուր առանձնապես խոշոր չափի՝ 70.81 գրամ քաշով համալրված 111 փաթեթները նա և Գրիգոր Կարապետյանն ի կատարումն միմյանց ու Օգտատիրոջ միջև ձեռք բերված նախնական պայմանավորվածության, առաջիկայում ապօրինի տարածելու եղանակով ապօրինի իրացնելու համար ապօրինի պահել են իրենց տիրապետության ներքո, որոնցից «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցով համալրված 1 փաթեթը հայտնաբերվել է 2024թ. մայիսի 21-ին ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից կատարված Գրիգոր Կարապետյանի անձնական խուզարկության արդյունքում, «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցով համալրված 111 փաթեթները հայտնաբերվել են 2024թ. մայիսի 22-ին Գրիգոր Կարապետյանի պատկանող «Տոյոտա» մակնիշի 88 KK 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայում վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կատարված խուզարկության արդյունքում, իսկ «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցով համալրված թվով 6 փաթեթները հայտնաբերվել են վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 2024թ. մայիսի 23-ին Երևանի Ռուբինյանց փողոցում վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կատարված ցուցմունքը տեղում ստուգելու արդյունքում: (…)»։

Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 7-ի որոշման համաձայն՝
(...) Մեղադրանքի հիմնավոր կամ անհիմն լինելու, մեղադրյալի մեղավորության կամ անմեղության, արարքի ճիշտ, կամ սխալ որակման հարցերին դատարանը չի անդրադառնում և չի էլ կարող անդրադառնալ, քանի որ դրանք բացառապես քրեական գործի դատաքննությամբ լուծվող հարցեր են և չեն կարող քննարկվել մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված կալանքի հարցի քննության ժամանակ:
Դատարանն արձանագրում է միայն, որ առկա են բավարար փաստեր և եղեկություններ առ այն, որ մեղադրյալ Խաչատուր Նալբանդյանն առնչություն ունի իրեն եղսագրվող ենթադրյալ հանցանքի կատարմանը:
Անդրադառնալով խափանման միջոցի հիմքերին Դատարանն արձանագրում է, որ.
(...)
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջնորդությունը և անդրադառնալով կալանավորման հիմքերին արձանագրել է մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու՝ մասնավորապես քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը և մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու հավանականությունը:
Դատարանն արձանագրելով, որ Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանը մեղադրվում է բնակչության առողջության դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցանքի կատարում՝ որի համար պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով, դրա հետ մեկտեղ, հաշվի առնելով մեղադրյալին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, մեղադրյալի՝ մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի կատարումից առաջ օրինական եկամուտ չունենալու հանգամանքը, ըստ էության վերահաստատում է քրեական գործով մինչդատական վարույթում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ Խաչատուր Նալբանդյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին որոշմամբ արձանագրվածն այն մասով, որ դեռևս շարունակվում է պահպանվել այն մտավախությունը, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում մեղադրյալ Խաչատուր Նալբանդյանը կարող է կատարել հանցանք և չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես խոչընդոտել գործի քննությանը:
Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ թեև քրեական գործի՝ արդեն իսկ դատարանում գտնվելու հանգամանքը որոշ չափով նվազեցնում է մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականություն, այդուհանդերձ նշված հանգամանքը քրեական գործի քննության սույն փուլում (այն դեռևս նոր է վարույթ ստանձնվել և գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում չի կարող լիովին վերացնել նշված մտավախության առկայությունը, ուստի Դատարանը գտնում է, որ դեռևս պահպանվում է այն մտավախությունը, որ մեղադրյալն ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես խոչընդոտել գործի քննությանը:
Վերը նշված մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու, իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախության առկայության պայմաններում, հաշվի առնելով նաև այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի դիրքորոշումները, Դատարանն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը բացառում է: Այլ կերպ՝ Դատարանի դիտարկմամբ, ազատությունից զրկելու հետ չկապված այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող երաշխիք հանդիսանալ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար: (…)»։

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Մեղադրյալ Խաչատուր Նալբանդյանի պաշտպան Ս.Գալստյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ոչ իրավաչափորեն արձանագրել է, որ մեղադրյալ Խաչատուր Նալբանդյանի նկատմամբ կալանքի կիրառումն անհրաժեշտ է վերջինիս կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար, մինչդեռ այդ դիրքորոշումն իրավաչափ չէ։
Բողոքաբերն արձանագրել է, որ ըստ մեղադրյալ Խաչատուր Նալբանդյանի նախաքննական ցուցմունքի, որը նա հետագայում նույնպես պնդել է, մեղադրյալը չունի ֆինանսական խնդիրներ և ապրում են սովորականի պես՝ հորեղբոր և տատիկի հետ։
Ըստ Բողոքաբերի՝ միայն Խաչատուր Նալբանդյաին կողմից օրինական եկամուտ չունենալը որպես խափանաման միջոցի շարունակական պահպանաման հիմք վկայակոչելն ինքնին չի կարող վկայել անձի կողմից հանցանք կատարելը հիմնավորելու համար, ինչպես նաև Խաչատուր Նալբանդյաին կողմից օրինական եկամուտ չունենալու հակափաստարկ արդեն իսկ ներկայացվել է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը չունի ֆինանսական խնդիրներ և ապրում է սովորականի պես՝ հորեղբոր և տատիկի հետ։
Բողոքաբերի կարծիքով՝ ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դդատարանի այն դիտարկմանը, որ առկա է Խաչատուր Նալբանդյանի կողմից փախուստ կատարելու հավանականություն, Առաջին ատյանի դատարանը անտեսել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի Մամեդովան ընդդեմ Ռուսաստանի (Mamedova v. Russia) գործով 2006 թվականի հոկտեմբերի 23-ի, Նեումեյսթերն ընդդեմ Ավստրիայի (Neumeister v. Austria) 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճռով, Նեումեյստերն ընդդեմ Ավստրիայի (Neumeister v. Austria) գործով 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճռով, Մերաբիշվիլին ընդդեմ Վրաստանի (Merabishvili v. Georgia) գործով 2017 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ 72508/13 գանգատի վերաբերյալ վճռով և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Տիգրան Պետրոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2017 թվականի նոյեմբերի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16 որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, բավարարվել է ընդամենը վկայակոչելով Խաչատուր Նալբանդյանի կողմից փախուստ կատարելու մտավախության առկայությունը՝ չփորձելով պատճառաբանել, թե ինչու չեն կարող այլընտրանքային խափանման միջոցներն չեզոքացնել Խաչատուր Նալբանդյանի փախուստի դիմելու ռիսկերը, և դա այն դեպքում երբ ՀՀ քրեական դատավարությունը փախուստը կանխելու ռիսկերի չեզոքացման համար, որպես խափանման միջոց, նախատեսել է նաև վարչական հսկողությունը, տնային կալանքը, բացակայելու արգելքը և այլն
Բողոքաբերն ընդգծել է, որ նախքան վարույթ իրականացնող մարմնի կողմից ձերբակալվելը, Խաչատուր Նալբանդյանը չի փորձել թաքնվել կամ դիմել փախուստի, ուստի դատարանի եզրահանգման հիմքում առկա չեն ինչպես բավարար փաստական հիմքեր, այնպես էլ հիմնավորումներ առ այն, որ առկա է Խաչատուր Նալբանդյանի կողմից փախուստի դիմելու հավանականություն։ Նշված հանգամանքն առհասարակ անտեսվել է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, փաստարկի հիմքում ընկած են միայն հավանական դատողություններ։
Բողոքաբերի պնդմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանը չի գնահատել քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծը և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշները՝ իրենց ամբողջության մեջ, մասնավորապես՝
- Խաչատուր Նալբանդյանի չի կատարել որևէ գործողություն, որը կարող է վկայել ենթադրյալ փախուստի հավանականության, վարույթի բնականոն ընթացքը խաթարելու մասին,
- Խաչատուր Նալբանդյանի ունի դրական բնութագիր, նախկինում դատապարտված չի եղել,
- Խաչատուր Նալբանդյանի ունի մշտական բնակության վայր։
-վարույթի ողջ ընթացքում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, բացի այդ, Խաչատուր Նալբանդյանի սոցիալական կապերը գտնվում են միայն ՀՀ-ում։
Բողոքաբերը, համադրելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 07․02․2025թ․-ի որոշմամբ Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի նկատմամբ կիրառված կալանավորման միջոցի՝ դրա հիմքում դրված պատճառաբանություններն ու եզրահանգումները և Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 18․09․2024թ․-ի որոշմամբ թիվ 17-0689-24 քրեական վարույթով մեղադրյալ Գրիգոր Մարսելի Կարապետյանի նկատմամբ կիրառված կալանավորման խափանման միջոցը փոփոխությունը և վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոցներ տնային կալանքը՝ երկու ամիս ժամկետով, գրավը՝ 7․000․000 ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելքը կիրառելով որոշման հիմում դրված փատական տվյալներն ու պատճառաբանությունները, գտել է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 07․02․2025թ․-ին Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի նկատմամբ կիրառված կալանավորման որոշումը ոչ իրավաչափ, առերևույթ ոչ համաչափ է և չի բխում գործում առկա փաստական տվյալներից։ Սույն քրեական գործի շրջանականերում բացման խոսքով հանդես գալու ժամանակ մեղադրյալ Գրիգոր Կարապետյանը հայտնել է, որ ինքը ընդունում է իրեն մեղսագրվող արարքը, այն ամբողջությամբ իր կողմից է կատարվել և հստակ դատարանին հայտնել է, որ Խաչատուր Նալբանդյանի կողմից նշած բոլոր տեղեկությունները համապատասխանում են իրականությանը և իրականում Խաչատոր Նալբանդյանը որևէ առնչություն չունի կատարված դեպքի հետ, ավելին, Խաչատուր Նալբանդյանը մեքենայի մեջ գտնվելու ժամանակահատվածում չի իմացել, որ ինքը զբաղվում է թմրամիջոցների իրացմամբ և իմացել է միայն ոստիկանների կողմից մեքենան կանգնացնելուց մի քանի րոպե առաջ։
Բողոքաբերի համոզմամբ՝ այն հանգամանքը, որ եթե անգամ Խաչատուր Նալբանդյանին վերագրվող արարքի կատարման հարցում առկա է ապացուցողական անգամ նվազագույն զանգված ապա, Գրիգոր Կարապետյանի արարքի կատարման հարցում ապացուցողական զանգվածն էապես ավելին է, ինչի մասին հատկապես վկայում են վերջինիս կողմից տրված ցունցմունքները և Խաչատուր Նալբանդյանի ցուցմունքների համադրված վերլուծությունը, դրանցում հակասություների բացակայությունը։ Այդպիսով Գրիգոր Կարապետյանի նկատմամբ առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցության կիրառման պարագայում Խաչատուր Նալբանդյանի նկատմամբ կալանք խափանման միջոցի կիրառումը հանդիսանում է առերևույթ անհամաչափ, ի թիվս այլլնի, հիմք ընդունելով նաև Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումները։
Անդրադառնալով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 07․02․2025թ․-ի որոշման մեջ արտահայտած այն դիրքորոշմանը, որ առանձնապես ծանր հանցանքի մեջ մեղադրվելու, հանցանքի համար ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակվելու, արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ կատարումից առաջ օրինական եկամուտ չունենալու հանգամանքով պայմանավորված մեղադրայլը կարող է կատարել հանցանք՝ Բողոքաբերը նշել է, որ նման պայմաններում դատարանի դիրքորոշումը հակասում է ՄԻԵԴ-ի նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին այն հիմնավորմամբ, որ մշտական աշխատանք չունենալու հանգամանքն ինքնին չի կարող վկայել հանցանք կատարելու հավանականության մասին, ավելին, Առաջին ատյանի դատարանը վերացականորեն նշել է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու մտավախություն՝ առանց իր ներքին համոզմունքի համար հիմք հանդիսացած կոնկրետ փաստական տվյալների հիշատակման դրանց համադրման և ամբողջության մեջ դիտարկման, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումն անհիմն է և ոչ իրավաչափ։
Ինչ վերաբերում է դատարանի կողմից արտահայտած այն դիրքորոշմանը, որ թեև գործը գտնվում է դատաքննության փուլում, սակայն առկա է մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու վտանգ, Բողոքաբերը փաստել է, որ միայն մտավախության առկայությունը ինքնին բավարար չէ մեղադրյալի կողմից փախուտ կատարելու առնչությամբ եզրահանգման գալու համար, հակառակի պարագայւմ կարելի է հանգել հետևության, որ ցանկացած քրեական գործով մինչև դատաքննության ավարտը ցանկացած անձի նկատմամբ պետք է ընտրվի կալանք խափանման միջոցը, միայն այն պատճառով, որ դատարանի մոտ առկա է որոշակի մտավախություն, ինչը չի բխում անձի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի նվազագույնի սկզբունքից, ավելին, դատարանը պարտավորվել էր վերոնշյալ դիրքորոշումը ձևավորել ծանրակշիռ փաստարկների վկայակոչմամբ, ինչի արդյունքում դատարանը խախտել է օրենսդրի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ հոդվածով ամրագրված դատավարական ակտի պատճառաբանված լինելու պահանաջը։
Բողոքաբերի գնահատմամբ՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին 07․02․2025թ․-ի որոշումը ոչ իրավաչափ է ոչ միայն այն պատճառով, որ բացակայում են դատարանի եզրահանգումների համար փաստական հիմքերը, այլև դատարանի եզրահանգումները հիմնված են վերացական դատողությունների և հավանական ենթադրությունների հիման վրա, դատարանը պատշաճ կերպով չի պատճառաբանել իր կողմից արված եզրահանգումները, ինչպես նաև ծանրակշիռ փաստարկներով չի հիմնավորել թե ինչու է մերժել պաշտպանական կողմի փաստարկները։
Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ վերացնելով Խաչատուր Նալբանդյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցը, իսկ եթե դատարանը կգտնի, որ այնուամենայնիվ անհրաժեշտ է կիրառել խափանման միջոց, ապա Խաչատուր Նալբանդյանի նկատմամբ կիրառել տնային կալանք այլնտրանքային խափանման միջոցը։

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել հետևյալ հարցին. հիմնավոր են արդյո՞ք Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...)4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները:
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1.Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը (…)»։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ Խաչատուր Նալբանդյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ առարկայազուրկ է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալը:
Վահագն Պողոսյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին»:
Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։
Անդրադառնալով կալանավորման հիմքերի շարունակական կիրառման բացակայության վերաբերյալ Բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքում բերված փաստարկներին և գնահատման ենթարկելով գործի նյութերը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործի նյութերում առկա են համապատասխան տեղեկություններ և փաստեր, որոնք թույլ են տալիս հիմնավորված ենթադրություն կատարել այն մասին, որ դեռևս պահպանվում է ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը և այն կանխել հնարավոր է միայն վերջինիս ազատության իրավունքի սահմանափակմամբ։ Մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու և հանցանք կատարելու մտավախությունը դեռևս շարունակում է առկա լինել։
Նշյալ եզրահանգման համար Վերաքննիչ դատարանը կարևորում է մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, սպասվող պատժի խստությունը, որպիսի տվյալները, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, էականորեն բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը։
Այս առթիվ Վճռաբեկ դատարանն իր 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 գործով որոշմամբ արտահայտել է դիրքորոշում առ այն, որ մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Այսինքն՝ հանցանքի ծանրությունը և սպասվող պատժի խստությունը հանդիսանում են վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու և գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր։
Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է հետևյալ հանգամանքները՝
-Խաչատուր Նալբանդյանին վերագրվող հանցագործությունների բնույթը, վտանգավորության աստիճանը և ակնկալվող պատժի խստությունը,
- գործով ձեռք բերված ապացույցների հետազոտված չլինելը,
- մյուս մեղադրյալի հետ ունեցած հարաբերություների բնույթը։
Վերոգրյալի համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը գնահատելով հատուկ վերանայման բողոքում ներկայացված՝ մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես՝ Խաչատուր Նալբանդյանի նախկինում դատապարտված չլինելը, դրական բնութագիր ունենալը, պատշաճ վարքագիծը, ՀՀ-ի հետ սոցիալական կապերի առկայությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հաշվի առնելով առաջադրված մեղադրանքի բնույթն ու գործի առանձնահատկությունները, նշված հանգամանքները վարույթի ներկա փուլում ինքնին չեն չեզոքացնում կիրառված խափանման միջոց կալանքի անհրաժեշտությունը և չեն կարող կանխորոշող և էական նշանակություն ունենալ։
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալ հանգամանքները, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և իրավական դիրքորոշումների համակցությամբ հաշվի առնելով քրեական գործի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Խաչատուր Նալբանդյանի ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումները, նրան վերագրվող արարքի բնույթն ու կալանքի համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի քննության տվյալ փուլում կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոցով ողջամտորեն հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով վերջինիս ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, վիճարկվող որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Խաչատուր Նալբանդյանի պաշտպան Ս.Գալստյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Խաչատուր Հայկի Նալբանդյանի պաշտպան Ս.Գալստյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ թիվ ԵԴ1/2993/01/24 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 7-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ