ԵԴ1/2955/01/24




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ

«22» դեկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան

մեղադրյալ Արմեն Սամվելի Գաբրիելյանի պաշտպան Օ.Առաքելյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարանի)՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 29-ի թիվ ԵԴ1/2955/01/24 որոշումը,

ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
2024 թվականի հոկտեմբերի 16-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի ԵՔՔՎ Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա.Մելքոնյանի կողմից կազմվել է թիվ 12141824 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը։
2024 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արմեն Սամվելի Գաբրիելյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Արմեն Գաբրիելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 3 /երեք/ ամիս ժամանակով՝ մինչև 2026 թվականի փետրվարի 9-ը երկարաձգելու մասին։
2025 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ մեղադրյալ Արմեն Գաբրիելյանի պաշտպան Օ.Առաքելյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել, իսկ դեկտեմբերի 11-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/2955/01/24 վարույթի նյութերը։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ։


Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մեղադրյալ Արմեն Սամվելի Գաբրիելյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա «(…) չունենալով «Զենքի շրջանառության կարգավավորման մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված հրազենի, ռազմամթերքի շրջանառություն իրականացնելու' այն ձեռք բերելու, պահելու և կրելու իրավունք, ինչպես նաև հրազենի և ռազմամթերքի շրջանառություն իրականացնելու' ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությունում օրենքով սահմանված կարգով ձևակերպված համապատասխան թույլտվություն, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում ապօրինի ձեռք է բերել, պահել և 2024 թվականի հուլիսի 09-ին Երևան քաղաքի էրեբունի փողոցի 33-րդ շենքի մոտակայքում կրել է ակոսափող հրազեն հանդիսացող' գործարանային արտադրության «EKOL KURA» տեսակի' ինքնաշեն (ձևափոխված), հարմարեցված 6.35մմ /6.35x15/ տրամաչափի-փամփուշտներով կրակելու համար ատրճանակ' լիցքավորված ռազմամթերք հանդիսացող գործարանային արտադրության թվով 7 հատ 6.35մմ /6.35x15/ տրամաչափի փամփուշտներով: Արմեն Գաբրիելյանը նույն օրը' ժամը 17:20-ից 17:48-ն ընկած ժամանակահատվածում, հանդիպել է տուժող Հարություն Իրիցյանի և դեռևս քննությամբ չպարզված անձի հետ ու այդ ընթացքում ապօրինի կրել է վերոհիշյալ հրազենը' լիցքավորված ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտներով: Տուժող Հարություն Իրիցյանի հետ առաջացած զրույցի ընթացքում, տուժող Հարություն Իրիցյանին ապօրինաբար կյանքից զրկելու նպատակով Արմեն Գաբրիելյանն իր մոտ գտնվող հրազենից դիտավորությամբ թվով 2 կրակոցներ է արձակել վերջինիս ուղղությամբ, որոնցից մեկը դիպել է տուժող Հարություն Իրիցյանի ձախ սրունքին, ինչի արդյունքում պատճառել է ընդհանուր աշխատունակության 1/3-ից ավելի կայուն կորուստ' առողջությանը ծանր վնասի հատկանիշներ պարունակող' ձախ սրունքի շրջանի հրազենային, գնդակային, կույր վիրավորման ձևով, վերքային խողովակի ընթացքով' սրունքի զույգ ոսկրերի միջին երրորդականների բեկորավոր, տեղաշարժով կոտրվածքների ձևով մարմնական վնասվածք, սակայն հանցագործությունն իր կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել, քանի որ քննությամբ դեռևս չպարզված անձնավորությունը խոչընդոտելով կանխել է Արմեն Գաբրիելյանի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցանքն ավարտին հասցնելը, որից հետո Արմեն Գաբրիելյանը դիմել է փախուստի: Այնուհետև, Արմեն Գաբրիելյանին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության էրեբունու բաժնի ծառայողների կողմից ձերբակալելուց և Էրեբունու բաժին տեղափոխելուց հետո ակոսափող հրազեն հանդիսացող EKՕԼ KURA» մոդելի ատրճանակը' լիցքավորված ռազմամթերք հանդիսացող գործարանային արտադրության թվով 5 հատ 6.35մմ /6.35x15/ տրամաչափի փամփուշտներով հայտնաբերվել և վերցվել է 2024 թվականի հուլիսի 09-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Էրեբունու բաժնի թիվ 57-րդ աշխատասենյակի դեպքի վայրի սկզբնական զննմամբ, իսկ թվով 2 կրակված պարկուճները հայտնաբերվել և վերցվել են 2024 թվականի հուլիսի 09-ին՝ Երևան քաղաքի Էրեբունի փողոցի 33-րդ շենքի մոտակայքում իրականացված դեպքի վայրի զննմամբ: (...)»:

Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշման համաձայն՝(...) Մեջբերված իրավական դրույթները, դիրքորոշումներն ու վերլուծությունները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ, դատարանն արձանագրում է, որ շարունակում է առկա լինել այն կասկածը, որ մեղադրյալ Արմեն Գաբրիելյանը ենթադրաբար կարող է կատարած լինել իրեն մեղսագրված հանրորեն վտանգավոր արարքները և կարող է առնչություն ունենալ դեպքին:
Սույն քրեական գործով մինչդատական վարույթի ընթացքում, ինչպես նաև դատարանում կայացած դատալսումների ընթացքում Արմեն Գաբրիելյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին կայացված, օրինական ուժի մեջ մտած որոշումներով նույնպես դատարանը փաստել է, որ չի վերացել և շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու, փախուստի դիմելու և վարույթի քննությանը խոչընդոտելու հավանականության առկայությունը:
Դատարանը փաստում է, որ հարցաքննվել է գործով տուժողը, ինչի հետևանքով դատարանի նախորդ որոշումներով արձանագրված՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը նվազել է: Միևնույն ժամանակ դատարանը փաստում է, որ քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը չի վերացել, քանի որ դեռևս չեն հարցաքննվել բոլոր վկաները:
Խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու մասին նախորդ որոշումներով դատարանը փաստել է, որ ըստ գործի նյութերի՝ դեպքի օրը Արմեն Գաբրիելյանը փախուստի է դիմել դեպքի վայրից, Ա. Գաբրիելյանն ունի մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ մեկ այլ քրեական գործով, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել 18.04.2003թ. ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, նրա նկատմամբ կիրառված է եղել անազատության հետ չկապված խափանման միջոց: Այսինքն՝ նշված գործով անազատության մեջ գտնվելու հետ չկապված խափանման միջոց կիրառելուց հետո ի հայտ է եկել վերջինիս կողմից սույն քրեական վարույթով իրեն մեղսագրված ենթադրյալ հանցավոր արարքները /որոնցից մեկը նույնասեռ/ կատարելու հիմնավոր կասկած, որպիսի հանգամանքներն ամբողջությամբ վերցված դատարանին հիմք են տալիս ողջամտորեն ենթադրելու, որ մեղադրյալի ազատության մեջ գտնվելու դեպքում առկա է նրա կողմից հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու վտանգը:
Դատարանը վերահաստատում է նախորդ որոշումներով արտահայտած դիրքորոշումը փաստում, որ դրանցով արձանագրված հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու հավանականության վերացման կամ էական նվազման վերաբերյալ տվյալներ ներկայումս առկա չեն, նախորդ ժամանակահատվածում առնվազն չեն նվազել մեղադրյալին վերագրվող ապագայում կատարվելիք այն հավանական գործողությունները, որոնք հիմք են հանդիսացել նրա նկատմամբ ամենախիստ խափանման միջոցն ընտրելու և դրա ժամկետը երկարաձգելու համար։
Դատարանը հաշվի է առնում, որ մեղադրյալը ֆիզիկապես վատառողջ է, սակայն միևնույն ժամանակ փաստւմ, որ նշված հանգամանքը մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու բարձր հավանականության առկայության վերաբերյալ հիմնավորումների պայմաններում, չի կարող կանխորոշող և էական նշանակություն ունենալ:
Դատարանը հաշվի է առնում նաև Արմեն Գաբրիելյանին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքների բնույթը և վտանգավորության աստիճանը |նախատեսվում է պատիժ բացառապես ազատազրկման ձևով/, ինչը դատարանի գնահատմամբ գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին էապես բարձրացնում է մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը:
Քննարկելով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորության հարցը՝ դատարանը գտնում է, որ ներկա դրությամբ դրանք դեռևս չեն կարող հանդիսանալ բավարար երաշխիք՝ Արմեն Գաբրիելյանի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ուստի նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը փոփոխելու, ինչպես նաև այն վերացնելու հիմքերը բացակայում են, իսկ կալանքի անհրաժեշտությունը ներկա պահին հնարավոր չէ չեզոքացնել առավել մեղմ խափանան միջոցի կամ խափաման միջոցների համակցված կիրառմամբ, հետևաբար պաշտպանության կողմի միջնորդությունը՝ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու մասին, հնարավոր չէ բավարարել: Նշված հետևությանը հանգելի դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ անգամ տնային կալանքի կամ վարչական հսկողության կիրառման պայմաններում մեղադրյալի նկատմամբ չի կարող իրականացվել այն հսկողությունը, որն իրականացվում է կալանք խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում:
Վերոգրյալի հիման վրա, ելնելով մարդու իրավունքները հարգելու, մարդու իրավունքները սահմանափակման միջոցով հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքից, հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքի միջև արդարացի հավասարակշռության անհրաժեշտությունից, որը պետք է բխի անձի՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժշտությունից, գնահատելով մեղադրյալին վերագրվող արարքի կատարման եղանակը, դրա հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այն, որ առկա է հանրային գերակա շահ, հանգում ես եզրակացության, որ նշված հանգամանքների ամբողջականությունը հնարավորություն է տալիս ողջամիտ դատողություններ անելու այն մասին, որ առկա պայմաններում, ազատությունից՝ զրկելու հետ չկապված այլ խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու վերը նշված վտանգների բարձր հավանականությունը և ներկայումս չի կարող գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալ Ա.Գաբրիելյանի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար:
Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով, որ կալանքի ժամկետը լրանում է 2025 թվականի նոյեմբերի 09-ին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի փետրվարի 09-ը: (…)»։

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Պաշտպան Օ.Առաքելյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի հիմնարար խախտումներ, որոնք հանգեցրել են սխալ որոշման կայացման։
Ըստ Բողոքաբերի՝ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից իրավաչափ չէ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս հղում կատարել ամիսներ առաջ կայացված որոշման և դրա հիմնավորումներին, քանի որ նախորդ որոշումների կայացման պահին բավարար ծավալով և բովանդակությամբ ապացույցներ հետազոտված չեն եղել, իսկ բողոքարկվող որոշման կայացման պահին հետազոտված են եղել բոլոր գրավոր ապացույցները, ոստիկանության ծառայողների մասնակցությամբ կատարված քննչական գործողությունները, հարցաքննվել է ակտիվ վկա հանդիսացող ոստիկաններից մեկը և մնացել են հարցաքննվեն 1 ոստիկան և որևէ էական հանգամանք չհայտնող մեկ վկա։
Բողոքաբերն ընդգծել է, որ բողոքարկվող որոշումը ստացվել է դատարանից առձեռն 21․11․2025թ․-ին, այսինքն, կայացման պահից գրեթե մեկ ամիս անց՝ պատրաստ լինելուն պես, որի դրությամբ, 21․11․2025թ․ դատական նիստի ընթացքում, հարցաքննվել են նաև վերոնշված երկու վկաները նույնպես, իսկ հաջորդ դատական նիստին նախատեսված է հարցաքննել մեղադրյալին, ավարտել դատաքննությունը։
Բողոքաբերը շեշտադրել է, որ դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներով փաստվել է մեղսագրված արարքներում Արմեն Սամվելի Գաբրիելյանի չառնչվածությունը և ոստիկանության ծառայողների՝ խմբային շահագրգռվածությունը։
Ըստ Բողոքաբերի՝ անբացատրելի է նաև այն հանգամանքը, որ ստորտային տաբատով գտնվող անձի գոտկատեղում առկա ատրճանակը, անձին իր կամքից անկախ հանգամանքներում հատակին պառկեցնելու, հարկադրաբար ավտոմեքենա նստեցնելու, ապա նաև իջեցնելու ընթացքում, չի ընկնում անձի գոտկատեղից և միայն ընկնում է ոստիկանության բաժնում, ոստիկանի աշխատասենյակում, կանգնած դիրքից։ Արմեն Գաբրիելյանի գոտկատեղին որևէ առարկա, այդ թվում՝ ատրճանակ չէր կարող լինել, ատրճանակը վերջինիս վերագրվել է ոստիկանության բաժնում, այդ թվում, դեպքի վայրից հայտնաբերված պարկուճների տեղակայումները վկայում էին, որ դրանք չէին կարող տեղակայված լինել ենթադրաբար հայտնաբերված վայրերում, այլ դրանք հնարավոր է հայտնաբերվել են այլ վայրերում, ապա հարմարեցվել դեպքի վայրի տարածքում։
Բողոքաբերի պնդմամբ՝ առկա են ակնհայտ փաստական տվյալներ, որ Արմեն Սամվելի Գաբրիելյանին մեղսագրված մեղադրանքը չի համապատասխանում իրականությանը, այսինքն, «չի ապացուցվում» վերջինիս առնչությունը կատարված հանցագործությանը մեջ և առկա պայմաններում դիտարկել, որ վերջինս, մնալով ազատության մեջ, կարող է թաքնվել, փախուստի դիմել, ազդել դատավարության մասնակիցների վրա, կատարել նոր հանցագործություն և այդ հիմքով վերջինիս շարունակական կալանքի տակ պահել, իրավաչափ չէ, դա այն պարագայում, երբ 21․11․2025թ․ դատական նիստի ընթացքում հարցաքննվել են բոլոր վկաները,
Բողոքաբերի գնահատմամբ՝ քրեական գործով չկա արձանագրված մեկ օբյեկտիվ փաստական հանգամանք, որ Արմեն Գաբրիելյանը փորձել է դիմել փախուստի։ Նման եզրահանգում կատարել են բացառապես վարույթն իրականացնող մարմինն ու դատարանը, քանի որ Արմեն Գաբրիելյանը չի հայտնաբերվել դեպքի վայրում, այլ հայտնաբերվել է իր բնակության վայրում։
Վարույթին խոչընդոտելու մասով Բողոքաբերը կարևորել է, որ նախկինում կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու համար պատճառ հանդիսացած դեռևս չհարցաքննված ոստիկանության ծառայողներն իրենց հարցաքննությունների ընթացքում հավաստեցին, որ ոչ ոք չի կարող իրենց նկատմամբ ազդեցություն գործադրել, առավել ևս Արմեն Գաբրիելյանը կամ նրա շրջապատի ներկայացուցիչները, այսինքն՝ կրկին անհիմն էին դատարանի նախկին այն պատճառաբանությունները, որ մեղադրյալը կարող է ազդեցություն գործադրել ոստիկանության ծառայող հանդիսացող վկաների նկատմամբ։ Անգամ տուժողի հարցաքննության ընթացքում վերջինս հայտնել է, որ միջադեպի օրը Արմեն Գաբրիելյանին չի հանդիպել, չգիտի, թե ում կրակոցից է ստացել մարմնական վնասվածքները, քանի որ մի քանի վիրահատություն է տարել, ստացել թմրեցնող միջոցներ։ Միաժամանակ տուժողը հարցաքննության ընթացքում հայտնեց, որ կրակոց արձակած անձը ունեցել է հնարավորություն ցանկության դեպքում շարունակել իր գործողությունները, քանի որ նրան խոչընդոտող անձն ըստ տեսանյութի թողնելով նրան շտապել է իրեն օգնության, իր կարծիքով, տվյալ անձն իրեն սպանելու ցանկություն չի ունեցել, հակառակ դեպքում կարող էր մոտենալ և կրկին կրակել իր վրա, իսկ Արմեն Գաբրիելյանն իր ընկերն է, իրենց միջև թշնամանք չկա։
Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը, թույլատրելի համարել Արմեն Սամվելի Գաբրիելյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը և որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը փոխարինել տնային կալանքով և դրան համակցված այլ խափանման միջոցների միաժամանակյա կիրառմամբ, գրավի չափը սահմանելով երկուսից չորս միլիոն ՀՀ դրամը։

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել հետևյալ հարցին. հիմնավոր են արդյո՞ք Արմեն Սամվելի Գաբրիելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները:
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1.Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը (…)»։
ՀՀ վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԱՐԴ/0181/01/23 քրեական գործով 2025 թվականի փետրվարի 28-ի որոշմամբ արձանագրել է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ Արմեն Գաբրիելյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ բացակայում է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը:
Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով հիմնավոր կասկածի բացակայության մասին Բողոքաբերի փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է, որ նշված հարցերը առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը և ըստ այդմ՝ դուրս են դատավարական տվյալ փուլի խնդիրների շրջանակներից, քանի որ այս փուլում դրանց գնահատումը կարող է կանխորոշիչ դեր ունենալ գործն ըստ էության քննության առնող դատարանի հետագա եզրահանգումների համար, ինչն անթույլատրելի է։
Վահագն Պողոսյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին»:
Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Ալեքսեյ Գոմցյանի վերաբերյալ թիվ ՀԿԴ/0015/01/22 գործով 2022 թվականի դեկտեմբերի 9-ի որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ ընդհուպ մինչև մինչդատական վարույթի ավարտը և գործը դատաքննության փուլում գտնվելն ինքնին բավարար չեն հետևության հանգելու առ այն, որ նվազել կամ վերացել է քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը։
Անդրադառնալով կալանավորման շարունակական կիրառման հիմքերի բացակայության վերաբերյալ Բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքներում բերված փաստարկներին և գնահատման ենթարկելով գործի նյութերը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործի նյութերում առկա են համապատասխան տեղեկություններ և փաստեր, որոնք թույլ են տալիս հիմնավորված ենթադրություն կատարել այն մասին, որ դեռևս պահպանվում է ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը և այն կանխել հնարավոր է միայն վերջինիս ազատության իրավունքի սահմանափակմամբ։ Մասնավորապես՝ վարույթի մասնակիցների նկատմամբ անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով գործի քննությանը խոչընդոտելու, հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու հավանականությունը դեռևս շարունակում են առկա լինել։
Նշյալ եզրահանգման համար Վերաքննիչ դատարանը կարևորում է մեղադրյալին մեղսագրվող արարքների բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակն ու հանգամանքերը, նպատակը, սպասվող պատժի խստությունը, որպիսի տվյալները, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, էականորեն բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը։
Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է հետևյալ հանգամանքները՝
- մեղադրյալ Արմեն Գաբրիելյանին վերագրվող հանցագործությունների բնույթը, վտանգավորության աստիճանը և ակնկալվող պատժի խստությունը, մասնավորապես, նրան, ի թիվս այլնի, մեղսագրվում է մարդու կյանքի դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցագործության կատարման փորձ, որի համար պատիժ է նախատեսված բացառապես ազատազրկման ձևով՝ ութից հասնհինգ տարի ժամկետով։ Այսինքն՝ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկն ինքնին թաքնված է նաև մեղսագրվող արարքի հանրային վտանգավորության բնորոշման գաղափարում,
- մեղսագրված արարքի կատարումից հետո դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ դեպքի վայրից փախուստի դիմելու հանգամանքը,
- մեկ այլ քրեական գործով ունենալով մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ և իր նկատմամբ անազատության հետ չկապված խափանման միջոց ընտված լինելու պայմաններում Ա.Գաբրիելյանին մեղսագրվել է նոր հանցավոր արարքների կատարում /որոնցից մեկը նույնասեռ/։
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալ հանգամանքները, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և իրավական դիրքորոշումների համակցությամբ հաշվի առնելով քրեական գործի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Արմեն Գաբրիելյանի ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումները, նրան վերագրվող արարքների բնույթն ու կալանքի համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի քննության տվյալ փուլում կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոցով ողջամտորեն հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով վերջինիս ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, վիճարկվող որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Արմեն Գաբրիելյանի Օ.Առաքելյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Արմեն Սամվելի Գաբրիելյանի պաշտպան Օ.Առաքելյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ թիվ ԵԴ1/2955/01/24 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ