ԵԴ1/2816/01/24
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ


«09» փետրվարի 2026թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)՝

Նախագահությամբ՝ Մ.ԱՐԶՈւՄԱՆՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ Մ.ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
Ա․ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող Հ․ՍԱՖԱՐՅԱՆԻ
Ս․ԱԴԱՄՅԱՆԻ
Ա․ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ
պաշտպան Գ․ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ
թարգմանիչներ Գ․ՄԻՐԶՈՅԱՆԻ
Լ․ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ
մեղադրյալ Ա․ՍԱՐՈՅԱՆԻ


դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արթուր Նորիկի Սարոյանի (անձնական տվյալներ)՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով, խափանման միջոց է կիրառվել գրավը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2023 թվականի օգոստոսի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժնի քննիչ Հ․Մարտիրոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 92238923 քրեական վարույթը։
2023 թվականի նոյեմբերի 7-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2023 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժնի քննիչ Հ․Մարտիրոսյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց բացակայելու արգելքը կիրառելու մասին։
2023 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին՝ մեղադրյալի քննությունից խուսափելու հիմքով։
2024 թվականի հունվարի 11-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսելու մասին։
2024 թվականի հունվարի 19-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը երկու ամսով կասեցնելու մասին՝ մինչև նշանակված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը ստանալը։
2024 թվականի մարտի 11-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը ևս երկու ամսով կասեցնելու մասին՝ մինչև նշանակված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը ստանալը։
2024 թվականի մարտի 22-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսելու մասին։
2024 թվականի ապրիլի 4-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը երկու ամսով կասեցնելու մասին՝ մինչև նշանակված լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը ստանալը։
2024 թվականի մայիսի 30-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը 27 օր ժամանակով կասեցնելու մասին՝ մինչև նշանակված լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը ստանալը։
2024 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ս․Ադամյանը որոշում է կայացրել թիվ 92238923 քրեական վարույթով Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը մեկ ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին։
2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ին թիվ 92238923 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան, որին շնորհվել է ԵԴ1/2816/01/24 համարը։
2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ին թիվ ԵԴ1/2816/01/24 քրեական գործը հանձնվել է դատավոր Մ․Արզումանյանին։
2024 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մ.Արզումանյանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/2816/01/24 քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու վերաբերյալ։
2025 թվականի փետրվարի 26-ին Դատարանը որոշում է կայացրել մեղադրյալ Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, փոխելու և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց 10․000.000 (տասը միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավը կիրառելու մասին։

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն հանրորեն վտանգավոր արարքի կատարման համար, որ նա, հաշվառված լինելով ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունում, ենթակա է եղել զորակոչման 2023 թվականի ամառային զորակոչին, սակայն մինչև զորակոչի ավարտը՝ 2023 թվականի հուլիսի 31-ը ներառյալ, չի ներկայացել տարածքային ստորաբաժանում և խախտելով «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները՝ խուսափել է հայտարարված պարտադիր զինվորական ծառայության 2023 թվականի ամառային զորակոչից՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում:

Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
- Դատաբժշկական հանձնաժողովային փորձաքննության թիվ 29/հձ եզրակացությունը, որի հետևություններ բաժնի համաձայն՝ փորձաքննությանը ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի համաձայն՝ սույն փորձաքննության ընթացքում Արթուր Նորիկի Սարոյանի կողմից ներկայացված գանգատների, վերհուշական /անամնեստիկ/, օբյեկտիվ քննության և ստացիոնար պայմաններում իրականացված հետազոտությունների արդյունքների՝ առկա է ախտորոշում՝ «Երիկամի կիստաներ (Bosniak1): /Ըստ 09.02.2024թ.-ի ՀՇ-ի՝ աջ – երիկամի հյուսվածքում բազմաթիվ մինչև 11մմ տրամագծով կիստաներ, քարեր չեն հայտնաբերվել։ Ձախ երիկամի հյուսվածքում՝ բազմաթիվ մինչև 8,8մմ տրամագծով կիստաներ, բաժակ ավազանային համակարգի լայնացման ՀՇ-նշաններ չեն հայտնաբերվել, քարեր չեն հայտնաբերվել։ Լյարդի S5 սեգմենտում՝ եզակի կալցիֆիկատ/»: Որոշել ախտորոշման մեջ արտացոլված ախտաբանության առաջացման վաղեմությունը ստույգ հնարավոր չէ համապատասխան գիտականորեն հիմնավորված մեթոդիկաների բացակայության պատճառով: Նշված ախտաբանությունը կարող է չդրսևորվել որևէ բնորոշ գանգատներով, սակայն որոշ դեպքերում՝ կարող է դրսևորվել արյունամիզությամբ, գոտկային շրջաններում ցավերի առկայությամբ և այլն:
- Դատաբժշկական հանձնաժողովային լրացուցիչ փորձաքննության թիվ 222/հձ/լ եզրակացությունը, որի հետևություններ բաժնի համաձայն՝ Արթուր Նորիկի Սարոյանի վերաբերյալ փորձաքննության ընթացքում ստացիոնար պայմաններում իրականացված հետազոտության արդյունքներով առկա են ախտաբանություններ՝ «երիկամներում հայտնաբերվել են պարենքիմատոզ տեղակայման հասարակ կիստաներ՝ Բոսնիակ I /առաջին/: Աջից թվով 4 կիստաներ՝ վերին սեգմենտում՝ 4,8*3,9մմ, միջին սեգմենտում՝ 6,7*6,5մմ, 4,8*5,2մմ և 154*11մմ չափսերի /աքսիալ հատույթում/: Ձախից թվով 2 կիստաներ՝ վերին սեգմենտում՝ 8,2*8,1մմ և միջին սեգմենտում՝ 6,4*6,7մմ չափսերի /աքսիալ հատույթում/»: Որոշել վերոհիշյալ ախտաբանությունների առաջացման վաղեմությունը ստույգ հնարավոր չէ համապատասխան գիտականորեն հիմնավորված մեթոդիկաների բացակայության պատճառով:
- ՀՀ ՊՆ կենտրոնական ռազմաբժշկական փորձաքննական կենտրոնի պետի գրությունը, համաձայն որի՝ ԿՌԲՓԿ-ում ուսումնասիրվել է Արթուր Նորիկի Սարոյանի վերաբերյալ հանձնաժողովային փորձագետի թիվ 222/ձլ եզրակացության պատճենը, որի հետևություններ բաժնում Ա.Սարոյանի մոտ ախտորոշվել է «Երիկամներում հայտնաբերվել են պարենքիմատող տեղակայման հասարակ կիստաներ` Բոսնիակ I /առաջին/: Աջից թվով 4 կիստաներ՝ վերին սեգմենտում՝ 4,8*3,9մմ, միջին սեգմենտում՝ 6,7*6,5մմ, 4,8*5,2մմ և 154*11մմ չափսերի /աքսիալ հատույթում/: Ձախից թվով 2 կիստաներ՝ վերին սեգմենտում՝ 8,2*8,1մմ և միջին սեգմենտում՝ 6,4*6,7մմ չափսերի /աքսիալ հատույթում/»: Հայտնվում է կարծիք առ այն, որ Ա.Սարոյանի վերաբերյալ հանձնաժողովային փորձագետի թիվ 222/հձ/լ եզրակացության հետևություններ բաժնում առկա ախտորոշումով ինչպես 2023 թվականի ամառային զորակոչին, այնպես էլ հաջորդող զորակոչերին և ներկայումս փորձաքննվելիս կհամապատասխանի ՀՀ կառավարության 12.04.2018թ.-ի N 404-Ն /22.12.2022թ. N 2053-Ն փոփոխություններ/ որոշման 54 Գ հոդվածի պահանջներին, որը նախատեսում է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար:
- Փաստաթղթերի զննում կատարելու մասին 2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննվել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունից ստացված հաղորդումը, համաձայն որի՝ Արթուր Նորիկի Սարոյանը ՀՀ կառավարության 2018 թվականի նոյեմբերի 08-ի թիվ 1269-Ն որոշման պահանջների համաձայն՝ 21.04.2023թ. հաշվառվել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունում և ուղարկվել է ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանում պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչի հարցը լուծելու համար, ներկայացել է տարածքային ստորաբաժանում, ուղեգրվել է պոլիկլինիկական հետազոտություններ անցնելու և ենթակա է եղել զորակոչման 2023թ. ամառային զորակոչին, այնուհետև բժշկական փորձաքննության չի ներկայացել։
Արթուր Նորիկի Սարոյանի զորակոչիկի քարտի պատճենը, համաձայն որի՝ նա հաշվառված է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունում։
Արթուր Նորիկի Սարոյանի կողմից ստորագրված երդման տեքստի պատճենը, համաձայն որի՝ Արթուր Սարոյանը դարձել է ՀՀ քաղաքացի։
ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության անձնագրային և վիզաների վարչությունից ստացված գրությունը, համաձայն որի՝ Արթուր Նորիկի Սարոյանին շնորհվել է ՀՀ քաղաքացիություն, սակայն վերջինս ՀՀ քաղաքացու անձնագրով չի փաստաթղթավորվել։
Ա.Սարոյանին տրված պարտավորագրի պատճենը, համաձայն որի՝ նա 27.04.2023թ. պետք է ներկայանա ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանում։
ՀՀ ՊՆ ԿՌԲՓԿ-ից ստացված գրությունը, համաձայն որի՝ Ա.Սարոյանի վերաբերյալ հանձնաժողովային փորձագետի թիվ 222/հ/լ եզրակացության հետևությունների բաժնում առկա ախտորոշումով ինչպես 2023թ. ամառային զորակոչին, այնպես էլ հաջորդող զորակոչերին և ներկայումս՝ փորձաքննվելիս կհամապատասխանի ՀՀ կառավարության 12.04.2018թ. թիվ 404-Ն որոշման 54-րդ հոդվածի գ կետի պահանջներին, որը նախատեսում է սահմանափակումով պիտանի զինվորական ծառայության համար։
ՍԷԿՏ տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Արթուր Նորիկի Սարոյանը 06.10.2023թ. «Զվարթնոց» սահմանային անցակետով մուտք է գործել ՀՀ տարածք։
- Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին 2024 թվականի սեպեմբերի 27-ի որոշումը, համաձայն որի՝ ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունից ստացված հաղորդումը, Արթուր Նորիկի Սարոյանի զորակոչիկի քարտի պատճենը, Արթուր Նորիկի Սարոյանի կողմից ստորագրված երդման տեքստի պատճենը, ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության անձնագրային և վիզաների վարչությունից ստացված գրությունը, Ա.Սարոյանին տրված պարտավորագրի պատճենը, ՀՀ ՊՆ ԿՌԲՖԿ-ից ստացված գրությունը, ՍԷԿՏ տեղեկանքը ճանաչվել են որպես արտավարութային փաստաթուղթ
- Վկա Վարդան Ասատրյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2023 թվականին Արթուր Սարոյանի կողմից զինկոմիսարիատում հաշվառվելու դիմում է ներկայացվել, ով 2023 թվականին հաշվառվել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունում, որտեղից ուղարկվել է թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանում՝ պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչի հարցը լուծելու համար՝ համաձայն Կառավարության 1269-Ն որոշման։ Քանի որ Արթուր Սարոյանը հանդիսացել է ՀՀ-ում մշտական բնակության վայր չունեցող, նրա զինվորական հաշվառումը իրականացրել է ՀՀ զինվորական կոմիսարիատը։ 21․04․2023թ․ Արթուր Սարոյանը հաշվառվել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունում, ուղեգրվել է պոլիկլինիկա՝ հետազոտություններ անցնելու, և ստորագրել է պարտավորագիր՝ 27․04․2023թ․ թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանում ներկայանալու մասին, սակայն Արթուր Սարոյանը նշված օրը չի ներկայացել փորձաքննության։ Հայտնեց, որ պարտավորագիրը քաղաքացին է գրում, ինքը չի լրացնում։ Երբ Ա․Սարոյանը ներկայացել է, տեղեկացել է, որ ենթակա է զորակոչի, որի մասին նախազգուշացվել է։ Անձը պետք է ներկայանա, որ որոշվի նրա առողջական վիճակը, եթե պիտանի է ճանաչվում զինվորական ծառայության համար, ապա ծանուցագիր են տալիս, որում նշվում է, որ այսինչ օրը մեկնում ես զինվորական ծառայության։ Իսկ Ա․Սարոյանը գնացել և այլևս չի ներկայացել։ Իրենց մոտ հաշվառվում են այն քաղաքացիները, ովքեր մշտական բնակության վայր չունեն ՀՀ-ում, իսկ պարտավորագիրը ստորագրում են, որպեսզի փորձաքննվեն։ Եղել է դեպք, որ անձնագրի համար դիմելուց մի քանի ամիս անց են ներկայացել հաշվառման կանգնելու։ Եթե քաղաքացին հայերեն չգիտի, գիտի ռուսերեն, ապա իրենց աշխատակիցը ռուսերենով բացատրում է զորակոչային միջոցառումներին ներկայանալու պարտավորության մասին։
- Մեղադրյալ Արթուր Սարոյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ծնվել է 1996 թվականի հուլիսի 10-ին ՌԴ Օմսկ քաղաքում, միջնակարգ կրթություն ստացել է ՌԴ-ում, իսկ լիարժեք կրթություն ստացել է Եվրոպայում: Ամբողջ գիտակից կյանքը ապրել է ՌԴ-ում, 2022 թվականին եկել է Հայաստան՝ եղբոր հարսանիքի հետ կապված: Տեղեկացել է, որ տարբեր ազգությունների մարդիկ ստանում են ՀՀ քաղաքացու անձնագիր, ուստի ինքն էլ է որոշել, որ որպես հայ հետագայում իր կյանքը պետք է կապի Հայաստանի հետ, ուստի նույնպես որոշել է ստանալ անձնագիր և թղթերը ներկայացրել է քաղաքացիության համար։ Ներկայացել է ՀՀ անձնագրային բաժին, թղթերը ներկայացրել է քաղաքացիություն ստանալու համար և դրանից հետո որոշ ժամանակ անց իրեն հաղորդագրություն է եկել, որ իր անձնագիրը պատրաստ է և կարող է ստանալ։ Ինքը գնացել է անձնագրային բաժին, որտեղ իրեն բացատրել են, որ պետք է գնա Բաբայան փողոցի վրա գտնվող զինկոմիսարիատ՝ անձնագիրը ստանալու հետագա գործընթացի համար։ Երբ անձնագրայինից դուրս է եկել, անհապաղ գնացել է զինկոմիսարիատ, երբ գնացել է զինկոմիսարիատ, հանդիպել է աշխատակիցներին, բացատրել, որ այնտեղ է գտնվում անձնագիրը ստանալու համար։ Աշխատակիցները վերցրել են իր փաստաթղթերը, որոշ ժամանակ անց վերադարձել են ձեռքներին մի քանի փաստաթուղթ և խնդրել են որպեսզի ստորագրի, ինքն էլ ստորագրել է։ Հայերեն լեզվին չի տիրապետում, չի կարող կարդալ, գրել, բոլոր փաստաթղթերը, որոնք ստորագրել է, ստորագրել է ռուսերեն լեզվով, ստորագրել է այնտեղ, որտեղ նշել էին, որ պետք է ստորագրի: Ինքը վստահ է եղել, որ դա անձնագիրը ստանալու գործընթացի մի մասն է։ Դրանից հետո դուրս է եկել զինկոմիսարիատից՝ վստահ լինելով, որ մի քանի օրից իրեն կզանգահարեն։ Սպասել է, որ կկանչեն անձնագիրը ստանալու, սակայն ոչ ոք չի կանչել իրեն, այդ գործընթացն արդեն ձգվում էր և ինքն աշխատանքի հետ կապված պարտականություններ ուներ Ռուսաստանում, վերադարձել է Ռուսաստան, կատարել իր աշխատանքային պարտականությունները, այնուհետև վերադարձել է Հայաստան՝ կարծելով, որ կավարտի անձնագիր ստանալու գործընթացը։ Նոր տարին էր մոտենում, և ինքը պապիկի հետ ցանկանում էր Նոր տարին դիմավորել Ռուսաստանում և օդանավակայանում իմացել է, որ ՀՀ-ում գտնվում է հետախուզման մեջ։ Գնացել է քննիչի մոտ, որպեսզի ավելի մանրամասն իմանա այդ մասին, և այնտեղ իմացել է, որ պարտավոր էր ներկայանալ զինվորական ծառայության, սակայն ինքը տեղեկացված չէր, չի իմացել այդ մասին, այսինքն ինքը միտումնավոր չի խուսափել։ Եթե իրեն մանրամասն բացատրեին, որ ՀՀ քաղաքացի լինելով ունի պարտականություններ, ինքն այդ պարտականություններն անպայման կաներ։ Եթե միտումնավոր խուսափելու մտադրություն ունենար, ապա չէր վերադառնա իր ծնողների երկիր, սակայն ինքը նման դիտավորություն չի ունեցել։ Զինկոմիսարիատում իրեն շատ քիչ բան են ասել։ Իրեն չեն բացատրել, որ պատասխանատվության կենթարկվի չներկայանալու դեպքում։ Եթե իրեն բացատրեին այն լեզվով, որը ինքը հասկանում է, ապա նա կտեղեկանար, սակայն նրանք խոսում էին գրական հայերենով, որն իրեն հասու չէ։ Ինքը մտածում էր, որ շարունակում է անձնագրի ստացման գործընթացը։ Հայերեն լեզվով չի կարող ընդհանրապես գրել, ռուսերեն լեզվով գրված փաստաթուղթը հնարավոր է, որ ինքն է գրել, եթե տեսնի, կարող է ասել։ Հայերեն շատ քիչ է հասկանում, ինչի մասին տեղեկացրել է նաև զինկոմիսարիատի աշխատակցին:
- Հրապարակվեց մեղադրյալ Արթուր Սարոյանի նախաքննական ցուցմունքը, համաձայն որի՝ Ա․Սարոյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ներկայացված մեղադրանքի կապակցությամբ չի ընդունում մեղքը։ 2023 թվականի ամառային զորակոչի ընթացքում՝ 2023 թվականի հունվարից մայիս ամիսը եղել է ՀՀ-ում, իսկ աշխատանքի բերումով մայիսից գտնվել է ՌԴ-ում, այնուհետև 2023 թվականի հոկտեմբերին կրկին վերադարձել է ՀՀ: Զինվորական ծառայությունից խուսափելու նպատակ չի հետապնդել: Ներկայումս ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմին: Հայտնել է, որ ունի առողջական խնդիրներ՝ երիկամաքարային հիվանդության հետ կապված, որով ՌԴ-ում ազատվել է զինվորական ծառայությունից, որի կապակցությամբ ունի բժշկական փաստաթուղթ, որը ներկայացրեց: Ավելացրեց, որ հստակ չի պատկերացրել, թե ինչ կոնկրետ ժամկետներում պետք է ներկայանա ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային ծառայություն, տվյալ պահին կարծել է, որ ինքը հանդիսանում է ՌԴ քաղաքացի, բացի այդ՝ ՌԴ-ում իր առողջական խնդրով, որ ինքը ոչ պիտանի է ճանաչվել զինվորական ածառայության համար և ազատվել է ծառայությունից և կարծել է, որ այլևս ենթակա չէ ծառայության: Ունի մշտական բնակության վայր, որը հանդիսանում է վերը նշված հասցեն՝ ՀՀ, ք.Երևան, Հյուսիսային պողոտա 6 տուն, 49 բնակարան: Նշել է, նաև, որ քանի որ ինքը որոշ չափով հասկանում է միայն հայերեն բանավոր լեզուն, իսկ գրավոր լեզվին չի տիրապետում, հստակ չի պատկերացրել, թե ինչ փաստաթղթեր է ստորագրել ԱՎՎ-ում և զինկոմիսարիատում, իսկ զինկոմիսարիատ ներկայանալու ծանուցում չի ստացել։

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցները.
Դատարան է ներկայացվել Արթուր Սարոյանի դիմումը՝ հայերեն պատշաճ թարգմանությամբ, համաձայն որի՝ իր պաշտպան, փաստաբան Գևորգ Գևորգյանի կողմից իրեն պարզաբանվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 345-րդ հոդվածով սահմանված կարգով լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում քննարկման ենթակա հարցերը, որոնց կապակցությամբ որևէ միջնորդություն կամ հայտարարություն չունի։ Բացի այդ, հայտնել է, որ հրաժարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ հոդվածով նախատեսված հատուցում ստանալու իր իրավունքից և արդարացված մեղադրյալի այլ իրավունքներից։
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում պաշտպանը հայտնեց, որ արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի հետ կապված որևէ փոխհատուցման կամ այլ բնույթի պահանջ չունեն։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները.
Հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցներն ու փաստաթղթերը, համադրելով դրանք քրեական գործի հիմնական դատալսումներում հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից` Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք: (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (...):
2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան:(...)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 103-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ապացույցները հավաքվում են քրեական վարույթի ընթացքում՝ սույն օրենսգրքով նախատեսված ապացուցողական գործողությունների կատարման միջոցով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում և կարգով` օտարերկրյա իրավասու մարմինների կողմից համապատասխան գործողությունների կատարման միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում: Մասնավորապես` վկայակոչված որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(...) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները`
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը):
Վերահաստատելով և զարգացնելով վերոհիշյալ որոշմամբ մեջբերված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(...) «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
«1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն` որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով` քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև` դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(...) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (...)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ.
«(...) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (...)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի` որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման: Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին: Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
-աղբյուրի օրինականություն` ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
-ձեռքբերման միջոցների օրինականություն` պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
-դատավարական ձևակերպում` ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
-լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից:
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով` ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ` բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս` դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն` «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»:
(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (...):
Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած:» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 30-33-րդ կետերը):
Վերոգրյալ իրավանորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ: Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է: Ապացուցման գործընթացի առաջին տարրն ապացույցներ հավաքելն է: Քրեական վարույթի ընթացքում ապացույցները հավաքվում են երկու եղանակով՝ ապացուցողական գործողությունների կատարման միջոցով և Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում և կարգով՝ օտարերկրյա իրավասու մարմինների կողմից համապատասխան գործողությունների կատարման միջոցով: Օրենսգիրքն ապացույցի ստուգման հասկացության մեջ, ստուգման ավանդական եղանակների (ապացույցների համադրում, նոր ապացույցների հավաքում, ապացույցի ստացման աղբյուրի վերհանում) շարքում ներառել է նաև ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծությունը: Քրեական դատավարության օրենսգրքով ապացույցի ձևին ներկայացվող պահանջներին ապացույցի համապատասխանության ստուգման արդյունքում վարույթն իրականացնող մարմինը հավաստիանում է, որ պահպանված են ապացույցի արժանահավատության ապահովմանն ու ապացուցողական գործողության մասնակցի իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված՝ օրենսգրքով առանձին ապացույցների ձևին ներկայացվող պահանջները: Ինչ վերաբերում է ապացույցների գնահատմանը, այն կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) վարույթն իրականացնող մարմինը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով:
Ընդհանրացնելով մեջբերված իրավական դիրքորոշումները` դատարանը փաստում է, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից: Միաժամանակ, դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում: Ավելին՝ մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի: Կասկածները համարվում են չփարատված, եթե դրանք շարունակում են մնալ, երբ քրեական գործի բոլոր հանգամանքները հետազոտվում են լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի, քրեադատավարական ապացուցման բոլոր միջոցներով: Կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելը նշանակում է, որ հանցագործության դեպքի, դրանում մեղադրյալի մասնակցության, մեղադրյալին մերկացնող, նրա պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներն ապացուցող փաստերը ճանաչվում են գոյություն չունեցող և հակառակը՝ մեղադրյալի մեղավորությունը կասկածի տակ դնող, նրան արդարացնող կամ մեղմացնող հանգամանքները ճանաչվում են հաստատված, եթե դրանց գոյությունն արժանահավատորեն հերքված չէ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Պարտադիր զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հայտարարված զորակոչից խուսափելը՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից վեց տարի ժամկետով»:
Քննարկվող հանցակազմը դասվում է կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին: Պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից խուսափելու օբյեկտ են հանդիսանում ՀՀ զինված ուժերի համալրման ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է, ի թիվս այլնի, պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից խուսափելու ձևով՝ այդ զորակոչից տարկետում ստանալու կամ ծառայությունից ազատվելու՝ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերի բացակայության դեպքում: Քննարկվող հանցագործության օբյեկտիվ կողմը կատարվում է անգործությամբ (ծանրացնող հանգամանքներում հանցանքը կարող է կատարվել նաև ակտիվ գործողություններով): Մասնավորապես, պարտադիր զինվորական ծառայության ենթակա անձն այդ ծառայությանը զորակոչվելուց խուսափելու նպատակով, առանց հարգելի պատճառների չի ներկայանում իր հաշվառման վայրի զինվորական կոմիսարիատ: Հանցանքն ավարտված է համարվում օրենքով սահմանված կարգով հայտարարված հերթական զորակոչի ժամկետն անցնելու պահին: Քննարկվող հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, հանցավորը գիտակցում է, որ իր գործողություններով (անգործությամբ) խուսափում է պարտադիր զինվորական ծառայության հերթական զորակոչից և ցանկանում է դա: Հանցագործության սուբյեկտ կարող է լինել բացառապես պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայության ենթակա անձը:
Սույն գործում առկա փաստերի համաձայն.
Մեղադրյալ Արթուր Սարոյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում, ի թիվս այլնի, հայտնել է, որ ծնվել է ՌԴ Օմսկ քաղաքում 1996 թվականի հուլիսի 10-ին, միջնակարգ կրթությունը ստացել է ՌԴ-ում, իսկ լիարժեք կրթություն ստացել է Եվրոպայում, ամբողջ գիտակից կյանքը ապրել է ՌԴ-ում։ Ներկայացել է ՀՀ անձնագրային բաժին, թղթերը ներկայացրել է քաղաքացիություն ստանալու համար և դրանից հետո որոշ ժամանակ անց իրեն հաղորդագրություն է եկել, որ իր անձնագիրը պատրաստ է և կարող է ստանալ։ Ինքը գնացել է անձնագրային բաժին, որտեղ իրեն բացատրել են, որ պետք է գնա Բաբայան փողոցի վրա գտնվող զինկոմիսարիատ՝ անձնագիրը ստանալու հետագա գործընթացի համար։ Երբ անձնագրայինից դուրս է եկել, անհապաղ գնացել է զինկոմիսարիատ, երբ գնացել է զինկոմիսարիատ, հանդիպել է աշխատակիցներին, բացատրել, որ այնտեղ է գտնվում անձնագիրը ստանալու համար։ Աշխատակիցները վերցրել են իր փաստաթղթերը, որոշ ժամանակ անց վերադարձել են ձեռքներին մի քանի փաստաթուղթ և խնդրել են որպեսզի ստորագրի, ինքն էլ ստորագրել է։ Հայերեն լեզվին չի տիրապետում, չի կարող կարդալ, գրել, բոլոր փաստաթղթերը, որոնք ստորագրել է, ստորագրել է ռուսերեն լեզվով, ստորագրել է այնտեղ, որտեղ նշել էին, որ պետք է ստորագրի, վստահ էր, որ դա անձնագիրը ստանալու գործընթացի մի մասն է։ Դրանից հետո դուրս է եկել զինկոմիսարիատից՝ վստահ լինելով, որ մի քանի օրից իրեն կզանգահարեն։ Սպասել է, որ կկանչեն անձնագիրը ստանալու, սակայն ոչ ոք չի կանչել իրեն, այդ գործընթացն արդեն ձգվում էր և ինքն աշխատանքի հետ կապված պարտականություններ ուներ Ռուսաստանում, վերադարձել է Ռուսաստան, կատարել իր աշխատանքային պարտականությունները և վերադարձել է Հայաստան, կարծելով, որ կավարտի անձնագիր ստանալու գործընթացը։ Եթե իրեն մանրամասն բացատրեին, որ ՀՀ քաղաքացի լինելով ունի պարտականություններ, ինքն այդ պարտականություններն անպայման կաներ։ Եթե միտումնավոր խուսափելու մտադրություն ունենար, ապա չէր վերադառնա իր ծնողների երկիր, սակայն ինքը նման դիտավորություն չի ունեցել։ Զինկոմիսարիատում իրեն շատ քիչ բան են ասել։ Իրեն չեն բացատրել, որ պատասխանատվության կենթարկվի չներկայանալու դեպքում։ Եթե իրեն բացատրեին այն լեզվով, որը ինքը հասկանում է, ապա նա կտեղեկանար, սակայն նրանք խոսում էին գրական հայերենով, որն իրեն հասու չէ։ Ինքը մտածում էր, որ շարունակում է անձնագրի ստացման գործընթացը։ Հայերեն լեզվով չի կարող ընդհանրապես գրել, ռուսերեն լեզվով գրված փաստաթուղթը հնարավոր է, որ ինքն է գրել, եթե տեսնի, կարող է ասել։ Հայերեն շատ քիչ է հասկանում, ինչի մասին հայտնել է նաև Զինկոմիսարիատի աշխատակցին:
Վկա Վարդան Ասատրյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում հայտնել է, որ 2023 թվականին Արթուր Սարոյանի կողմից զինկոմիսարիատում հաշվառվելու դիմում է ներկայացվել, 2023 թվականին հաշվառվել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունում, որտեղից ուղարկվել է թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանում՝ պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչի հարցը լուծելու համար՝ համաձայն Կառավարության 1269-Ն որոշման։ 21․04․2023թ․ Արթուր Սարոյանը հաշվառվել է ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունում, ուղեգրվել է պոլիկլինիկա՝ հետազոտություններ անցնելու, և ստորագրել է պարտավորագիր՝ 27․04․2023թ․ թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանում ներկայանալու մասին, սակայն Արթուր Սարոյանը նշված օրը չի ներկայացել փորձաքննության։ Պարտավորագիրը քաղաքացին է գրում, ինքը չի լրացնում։ Երբ Ա․Սարոյանը ներկայացել է, տեղեկացել է, որ ենթակա է զորակոչի, նախազգուշացվել է։ Անձը պետք է ներկայանա, որ որոշվի նրա առողջական վիճակը, եթե պիտանի է ճանաչվում զինվորական ծառայության համար, ապա ծանուցագիր են տալիս, որում նշվում է, որ այսինչ օրը մեկնում ես զինվորական ծառայության։ Իսկ Ա․Սարոյանը գնացել և այլևս չի ներկայացել։ Պարտավորագիրը ստորագրում են, որ փորձաքննվեն։ Եթե քաղաքացին հայերեն չգիտի, գիտի ռուսերեն, ապա իրենց աշխատակիցը ռուսերենով բացատրում է զորակոչային միջոցառումներին ներկայանալու պարտավորության մասին։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են նաև Ա.Սարոյանի կողմից 21․04․2023թ․ ստորագրված, հայերեն լեզվով տպագիր պարտավորագիրը, որում ձեռագիր լրացված է Արթուր Սարոյանի անձնական տվյալները՝ հայերեն լեզվով, համաձայն որի՝ Ա․Սարոյանը 27.04.2023թ. պարտավորվել է ներկայանալ ՀՀ ՊՆ Զ և ԶՀԾ Երևանի թիվ 2 տարածքային ստորաբաժանում, և ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայության պետին ուղղված, Ա․Սարոյանի կողմից 21․04․2023թ․ ստորագրված, հայերեն լեզվով տպագիր դիմումը՝ ծառայությունում հաշվառվելու վերաբերյալ, որում լրացված են Արթուր Սարոյանի անձնական տվյալները՝ ռուսերեն լեզվով, նշված է նաև հասցե, հեռախոսահամար և էլեկտրոնային փոստի հասցե։
Վերոգրյալ չափանիշների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հնարավոր չէ հետևության հանգել առ այն, որ մեղադրյալ Արթուր Սարոյանը գիտակցել է, որ իր անգործությամբ խուսափում է պարտադիր զինվորական ծառայության հերթական զորակոչից և ցանկացել է դա: Մասնավորապես, Դատարանի գնահատմամբ, նկատի ունենալով, որ Արթուր Սարոյանը ընդհանրապես չի տիրապետում հայերեն գրավոր լեզվին, իսկ հայերեն բանավոր լեզուն հասկանում է ոչ ամբողջությամբ, սույն գործով չի ձևավորվել վերաբերելի, թույլատրելի և հավաստի ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որը կապահովի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված կոնկրետ հանցանքի, մասնավորապես՝ այդ հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի հատկանիշների ապացուցվածության վերաբերյալ մեղադրանքի կողմի հետևությունների արժանահավատությունը: Ներկայացված ապացույցները թույլ չեն տալիս Դատարանին «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշով, այսինքն փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցությամբ, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, հաստատված համարելու այն հանգամանքը, որ Արթուր Սարոյանը նախ պատշաճ կերպով ծանուցվել է պարտադիր զինվորական ծառայության անցնելու պարտականության մասին, և հետևաբար նաև՝ պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից խուսափելու դիտավորություն է ունեցել։ Թեև Ա.Սարոյանի կողմից 2023 թվականի ապրիլի 21-ին ստորագրվել է «պարտավորագիր» վերտառությամբ հայերեն լեզվով տպագիր կազմված փաստաթուղթը, որում Ա․Սարոյանի անձնական տվյալները ևս լրացված են հայերեն լեզվով, սակայն Դատարանի մոտ առկա են չփարատված կասկածներ այն մասին, որ Ա․Սարոյանին իրեն հասկանալի լեզվով բացատրվել է փաստաթղթի բովանդակությունը: Նման կասկած է հարուցում նաև այն հանգամանքը, որ Ա․Սարոյանի կողմից ծառայությունում հաշվառվելու վերաբերյալ 21․04․2023թ․ ստորագրված, հայերեն լեզվով տպագիր դիմումում Արթուր Սարոյանի անձնական տվյալները լրացված են ռուսերեն լեզվով։ Ինչ վերաբերում է վկա Վ․Ասատրյանի հայտնած այն հանգամանքին, որ եթե քաղաքացին հայերեն չգիտի, գիտի ռուսերեն, ապա իրենց աշխատակիցը ռուսերեն լեզվով բացատրում է զորակոչային միջոցառումներին ներկայանալու պարտավորության մասին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ նշված պնդումը բավարար չի կարող համարվել Ա․Սարոյանի՝ իրեն մեղսագրվող արարքը կատարելու դիտավորություն ունենալու հանգամանքը հաստատված համարելու համար, քանի որ նշվածը չի հիմնավորվում այլ փաստական տվյալով կամ այդպիսի տվյալների համակցությամբ։ Բացի այդ, Դատարանի գնահատմամբ անձի վրա իրավաչափորեն պարտականություն դնող ակտը, որի չկատարումը կարող է հանգեցնել օրենքով նախաեսված պատասխանատվության, այդ թվում նաև՝ քրեական պատասխանատվության, պետք է ավելի մատչելի և հասանելի կերպով հասու դարձվի դրա հասցեատիրոջը, որպիսի հանգամանքը սույն քրեական գործի դատաքննությամբ չի հաստատվում:
Այլ կերպ ասած՝ սույն գործով ապացույցների անհրաժեշտ և բավարար համակցություն ձեռք չի բերվել, որպեսզի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշները կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք Դատարանը հաստատված համարի այն խորությամբ և աստիճանի, որ կասկած չմնա դրանց ապացուցվածության վերաբերյալ, իսկ Դատարանին ներկայացված ապացույցներով այդ հանգամանքների ապացուցվածությունը խիստ կասկած է հարուցում: Այսինքն, առկա է չփարատված կասկած Արթուր Սարոյանի կողմից պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից խուսափելու դիտավորություն ունենալու վերաբերյալ, որը պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի: Անձի մեղավորության հարցը լուծելիս հետազոտված ապացույցները պետք է այնպիսի ծավալ կազմեն, որոնք կչեզոքացնեն անձի կողմից հանցանքը կատարելու վերաբերյալ բոլոր հիմնավոր կասկածները, անհրաժեշտ և բավարար կլինեն անձի կողմից որևէ հանցանքի կատարումը հաստատելու համար, իսկ մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
անձը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը. (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վերդիկտ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված հարցերից որևէ մեկին ժխտական պատասխան տալու դեպքում դատարանը կայացնում է արդարացման վերդիկտ։
3. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված բոլոր հարցերին հաստատական պատասխան տալու դեպքում դատարանը կայացնում է մեղադրական վերդիկտ, որով սահմանում է նաև, թե ապացուցված արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման:
4. Մեղադրական վերդիկտը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ մեղադրյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատաքննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ մեղադրյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ ապացուցման արդյունքների վրա, հանգում է մեղադրյալի մեղավորության մասին հետևության: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն
«1. Դատավճիռը կայացվում է Հայաստանի Հանրապետության անունից:
2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
5. Դատավճիռը կարող է լինել արդարացման կամ մեղադրական:
6. Արդարացման դատավճիռը կայացվում է արդարացման վերդիկտի հիման վրա: Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալի անմեղությունն այն փաստական հանգամանքներով, որոնք դրվել են մեղադրանքի հիմքում: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ. (...)»:
Այսպիսով, շարադրված փաստերը գնահատելով վերոհիշյալ իրավական վերլուծության լույսի ներքո՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Ա․Սարոյանը կատարել է իրեն վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը): Մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բավարար չէ Ա․Սարոյանին մեղսագրվող հանցավոր արարքի փաստական հանգամանքները (արարքը), ինչպես նաև մեղադրյալ Արթուր Սարոյանի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ ապացուցված համարելու համար:
Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և այդ մեղադրանքում նա պետք է արդարացվի` վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը) ապացուցված չլինելու պատճառաբանությամբ։
Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, inter alia, պարտավոր է անդրադառնալ այն հարցին, թե ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի համար, ինչպես նաև գույքային հայցի, գույքի բռնագրավման և արգելադրման, ապացույցների տնօրինման, խափանման միջոցի և վարութային ծախսերի հարցերին:
Լրացուցիչ դատալսումների ժամանակ արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի հարցի քննարկման ընթացքում պաշտպան Գ․Գևորգյանը և արդարացված մեղադրյալ Ա․Սարոյանը որևէ պահանջ չներկայացրեցին:
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով գույքային հայց չի հարուցվել, բռնագրավման ենթակա գույքի վերաբերյալ տվյալներ գործում առկա չեն, վարութային ծախսեր չկան:
Քննարկելով ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝ ՀՀ ՊՆ զորակոչային և զորահավաքային համալրման ծառայությունից ստացված հաղորդումը, Արթուր Նորիկի Սարոյանի զորակոչիկի քարտի պատճենը, Արթուր Նորիկի Սարոյանի կողմից ստորագրված երդման տեքստի պատճենը, ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության անձնագրային և վիզաների վարչությունից ստացված գրությունը, Ա.Սարոյանին տրված պարտավորագրի պատճենը, ՀՀ ՊՆ ԿՌԲՖԿ-ից ստացված գրությունը, ՍԷԿՏ տեղեկանքը, պետք է պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գրավի գումար հանդիսացող 10․000․000 ՀՀ դրամը՝ մուծված Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դեպոզիտ հաշվին, վերադարձնել գրավատուին:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 99-րդ, 117-րդ, 164-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով` Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել Արթուր Նորիկի Սարոյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 461-րդ հոդվածի 1-ին մասով ներկայացված մեղադրանքում՝ վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը) ապացուցված չլինելու պատճառաբանությամբ:
Արթուր Նորիկի Սարոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գրավի գումար հանդիսացող 10․000․000 ՀՀ դրամը՝ մուծված Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դեպոզիտ հաշվին, վերադարձնել գրավատուին:
Արդարացված մեղադրյալ Ա․Սարոյանի ռեաբիլիտացիայի հարցը համարել լուծված:
Ապացույց ճանաչված արտավարութային փաստաթղթերը պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանց պահման ամբողջ ընթացքում:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ԱՐԶՈւՄԱՆՅԱՆ