ԵԴ1/2705/01/24

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ
ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

2026թ․ մարտի <<4>> ք․Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Հովհաննիսյան
դատական նիստերի քարտուղար Մ․Հովհաննիսյան
հանրային մեղադրող Ա.Գրիգորյան
պաշտպան Ա․Մելքոնյան, Է․Արամյան

դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի՝ ծնված 1957 թվականի փետրվարի 13-ին Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, նախկինում չդատապարտված, ամուսնալուծված, աշխատում է <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունում, հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Լվովյան փողոցի 25-րդ շենքի 28-րդ բնակարանում: Հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասին). որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
Վարութային նախապատմությունը․
2021 թվականի հուլիսի 30-ին <<Մխիթար Հերացու անվան թիվ 1 համալսարանական>> հիվանդանոցից ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Նոր Նորքի բաժին հաղորդում է ներկայացվել այն մասին, որ բուժօգնության մեջ գտնվող Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանը նշված բժշկական կենտրոնում մահացել է։
2021 թվականի օգոստոսի 9-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Թ․Հարությունյանի որոշմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նաև՝ Նախկին քրեական օրենսգիրք) 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով հարուցվել և ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժին է ուղարկվել թիվ 17201021 քրեական գործը:
2021 թվականի օգոստոսի 10-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Սանթրոսյանի որոշմամբ վարույթ է ընդունվել թիվ 17201021 քրեական գործը։
2021 թվականի օգոստոսի 10-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Սանթրոսյանի որոշմամբ Վաղարշակ Մարկոսյանը տուժող է ճանաչվել:
2021 թվականի օգոստոսի 23-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Սանթրոսյանի որոշմամբ Պարույր Մարկոսյանը տուժողի իրավահաջորդ է ճանաչվել:
2021 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Սանթրոսյանի որոշմամբ թիվ 17201021 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է՝ որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձը հայտնի չլինելու հիմքով:
2023 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Գ.Սիրականյանի որոշմամբ թիվ 17201021 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է:
2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Գրիգորյանի որոշմամբ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքի համար, որ նա 2017 թվականի մայիսի 1-ից անորոշ ժամկետով զբաղեցնելով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (այսուհետ նաև՝ Ընկերություն) ինժեներատեխնիկական ծառայության պետի պաշտոնը և լինելով աշխատանքի պաշտպանության և տեխնիկայի անվտանգության կանոնների պահպանման պատասխանատու անձ, խախտել է օրենսդրությամբ սահմանված պահանջը, այն է՝ չի ապահովել ընկերության աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմանները:
Այսպես. 2021 թվականի հուլիսի 12-ին <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության, (այսուհետ՝ Կապալառու), ի դեմս գլխավոր տնօրեն՝ Ա.Բաղդասարյանի և <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (այսուհետ՝ պատվիրատու), ի դեմս տնօրեն Թ.Թադևոսյանի, միջև կնքվել է կապալի պայմանագիր, համաձայն որի՝ կապալառուն պարտավորվել է պատվիրատուի հանձնարարությամբ Երևան քաղաքի Ա.Միկոյան 15 հասցեում իրականացնել 3 մետաղական չժանգոտվող տարողությունների լվացման գծերի մոնտաժման աշխատանքներ: Ի կատարումն վերոգրյալ պայմանագրի՝ <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության գլխավոր տնօրեն Ա.Բաղդասարյանի թիվ 574-Ա հրամանով Վ.Մարկոսյանը վերոնշյալ աշխատանքները կատարելու նպատակով որպես 6-րդ կարգի փականագործ գործուղվել է Երևան քաղաքի Ա.Միկոյան 15 հասցե: Այնուհետև, Վ.Մարկոսյանի կողմից վերոգրյալ մոնտաժման աշխատանքները կատարելու ընթացքում Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանը, զբաղեցնելով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ինժեներատեխնիկական ծառայության պետի պաշտոնը և լինելով աշխատանքի պաշտպանության և տեխնիկայի անվտանգության կանոնների պահպանման պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով նախատեսված ՀՀ ՇՆ 1-3.01.01-2008 <<Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում>> շինարարական նորմերի IX-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն և շրջակա միջավայրի պահպանություն>> մասի 3-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն>> գլխի՝ 42-րդ և 43-րդ կետերի, ինչպես նաև ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80 <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերի 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերի պահանջները և չի ապահովել ընկերության աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմանները, ինչի արդյունքում 2021 թվականի հուլիսի 16-ին՝ ժամը 11:30-ի սահմաններում, <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության փականագործ Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանը <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը պատկանող սպիրտի պատրաստման արտադրամասում մետաղական տարայի վրա կանգնած վիճակում՝ մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 2,8 մետր բարձրության վրա, տարայի շրջանաձև եզրային մասում փակոցներով չկահավորված տեղամասում՝ առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և սաղավարտի կիրառմամբ մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ընթացքում տարայի եզրային հատվածից վայր է ընկել բետոնապատ գետնին՝ ստանալով կյանքին վտանգ սպառնացող ողնաշարի գոտկային հատվածի, կոնքի, ստորին վերջույթների զուգակցված բաց և փակ, բութ վնասվածքներ, որոնք էլ գտնվում են ուղղակի պատճառական կապի մեջ մահվան հետ:
Այսպիսով՝ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանին մեղսագրվում է Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասին) նախատեսված հանցանքի կատարում:
2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա․Դանիելյանի որոշմամբ Արթուր Թադևոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ին թիվ 17201021 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան։
Ապացույցների հետազոտումը և գնահատումը․
Հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանը ցուցմունք է տվել, որ դեպքի օրը՝ առավոտյան, տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանին տեսել է աշխատանքի վայրում, կատարել է վերջինի և ևս 2 աշխատողների հրահանգավորում։ Իրենց գործարանում ընթացիկ հրահանգավորումները կատարվել են 6 ամիսը մեկ, սակայն եթե աշխատողն իր հիմնական աշխատավայրից տեղափոխվել է այլ աշխատավայր, ապա կատարվել է լրացուցիչ հրահանգավորում։ Նման դեպքերում իր պարտականությունն է եղել աշխատողներին բացատրել աշխատանքի վտանգավորությունը և պաշտպանության միջոցները։ Այդ օրը ևս ինքը կատարել է մանրամասն հրահանգավորում, որի ընթացքում Վաղարշակ Մարկոսյանի վրա որևէ վնասվածք չի նկատել։ Այն վայրում, որտեղ պետք է կատարվեր աշխատանքը, կրակ կամ հոսանքի աղբյուր չի եղել, ամենամոտ հոսանքի աղբյուրը գտնվել է մոտ 50 մետր հեռավորության վրա։ Վաղարշակ Մարկոսյանը կարող էր այրվածք ստանալ միայն եթե գնար կաթսայատուն, սակայն ինքը չգիտի՝ արդյոք վերջինը գնացել է կաթսայատուն, թե ոչ։ Աշխատանքի վայրում մուտքն ու ելքը եղել է ազատ, հետևաբար նա կարող էր այնտեղից դուրս գալ, այլ վայրում ստանալ վնասվածք, ապա վերադառնալ։
Դեպքի օրն ինքը պետք է կատարեր 3 գործողություն՝ մեկը <<Կոննեկտ>> գործարանում, մյուսը՝ <<Ավելիաց>> գործարանում, իսկ երրորդը՝ կաթսայատանը, որն ամենավտանգավորն էր, հետևաբար օրվա մեծ մասը ինքը գտնվել է այնտեղ, սակայն օրվա ընթացքում պարբերաբար գնացել է նաև մյուս գործարաններ։ Առավոտյան եղել է <<Կոննեկտ>> գործարանում, իսկ դեպքի պահին՝ <<Ավելիաց>> գործարանում։ Դեպքի մասին տեղեկացել է Արեն Զարգարյանից՝ զանգի միջոցով։ Դեպքի օրը ինքը գնացել է նաև հիվանդանոց՝ Վաղարշակ Մարկոսյանին տեսակցելու, հարցրել է, թե ինչպես եղավ, որ ընկավ, ինչին ի պատասխան՝ վերջինն ասել է, որ գլուխը պտտվեց՝ ընկավ, դրանից զատ այլ բան չի ասել, քանի որ այդ խոսակցությունից անմիջապես հետո բժիշկները նրան տարել են։ Դեպքի օրը հիվանդանոցում տեսել է նաև Արեն Զարգարյանին։
Դեպքի օրն Վաղարշակ Մարկոսյանին Կիլիկիայի գործարանից տրվել է ամրագոտի և սաղավարտ։ Ինքը ևս իր հետ վերցրել էր սաղավարտներ, սակայն տեսնելով, որ սաղավարտներն ու գոտիներն արդեն տրամադրվել են՝ տարել է հետ։ Աշխատանքի վայրում առկա չի եղել գոտին ամրացնելու հատուկ կահավորում, սակայն խողովակների վրա առկա են եղել գոտիների ամրացման համար պիտանի բազմաթիվ ուժեղ ամրացված տեղեր։ Դրանք նախատեսված չեն եղել հատուկ գոտիների ամրացման համար, սակայն կարող էին օգտագործվել այդ նպատակով։ Խողովակների ամրությունը ինքը ստուգել է անձամբ՝ նույն օրը։ Իսկ 50 տոննայանոց տակառների վերևում խողովակներ չեն եղել, այդ պատճառով հրահանգավորման ժամանակ ասվել է, որ գոտիները գցեն տակառի կեռիկներից։ 10 տոննայանոց տակառների վրա ևս եղել են կեռիկներ՝ յուրաքանչյուր տակառի վրա 4 հատ։ Նույն բրիգադը այդտեղ բազմաթիվ անգամներ կատարել է մոնտաժման աշխատանքներ։ Ըստ իր ունեցած տեղեկության՝ դեպքի օրը բրիգադի մյուս 2 բանվորները դուրս էին եկել ընդմիջման, զանգել էին Վաղարշակ Մարկոսյանին, որպեսզի նա նույնպես դուրս գար, վերջինն անջատել էր հեռախոսը և այդ ժամանակ վայր էր ընկել։ Դրանից առաջ եղել է մեկ կամ երկու դեպք, երբ ինքը նկատել է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը չի կրել իրեն տրամադրված սաղավարտն ու գոտին, մոտեցել և ասել է, որ կրի, Վաղարշակն էլ ասել է, որ այդ պահին դրանք իրեն խանգարել են։ Քանի որ Վաղարշակ Մարկոսյանը եղել է շատ լավ մասնագետ և պարտաճանաչ աշխատող, երբևէ չի մտածել նրան աշխատանքից հեռացնելու մասին։
Ունի մեղքի զգացողություն, քանի որ մարդ է մահացել, սակայն իր գործողություններին նայելով, կոնկրետ սույն դեպքում ինքը մեղք չի ունեցել։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում տուժող ճանաչված Պարույր Մարկոսյանը ցուցմունք է տվել, որ Վաղարշակ Մարկոսյանին տեսել է դեպքի օրը՝ շատ վատ վիճակում, երբ վերջինին ցուցաբերել են առաջին օգնություն և բարձրացրել են վիրահատության։ Այդ ժամանակ նրա վրա փռված է եղել սավան։ Վիրահատությունից հետո միայն կարճ ժամանակով է տեսել հորը, ոչինչ չեն խոսել, քանի որ վերջինը շատ թույլ է եղել։ Այնուհետև Վաղարշակ Մարկոսյանի վիճակը կտրուկ վատացել է, բժիշկներն ասել են, որ ստացել է սրտամկանի ինֆարկտ՝ հավանաբար ցավերի պատճառով։ Ապա նրան կրկին տեղափոխել են վերակենդանացման բաժին, որից հետո ինքը հորը չի տեսել՝ մինչև մահվան լուրը լսելը։ Դեպքի օրը չի փորձել հոր շորերը հիվանդանոցից վերցնել։
Վաղարշակ Մարկոսյանը մոտ 20 տարի աշխատել է Կիլիկիայի գործարանում, դրանից առաջ էլ նույն մասնագիտությամբ աշխատել է այլ տեղերում, ունեցել է մեծ փորձ, եղել է աշխատասեր մարդ, միշտ օգնել է հարևաններին, եթե անհրաժեշտ է եղել որևէ բան նորոգել։ Հոր հետ ունեցած զրույցներից իր մոտ տպավորություն է ստեղծվել, որ աշխատանքի վայրում անվտանգությանը մեծ ուշադրություն է դարձվել։ Սակայն նրան ճանաչելով՝ հնարավոր է, որ հայրն այդ կանոնները չպահպաներ։ Նախքան դեպքը Վաղարշակ Մարկոսյանն ունեցել է ողնաշարի խնդիրներ, գանգատվել է ցավերից, սակայն այրվածքների կամ սրտի վերաբերյալ գանգատներ չի ունեցել։ Հոր մահվան պատճառն իր համար անհասկանալի է, տեղյակ չէ, թե որտեղ կարող էր ստանալ նման այրվածքներ։ Որևէ մեկին չի մեղադրում հոր մահվան մեջ։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Սերժիկ Շաքարյանը ցուցմունք է տվել, որ դատավարության մասնակիցներից ճանաչում է միայն մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանին, ում հետ գտնվել է աշխատանքային հարաբերությունների մեջ։
Աշխատել է Կիլիկիայի գործարանում՝ որպես փականագործ, որտեղից Վաղարշակ Մարկոսյանի և Խաչիկ Ավետիսյանի հետ գործուղվել է <<Կոննեկտ>> ընկերություն, որը հավանաբար <<Ավելիաց>> ընկերության մասնաճյուղն է եղել։ Նախքան գործուղումը Կիլիկիայի գործարանում իրենց հրահանգավորել է այնտեղի անվտանգության ինժեները՝ Հայկ Առաքելյանը, իսկ <<Կոննեկտ>> գործարանում իրենց դիմավորել և հրահանգավորել է Արթուր Թադևոսյանը։ Մասնավորապես՝ նա տվել է հրահանգներ, որ աշխատելիս իրենք կրեն սաղավարտներ, ամրացնեն անվտանգության գոտիները, հրավտանգ աշխատանքներ չկատարեն և այլն։ Կիլիկիայի գործարան իրենք եկել են առանձին-առանձին, իսկ այնտեղից միասին գնացել են <<Կոննեկտ>>։ Դեպքի օրն իրենք կատարել են փականագործական աշխատանքներ։ Նման աշխատանքներ նաև կատարել են նախկինում, որի ընթացքում մշտապես ամրագոտիներն ամրացրել են։ Կիլիկիայի գործարանից իրենց տրամադրվել են անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, որոնք իրենք օգտագործել են աշխատանքի ընթացքում։ Անվտանգության գոտիներն ամրացրել են վերևում գտնվող խողովակներից, իսկ սրահում այլ հատուկ կահավորում չի եղել։ Չգիտի՝ ընկնելու պահին Վաղարշակ Մարկոսյանի գոտին ամրացված եղել է, թե ոչ, քանի որ այդ պահին ինքն ու Խաչիկ Ավետիսյանը դուրս են եկել։ Օրվա ընթացքում Վաղարշակ Մարկոսյանը նույնպես 10-15 րոպեով դուրս է եկել աշխատավայրից՝ հավանաբար ծխելու, սակայն հստակ չի ասել, թե ուր է գնում։ Նկատել է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը մի փոքր դժվար էր շարժվում, սակայն պատճառն իրեն հայտնի չի եղել։ Աշխատելիս երեքն էլ գտնվել են ներքևում՝ տակառների մոտ, մոտ 3 ժամ աշխատել են այնտեղ, ապա պետք է բարձրանային նաև վերև՝ տարայի վրա, որի բարձրությունը եղել է մոտ 3,5-4 մետր։ Ներքևում աշխատանքն ավարտելուց հետո, երբ ինքն ու Խաչիկ Ավետիսյանը դուրս են եկել ծխելու, Վաղարշակ Մարկոսյանը մնացել է ներքևում և ասել է, որ ինքն էլ կգա մի փոքր անց։ Հնարավոր է՝ այդ ժամանակ բարձրացած լինի վերև։ Երբ իրենք հասել են դռան մոտ, որը գտնվում էր մոտ 15 մետր հեռավորության վրա, լսել են թխկոցի ձայն և վերադարձել են աշխատավայր։ Տեսել են Վաղարշակ Մարկոսյանին՝ վայր ընկած վիճակում, նա ցավից ոչինչ չի կարողացել ասել։ Չի կարող ասել՝ ինչու էր վերջինը բարձրացել վերև։ Դեպքի օրն իրենց աշխատավայրում զոդման աշխատանքներ չեն իրականացվել, իսկ ամենամոտ հոսանքի աղբյուրը գտնվել է միջանցքում։ Դեպքի պահին մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանը ներկա չի եղել։
Դատարանը, լսելով կողմերի կարծիքները, հրապարակել է վկա Սերժիկ Շաքարյանի նախաքննական ցուցմունքը:
2024 թվականի հուլիսի 15-ի վկայի հարցաքննության արձանագրության համաձայն. <<Հարց - նախաքննության ընթացքում տվյալներ են ձեռք բերվել այն մասին, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը հանդիսանում է <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության վեցերորդ կարգի փականագործ, ով 2021 թվականի հուլիսի 15-ին փականագործական-գործիքագործական աշխատանքներ կատարելու համար գործուղվել է <<Կոննեկտ>> գործարան: Նույն օրը՝ աշխատանքների կատարման ընթացքում Վաղարշակ Մարկոսյանը ջրի փականներ տեղադրելու նպատակով բարձրացել է Երևան քաղաքի Միկոյան փողոցի 15 հասցեում գտնվող <<Կոննեկտ>> գործարանի գարեջրի պահպանության համար նախատեսված տարայի վրա, որից վայր ընկնելուց հետո՝ 2021 թվականի հուլիսի 30-ին՝ ժամը 07:50-ին, մահացել է: Համաձայն Վաղարշակ Մարկոսյանի մահվան մասին բժշկական վկայականի՝ մահվան հիմնական պատճառը, ի թիվս այլնի, հանդիսանում են ողնաշարի գոտկային հատվածի, կոնքի, ստորին վերջույթների զուգակցված բաց բութ վնասվածքները, աջ ստորին վերջույթի շրջանի այրվածքները, կմախքային ոսկրերի կոտրվածքները, այրվածքային հիվանդությունը և այլն: Նկատի ունենալով վերոգրյալը ինչ կասեք դեպքի վերաբերյալ։
Պատասխան – 2021 թվականի հուլիսի 15-ին կամ 16-ին ես, Խաչիկը և Վաղարշակը գործուղվել ենք <<Կոննեկտ>> գործարան։ Մինչ գործուղվելը հրահանգավորվել ենք անվտանգության ինժեներ Հայկ Առաքելյանի կողմից, ստորագրել ենք մատյանում և գնացել ենք այդ կամ մյուս օրը։ Հասել ենք այնտեղ, սկսել ենք աշխատել։ Գործը սկսելուց մի երկու երեք ժամ հետո ես ու Խաչիկը դուրս եկանք ծխելու, հասանք դրսի դռան մոտ, շխկոց լսեցինք ու շուտ հետ եկանք։ Տեսանք Վաղարշակին ընկած, ասինք՝ <<հը Վաղո>>, ասեց՝ <<ընկել եմ>>։ Տեսանք ոտքը կոտրված է, անմիջապես Խաչիկը զանգեց շտապ օգնություն և այդպես նրան տեղափոխեցին հիվանդանոց, իսկ մենք հետ դարձանք <<Կիլիկիա>> գործարան:
Հարց - <<Ավելյաց>> ՍՊ ընկերությունն ինչ կապ ունի <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերության հետ:
Պատասխան - ինչքան գիտեմ՝ իրար կցված մասնաճյուղեր են:
Հարց - երբ եկաք <<Կոնեկտ>> գործարան, ով դիմավորեց ձեզ:
Պատասխան - պահակներն են դիմավորել, տարել են ներս և իրենք գնացել են։
Հարց - ով է Արթուր Թադևոսյանը և Արթուր Թադևոսյանին այդ օրը տեսել եք, թե ոչ:
Պատասխան - <<Ավելյաց>> ընկերության տնօրեն Թամարա Թադևոսյանի եղբայրն է, այնտեղ ինժեներ է, եթե չեմ սխալվում: Այդ օրը չեմ հիշում Արթուրին տեսել ենք, թե ոչ:
Հարց - Արթուր Թադևոսյանի կողմից ձեզ հրահանգավորում արվել է, թե ոչ: Դուք այդ օրը ստորագրել եք հրահանգավորում, թե ոչ:
Պատասխան - ինչքան հիշում եմ՝ Արթուրին չեմ տեսել:
Հարց - դեպքի պահին անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ եղել են Վաղարշակի վրա, թե ոչ:
Պատասխան - գործ անելու ժամանակ եղել են, հետո իջել ենք, հանել ենք, հետո մենք գնացել ենք, չեմ կարող ասել։
Հարց - երբ գնացիք ընդմիջման, հետ եկաք, տեսաք Վաղարշակ Մարկոսյանին ընկած, այդ ժամանակ նրա վրա անվտանգության գոտի և սաղավարտ եղել է, թե ոչ:
Պատասխան - ոչ, չի եղել:
Հարց - իսկ գետնին գործ անելուց սաղավարտներ և գոտիներ ձեր վրա եղել են, թե ոչ։
Պատասխան - ոչ, գետնին գործ անելուց չենք դնում։
Հարց - դեպքի պահին քանի հոգով եք եղել այդտեղ։
Պատասխան - ինքը մենակ է եղել։
Հարց - ով է զանգել շտապ օգնություն և ով է Վաղարշակ Մարկոսյանին տեղափոխել շտապ օգնության մեքենայի մեջ։
Պատասխան - Խաչիկն է զանգահարել, տեղափոխել ենք ես, բժիշկները և Խաչիկը:
Հարց - մոտավորապես քանի մետր բարձրությունից է վայր ընկել Վաղարշակ Մարկոսյանը:
Պատասխան - մոտավորապես 3-4 մետր բարձրությունից:
Հարց - Ձեր աշխատանքին <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերությունում ով է հետևել, ով է համակարգել։
Պատասխան - ոչ ոք, մենք նախօրոք եղել էինք այդտեղ և գիտեինք ինչ կա անելու, գործ անելիս միայն երեքով ենք եղել այդտեղ:
Հարց - գործուղման որ օրն է եղել դեպքը:
Պատասխան - գործուղման առաջին կամ երկրորդ օրը:
Հարց - մոտավորապես օրվա որ ժամն էր, որ ընկավ Վաղարշակը:
Պատասխան - իմ հիշելով՝ 12:00-ի սահմաններում։
Հարց - ինչ հիվանդությամբ էր տառապում Վաղարշակը, որևէ գանգատից Ձեր մոտ բողոքել է, թե ոչ։
Պատասխան - ինձ մոտ չի բողոքել։
Հարց - այդ օրը այդ սրահում հոսանք եղել է թե ոչ, դուք հոսանքով աշխատել եք, թե ոչ։
Պատասխան - այդ օրը հոսանքի հետ ընդհանրապես գործ չենք արել։
Հարց - տվյալներ են ստացվել, որ Վաղարշակի վրա այրվածքներ են առկա, ինչ կարող եք ասել։
Պատասխան - չեմ կարող ասել, ես մենակ կոտրվածքն եմ տեսել։
Հարց - Հայկ Առաքելյանը անվտանգության տեխնիկայի պահպանման հրահանգավորումը երբ է արել։
Պատասխան - 2021 թվականի հուլիսի 15-ին, եթե չեմ սխալվում:
Հարց - աշխատանքի կատարման հսկողությունը ում վրա է դրված եղել <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունում։
Պատասխան - չգիտեմ, տեղյակ չեմ:
Հարց - <<Ավելյաց>> ՍՊ ընկերությունում ղեկավարության կամ որևէ այլ աշխատողի կողմից ձեզ հրահանգավորում արվել է, թե ոչ։
Պատասխան - ոչ։
Հարց - Դուք սաղավարտներն ու գոտիները ձեզ հետ տարել եք <<Ավելիաց>> գործարան, թե ոչ։
Պատասխան - այո։
Հարց - իսկ Վաղարշակին չեք ասել, որ հագնի դրանք։
Պատասխան - մենք բոլորս հագած ենք եղել, հետո հանել ենք, գնացել ենք ընդմիջման։ Երևի այդ ընթացքում ինքը բարձրացել է։
Հարց - երբ դուրս եք եկել ընդմիջման, Վաղարշակը վերևում էր, թե ներքևում։
Պատասխան - ներքևում էր։ Մեր դուրս գալուց հետո է ինքը բարձրացել։ Տարայի վրայից է ընկել, թե աստիճանի վրայից՝ մենք չենք տեսել։
Հարց - իսկ հնարավոր է ասած լինի՝ ինչ-որ բան էլ անեմ, նոր գամ։
Պատասխան - Հնարավոր է մտածել է, բայց մեզ նման բան չի ասել, ասել է գնացեք՝ ես կգամ։
Հարց - որևէ անձնական խնդիրներ ունեցել է Վաղարշակը, թե ոչ։
Պատասխան - իմ իմանալով՝ ոչ, տարօրինակություններ էլ չի ունեցել։
Հարց - ցուցմունքին ավելացնելու բան ունեք:
Պատասխան - ոչ, ինչ գիտեի՝ ասացի>>:
Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկա Սերժիկ Շաքարյանը նշել է, որ ինքն ունեցել է լսողության հետ կապված խնդիրներ, որոնք սրվել են կորոնավիրուսային համաճարակից հետո։ Հնարավոր է՝ քննիչի հարցերին սխալ է պատասխանել, քանի որ վատ է լսել։
Վաղարշակ Մարկոսյանն ունեցել է հանգիստ բնավորություն։ Հնարավոր է, որ հիմնական աշխատանքից բացի կատարել է նաև այլ աշխատանքներ, սակայն իրեն այդ մասին տեղեկություններ հայտնի չեն եղել։ Դեպքի օրը՝ ընդմիջման դուրս գալուց առաջ, իրենք 3-ն էլ հանել են սաղավարտները։ Մինչ այդ Վաղարշակն առանձին դուրս եկել էր ընդմիջման, սակայն վերադառնալուց հետո որևէ անսովոր պահվածք չէր դրսևորել։ Բարձր վայրերում իրենք ամրագոտիներն ամրացրել են իրենց անվտանգության համար, նույնիսկ այն դեպքում, երբ այդ մասին հատուկ հրահանգավորում չի իրականացվել։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Խաչիկ Ավետիսյանը ցուցմունք է տվել, որ դատավարության մասնակիցներից ճանաչում է մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանին և տուժողի իրավահաջորդ Պարույր Մարկոսյանին, որոնց հետ գտնվել է գործնական հարաբերությունների մեջ։
Աշխատել է Կիլիկիայի գարեջրի գործարանում՝ որպես զոդող։ <<Կոնեկտ>> և <<Ավելիաց>> ընկերություններ այցելել է միայն երբ իրեն գործուղել են այնտեղ։ Վաղարշակ Մարկոսյանի և Սերժիկ Շաքարյանի հետ <<Կոնեկտ>> գործարան գնացել են մոնտաժման աշխատանքների կատարման համար։ Կիլիկիայի գործարանում իրենք հրահանգավորվել են Հայկ Առաքելյանի կողմից՝ անվտանգության կանոնների վերաբերյալ, ապա այնտեղից վերցրել են սաղավարտներն ու անվտանգության գոտիները և գնացել են <<Կոնեկտ>> գործարան։ Այնտեղ իրենց հրահանգավորել է Արթուր Թադևոսյանը՝ իրենց աշխատելու վայրում, որի վերաբերյալ իրենք ստորագրել են համապատասխան մատյանում։ Աշխատավայրում տակառները եղել են իրար կողք կողքի դրված, իսկ առաստաղին եղել են խողովակներ։ Աշխատելիս կրել են թե՛ սաղավարտները, թե՛ անվտանգության գոտիները։ Գոտիները երբեմն ամրացրել են առաստաղի խողովակներից, երբեմն տակառի բռնակներից։ Սերժիկ Շաքարյանն այդ օրը վերև չի բարձրացել, բարձրացել են միայն ինքն ու Վաղարշակ Մարկոսյանը՝ աստիճանների օգնությամբ։ Այդ ժամանակ իրենց գոտիները եղել են ամրացված։ Գոտիներն իրենք կրել են իրենց անվտանգության համար, նույնիսկ եթե հրահանգավորում կատարված չլիներ, իրենք գոտիները միևնույն է կկրեին։ Դեպքի օրը իրենք կատարել են միայն նախապատրաստական աշխատանքներ, իսկ զոդման և հոսանքի հետ կապված որևէ աշխատանք չեն կատարել։ Աշխատավայրում հոսանք չի եղել։ Դեպքից առաջ ինքն ու Սերժիկ Շաքարյանը հանել են սաղավարտներն ու գոտիները և դուրս են եկել ընդմիջելու, Վաղարշակն էլ ասել է, որ մի փոքր հետո կմիանա, սակայն դռան մոտ հասնելու պահին լսել են բարձր ձայն և վերադարձել են։ Տեսնելով, որ Վաղարշակն ընկել է՝ զանգել են շտապ օգնություն, Վաղարշակին շտապ օգնության մեքենան տեղափոխել է հիվանդանոց, իրենք էլ գնացել են Կիլիկիայի գործարան։ Հավանաբար Վաղարշակն իրենց դուրս գալուց հետո բարձրացել է վերև և վայր է ընկել, սակայն ինքը դա չի տեսել։ Իր հիշելով՝ այդ ժամանակ Վաղարշակ Մարկոսյանը կրել է սաղավարտն ու գոտին։ Դեպքի պահին Արթուր Թադևոսյանն այնտեղ չի եղել։ Եթե Արթուր Թադևոսյանը տեսներ, որ իրենք աշխատում են առանց սաղավարտների և գոտիների, հավանաբար իրենց կհեռացներ աշխատանքից։
Վաղարշակ Մարկոսյանն աշխատանքի ընթացքում ևս դուրս է եկել ընդմիջման, սակայն չգիտի, թե որտեղ է վերջինը գնացել։ Դեպքի օրն ինքը Վաղարշակին հարցրել է, արդյոք նա իրենն լավ է զգում, թե ոչ, քանի որ նկատել է, որ վերջինը կարծես թե իրեն լավ չի զգում, սակայն Վաղարշակը պատասխանել է, որ ամեն ինչ նորմալ է։
Դատարանը, լսելով կողմերի կարծիքները, հրապարակել է վկա Խաչիկ Ավետիսյանի նախաքննական ցուցմունքը:
2024 թվականի հուլիսի 15-ի վկայի հարցաքննության արձանագրության համաձայն. <<Հարց - նախաքննության ընթացքում տվյալներ են ձեռք բերվել այն մասին, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը հանդիսանում է <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության վեցերորդ կարգի փականագործ, ով 2021 թվականի հուլիսի 16-ին փականագործական-գործիքագործական աշխատանքներ կատարելու համար գործուղվել է <<Կոնեկտ>> գործարան: Նույն օրը՝ աշխատանքների կատարման ընթացքում Վաղարշակ Մարկոսյանը ջրի փականներ տեղադրելու նպատակով բարձրացել է Երևան քաղաքի Միկոյան փողոցի 15 հասցեում գտնվող <<Կոնեկտ>> գործարանի գարեջրի պահպանության համար նախատեսված տարայի վրա, որից վայր ընկնելուց հետո՝ 2021 թվականի հուլիսի 30-ին՝ ժամը 07:50-ին, մահացել է։ Նկատի ունենալով վերոգրյալը՝ ինչ կասեք դեպքի վերաբերյալ:
Պատասխան – 2021 թվականի հուլիսի 16-ին` ես, Շաքարյան Սերժիկը և Վաղարշակը գործուղվել ենք <<Կոնեկտ>> գործարան։ Անվտանգության պետը՝ Հայկ Առաքելյանը Երևանի գարեջրատանը մեզ հրահանգավորում է և մենք շարժվում ենք գործ անելու: Մոտ 4 ժամ աշխատելուց հետո ես և Սերժիկը դուրս եկանք ծխելու, Վաղոն ասեց՝ գնացեք, ես կգամ։ Հենց հասանք դրսի դռան մոտ շխկոց լսեցինք և հետ գնացինք, տեսանք, որ Վաղոն ընկած է։ Ես զանգեցի շտապ օգնություն, ցույց տվեցինք առաջին օգնություն՝ մինչև շտապ օգնությունը եկավ։ Տեսա, որ Վաղարշակի ոտքի վրայի ոսկորը ջարդված և դուրս ցցված էր։ Անմիջապես զանգահարեցինք շտապ օգնություն: Շտապ օգնությունը հասավ մոտ 10 րոպեից։ Վաղարշակին օգնել ենք, դրել ենք շտապ օգնության մեքենայի մեջ։ Ես, Սերժիկը և շտապ օգնության աշխատակիցներն ենք նրան տեղափոխել շտապ օգնության մեքենայի մեջ: Այդ ընթացքում աշխատողները հավաքվեցին՝ տեսան ինչ է եղել։ Վաղարշակին ճանապարհեցինք և ես ու Սերժիկը հետ վերադարձանք Կիլիկիա գործարան՝ նույն մեքենայով, որով որ եկել էինք։ Այնտեղ տեղյակ պահեցինք ղեկավարությանը` ցեխի պետ Վոլոդյա Առաքելյանին, որին զանգել էինք նաև մինչև հասնելը:
Հարց - <<Երևանի Գարեջուր>> ՓԲ ընկերությունում ում կողմից և ինչու եք հրահանգավորվել։
Պատասխան - հրահանգավորվել ենք Հայկ Առաքելյանի կողմից, ստորագրել ենք անվտանգության մատյանի մեջ։ Գործուղման գնալուց առաջ միշտ հրահանգավորվում ենք։
Հարց - <<Ավելյաց>> ՍՊ ընկերությունն ինչ կապ ունի <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերության հետ:
Պատասխան - <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերությունն <<Ավելիաց>>-ի մասնաճյուղն է։
Հարց - երբ եկաք <<Կոնեկտ>> գործարան, ձեզ ով դիմավորեց:
Պատասխան - պահակապետը, անունը չգիտեմ, դիմավորեց և քանի որ մենք մեր գործը գիտեինք անմիջապես անցանք գործի: Մեզ պետք չէր ուղեկցել, քանի որ առաջին անգամ չէինք այնտեղ գնում գործ անելու։ Մոտ 3-4 ժամ գործ ենք արել։
Հարց - ով է Արթուր Թադևոսյանը և Արթուր Թադևոսյանին այդ օրը տեսել եք, թե ոչ:
Պատասխան - <<Ավելյաց>> ընկերության տնօրենի եղբայրն է, այդ օրը չեմ հիշում, Արթուրին տեսել ենք, թե ոչ:
Հարց - դեպքի օրը դուք գործարանից ձեզ հետ սաղավարտներ ու անվտանգության գոտիներ բերել եք, թե ոչ:
Պատասխան - այո, բերել ենք, բայց այդ պահին դրանք մեր վրա չեն եղել, քանի որ մենք ներքևում՝ գետնի վրա ենք գործ արել, այսինքն՝ դրա կարիքը չի եղել։
Հարց - երբ Վաղարշակ Մարկոսյանը բարձրացավ տարայի վրա, նրա վրա անվտանգության գոտի և սաղավարտ եղել է, թե ոչ։
Պատասխան - երբ մենք դուրս եկանք ընդմիջելու, ինքը վերևում չի եղել։
Հարց - Դուք նշում եք, որ ինքը բարձրացավ, մենք դուրս եկանք ծխենք, ինքն ասաց գնացեք, ես էլ եմ գալիս, դուրս եկաք, հասաք ելքի դռան մոտ, շխկոցի ձայն լսեցինք, հետ եկաք, տեսաք նրան ընկած։ Այդ պահին նրա վրա գոտի եղել է, թե ոչ։
Պատասխան - ոչ, չի եղել։
Հարց - Վաղարշակ Մարկոսյանի վայր ընկնելու պահին քանի հոգով եք եղել սրահում։
Պատասխան - սրահի մեջ ինքն է եղել մենակ, մենք միջանցքում էինք, դուրս էինք գալիս ծխելու։ Երբ հասանք դռան մոտ՝ վայր ընկնելու ձայնը լսեցինք, անմիջապես վերադարձանք:
Հարց - ով է զանգել շտապ օգնություն և ով է Վաղարշակ Մարկոսյանին տեղափոխել շտապ օգնության մեքենայի մեջ։
Պատասխան - ես եմ զանգահարել, շտապ օգնության մեքենա տեղափոխել ենք ես, բժիշկները և Շաքարյան Սերժիկը:
Հարց - մոտավորապես քանի մետր բարձրությունից է վայր ընկել Վաղարշակ Մարկոսյանը:
Պատասխան - մոտավորապես 4-5 մետր:
Հարց - Ձեր աշխատանքին <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերությունում ով է հետևել, ով է ընդունել աշխատանքը։
Պատասխան - մեր ցեխի պետը՝ Վոլոդյան՝ ամենավերջում, երբ աշխատանքը վերջացրել ենք։
Հարց - իսկ մինչև աշխատանքը ավարտելն ով է աշխատանքը համակարգել։
Պատասխան - ոչ մեկ, մենք գիտենք մեր աշխատանքը, միայն երեքով ենք եղել։
Հարց - գործուղման որ օրն է եղել դեպքը:
Պատասխան - առաջին կամ երկրորդ, հստակ չեմ հիշում։
Հարց - Ձեր գործուղման հրամանը եղել է հուլիսի 15-ին, այդ օրը գնացել եք Կոնեկտ գործարան, թե ոչ։
Պատասխան - այո, եթե չեմ սխալվում, դեպքը գործուղումից 1-օր անց՝ հուլիսի 16-ին է եղել:
Հարց - որտեղ եք ստորագրել որ հրահանգավորվել եք։
Պատասխան - մատյանի մեջ։
Հարց - բայց մատյանի մեջ նշված է հուլիսի 11-ին, հստակ հիշում եք, որ ստորագրել եք գործուղման օրը։
Պատասխան - այո, հիշում եմ։
Հարց - ինչ հիվանդությամբ էր տառապում Վաղարշակը, որևէ գանգատից ձեր մոտ բողոքել է, թե ոչ:
Պատասխան - ես Վաղարշակին մոտիկից չեմ ճանաչել, չեմ իմացել, ինչ հիվանդություն ունի, ինձ մոտ չի բողոքել։
Հարց - դեպքի օրը այդ սրահում հոսանք եղել է թե ոչ, դուք հոսանքով աշխատել եք, թե ոչ:
Պատասխան - այդ օրը հոսանքի հետ ընդհանրապես գործ չենք արել:
Հարց - տվյալներ են ստացվել, որ Վաղարշակի վրա այրվածքներ են առկա, ինչ կարող եք ասել:
Պատասխան - ես այրվածք չեմ տեսել իր վրա, հստակ ասում եմ, այդ օրը հոսանքի հետ մենք գործ չենք ունեցել, միգուցե այդ այրվածքները մինչ դեպքն է եղել:
Հարց - Հայկ Առաքելյանը անվտանգության տեխնիկայի կանոնների պահպանման հրահանգավորումը երբ է արել:
Պատասխան - 2021 թվականի հուլիսի 15-ին, գործուղումից մեկ օր առաջ, եթե չեմ սխալվում, հստակ չեմ կարող ասել։
Հարց - աշխատանքի կատարման հսկողությունը ում վրա է դրված եղել: Ով է ձեզ հսկել։
Պատասխան - չգիտեմ, տեղյակ չեմ:
Հարց - <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության և Կիլիկիայի գործարանի ղեկավարներն ովքեր են։
Պատասխան - Կիլիկիայի գործարանի տնօրենը Աշոտ Բաղդասարյանն է, <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարին չգիտեմ։
Հարց - <<Ավելյաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կամ որևէ այլ աշխատողի կողմից ձեզ հրահանգավորող եղել է, թե ոչ:
Պատասխան - գործուղման գնալուց առաջ մեզ ասել են, թե ինչ պետք է արվի։ Հրահանգավորումը ես հիշում եմ Հայկի կողմից կատարվել է, Արթուրին չեմ հիշում այդ օրը տեսել եմ, թե չէ։
Հարց - սաղավարտները, գոտիները ձեզ մոտ է եղել։
Պատասխան - այո, բայց գետնի վրա գործ անելուց չենք կապել։
Հարց - Դուք նշում եք, որ Վաղարշակը բարձրացավ մոտ 4 մետր, այդ ժամանակ ինչու չի կապել գոտին։
Պատասխան - չգիտեմ։ Մենք վերևը գործ անելուց գոտիները կապել ենք, վերևի գործը համարյա ավարտել էինք։ Ներքևում գոտի կապելու կարիք չի եղել։ Երևի Վաղարշակը չի համբերել, ուզել է գործը առաջ գցի, դրա համար է բարձրացել։
Հարց - ցուցմունքին ավելացնելու բան ունեք:
Պատասխան - ոչ, ինչ գիտեի՝ ասացի>>:
Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկա Խաչիկ Ավետիսյանը նշել է, որ Արթուր Թադևոսյանին իրենք տեսել են դեպքի օրը՝ առավոտյան, իսկ դեպքի պահին Արթուր Թադևոսյանն այնտեղ չի գտնվել։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Թամարա Թադևոսյանը ցուցմունք է տվել, որ <<Կոնեկտ>> և <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերություններն առանձին ընկերություններ են, <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունն իր սեփականությունն է, ինքն է այն հիմնադրել։ 2021 թվականին <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերության հետ իրենք կնքել են պայմանգրեր, որով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունը պարտավորվել է աշխատանքներ կատարել <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերության տարածքում։ Աշխատանքների անվտանգության պահպանման պարտականությունը դրված է եղել իր եղբոր՝ Արթուր Թադևոսյանի վրա, ով զբաղեցրել է տեխնիկական բաժնի պետի պաշտոնը։ Արթուր Թադևոսյանը գտնվել է իր վերահսկողության տակ, իր բոլոր պարտականությունները կատարել է պատշաճ։ Նա ուսումնասիրել է ընկերության կնքած պայմանագրերը, հանդիպել է աշխատողների հետ, հրահանգավորել է նրանց և այլն։ Ինքն աշխատակիցներից պահանջել է ապահովել անվտանգության պահանջները, սակայն դրանց կոնկրետ բովանդակությունը չի հիշում։ Վաղարշակ Մարկոսյան անունով անձի չի մտաբերում։ Սույն դեպքի մասին իրեն զեկուցել են, ինքն էլ պարբերաբար հետաքրքրվել է տուժողի առողջական վիճակով։ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելու պատճառի և հանգամանքների մասին ևս հետաքրքրվել է, սակայն մանրամասն չի հիշում, թե ինչ են իրեն հայտնել։ Հիշում է, որ տուժողը տեղափոխվել է հիվանդանոց և սկզբում նրա առողջական վիճակը լավ է եղել։ Արթուր Թադևոսյանը տեղի ունեցած դեպքում որևէ մեղք չի ունեցել, նա իր պարտականությունները կատարել է պատշաճ։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Արեն Զարգարյանը ցուցմունք է տվել, որ դատավարության մասնակիցներից ճանաչում է մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանին, ում հետ գտնվել է աշխատանքային հարաբերությունների մեջ։
Վաղարշակ Մարկոսյանին ևս ճանաչել է, վերջինի հետ ևս ունեցել է աշխատանքային հարաբերություններ։ Ինքն աշխատել է գարեջրի գործարանում՝ որպես արտադրամասի պետ, սակայն ժամանակ առ ժամանակ տարբեր հանձնարարություններով եղել է նաև սեփականատիրոջ մյուս գործարաններում։ Կիլիկիայի գործարանի հրահանգավորումը կատարվել է Հայկ Առաքելյանի կողմից, ով հանդիսացել է գործարանի անվտանգության ինժեները, իսկ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության հրահանգավորումը, իր իմանալով, կատարել է Արթուր Թադևոսյանը։ Դեպքի օրը ինքը եղել է Կիլիկիայի գործարանում, որտեղ գնացել էր այլ գործով։ Հավանաբար այնտեղ գնացել է դեպքից հետո, քանի որ բոլորն արդեն հավաքված էին, եկել էր շտապ օգնություն։ Չի հիշում՝ Արթուր Թադևոսյանին այդ օրը տեսել է, թե ոչ։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Հայկ Առաքելյանը ցուցմունք է տվել, որ 2021 թվականի ապրիլից աշխատել է Երևանի գարեջրի գործարանում՝ որպես աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ինժեներ։
Դեպքի օրը՝ 2021 թվականի հուլիսի 16-ին, գտնվել է իր աշխատավայրում։ Ժամը մոտ 14։00-ին կամ 15։00-ին տեղեկացել է, որ իրենց աշխատակիցներից մեկը վնասվածք է ստացել՝ այլ գործարանում աշխատելիս։ Հետագայում տեղեկացել է, որ խոսքը Վաղարշակ Մարկոսյանի մասին է, ով աշխատանքի ընթացքում վնասել է ոտքը, որից հետո նրան տեղափոխել են հիվանդանոց։ Քանի որ նման դեպքերում իրավապահ մարմինները փաստաթղթեր են պահանջում, փորձել է մինչև այդ օրվա ավարտը պատրաստել բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերի պատճենները, որպեսզի հետագայում խնդիրներ չառաջանան։ Քանի որ Վաղարշակ Մարկոսյանն ընկերությունում աշխատել է երկար ժամանակ՝ մինչև իր կողմից նշված պաշտոնը զբաղեցնելը, վերջինի աշխատանքի ընդունման և հրահանգավորման վերաբերյալ անհրաժեշտ մատյաններն արխիվից գտնելը զբաղեցրել է գրեթե ամբողջ օրը։
Իրենց ընկերությունում աշխատակիցների հրանգավորումները կատարվել են մոտ 6 ամիսը մեկ, դրանք կրել են ինֆորմացիոն բնույթ, և յուրաքանչյուր անգամ դրանց վերաբերյալ կազմվել են համապատասխան փաստաթղթեր։ Հրահանգավորումները կատարվել են ընդհանուր, եթե խոսքը որևէ սպեցիֆիկ աշխատանքի մասին չի եղել։ Ինքը աշխատակիցների հրահանգավորում իրականացրել է այն դեպքում, երբ իրեն տնօրինության կողմից եկել է համապատասխան հրաման։ 2021 թվականի հուլիսի 15-ին կատարել է հրահանգավորում, քանի որ տնօրինությունից փոստի միջոցով ստացել է դրա վերաբերյալ հրաման։ Եթե նման հրաման չլիներ, ինքը կհիմնվեր 6 ամիսը մեկ իրականացվող հերթական հրահանգավորումների վրա։ Հրամանի մեջ բարձրության մասին նշում չի եղել, սակայն ինքը ենթադրել է, որ աշխատանքը կարող է կապված լինել բարձրության հետ։ Հրահանգավորումների ժամանակ ինքն աշխատողների հետ երկար բացատրական աշխատանքներ չի կատարել, տվել է սովորական հրահանգներ, որ պետք է աշխատել անվտանգության պարագաներով, բարձրադիր վայրում աշխատանք կատարելիս կապվել գոտիներով, ներքևում աշխատելիս կրել սաղավարտ, եթե ձեռքերի վնասման վտանգ կա՝ կրել ձեռնոցներ և այլն։ Համապատասխան պարագաներն աշխատողներն իրենց արտադրամասի պահեստից վերցրել և տարել են աշխատանքի վայր։ Վստահ է, որ աշխատակիցները գիտեն, որ իրենց հետ վերցրած ամրագոտիները պետք է կապեն, եթե աշխատում են առնվազն 3 մետր բարձրության վրա և եթե ընկնելու դեպքում առկա է վնասվածք ստանալու վտանգ։ Եթե աշխատանքի վայրում չկա հատուկ կահավորում, ապա գոտիները պետք է կապվեն որևէ ամրություն ունեցող վայրից, օրինակ՝ կեռիկից, որը կարող է պահել մարդուն։ Եթե աշխատողը չի պատկերացնում, արդյոք դա կպահի իրեն, թե ոչ, ապա կարող է հարցնել համապատասխան գիտելիքներ ունեցող ինժեներից, ովքեր աշխատում են տվյալ գործարանում, իսկ եթե նման հարմարանք առհասարակ չկա, ապա նրանք կարող են հրաժարվել համապատասխան աշխատանքը կատարելուց։ Հրահանգավորումների ժամանակ ինքը ևս միշտ նշել է, որ եթե աշխատողը գտնում է, որ տվյալ պայմաններում աշխատանքը շարունակելը կարող է հանգեցնել վնասվածքների, ապա կարող է դադարեցնել աշխատանքը, մինչև կապահովվեն համապատասխան անվտանգության պայմաններ։ Համոզված է, որ այդ մասին 3 աշխատակիցներն էլ տեղյակ կլինեին, նույնիսկ եթե հրահանգավորում կատարված չլիներ, քանի որ 3-ն էլ ունեցել են մեծ աշխատանքային փորձ։ Քանի որ ինքը ներկա չի եղել դեպքի վայրում, որտեղ կատարվում էր շինարարությունը, չի կարող ասել՝ համապատասխան պայմաններ այդ գործարանում եղել են, թե ոչ։ Դեպքից հետո իմացել է, որ այդ գործարանում անվտանգության համար պատասխանատուն եղել է Արթուր Թադևոսյանը։ Իր կարծիքով՝ <<Կոնեկտ>> գործարանում ևս պետք է կատարվեր աշխատողների հրահանգավորում՝ աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ինժեների՝ այսինքն` Արթուր Թադևոսյանի կողմից, սակայն վստահաբար չի կարող ասել, քանի որ այդպես աշխատում են իրենց գործարանում, իսկ այլ ընկերությունների աշխատանքի կազմակերպման կարգից ինքը տեղյակ չէ։ Լրացուցիչ հրահանգավորում իրենք իրականացրել են անվտանգության ապահովման համար, և գործուղված աշխատակիցները դրա վերաբերյալ ստորագրել են իրենց մատյաններում։ Ամեն դեպքում, անվտանգության համար պատասխանատուն պարտավոր չէ մշտապես գտնվել աշխատողների մոտ, դա անիրատեսական է։
Հստակ չի կարող ասել, սակայն կարծում է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը դեպքի օրը ամրագոտիով կապված չի եղել, ընկել է և կոտրել ոտքը, սակայն վերջինի մահվան պատճառն իրեն հայտնի չէ։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Իրինա Մալխասյանը ցուցմունք է տվել, որ հանդիսացել է ԵՊԲ համալսարանի Անեսթեզիոլոգիայի և ինտենսիվ թերապիայի ամբիոնի վարիչը և Հերացի թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցի Անեսթեզիոլոգիայի և ինտենսիվ թերապիայի կլինիկայի ղեկավարը, ղեկավարել է 2 ծառայություների ամբողջ բուժական պրոցեսը, իրականացրել է խորհրդատվություններ, բուժման ընթացքի հսկում, մասնագետների հրավիրում և այլն։ Ինքը կարող է որոշել անձին հասցված վնասվածքների ծանրության աստիճանը, և արդյոք տվյալ վնասվածքը կարող էր հասցնել մահվան, թե ոչ, սակայն հասցված վնասվածքի ծանրությունն իրենք գնահատում են ոչ թե դատական բժշկության, այլ բժշկական չափանիշներով՝ որպես միջին, ծանր կամ ծայրահեղ ծանր, գնահատում են նաև գիտակցության մակարդակը, շնչառական խանգարումների աստիճանը, սիրտ-անոթային համակարգի խաթարման աստիճանը և այլն։ Վնասման մեխանիզմը գնահատելու իրավասություն իրենք չունեն, գնահատում են միայն հայտնաբերված ախտանիշների համակցությունը, որոնք հանգեցրել են համապատասխան դեպքին։ Ամեն տարի իրենց կլինիկա բերել են առնվազն 15-20 շինարարությամբ զբաղվող կամ գործարաններում աշխատող բանվորների՝ ծանր վնասվածքներով, ուստի 5 տարի առաջ տեղի ունեցած դեպքը չի կարող հիշել, Վաղարշակ Մարկոսյան անունով անձի չի մտաբերում։ Ենթադրաբար վերջինը ստացել է գանգուղեղային վնասվածք, քանի որ սովորաբար նման դեպքերն են ավարտվում մահվան ելքով։ Մոտ 2 տար առաջ ինքը մասնակցել է հարցաքննության՝ դիմածնոտային վիրաբուժության պատահարի կապակցությամբ, 2024 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ իր հիշելով չի հարցաքննվել։
Դատարանը, լսելով կողմերի կարծիքները, հրապարակել է վկա Իրինա Մալխասյանի նախաքննական ցուցմունքը:
2024 թվականի սեպտեմբերի 9-ի վկայի հարցաքննության արձանագրության համաձայն. <<Վկային ներկայացվել է դատաբժշկի եզրակացությունը՝ ծանոթանալու և վերաբերելի փաստական տվյալները վերհիշելու նպատակով և հնչեցվել է հարցը․
Հարց - ինչ կարող եք ասել դեպքի մասին։
Պատասխան - այս դեպքի մասին չեմ հիշում ոչ մի բան, ցանկալի կլիներ ծանոթանալ պատմագրի մեջ, սակայն ձեր կողմից ներկայացված փաստաթղթերի հիման վրա կարող եմ ասել, որ կլինիկական առումով բոլոր ախտորոշումները կատարված են ճիշտ։
Հարց - ըստ Ձեզ՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի վնասվածքներն ուղիղ կապ ունեն մահվան հետ, այո թե ոչ, եթե ունի, ապա ինչու։
Պատասխան - իհարկե ունի։
Հարց - ըստ Ձեզ՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի վայր ընկնելը մահվան հետ անմիջական պատճառական կապ ունի, թե ոչ։
Պատասխան - ունի իհարկե, եթե վայր չընկներ, նրա արդեն իսկ զուգորդվող հիվանդությունների զարգացմանն է նպաստել և դրանք նաև կարող են պատճառ դառնալ ինֆարկտի։
Հարց - այրվածքների մասով ինչ կարող եք ասել, դրանք ինչ վաղեմության են։
Պատասխան - այրվածքների մասով ոչ մի բան չենք կարող ասել, քանի որ բերվել է հիվանդանոց այրվածքներով, և երբ և որտեղ ստանալու հանգամանքի վերաբերյալ չեմ կարող ասել ոչինչ>>։
Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկա Իրինա Մալխասյանը նշել է, որ մտաբերում է, որ իր աշխատասենյակ է մոտեցել երիտասարդ քննիչ և այնտեղ հարցաքննել է իրեն, սակայն դեպքի հանգամանքները միևնույն է՝ չի հիշում։
Ցանկացած հարցաքննությունից առաջ իրեն ներկայացնում են հիվանդության պատմագիրը և հնարավորության դեպքում դատաբժշկական եզրակացությունը՝ այն իրենց կազմած արձանագրության հետ համեմատելու համար։ Տվյալ դեպքի առթիվ ինքը հավանաբար նույն բանն է ասել, ինչ որ գրված է հիվանդության պատմագրում՝ հիմնական հիվանդությունը, ուղեկցող հիվանդությունները և բարդությունները։ Բոլոր հիվանդները, որոնք ընդունվում են հիվանդանոց, առաջին հերթին անցնում են սրտի հետազոտություն, բացառվում է, որ սրտի պաթոլոգիան բաց թողած լինեն։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում փորձագետ Ռիգել Վարդանյանը ցուցմունք է տվել, որ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանը վայր ընկնելու արդյունքում ստացել է կոնքի և ողնաշարի վերջույթների ոսկրերի կոտրվածքներ, որոնցով 2021 թվականի հուլիսի 16-ին ընդունվել է հիվանդանոց, ասել է, որ իրեն հիվանդ է համարում 3 ժամ։ Անամնեստիկ տվյալների համաձայն՝ վերջինը չի ունեցել ուղեկցող հիվանդություններ։ 2021 թվականի հուլիսի 18-ին Վաղարշակ Մարկոսյանը տեղափոխվել է վնասվածքաբանական բաժանմունք, այդ ժամանակ վերջինի վիճակը գնահատվել է միջին ծանրության, իսկ նույն թվականի հուլիսի 21-ին նկատվել է հիվանդի վիճակի վատթարացում՝ ցավ կրծքավանդակի շրջանում, ապա հիվանդը դիտվել է սրտաբանի կողմից, ախտորոշվել է սրտամկանի սուր ինֆարկտ, որից հետո հիվանդը տեղափոխվել է սրտաբանական ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք։ Վաղարշակ Մարկոսյանի վայր ընկնելը սրտամկանի ինֆարկտի հետ ուղղակի պատճառական կապի մեջ չի գտնվել, սակայն կարող էր ունենալ անուղղակի կապ, քանի որ կոտրվածքներից սովորաբար առաջանում են թրոմբոէմբոլիկ վիճակներ, որոնք էլ բերում են սրտամկանի ինֆարկտի։ Վաղարշակ Մարկոսյանի մահը վրա է հասել բազմաօրգանային անբավարարության արդյունքում, վերջինի մոտ առկա են եղել բութ վնասվածքներ, ջերմային այրվածքներ, հետագայում զարգացել է նաև սրտամկանի ինֆարկտ, որոնք էլ իրենց համակցությամբ բերել են մահվան։ Եթե կոնկրետ տվյալ դեպքում չլիներ նման համակցություն, հնարավոր չէ ասել, արդյոք կառաջանար մահ, թե ոչ, քանի որ բազմաօրգանային անբավարարություն առաջացրած հիվանդությունների ու վնասվածքների անջատ հետևանքները հնարավոր չէ առանձնացնել։
2021 թվականի օգոստոսի 6-ի դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրության համաձայն՝ դեպքի վայր է հանդիսանում Երևան քաղաքի Միկոյան 15 հասցեում գտնվող <<Կոննեկտ>> գործարանի տարածքը, որը վարձակալությամբ տրամադրված է <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը: Զննությամբ պարզվել է, որ գործարանի դռները երկշերտ փայտյա դռներ են և բացվում են դեպի ներս, մուտք գործելուց հետո սրահում առկա են եղել 3 մեծ մետաղյա տարաներ, որոնց բարձրությունը գետնից կազմել է մոտավորապես 3 մետր: Դեպքի վայրի զննությամբ պարզվել է, որ սրահի հատակը սալիկապատ է, իսկ առաստաղին առկա են եղել օդատար համակարգեր, արձանագրվել է, որ գործարանում հոսանք առկա չէ։
2021 թվականի նոյեմբերի 19-ի փորձագետի թիվ 1692 եզրակացության համաձայն՝ Վ.Մարկոսյանի մահը վրա է հասել բազմաօրգանային անբավարարությունից, որը պայմանավորված է ողնաշարի գոտկային հատվածի, կոնքի, ստորին վերջույթների զուգակցված բաց և փակ, բութ վնասվածքների ու ջերմային այրվածքների հետևանքով զարգացած՝ այրվածքային հիվանդությամբ, արտահայտված երկկողմանի կանգային թարախաֆիբրինային միաձույլ թոքաբորբով, թարախաֆիբրինային բրոնխիտով, պլևրիտով, ինչպես նաև՝ պսակաձև զարկերակների խցանող աթերոսկլերոզով, մանրօջախային կարդիոսկլերոզով, սրտամկանի սուր ինֆարկտով, սուր լյարդային, երիկամային անբավարարությամբ, որոնցով տառապել է հանգուցյալը կենդանության օրոք, և որոնք էլ գտնվում են ուղղակի պատճառական կապի մեջ մահվան անմիջական պատճառի հետ: Սույն հետևությունը հիմնավորվում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված ստորին վերջույթների շրջաններում՝ արյունազեղումների, սալջարդ-պատռված վերքերի, գոտկային ողերի, աջ նստոսկրի, կրունկոսկրերի կոտրվածքների, աջ գոտկամկանի, հարերիկամային ճարպաբջջանքի արյունազեղման, արյունահավաքի առկայություններով, որոնք պատճառվել են՝ կենդանության օրոք, բութ առարկաներով, հնարավոր է նաև՝ որոշմամբ նշված հանգամանքներում կենդանի անձանց մոտ համարվում են առողջությանը ծանր վնաս պատճառող՝ կյանքին վտանգ սպառնացող, իսկ տվյալ դեպքում, այրվածքային հիվանդությամբ զուգորդված՝ աջ դաստակի, հետույքային, աջ ազդրի, ծնկահոդի շրջանների 2-3-րդ աստիճանի ջերմային այրվածքների հետ միասն, որոնք պատճառվել են տաք գործոնի ազդեցությամբ, կենդանի անձանց մոտ նույնպես համարվում են առողջությանը ծանր վնաս պատճառող՝ կյանքին վտանգ սպառնացող, հանգեցրել են մահվան: Ըստ համապատասխան հիվանդության պատմագրի տվյալների՝ Վ.Մարկոսյանի մահը վրա է հասել 2021 թվականի հուլիսի 30-ին՝ ժամը 07։50-ին: Վ.Մարկոսյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել է նաև սալջարդ վերք՝ աջ արմնկահոդի շրջանում, որը նույնպես պատճառվել է բութ առարկայով, դրա առաջացումը ևս հնարավոր է բարձրությունից վայր ընկնելու արդյունքում, կենդանի անձանց մոտ նման վնասվածքը համարվում է առողջությանը թեթև վնաս պատճառող՝ առողջության կարճատև քայքայումով, և չի գտնվում պատճառական կապի մեջ մահվան հետ, իսկ հայտնաբերված պարանոցի, զույգ վերին վերջույթների, ձախ աճուկային շրջանների կետային բնույթի վերքերը հանդիսանում են բժշկական միջամտության հետևանք՝ ներարկումների տեղում։ Վ.Մարկոսյանի անվամբ լրացված համապատասխան հիվանդության պատմագրում, ընդունվելիս չկա որևէ գրառում վերջինի կողմից ալկոհոլի, թմրամիջոցների օգտագործման հետ կապված, որից հետո վերջինը շուրջ 14 օր գտնվել է ստացիոնար բուժման մեջ և ստացել տարբեր տեսակի դեղորայք։ Վ.Մարկոսյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում, նրա ստամոքսում որևէ սննդային զանգված չի հայտնաբերվել։ Դիակից վերցված արյունը պատկանում է B (երրորդ) խմբին:
2022 թվականի դեկտեմբերի 22-ի փորձագետի թիվ 21-1872 եզրակացության համաձայն՝ նշված դեպքի անմիջական պատճառն է հանդիսացել տուժող Վ․Մարկոսյանի կողմից Երևան քաղաքի Միկոյան փողոցի 15 հասցեում գտնվող <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը պատկանող արտադրամասում սպիրտի պահման համար նախատեսված մետաղական տարայի վրա մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ժամանակ՝ անվտանգության տեխնիկայի և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտումներով կատարած գործողությունները (ըստ սույն դեպքի վերաբերյալ հարուցված թիվ 17201021 քրեական վարույթի նյութերում առկա ելակետային տվյալների՝ 2021 թվականի հուլիսի 16-ին՝ ժամը 11:30-ի սահմաններում <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության փականագործ Վաղարշակ Մարկոսյանը <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը պատկանող սպիրտի պատրաստման արտադրամասում մետաղական տարայի վրա կանգնած վիճակում՝ մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 2,8 մետր բարձրության վրա, տարայի շրջանաձև եզրային մասում փակոցներով չկահավորված տեղամասում առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և սաղավարտի կիրառմամբ մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ընթացքում՝ տարայի եզրային հատվածից վայր է ընկել բետոնապատ գետնին և ստացած մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել է Մխիթար Հերացու անվան թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոց, որտեղ էլ 2021 թվականի հուլիսի 30-ին մահացել է)։
Դեպքի կայացման պատճառ է հանդիսացել նաև <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կողմից դեպքին նախորդող պահին մոնտաժման աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմաններ չապահովելը, մասնավորապես՝ մետաղական տարայի վերին հատվածը փակոցներով չկահավորելը, ինչպես նաև մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 2,8 մետր բարձրության վրա տուժողին առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և պաշտպանիչ սաղավարտի տրամադրմամբ՝ տարայի վերին հատվածում մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու հանձնարարություն, թույլտվություն տալը և սահմանված կարգով աշխատանքի անվտանգության պաշտպանության մասով հսկողություն չիրականացնելը։
Համաձայն <<Ավելիաց>> ՍՊ և <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերությունների միջև 2021 թվականի հուլիսի 12-ին կնքված <<Կապալի>> պայմանագրի՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունում նշված ժամանակահատվածում (2021 թվականի հուլիսի 15-ից 2021 թվականի հուլիսի 30-ը) <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության կողմից գործուղված աշխատակիցների, մասնավորապես՝ տուժող Վ.Մարկոսյանի աշխատանքների կատարման անվտանգ պայմանների ապահովման պատասխանատուն տեղում հանդիսացել է Պատվիրատուն՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունը՝ համաձայն պայմանագրի 3.2.1. կետի պահանջի. Պատվիրատուն պարտավորվել է՝ <<Սույն պայմանագրով նախատեսված դեպքերում, ծավալով և կարգով աջակցել Կապալառուին՝ աշխատանքները կատարելիս, ինչպես նաև ապահովել աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմաններ>>։
Վերը նշվածի պարագայում՝ <<Պատվիրատու>> հանդիսացող <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության կողմից դեպքին նախորդող պահին թույլ են տրվել ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով հաստատված ՀՀ ՇՆ 1-3.01.01-2008 <<Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում>> շինարարական նորմերի IX-րդ՝ «<<Աշխատանքի պաշտպանություն և շրջակա միջավայրի պահպանություն>> մասի 3-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն>> գլխի՝ 42-րդ և 43-րդ կետերի պահանջների խախտումներ։
Խախտվել են նաև ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80* <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերի 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերի պահանջները։
Տուժող Վ.Մարկոսյանի և <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կողմից թույլ տված վերը նշված խախտումներն իրենց համակցության մեջ գտնվում են պատճառահետևանքային կապի մեջ տեղի ունեցած դեպքի հետ։
Միաժամանակ հարկ է նշել, որ սույն փորձաքննության տրամադրության տակ առկա տվյալներով հնարավոր չէ պարզել <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կողմից վերը նշված խախտումների համար կոնկրետ պատասխանատու անձի (անձանց) տվյալները, ինչը ենթակա է պարզման քննչական ճանապարհով։
Ըստ քրեական վարույթի նյութերի տվյալների՝ տուժող Վ.Մարկոսյանին <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության կողմից դեպքին նախորդող պահին անհատական պաշտպանության միջոցներ, մասնավորապես՝ անվտանգության ապահովիչ գոտի և պաշտպանիչ սաղավարտ չեն տրամադրվել, ինչպես նաև վերջինի աշխատանքի տեղում՝ մետաղական տարայի վերին շրջանաձև եզրային հատվածներում չի տեղադրվել պաշտպանիչ փակոցներ։
Եզրակացությանը կից առկա է հանձնման-ընդունման ակտ, համաձայն որի՝ վճարման ենթակա գումարը կազմում է 252.000 ՀՀ դրամ:
2024 թվականի սեպտեմբերի 2-ի փաստաթղթերի զննություն կատարելու մասին արձանագրության համաձայն՝ զննությամբ պարզվել է, որ դեռևս 2021 թվականի մարտի 2-ին <<Կոննեկտ>> ՓԲ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00907842), ի դեմս տնօրեն Սարգիս Խուդոյանի (ՀԾՀ՝ 1809500168) և <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00044655) ի դեմս տնօրեն Թամարա Ցոլակի Թադևոսյանի միջև կնքվել է Երևան քաղաքի Նոր Նորք Միկոյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գտնվող անշարժ գույքի մասի՝ 2021.2 քառակուսի մետր մակերեսով տարածքի վարձակալության պայմանագիր։ Համաձայն պայմանագրի՝ յուրաքանչյուր ամիս 600.000 ՀՀ դրամ վարձավճարով վարձակալը՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունը (ՀՎՀՀ՝ 00044655) վարձակալում է տարածքը: Պայմանագրին կցված են նաև վարձակալվող տարածքի հատակագիծը:
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ 2021 թվականի հուլիսի 12-ին <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00044655)՝ ի դեմս տնօրեն Թամարա Ցոլակի Թադևոսյանի <<պատվիրատու>> և <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության՝ ի դեմս տնօրեն Արթուր Բաղդասարյանի՝ <<կապալառու>> միջև կնքվել է Կապալի պայմանագիր, համաձայն որի՝ կապալառուն պարտավորվում է պատվիրատուի հանձնարարությամբ կատարել թվով 3 մետաղական չժանգոտվող տարողությունների լվացման գծերի մոնտաժման աշխատանքներ, իսկ պատվիրատուն պարտավորվում է ընդունել աշխատանքը և վճարել դրա դիմաց։ Կնքված պայմանագրի 3.2.1 կետով պատվիրատուն՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունը պարտավորվել է ապահովել աշխատանքների կատարման համար անհրաժեշտ անվտանգ պայմաններ, իսկ նույն պայմանագրի 3.2.2 կետով պատվիրատուն պարտավորվել է աշխատանքում թերություններ կամ արդյունքը վատթարացնող շեղումներ հայտնաբերելու դեպքում այդ մասին անհապաղ հայտնել Կապալառուին:
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանի և <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության՝ ի դեմս տնօրեն Արթուր Բաղդասարյանի միջև կնքվել է աշխատանքային պայմանագիր և Վաղարշակ Մարկոսյանը նշանակվել է որպես Մեխանիկական արտադրամասի վեցերորդ կարգի փականագործ:
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության՝ դեմս տնօրեն Արթուր Բաղդասարյանի և Հայկ Վլադիմիրի Առաքելյանի միջև կնքվել է N 956 աշխատանքային պայմանագիրը, համաձայն որի՝ Հայկ Վլադիմիրի Առաքելյանը նշանակվել է Էլեկտրո արտադրամասի չորրորդ կարգի էլեկտրիկի պաշտոնին, ամսական 61.600 ՀՀ դրամ դրույքաչափով, այնուհետև <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության տեխնիկայի գծով ինժեների պաշտոնին՝ ամսական 117.000 ՀՀ դրամ դրույքաչափով:
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00044655)՝ ի դեմս տնօրեն Թամարա Ցոլակի Թադևոսյանի և Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի միջև կնքվել է N 327 աշխատանքային պայմանագիր և Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանը 2017 թվականի մայիսի 1-ից անորոշ ժամկետով զբաղեցրել է ընկերության ինժեներատեխնիկական ծառայության պետի պաշտոնը: Համաձայն կնքված պայմանագրի 2.1.4 և 2.1.5 կետերի՝ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանը պարտավորվել է կատարել աշխատանքի սահմանված նորմերը և պահպանել աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման միջոցները։ Համաձայն կնքված N 327 աշխատանքային պայմանագրի Հավելված 1-ի, որն իրենից ներկայացնում է պաշտոնի հրահանգ, Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանը պարտավորվել է իրականացնել անվտանգության տեխնիկայի ինժեների պարտականությունները, հրահանգավորել աշխատակիցներին աշխատանքի պաշտպանության, անվտանգության տեխնիկայի և հակահրդեհային պաշտպանության վերաբերյալ, վերահսկել աշխատակիցների կողմից անվտանգության տեխնիկայի աշխատանքի պաշտպանության և հակահրդեհային պաշտպանության հրահանգների կատարումը։
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ հիմք ընդունելով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00044655) և <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության միջև կնքված կապալի պայմանագիրը՝ <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության տնօրենը հրամայել է Սերժիկ Սամսոնի Շաքարյանին, Խաչիկ Հրաչյայի Ավետիսյանին և Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանին իրենց համաձայնությամբ գործուղել <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերություն: Գործուղման հրամանի և կից փաստաթղթերի մեջ երևում է, որ ի թիվս այլ աշխատակիցների՝ Վաղարշակ Մարկոսյանը մինչ գործուղվելը <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության աշխատակցի՝ Հայկ Առաքելյանի կողմից անցել է հրահանգավորում և ստորագրել է համապատասխան մատյանի մեջ։
2024 թվականի սեպտեմբերի 10-ի արտավարութային փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու մասին որոշման համաձայն՝ Արեն Զարգարյանի դիմումով վարույթն իրականացնող մարմնին ներկայացված և դեպքին վերաբերելի վարձակալության, կապալի, աշխատանքային պայմանագրերի, գործուղման հրամանի վերաբերյալ 60 թերթ փաստաթղթերն ապացույց են ճանաչվել և թողնվել կցված քրեական վարույթի նյութերին։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի պահանջագրի համաձայն՝ Արթուր Թադևոսյանը 1987 թվականի հունիսի 25-ին ՀԽՍՀ քրեական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է ուղղիչ աշխատանքների՝ 1 տարի 6 ամիս ժամկետով: Պատժի կրման և ազատման վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Դատարանը, նախքան ամբաստանյալի մեղավորության հարցին անդրադառնալը, հարկ է համարում քննարկել սույն դատական ակտի կայացման նյութական և ընթացակարգային հիմքերը․
Այսպես՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն վարույթի շրջանակներում կիրառելի են նոր քրեական դատավարության օրենսգրքի վերաբերելի դրույթները՝ նկատի ունենալով հետևյալ կարգավորումները․
2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 482-րդ հոդվածի համաձայն՝ սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ է մտնում 2022 թվականի հուլիսի 1-ից, բացառությամբ այն դրույթների, որոնց համար սույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածով սահմանված են ուժի մեջ մտնելու այլ ժամկետներ:
Օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգիրքը` հետագա բոլոր փոփոխություններով և լրացումներով, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի:
Նույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ այն քրեական գործերը, որոնցով մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը դատական քննություն նշանակելու մասին որոշում է կայացվել, քննվում և լուծվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով:
Այսպես՝ վերոգրյալ կարգավորումների շրջանակներում հարկ է արձանագրել, որ սույն վարույթի քննության ընթացակարգային հարցերի լուծման կապակցությամբ կիրառման են ենթակա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի վերաբերելի դրույթները՝ հաշվի առնելով այն, որ սույն քրեական վարույթը դատարան է ուղարկվել 2022 թվականի հուլիսի 1-ից հետո (2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ին):
Անդրադառնալով դատական ակտի կայացման քրեաիրավական հիմքին՝ պետք է սահմանել, որ Նախկին քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
Հանցանքը կատարելու ժամանակ է համարվում հանրության համար վտանգավոր գործողությունը (անգործությունը) իրականացնելու ժամանակը` անկախ հետևանքները վրա հասնելու պահից:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն` արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը հետադարձ ուժ ունի, այսինքն` տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում` այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն:
Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի:
Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե դա նախատեսված է օրենքով։
2022 թվականի հունիսի 9-ի <<ՀՀ քրեական օրենսգիրքը գործողության մեջ դնելու մասին>> ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ սույն օրենքով 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործողության մեջ է դրվում Հայաստանի Հանրապետության 2021 թվականի մայիսի 5-ի քրեական օրենսգիրքը:
Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության 2003 թվականի ապրիլի 18-ի քրեական օրենսգիրքը և <<Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգիրքը գործողության մեջ դնելու մասին>> 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՕ-529-Ն օրենքը:
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական օրենքի ընդհանուր դրույթների կարգավորումների համատեքստում արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը, իսկ նոր կարգավորումների ուժով նաև քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են հանցանքի կատարման պահին գործող քրեական օրենքով։ Վերոգրյալ կանոնից բացառություն է միայն այն, երբ նոր ընդունված քրեական օրենքը հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող է։ Նման պայմաններում հետադարձ ուժի կիրառմամբ նոր ընդունված օրենքն իր գործողությունը տարածում է մինչ այդ ծագած իրավահարաբերությունների վրա։
Մնացյալ բոլոր դեպքերում անձը կարող է մեղավոր ճանաչվել, պատասխանատվության ենթարկվել և պատիժ կրել միայն այն հանցանքի(ների) կատարման համար, որը դրա կատարման ժամանակահատվածում գործող քրեական օրենքով նախատեսված է եղել որպես հանցագործություն։
Հետևաբար՝ սույն դատական ակտի նյութական հիմք է, ընդհանուր կանոնի համաձայն, ծառայելու 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգիրքը:
Այսպես՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանին Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավոր է, թե ոչ․
Նախ՝ Դատարանը հարկ է համարում քննարկումն իրականացնել Արթուր Թադևոսյանին մեղսագրվող արարքի հանցակազմի օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ կողմի վեր հանման, փաստերի հետ համադրման համատեքստում և այնուհետև վերջինին մեղսագրվող արարքի իրավական որոշակիության ասպեկտում:
Այսպես՝ Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու համար՝ դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից, եթե մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս կամ մասնագիտական հիվանդություն:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում նույն արարքի համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժողի մահ:
2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԿԴ/0032/01/12 որոշմամբ արձանագրվել է, որ աշխատողի անվտանգությունը և առողջությունն աշխատանքային գործունեության ընթացքում աշխատողների կյանքի և առողջության պահպանման համակարգ է, և պետությունը պարտավոր է`
ա) սահմանել աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման իրավական կանոններ՝ ամրագրելով դրանք օրենքներով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով,
բ) նախատեսել համապատասխան քաղաքացիական, վարչական, քրեական սանկցիաներ, որոնք կոչված են կանխելու աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման կանոնների խախտումները:
Շարադրված վերլուծության հիման վրա՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք ուղղված են մարդու` անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանը, իսկ լրացուցիչ օբյեկտ են հանդիսանում մարդու կյանքը և առողջությունը:
Օբյեկտիվ կողմից Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունը բնութագրվում է ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգործությամբ, որը կարող է դրսևորվել տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելով:
Ուստի անձի արարքում Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի առկայությունը հավաստելու համար անհրաժեշտ է հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունը.
1) խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված՝ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
2) առաջացել են հանրորեն վտանգավոր այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են տուժողի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնասի կամ մասնագիտական հիվանդության պատճառումը (Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մաս) կամ մահվան առաջացումը (Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
3) առկա է պատճառական կապ արարքի (գործողության կամ անգործության) և վրա հասած հետևանքների միջև:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է մեղքի անզգույշ ձևով՝ ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ: Հանցավոր ինքնավստահության դեպքում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտվում են գիտակցաբար, որի դեպքում հանցավորը նախատեսում է իր արարքի հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի, ինքնավստահորեն հույս է ունենում, որ դրանք կկանխվեն:
Մինչդեռ, անփութության դեպքում հանցավորը նշված կանոնները կարող է խախտել նաև՝ չնախատեսելով վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում ոչ միայն պարտավոր էր, այլև կարող էր նախատեսել դա:
Դատարանն արձանագրում է, որ Արթուր Թադևոսյանին վերագրվող արարքը՝ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելը, իրենից ենթադրում է նյութական հանցակազմ, այսինքն՝ ավարտված հանցագործության առկայությունն օրենսդիրը կապում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքի առաջացման հետ: Այլ կերպ՝ նշված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ են հանդիսանում` արարքը, հանրորեն վտանգավոր հետևանքը, արարքի ու հետևանքի միջև պատճառահետևանքային կապը:
2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԳԴ5/0004/01/16 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը սահմանել է, որ արարքի և հանրորեն վտանգավոր հետևանքի միջև պատճառահետևանքային կապի առկայությունը հաստատելու համար անհրաժեշտ է յուրաքանչյուր դեպքում անդրադառնալ հետևյալ հարցերին`
ա) հանցավորի արարքը ժամանակային առումով նախորդել է հետևանքի (հանցավոր արդյունքի) առաջացմանը, թե՝ ոչ.
բ) հանցավորի արարքն արդյո՞ք հետևանքի առաջացման անհրաժեշտ պայման է (այսինքն, այնպիսի պայման, առանց որի հետևանքը վրա չէր հասնի), թե՝ ոչ.
գ) հանցավորի արարքը տվյալ իրադրության մեջ տվյալ հետևանքն առաջացնելու իրական հնարավորություն պարունակել է, թե հետևանքն առաջացել է նրա արարքի հետ պատահականորեն կապված այլ անձի արարքի կամ այլ հանգամանքների ազդեցության արդյունքում:
Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների համադրված վերլուծության լույսի ներքո պետք է արձանագրել, որ Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշի՝ արարքի և հանրորեն վտանգավոր հետևանքի միջև պատճառական կապի առկայության մասին հնարավոր է հետևության հանգել միայն վերոնշյալ երեք հարցերին դրական պատասխան տալու դեպքում: Հակառակ պարագայում, պետք է արձանագրել, որ բացակայում է համապատասխան պատճառական կապը, հետևաբար նաև՝ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը:
Վրա հասած հանրորեն վտանգավոր հետևանքների համար անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու մասին կարելի է խոսել միայն այն դեպքում, երբ այդ հետևանքները պատճառական կապի մեջ են գտնվում տվյալ անձի կողմից կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի (գործողության կամ անգործության) հետ: Այսինքն՝ քրեական իրավունքի սկզբունքային պահանջներից մեկն այն է, որ անձին հանրորեն վտանգավոր հետևանքների համար կարելի է պատասխանատվության ենթարկել միայն այն դեպքում, երբ դրանց առաջացման պատճառը նրա արարքն է: Այդ իսկ պատճառով երբ քրեական պատասխանատվության հարցի լուծումը կախված է լինում հանցակազմում նշված այս կամ այն հանցավոր հետևանքի վրա հասնելուց կամ չհասնելուց, արարքի և հետևանքների միջև պատճառական կապը հանդես է գալիս որպես համապատասխան հանցակազմի հատկանիշ, որի առկայության հարցը հատուկ պետք է քննարկվի դատարանի կողմից:
Դրան զուգահեռ, հանցավոր անգործության դեպքում պատճառական կապի բացահայտումն ունի որոշ առանձնահատկություններ։ Մասնավորապես՝ անգործությունը քրեաիրավական իմաստով միշտ կապված է անձի կողմից իր վրա դրված պարտականության չկատարման հետ: Ուստի՝ անձի անգործության և վրա հասած հետևանքների միջև պատճառական կապի առկայության հնարավոր է հաստատված համարել բացառապես այն դեպքերում, երբ անձի վրա դրված է եղել որոշակի ակտիվ գործողություններ կատարելու պարտականություն, որը նա չի կատարել, ինչի արդյունքում առաջացել են հանրորեն վտանգավոր հետևանքներ: Այսինքն՝ նման պարտականության բացակայության դեպքում պատճառական կապի առկայության մասին որևէ խոսք լինել չի կարող: Այլ կերպ՝ անգործությամբ սույն հանցակազմի կատարման դեպքում անհրաժեշտ է, որ անձի վրա հստակորեն դրված լինի որոշակի գործողություններ կատարելու, ակտիվ վարքագիծ դրսևորելու ուղղակի պարտավորություններ:
Տվյալ դեպքում Արթուր Թադևոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել հանրորեն վտանգավոր այն արարքի կատարման համար, որ նա, զբաղեցնելով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ինժեներատեխնիկական ծառայության պետի պաշտոնը և լինելով աշխատանքի պաշտպանության և տեխնիկայի անվտանգության կանոնների պահպանման պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով նախատեսված ՀՀՇՆ 1-3.01.01-2008 <<Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում>> շինարարական նորմերի IX-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն և շրջակա միջավայրի պահպանություն>> մասի 3-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն>> գլխի՝ 42-րդ և 43-րդ կետերի, ինչպես նաև ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80 <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերի 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերի պահանջները և չի ապահովել ընկերության աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմանները, ինչի արդյունքում <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության փականագործ Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանը <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը պատկանող սպիրտի պատրաստման արտադրամասում մետաղական տարայի վրա կանգնած վիճակում՝ մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ընթացքում տարայի եզրային հատվածից վայր է ընկել բետոնապատ գետնին՝ ստանալով կյանքին վտանգ սպառնացող ողնաշարի գոտկային հատվածի, կոնքի, ստորին վերջույթների զուգակցված բաց և փակ, բութ վնասվածքներ, որոնք էլ հանգեցրել են վերջինի մահվան:
Գնահատելով հիմնական դատալսումների ընթացում հետազոտված ապացույցները, դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ողջ ապացույցներն իրենց բավարարության համատեքստում՝ Դատարանը գտնում է, որ Արթուր Թադևոսյանին մեղսագրվող հանցանքի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ հանդիսացող արարքը և հետևաբար պատճառահետևանքային կապը բացակայում են այն հիմնավորմամբ, որ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանի մահը վրա է հասել մեղադրյալի գործողությունների հետ առնչություն չունեցող, պատահականորեն կապված այլ հանգամանքների ազդեցության արդյունքում, որոնց նկատմամբ Արթուր Թադևոսյանն օբյեկտիվորեն չէր կարող ազդեցություն ունենալ։
Մասնավորապես՝ թիվ 21-1872 ճարտարագիտատեխնիկական փորձաքննությամբ պարզվել է, որ ի թիվս այլնի, դեպքի պատճառ է հանդիսացել նաև <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կողմից դեպքին նախորդող պահին մետաղական տարայի վերին հատվածը փակոցներով չկահավորելը, ինչպես նաև մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 2,8 մետր բարձրության վրա տուժողին առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և պաշտպանիչ սաղավարտի տրամադրմամբ՝ տարայի վերին հատվածում մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու հանձնարարություն, թույլտվություն տալը և սահմանված կարգով աշխատանքի անվտանգության պաշտպանության մասով հսկողություն չիրականացնելը։
Այսինքն՝ ակնհայտ է դառնում, որ փորձագետի կողմից առաջ են քաշվել երկու հիմնական պատճառներ, որոնք ենթադրաբար հանգեցրել են հանրորեն վտանգավոր հետևանքին․ մասնավորապես՝ խոսքը գնում է մետաղական տարայի վերին հատվածը փակոցներով չկահավորելու և տուժողին նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և պաշտպանիչ սաղավարտ չտրամադրելու մասին։
Անդրադառնալով այն հանգամանքին, որ տուժողին տրամադրված չի եղել նախապաշտպանական անվտանգության գոտի և պաշտպանիչ սաղավարտ, ապա քրեական գործով ձեռք բերված և հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցներով կարելի է պնդել, որ Արթուր Թադևոսյանը հանդիսացել է <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ինժեներատեխնիկական ծառայության պետը, կրել է տվյալ ընկերությունում կատարվող աշխատանքի՝ սահմանված նորմերի և աշխատանքի պաշտպանության ու անվտանգության ապահովման միջոցների պահպանման պարտականությունը, մասնավորապես՝ պարտավորվել է իրականացնել անվտանգության տեխնիկայի ինժեների պարտականությունները, հրահանգավորել աշխատակիցներին աշխատանքի պաշտպանության, անվտանգության տեխնիկայի և հակահրդեհային պաշտպանության վերաբերյալ, վերահսկել աշխատակիցների կողմից անվտանգության տեխնիկայի աշխատանքի պաշտպանության և հակահրդեհային պաշտպանության հրահանգների կատարումը։
Այլ կերպ ասած, Արթուր Թադևոսյանն ընկերությունում անվտանգային կանոնների պահպանության համար պատասխանատու անձն է հանդիսացել, որպիսի փաստի ուժով վերջինի աշխատանքային պարտականություններից մեկը եղել է նաև իրեն ենթակա աշխատակիցներին անվտանգային կանոնների կիրառման և պաշտպանության վերաբերյալ համապատասխան հրահանգներ տալը և պարզաբանումներ անելը։
Այսպես՝ դեպքի օրը՝ 2021 թվականի հուլիսի 16-ի առավոտյան, մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանը հրահանգավորել է <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերություն գործուղված 3 աշխատակիցներին, այդ թվում՝ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանին։ Այդ մասին իրենց ցուցմունքներում նշել են ինչպես Արթուր Թադևոսյանը, այնպես էլ Վաղարշակ Մարկոսյանի հետ տվյալ ընկերություն գործուղված մյուս 2 աշխատակիցները՝ Սերժիկ Շաքարյանը և Խաչիկ Ավետիսյանը։
Հիշյալ անձանց ցուցմունքներով հիմնավորվում է նաև, որ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանը, ինչպես նաև՝ նույն գործառույթներն իրականացնող մյուս աշխատակիցները՝ Սերժիկ Շաքարյանը և Խաչիկ Ավետիսյանը, բազմաթիվ անգամ կատարել են նմանատիպ մոնտաժման աշխատանքներ (այդ թվում այն ընկերությունում, որտեղից գործուղվել էին), նախքան գործուղման մեկնելը անցել են հրահանգավորում նաև <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության աշխատակցի՝ Հայկ Առաքելյանի կողմից, բացի այդ՝ Կիլիկիայի գործարանից իրենց տրամադրվել են անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, որոնք նրանք կրել են բարձրության վրա աշխատելու ժամանակահատվածում։
Այս համատեքստում հարկ է անդրադառնալ նաև Արթուր Թադևոսյանի կողմից գործուղված աշխատակիցներին նախապաշտպանական անվտանգության գոտի և պաշտպանիչ սաղավարտ տրամադրելու պարտականության իրավական հիմքերին։ Մասնավորապես՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության և <<Երևան Գարեջուր>> ՓԲ ընկերության միջև 2021 թվականի հուլիսի 12-ին կնքված պայմանագրի 2․1 կետի համաձայն՝ <<Կապալառուն աշխատանքը կատարում է Պատվիրատուի նյութերով, իր ուժերով, սարքավորումներով, գործիքներով և պատասխանատվություն է կրում դրանց որակի համար>>։ Նույն պայմանագրի 3․2․1 կետի համաձայն՝ <<Պատվիրատուն պարտավոր է պայմանագրով նախատեսված դեպքերում, ծավալով և կարգով աջակցել Կապալառուին՝ աշխատանքները կատարելիս, ինչպես նաև ապահովել աշխատանքների կատարման համար անհրաժեշտ անվտանգ պայմաններ>>։
Նշված իրավահարաբերության կարգավորումից երևում է, որ Արթուր Թադևոսյանն ունեցել է աշխատանքի անվտանգ պայմաններ ապահովելու պարտականություն, որը վերջինի կողմից կատարվել է հրահանգավորում իրականացնելու, անվտանգության միջոցների ամրացման պատշաճ պայմաններ ստեղծելու և դրանց հուսալիությունը ստուգելու եղանակով։ Միևնույն ժամանակ, Արթուր Թադևոսյանը պարտավոր չի եղել գործուղված աշխատակիցներին տրամադրել անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, քանի որ աշխատանքի կատարման համար անհրաժեշտ սարքավորումներ և գործիքներ տրամադրելու պարտականությունը կրել է Կապալառուն, տվյալ դեպքում՝ <<Երևան Գարեջուր>> ՓԲ ընկերությունը։ Այնուամենայնիվ, թեև սաղավարտներն ու անվտանգության գոտիները Վաղարշակ Մարկոսյանին չեն տրամադրվել անմիջականորեն Արթուր Թադևոսյանի կողմից, սակայն վերջինը տեղեկացված է եղել, որ աշխատակիցներն ապահովված են համապատասխան հանդերձանքով։ Դեռ ավելին՝ Արթուր Թադևոսյանն իր ցուցմունքում հայտնել է, որ դեպքի օրը՝ առավոտյան ինքն իր հետ վերցրել էր սաղավարտներ, սակայն տեսնելով, որ սաղավարտներն ու գոտիներն աշխատակիցներին արդեն տրամադրվել են՝ դրանք տարել է հետ։
Այլ կլիներ իրավիճակը, եթե Արթուր Թադևոսյանը, տեսնելով, որ գործուղված աշխատակիցները չունեն համապատասխան անվտանգության միջոցներ, անտեսեր այդ հանգամանքը և վերջիններին թույլ տար աշխատանքն իրականացնել առանց անվտանգության գոտիների և սաղավարտների։
Ավելին՝ սաղավարտները և անվտանգության գոտիները աշխատակիցները կրել են ոչ միայն հրահանգավորման պահանջները պահպանելու, այլ առաջին հերթին՝ իրենց անվտանգությունն ապահովելու նպատակով, քանի որ վկա Խաչիկ Ավետիսյանն անգամ Դատարանում նշեց, որ այդ ժամանակ իրենց գոտիները եղել են ամրացված։ Գոտիներն իրենք կրել են իրենց անվտանգության համար, նույնիսկ եթե հրահանգավորում կատարված չլիներ, իրենք գոտիները միևնույն է՝ կկրեին։
Այսինքն՝ մոնտաժման աշխատանքներ իրականացնող անձանց, այդ թվում՝ նաև հենց տուժողի համար որոշակիորեն և միանշանակ այդ պահանջը եղել է ընդունելի և հասկանալի, քանի որ վերջինները մշտապես հրահանգավորված եղել են անվտանգության պահանջների պահպանման՝ պաշտպանիչ սաղավարտ կրելու վերաբերյալ, հետևաբար նաև հստակ իմացել են, որ բոլոր դեպքերում անհրաժեշտ է կրել սաղավարտը (խոսքը բարձրության վրա աշխատելու մասին է)։
Նախաքննական մարմնի կողմից Վաղարշակ Մարկոսյանի կողմից առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և սաղավարտի կիրառման մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու փաստի հաստատման հիմքում, ըստ էության, դրվել են վկաներ Սերժիկ Շաքարյանի և Խաչիկ Ավետիսյանի նախաքննական ցուցմունքները, սակայն կարևոր է արձանագրել, որ դատաքննության ընթացքում վերջինների նախաքննական ցուցմունքների տեսաձայնագրությունների հետազոտմամբ պարզ է դառնում, որ տեսաձայնագրությամբ ֆիքսված ցուցմունքները որոշակի անհամապատասխանության մեջ են գտնվում դրանց թղթային արձանագրման հետ։ Մասնավորապես՝ վկա Խաչիկ Ավետիսյանի հարցաքննության արձանագրության մեջ նշված է հետևյալը․
<<Հարց - Դեպքի պահին անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ եղել են ձեր վրա թե ոչ։
Պատասխան – Ոչ, չեն եղել։
Հարց -Երբ Վաղարշակ Մարկոսյանը բարձրացավ տարայի վրա նրա վրա անվտանգության գոտի և սաղավարտ եղել է, թե ոչ։
Պատասխան – Ոչ, չի եղել։>>
Հատկանշական է, որ Վկա Խաչիկ Ավետիսյանի հարցաքննության արձանագրության մեջ ևս առկա է տառացիորեն նույնաբովանդակ հարց ու պատասխան։
Մինչդեռ Խաչիկ Ավետիսյանի հարցաքննության տեսաձայնագրությամբ պարզվում է, որ գործուղված աշխատակիցներն ունեցել են անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, սակայն դրանք չեն կրել միայն ներքևում՝ գետնի վրա գործ անելիս, քանի որ դրա անհրաժեշտությունն օբյեկտիվորեն բացակայել է։ Ինչ վերաբերում է Վաղարշակ Մարկոսյանի կողմից տարայի վրա աշխատելիս անվտանգության գոտի և սաղավարտ չկրելուն, ապա հարցաքննության տեսաձայնագրությամբ պարզ է դառնում, որ դա վերաբերում է Խաչիկ Ավետիսյանի և Սերժիկ Շաքարյանի կողմից ընդմիջման գնալուց հետո ընկած ժամանակահատվածին, երբ Վաղարշակ Մարկոսյանն ինքնակամ (ինքնագլուխ) բարձրացել է տարայի վրա՝ առանց անվտանգության գոտի և սաղավարտ կրելու և վայր է ընկել։
Սերժիկ Շաքարյանի հարցաքննության տեսաձայնագրությամբ ևս հաստատվում է, որ գործուղված աշխատակիցներն իրենց տրամադրության տակ ունեցել են թե՛ անվտանգության գոտիներ, թե՛ սաղավարտներ։ Դեռ ավելին՝ Սերժիկ Շաքարյանը նշել է, որ վերևում գործ անելու ժամանակ իրենք կրել են անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, որոնք հանել են վերևից իջնելուց հետո՝ ընդմիջման գնալու նպատակով։ Վերջինը ևս հայտնել է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանի վրա ընկնելու պահին անվտանգության գոտի և սաղավարտ չի եղել։
Վերը նշված ցուցմունքներից պարզ է դառնում, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը տակառների վրա մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ընթացքում կրել է անվտանգության գոտի և սաղավարտ, միայն իջնելուց հետո հանել է դրանք, ապա կրկին բարձրացել է տակառների վրա՝ արդեն առանց անվտանգության գոտի և սաղավարտ կրելու, որից հետո էլ ընկել է։
Ավելին՝ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանի որդին հայտնել է հոր կողմից աշխատանքի վայրում անվտանգության կանոնները իմանալով հանդերձ դրանք չպահպանելու հավանականության (հավակնության) մասին, ինչը հաստատվել է նաև Արթուր Թադևոսյանի ցուցմունքով։
Այլ կերպ ասած՝ մոնտաժման աշխատանքներ իրականացնող անձինք հստակ իմացել են նշված պահանջի մասին, իրենց այդ մասով հավուր պատշաճի կատարվել է հրահանգավորում, որպիսի փաստի ուժով վերջինները աշխատանքներ կատարելիս կրել են նշված պաշտպանիչ սաղավարտը։ Հատկանշական է, որ տուժողի հետ աշխատող մյուս երկու աշխատակիցներն անգամ ուղիղ նշում են, որ մինչ շենքից դուրս գալը, երբ միասին աշխատել են, տուժողը նույնպես մշտապես կրել է սաղավարտը, այսինքն՝ տուժողը ևս իմացել է այդ պահանջի մասին և պահպանել է այն, և միայն այն ժամանակ, երբ մյուս երկու աշխատակիցները դուրս են եկել ընդմիջման, Վաղարշակը, ամենայն հավանականությամբ, կրկին բարձրացել է աշխատելու (կամ ինչ-որ բան անելու), սակայն այս անգամ արդեն առանց սաղավարտի և անվտանգության գոտու, որի արդյունքում էլ վայր է ընկել։ Այդ մասով աշխատակիցները նշել են նաև, որ ետ վերադառնալով և տուժողին գետնին ընկած տեսնելով՝ ֆիքսել են, որ նա եղել է առանց սաղավարտ և հավանաբար շտապողականություն ցուցաբերելու հետևանքով չի կրել սաղավարտը։
Այսինքն՝ Դատարանը ցանկանում է ի ցույց դնել այն, որ Արթուր Թադևոսյանը, նույնիսկ ունենալով որոշակի պարտավորություններ համապատասխան կանոնների ապահովմամբ աշխատանքային գործունեություն կազմակերպելու մասով, միևնույն է, չէր կարող վերահսկողություն ունենալ աշխատակիցների՝ իր հրահանգներից դուրս չգործելու կապակցությամբ: Այլ կերպ ասած՝ անգամ եթե առավելագույն ձևով ապահովեն աշխատանքի գործունեության որոշակի պայմանները, միևնույն է՝ աշխատողը կարող է սեփական կամահայտնությամբ այնպիսի գործունեություն ձեռնարկել (օրինակ՝ այնպիսիք, որոնք իրենց ընկալմամբ ավելի դյուրին կդարձնեն իրենց աշխատանքը կամ որը վերջինները մշտապես իրականացրել են՝ թեկուզև այդ կանոններից դուրս գալով), որը դուրս է գործատուի կամ աշխատանքի նկատմամբ ղեկավարում իրականացնող անձի հրահանգներից, հսկողությունից և նույնիսկ բոլոր օրենքների պահպանմամբ աշխատանքների կատարման վայրերում չի կարող պատշաճ անվտանգություն ապահովվել, քանի որ այդ դեպքերում հնարավոր անբարենպաստ հետևանքների կրողը հենց այն սուբյեկտն է, ով դուրս է եկել հրահանգումներից և կատարել այնպիսի գործողություներ, որոնք ի վերջո հանգեցրել են ծանր հետևանքների:
Բացի այդ, Դատարանի գնահատմամբ՝ ցանկացած ոլորտում, աշխատանքային տարբեր հարաբերություններում, աշխատողների անվտանգության համար պատասխանատու անձի վրա պետք է դրվի այնպիսի պարտականություններ, որը ողջամտորեն հնարավոր կլինի իրագործել, ապահովել և կանխատեսել, այլ ոչ թե ելնել այն կանխավարկածից, որ եթե աշխատողին ինչ-որ բան է պատահում (կլինի պատահար կամ իր իսկ ոչ ստանդարտ, վտանգավոր քայլերի հետևանք), ապա միևնույնն է, դրա մեղավորը պատասխանատու անձն է։ Ընդ որում, ենթադրյալ պատասխանատուի համար հնարավոր վտանգների առաջացումը, դրա կանխատեսումը ևս պետք է լինի խելամտության և իր իսկ պարտականությունների սահմաններում, ինչի դեպքում էլ, դրանց չկատարումն անմիջական պատճառ հանդիսանա վրա հասած հետևանքի համար։
Այնուամենայնիվ, եթե անգամ Դատարանը հաստատված չհամարի Արթուր Թադևոսյանի կողմից գործուղված աշխատակիցներին դեպքի օրը հրահանգավորած լինելու փաստը, միևնույն է, նման պայմաններում ևս վերջինի մեղավորությունը բացակայում է։ Դատարանը ցանկանում է շեշտել, որ տվյալ դեպքում խոսքը գնում է ոչ թե նոր և փորձառություն չունեցող աշխատակիցների մասին, ովքեր դեռևս լիովին ծանոթ չեն աշխատանքի բնույթին, անվտանգության կանոններին և աշխատանքի տեղանքին, որի պայմաններում վերջինների հրահանգավորումը, համապատասխան հանդերձանքի և պարագաների տրամադրումը, ինչպես նաև՝ անվտանգության կանոնների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը շատ ավելի խիստ անհրաժեշտություն են ներկայացնում, այլ խոսքը վերաբերում է նույն ոլորտում նմանաբնույթ աշխատանքների կատարման տարիների փորձ և հմտություն ունեցող աշխատակիցներին։ Դեռ ավելին՝ <<Կիլիկիա>> և խնդրո առարկա <<Կոննեկտ>> գործարանները միմյանց հետ աշխատել են նաև դեպքից առաջ, ինչի մասին իրենց ցուցմունքներում նշել են Խաչիկ Ավետիսյանը և Արթուր Թադևոսյանը։ Վերջինը հայտնել է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը եղել է շատ լավ մասնագետ և պարտաճանաչ աշխատող։ Ուստի նման պայմաններում մեղադրյալը ողջամտորեն կարող էր ենթադրել, որ նախքան գործուղվելը աշխատակիցները <<Կիլիկիա>> գործարանում հրահանգավորվել են և ստացել են աշխատանքի համար անհրաժեշտ սարքավորումները, հակառակ դեպքում հենց այդ փորձառու աշխատակիցները, առանց հանդերձանքի, իրենց իսկ անվտանգությունից ելնելով՝ բարձր դիրքում չեն իրականացնի աշխատանքները։
Նման պայմաններում Արթուր Թադևոսյանի կողմից լրացուցիչ հրահանգավորում չիրականացնելը (եթե անգամ ընդունում ենք, որ այդպես է եղել) չէր կարող դառնալ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելու անմիջական պատճառ, քանի որ, ինչպես նշվեց, վերջինը նախ ապահովված է եղել անվտանգության գոտիով ու սաղավարտով և դրանք կրել է վերևում՝ աշխատանք կատարելու սկզբնական ժամանակահատվածում (անկախ հրահանգավորումից) և երկրորդ՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելու և վնասվածքներ ստանալու հիմնական պատճառը եղել է այն, որ վերջինը, ամենայն հավանականությամբ, ընդմիջման ժամին, ամրագոտիները հանելուց հետո, պահի ազդեցության տակ ինքնագլուխ բարձրացել է վերևում ինչ-որ գործողություն անելու նպատակով և վայր է ընկել։
Հետևաբար, ընդմիջման գնալու ժամանակահատվածում (այլ ոչ թե բուն աշխատանքի իրականացման ընթացքում) Վաղարշակ Մարկոսյանի կողմից գոտի և սաղավարտ չկրելու հանգամանքը չի կարող մեղսագրվել Արթուր Թադևոսյանին, քանի որ վերջինը յուրաքանչյուր պահի աշխատակիցների վարքագիծը վերահսկելու պարտականություն, ըստ էության, չունի և ամենակարևորը՝ դա նույնիսկ իրատեսական չէ։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանը հանգում է հետևության, որ Արթուր Թադևոսյանը՝ աշխատանքի անվտանգության պահանջների պահպանման մասին Վաղարշակ Մարկոսյանին նախապես հրահանգավորում արած լինելու պայմաններում չէր կարող մշտապես վերահսկել վերջինի կողմից այդ պահանջները պահպանելը և չէր կարող նախատեսել նման վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը (խոսքն առհասարակ նման պարտականություն ունենալու մասին է)։ Այլ կերպ՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի մահը վրա է հասել Արթուր Թադևոսյանին վերագրվող անգործության հետ առնչություն չունեցող, տուժողի կողմից դրսևորած անփութության հետևանքով, որի նկատմամբ Արթուր Թադևոսյանը մեծ ցանկության դեպքում էլ չէր կարող վերահսկողություն ունենալ:
Պարզ ասած՝ սույն գործով ողջամտորեն խոսք է գնում այնպիսի իրավիճակի մասին, երբ մեղադրյալի արարքը տվյալ իրադրության մեջ նման հետևանքն առաջացնելու իրական հնարավորություն չի պարունակել և հետևանքն առաջացել է այլ անձի գործողությունների (տվյալ դեպքում՝ տուժողի) և այլ հանգամանքների ազդեցության արդյունքում:
Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ աշխատանքի իրականացման վայրում չի եղել հատուկ կահավորում, այդ թվում՝ գոտիների ամրացման համար նախատեսված, ապա Դատարանը թեև ընդունելի է համարում այն փաստը, որ հատուկ կահավորումներ, որպես այդպիսին, չեն եղել, այնուամենայնիվ, եթե խոսքը վերաբերում է պաշտպանիչ փակոցների մասին, ապա նախ դա միայն նախատեսված է ՍՆԻՊ նորմերով (դրա վերաբերելիության մասին անդրադարձ կկատարվի ստորև), և երկրորդ՝ պարզ չէ՝ այդ փակոցներն ինչ տեսք (ինչպիսի սարքավորման մասին է խոսքը) պետք է ունենային և արդյոք կարող էին ծառայել նաև գոտիների ամրացման համար, թե ոչ։ Ընդ որում, նշված ՍՆԻՊ նորմերով արձանագրված է, որ այն դեպքում, երբ պաշտպանիչ փակոցների տեղադրումն ինչ-ինչ պատճառներով անհնարին է, ապա աշխատակիցները բարձրության վրա աշխատելիս պետք է օգտագործեն անվտանգության գոտիներ։
Միևնույն ժամանակ, գոտիները, ըստ էության, հնարավոր է եղել ամրացնել ինչպես խողովակներից, այնպես էլ տակառների բռնակներից, ինչի մասին աշխատակիցները ևս եղել են տեղեկացված։ Այսպես՝ Արթուր Թադևոսյանն իր ցուցմունքում ընդունել է գոտիների ամրացման համար նախատեսված հատուկ կահավորման բացակայության փաստը, միևնույն ժամանակ, նշել է, որ դրանք հնարավոր է եղել ամրացնել աշխատանքի վայրում առկա խողովակներից կամ տակառներից, որոնք եղել են չափազանց ամուր, դրանց միջոցով բարձրացվել են նույնիսկ տակառները, իսկ դեպքի նախորդ օրը դրանց հուսալիությունն ու ամրությունն ինքը ստուգել է անձամբ։ Իսկ վկաներ Սերժիկ Շաքարյանը և Խաչիկ Ավետիսյանը հայտնել են, որ այդ օրն իրենք գոտիներն ամրացրել են այդ խողովակներից և բռնակներից։ Այսինքն՝ գոտիների ամրացման հիշյալ կարգի մասին վերջիններն իրենց ցուցմունքով ևս նշել են, որից ուղղակիորեն պարզ է դառնում, որ այդ մեխանիզմը նրանց կողմից կիրառելի և արդյունավետ է եղել, այլ կերպ ասած՝ ծառայել է իր նպատակներին։
Հետևաբար, խողովակները և բռնակները, ըստ էության, փաստացի պիտանի եղել են գոտիների ամրացման համար։ Ընդ որում, նախաքննական մարմինը չի ձեռնարկել միջոցներ՝ պարզելու, թե արդյոք այդ խողովակները կամ տակառի բռնակները կարող էին իրականում ծառայել որպես գոտիների ամրացման պատշաճ հարմարանք և/կամ ընդհանրապես ծառայել են նման աշխատանքների համար, թե ոչ։
Եվ ի վերջո, գործի նյութերում առկա չէ որևէ տվյալ այն մասին, որ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելու պատճառը եղել է անվտանգության գոտու ամրացման հարմարանքի կամ կահավորման բացակայությունը կամ դրա հուսալի չլինելը (օրինակ՝ բռնակը պոկվել է և այլն)։ Դեռ ավելին՝ ապացույցների հետազոտման արդյունքում պարզ է դառնում, որ Վաղարշակ Մարկոսյանն ընկնելու պահին եղել է առանց սաղավարտ և անվտանգության գոտու, ուստի անկախ նրանից, թե գոտիների ամրացման հարմարանք եղել է, թե ոչ, միևնույն է՝ վերջինը դրանք ընկնելու պահին չի կրել։
Վերը նշվածից պարզ է դառնում, որ Արթուր Թադևոսյանը, ըստ էության, իր պարտականությունների մեջ մտնող գործողությունները կատարել է, այն է՝ գործուղված աշխատակիցներին հրահանգավորել է աշխատանքի անվտանգության կանոնների մասին, զգուշացրել է բարձրադիր վայրերում աշխատելիս անվտանգության գոտիների և սաղավարտների կրման անհրաժեշտության մասին, աշխատանքի վայրում ապահովել է գոտիների ամրացման փաստացի հարմարանքների առկայությունը, նախքան աշխատանքն սկսելը անձամբ ստուգել է դրանց հուսալիությունը, համոզվել է, որ աշխատակիցներն ապահովված են անհրաժեշտ հանդերձանքով։
Հետևաբար՝ Արթուր Թադևոսյանի արարքում բացակայում է ինչպես Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ հանդիսացող արարքի և հանրորեն վտանգավոր հետևանքի միջև պատճառական կապը, այնպես էլ արարքի սուբյեկտիվ կողմը։
Բացի այդ, Դատարանը որոշակիորեն խնդիր է տեսնում բուն դեպքի և մահվան առաջացման պատճառների մասով։ Մասնավորապես՝ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1692 եզրակացության համաձայն՝ Վ.Մարկոսյանի մահվան անմիջական պատճառ է հանդիսացել բազմաօրգանային անբավարարությունը, որն առաջացել է մարմնի տարբեր հատվածներում առկա բութ վնասվածքների ու ջերմային այրվածքների հետևանքով զարգացած այրվածքային հիվանդության, կենդանության օրոք հանգուցյալի մոտ առկա մի շարք այլ հիվանդությունների (սուր լյարդային, երիկամային անբավարարություն, պսակաձև զարկերակների խցանող աթերոսկլերոզ և այլն), ինչպես նաև հիվանդանոց տեղափոխելուց հետո զարգացած սրտամկանի ինֆարկտի արդյունքում։
Վերը նշվածից պարզ է դառնում, որ տուժողը մինչ ընկնելն ունեցել է մի շարք հիվանդություններ (այդ թվում՝ մահվանից առաջ ստացել է սրտամկանի ինֆարկտ) և ընկնելուց հետո առաջացած վնասվածքների զուգակցությամբ առաջացել է վերջինի մահը։ Այսինքն՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելը հանդիսացել է վերջինի մահվան առաջացման պայմաններից մեկը, սակայն ոչ անմիջական պատճառը, քանի որ պարզ չէ՝ արդյոք ընկնելու արդյունքում առաջացած վնասվածքներն ինքնին՝ առանձին վերցրած կհանգեցնեին վերջինի մահվան և տուժողի մոտ կառաջանար բազմաօրգանային անբավարարություն, թե վերջինի մահվան համար որպես պայմաններ հանդիսացել են ինչպես նախկինում ունեցած հիվանդությունները, ընկնելու հետևանքով առաջացած վնասվածքները, մարմնի այրվածքը, ինչպես նաև՝ հիվանդանոցում սրտամկանի ինֆարկտը։ Ընդ որում` գործով ձեռք չի բերվել որևէ տվյալ Վաղարշակ Մարկոսյանի մարմնի տարբեր հատվածներում առկա այրվածքների առաջացման պատճառների մասին։ Ավելին՝ Արթուր Թադևոսյանը, Սերժիկ Շաքարյանը և Խաչիկ Ավետիսյանը իրենց ցուցմունքներում նշել են, որ դեպքի օրը իրենք հոսանքի հետ կապված որևէ աշխատանք չեն կատարել, իսկ մոտակա հոսանքի աղբյուրը գտնվել է իրենց աշխատավայրից մոտ 50 մետր հեռավորության վրա։
Այս առնչությամբ փորձագետ Ռիգել Վարդանյանն իր ցուցմունքում նշել է, որ եթե կոնկրետ տվյալ դեպքում չլիներ նման համակցություն, հնարավոր չէ ասել, արդյոք կառաջանար մահ, թե ոչ, քանի որ բազմաօրգանային անբավարարություն առաջացրած հիվանդությունների ու վնասվածքների անջատ հետևանքները հնարավոր չէ առանձնացնել։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ անգամ եթե Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելը պայմանավորված է եղել Արթուր Թադևոսյանի դրսևորած անզգուշությամբ, ապա նման պարագայում նույնպես հնարավոր չէ պնդել, որ մահն առաջացել է հենց ընկնելու հետևանքով (ընկնելը մահվան իրական պատճառ է, թե պայման)։
Թեև վերը նշված պատճառաբանությունները բավարար են Արթուր Թադևոսյանի մեղավորությունը հերքելու համար, այնուամենայնիվ, Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ Արթուր Թադևոսյանին մեղսագրվող հանցանքի (այդ թվում նաև մեղադրանքի) իրավական որոշակիությանը նաև:
ՀՀ Սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն՝ ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել: Չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը ենթակա էր կիրառման հանցանք կատարելու պահին: Արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ:
<<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> կոնվենցիայի (այսուհետ՝ Եվրոպական կոնվենցիա) 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն՝ այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:
Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված՝ հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, (այսուհետ նաև՝ Եվրոպական դատարան) իր ձևավորված կայուն նախադեպային դիրքորոշումների շրջանակներում քննարկելով Եվրոպական Կոնվենցիային 7-րդ հոդվածը նշել է, որ
-Օրինականության սկզբունքը պահանջում է, որպեսզի հանցագործությունները և համապատասխան պատիժները հստակորեն նախատեսված լինեն օրենքով։ <<Օրենք>> հասկացությունը 7-րդ հոդվածի իմաստով, ինչպես և Կոնվենցիայի մյուս հոդվածներում իր մեջ ներառում է որակական պահանջներ, մասնավորապես՝ հասանելիությունը և կանխատեսելիությունը :
-Քրեական իրավունքը չպետք է լայնորեն մեկնաբանվի ի վնաս մեղադրյալի, օրինակ՝ անալոգիայով: Այս սկզբունքներից հետևում է, որ իրավախախտումը պետք է օրենքում հստակ սահմանվի :
-Անձը համապատասխան դրույթի տառացի ընկալումից և, անհրաժեշտության դեպքում, դրա կապակցությամբ դատարանների տված մեկնաբանությունից պետք է հասկանա, թե որ գործողությունների և անգործության համար է քրեական պատասխանատվություն նախատեսվում և ինչ պատիժ կնշանակվի այդ գործողությունների կատարման և/կամ անգործության համար :
- Հետևաբար` Դատարանը պետք է հաստատի, որ այն պահին, երբ մեղադրյալը կատարել է արարքը, որը հանգեցրել է վերջինի քրեական հետապնդմանը և նրան մեղադրանք առաջադրելուն, եղել է գործող իրավական դրույթ, որով այդ արարքը պատժելի է եղել, և որի համար սահմանված պատիժը չի գերազանցել այդ դրույթով ամրագրված սահմանաչափերը :
-Միևնույն ժամանակ Եվրոպական դատարանն ընդգծել է, որ Կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածը չի կարող ընկալվել որպես դատական մեկնաբանման միջոցով քրեական պատասխանատվության կանոնների աստիճանական հստակեցման բացառում, պայմանով, եթե հետևող զարգացումը համապատասխանում է արարքի էությանը և կարող է ողջամտորեն կանխատեսելի լինել :
Բլանկետային նորմերի կապակցությամբ թիվ P16-2019-001 խորհրդատվական կարծիքի շրջանակներում Եվրոպական Դատարանի Մեծ պալատը նշել է, որ հստակության և կանխատեսելիության ապահովման ամենաարդյունավետ միջոցն այն է, որ հղումը պետք է լինի պարզ, իսկ հղում կատարող դրույթը պետք է սահմանի իրավախախտման բաղկացուցիչ տարրերը: Ավելին՝ հղում կատարված դրույթները չեն կարող ընդլայնել հղում կատարող դրույթով սահմանված քրեականացման շրջանակը: Ամեն դեպքում, թե հղում կատարող դրույթը և թե հղում կատարված դրույթը կիրառելիս դատարանը պետք է գնահատի՝ արդյոք գործի հանգամանքներում քրեական պատասխանատվությունը կանխատեսելի է եղել։
2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0122/01/13 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի որևէ նորմում առկա օրենսդրական բացը չի կարող վերացվել, հաղթահարվել կամ լրացվել դատական մեկնաբանման միջոցով, քանի որ օրինականության սկզբունքի անքակտելի տարրն է քրեական օրենքը տարածական մեկնաբանելու և անալոգիայով կիրառելու արգելքը: Հետևաբար` նման իրավիճակն օրենսդրական կարգավորման խնդիր է:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԱՎԴ/0002/01/14 որոշմամբ արձանագրել է, որ նորմի որոշակի լինելու պահանջը հատուկ նշանակություն ունի քրեական օրենքի համար` հաշվի առնելով այն իրավական հետևանքների առանձնահատուկ բնույթը, որոնք առաջանում են քրեաիրավական նորմի պահանջների խախտման պարագայում: Այս պահանջի խախտումը արժեզրկում է ոչ միայն օրինականության, այլ նաև քրեական իրավունքի մյուս սկզբունքները: Քրեաիրավական նորմը պետք է պարունակի հստակ կարգադրագրեր (վարքագծի կանոններ), հակառակ պարագայում այդ նորմի հասցեատերը զրկվում է իր վարքագիծը դրա պահանջներին համապատասխանեցնելու և համապատասխան իրավական հետևանքները կանխատեսելու հնարավորությունից: Անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելը նման դեպքում հանգեցնում է նաև օբյեկտիվ մեղսայնացման` խախտելով ըստ մեղքի պատասխանատվության սկզբունքը:
Վերոգրյալ նորմերի և միջազգային և ներպետական իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո պետք է նկատել, որ Եվրոպական կոնվեկցիայի 7-րդ հոդվածի մաս կազմող <<Nullum crimen, nulla poena sine lege>> սկզբունքից բխում են իրավական հետևյալ ենթասկզբունքները.
1) օրինականություն,
2) հասանելիություն.
3) կանխատեսելիություն:
Օրինականության սկզբունքը պահանջում է, որպեսզի հանցագործությունները և համապատասխան պատիժները հստակորեն նախատեսված լինեն օրենքով։ Այս ենթասկզբունքը սահմանում է նաև անալոգիայի արգելքը, այսինքն՝ համապատասխան հարաբերությունը կարգավորող օրենքի բացակայության պարագայում անթույլատրելի է այդ բացը լրացնել նույն օրենքով ամրագրված նմանատիպ այլ կարգավորմամբ։ Մասնավորապես՝ ի տարբերություն իրավունքի այլ ճյուղերի, եթե քրեական օրենսգրքի որևէ նորմում առկա է օրենսդրական բաց, ապա այն չի կարող հաղթահարվել կամ լրացվել դատարանի տրված մեկնաբանությունների միջոցով, քանի որ քրեական օրենքի շրջանակներում դրա տարածական մեկնաբանումն անթույլատրելի է: Այլ կերպ ասած՝ քրեական օրենքում հատկապես այն հարաբերություններում, որոնք առաջ են բերում պատասխանատվություն առկա բացերի լրացման միակ եղանական օրենսդրականն է:
Հասանելիության սկզբունքը պատասխանում է այն հարցին, թե արդյոք քրեական <<օրենքը>>, որի վրա հիմնվել է անձի մեղքը, բավարար չափով հասանելի է եղել, այսինքն՝ արդյոք այն եղել է հրապարակված։
Քրեական օրենքի կանխատեսելիությունը ենթադրում է անձի հնարավորությունը համապատասխան դրույթի ձևակերպումից և, եթե անհրաժեշտ է, դրան դատարանի տված մեկնաբանությունից հասկանալ, թե ինչ վարքագծի դրսևորման դեպքում վերջինի նկատմամբ կարող է վրա հասնել քրեական պատասխանատվությունը: Ընդ որում, այս նույն չափանիշները վերաբերում են նաև բլանկետային նորմերին, որոնք, չընդգրկվելով քրեական օրենքում, դրա բաղկացուցիչ մաս են կազմում և պարունակում են իրավաչափ կամ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ձևերն ու եղանակները:
Հետևաբար՝ թե քրեական օրենսգրքի դրույթները և թե նրանից արված հղումները պետք է լինեն հստակ և որոշակի, ու բավարարեն իրենց ներկայացվող կանխատեսելիության չափանիշին, իսկ համապատասխան անձը, ով այդ նորմերի կրողն է, դրանց ուսումնասիրության արդյունքով պետք է օրինական վարքագծի դրսևորման պատկերացում կազմելու իրական հնարավորություն ունենա:
Այլ կերպ ասած՝ անձը, որն իրավական դրույթի կրողն է, պետք է իմանա, թե պետությունն ինչ սահմաններ է գծել իր համար որևէ դրույթ նախատեսելիս, և այդ դրույթի պահանջը խախտելու դեպքում ինչ իրավական հետևանքներ կարող են վրա հասնել։
Այս կապակցությամբ Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ այն իրավիճակներին, երբ օրենքը որոշակի վարքագիծը հանցավոր է համարում միայն այն դեպքում, երբ այդ գործողություն(ներ)ը մեկ այլ օրենքով նախատեսված կարգադրագրերի խախտմամբ է իրականացվում:
Այսինքն՝ համանման քրեական նորմերի առկայությունը ևս վկայում է այն մասին, որ որևէ օրենք կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտ նախատեսում է վարքագծի այն լեգիտիմ շեմերը, որի շրջանակներում գործելով՝ անձը չի ներխուժում քրեաիրավական տիրույթ և չի դառնում քրեաիրավական հարաբերությունների սուբյեկտ:
Ընդ որում, այս պարագայում շեշտակի կարևորություն է ձեռք բերում, ինչպես քրեական նորմի որոշակիության, այնպես էլ դրանից հղում արված օրենքի համապատասխան դրույթների որոշակիության հարցը: Հղումը պետք է լինի պարզ, իսկ հղում կատարող դրույթը պետք է սահմանի իրավախախտման բաղկացուցիչ տարրերը կամ սահմանի օրինական վարքագծի սահմանները:
Տվյալ դեպքում Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածը նկարագրված է բլանկետային դիսպոզիցիայով, որպիսի պայմաններում հոդվածի որոշակիությունը պետք է գնահատել հղում կատարված համապատասխան օրենսդրության կարգավորումների շրջանակներում:
Վճռաբեկ դատարանն իր 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵՇԴ/0131/01/15 որոշմամբ փաստել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասի ձևակերպումից հետևում է, որ այն նկարագրված է բլանկետային դիսպոզիցիայով. քրեական պատասխանատվություն նախատեսելով օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտման համար` այն չի սահմանում այդ կանոնները և, ըստ այդմ, ենթադրում է հղում նորմատիվ իրավական այլ ակտի (ակտերի), որը պետք է ամրագրի դրանք: Դրանից հետևում է, որ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները բացահայտելու համար անհրաժեշտ է դիմել դրանք սահմանող համապատասխան նորմատիվ իրավական ակտերի օգնությանը, որոնք պետք է համապատասխանեն իրավական որոշակիության սկզբունքի` (...) <<հասանելիության>> և <<կանխատեսելիության>> չափանիշներին։
Պետք է նկատել, որ սույն դեպքում, որպես բլանկետային նորմեր են դիտարկվել ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով նախատեսված ՀՀ ՇՆ 1-3.01.01-2008 <<Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում>> շինարարական նորմերը, ինչպես նաև ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80 <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերը (ավելի կոնկրետ՝ 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերը) և որոնք նշվել են քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման, ինչպես նաև՝ փորձաքննության եզրակացության մեջ։
Ուշադրության արժանի է այն, որ 2022 թվականի դեկտեմբերի 22-ի փորձագետի թիվ 21-1872 եզրակացությունը, ի թիվս այլնի՝ հիմնված է եղել նաև այնպիսի կանոնների՝ նորմերի (ՍՆԻՊ) վրա, որոնց կանխատեսելիությունը և հասանելիությունը խնդիր է հարուցում, մասնավորապես՝ հետևություններ բաժնում նշվել է, որ Արթուր Թադևոսյանի կողմից խախտվել են ՍՆԻՊ III-4-80 <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերի 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերը:
Այսպես՝ <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> ՍՆԻՊ III-4-80-ը ռուսալեզու է, որին հնարավոր է ծանոթանալ հետևյալ հղումով՝ <<https://meganorm.ru/Data2/1/4294854/4294854898.htm>>:
Վկայակոչվածից կարելի է ենթադրել, որ այս ստանդարտները, որոնք սահմանում են վարքագծի կանոններ, և որոնց չպահպանումը որոշակի հանգամանքների համակցության դեպքում կարող է քրեական պատասխանատվությունը առաջացնել, ՀՀ իրավական համակարգի մաս չի կազմում, իսկ ՀՀ-ում բացակայում են դրա անալոգները (կոնկրետ արարքի կատարման պահին), մինչդեռ փորձաքննությունն իրականացվել է հենց այս նորմատիվներով և փաստորեն Արթուր Թադևոսյանը, ի թիվս այլնի, մեղադրվել է նաև այս կանոնների չպահպանման համար, չնայած նրան, որ վերջինը նույնիսկ օբյեկտիվորեն զրկված է այս կանոններին (ՍՆԻՊ-երին) ծանոթանալու հնարավորությունից:
Այլ կերպ ասած՝ առերևույթ <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> ՍՆԻՊ III-4-80 ստանդարտները չեն համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքի մաս կազմող քրեական օրենքի կանխատեսելիության և հասանելիության պահանջներին, քանի որ դրանք ուղղակիորեն ՌԴ-ի իրավական համակարգից են վերցված և որպես սովորույթ օգտագործվել են ՀՀ-ում այնքան ժամանակ մինչև ընդունվել են դրանց համարժեք կանոններ:
Մասնավորապես, պետք է նկատել, որ Արթուր Թադևոսյանին մեղսագրվող արարքը կատարվել է 2021 թվականի հուլիս ամսին, երբ ՀՀ-ում կիրառելի են եղել ՌԴ-ում գործող ՍՆԻՊ կանոնները և միայն ՀՀ Քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի 2022 թվականի օգոստոսի 26-ի N 21-Ն հրամանի հավելվածով են նախատեսվել (հայերեն տարբերակով) շինարարության ոլորտում նախատեսվող այն պայմանները, որոնք պետք է պահպանվեն իրավասու սուբյեկտների կողմից և որոնց չպահպանման դեպքում վրա են հասնելու համապատասխան իրավական հետևանքները։
Այս հանցակազմի վերլուծության կապակցությամբ համանման իրավական դիրքորոշում է հայտնել նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2020 թվականի հունվարի 10-ի թիվ ԿԴ/0002/01/18 որոշմամբ, որտեղ քննարկման ենթարկելով այլ ԳՕՍՏ կանոնների կանխատեսելիությունը, արձանագրել է ստորադաս դատարանները պատշաճ ուշադրության չեն արժանացրել այն, որ վերոնշյալ ՍՆԻՊ և ԳՕՍՏ կանոնները անձանց համար հասանելի եղանակով պաշտոնական որևէ աղբյուրում հրապարակված չեն, այդ կանոնները կարելի է գտնել միայն համացանցային տիրույթում առկա ոչ պաշտոնական կայքէջերում, ինչը չի երաշխավորում դրանց համապատասխանությունը բնօրինակին և առաջացնում է ողջամիտ կասկած` դրանցով սահմանված աշխատանքի պաշտպանության կանոնների արժանահավատության վերաբերյալ։
Ընդ որում, հարկ է նաև ընդգծել, որ այդ կանոններն ի սկզբանե կազմված են եղել օտար լեզվով, իսկ դրանց հայերեն թարգմանված օրինակը հասանելի չէ որևէ աղբյուրում։ Ավելին՝ ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի` 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի թիվ 82 հրամանը, որով Հայաստանի Հանրապետությունում հաստատվել են <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները, ոչ թե ամրագրում է անվտանգության տեխնիկայի նորմեր կամ վերարտադրում այդ կանոնների ամբողջությունը մայր աղբյուրից, այլ ընդամենը կից ցանկում հղում է կատարում ԽՍՀՄ Պետշինի 1980 թվականի հունիսի 9-ի որոշմամբ ընդունված` ՍՆԻՊ կանոնների վերնագրերին: Այսինքն, թեև նշված հրամանը հաստատում է ՍՆԻՊ կանոնների գործողությունը Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, սակայն այն չի պարունակում ոչ այդ կանոնների բովանդակությունը, ոչ էլ համապատասխան հղում այդ կանոնները գտնելու պատշաճ աղբյուրին:
Վերոնշյալ հանգամանքների համակցությունը ցույց է տալիս, որ վերոշարադրյալ ՍՆԻՊ և ԳՕՍՏ կանոնները պետական իրավասու մարմնի կողմից Հայաստանի Հանրապետությունում պաշտոնապես հրապարակված չլինելու պայմաններում, ապահովված չի եղել նվազագույն ջանքերի գործադրմամբ դրանք գտնելու և ընթերցելու հնարավորությունը։ Ուստի նշած կանոնները, որոնց խախտումը մեղսագրվում է Արթուր Թադևոսյանին, չեն համապատասխանել <<հասանելիության>> չափանիշին: Նման պայմաններում դրանք չեն համապատասխանել նաև <<կանխատեսելիության>> չափանիշին:
Ուստի նկատի ունենալով վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները և դրանք մեկնաբանելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային դիրքորոշման լույսի ներքո՝ պետք է նկատել, որ <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները կանոնները չեն կարող համարվել <<օրենք>> (բլանկետ), քանի որ դրանք չեն համապատասխանում իրավական որոշակիության (res judicata) սկզբունքին:
Արդյունքում ստացվում է, որ փորձագետի կողմից արձանագրված այն նորմերը և կանոնները, որոնց չպահպանումը հանգեցրել է տուժողի մահվան, մի մասով՝ չեն համարվում իրավական որոշակի նորմեր, ուստի դրանց չպահպանումը չի կարող մեղսագրվել նաև Արթուր Թադևոսյանին։
Հետևաբար, խոսք կարող է գնալ միայն ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով նախատեսված պայմանների պահպանված չլինելու մասին, որպիսի հանգամանքի դեպքում պարզ չէ, թե միայն դրանց չպահպանումը կարող էր հանգեցնել հանրորեն վտանգավոր հետևանքին, թե ոչ։ Այլ կերպ ասած, նշված հրամանի և ՍՆԻՊ կանոնների համակցությամբ չպահպանելն է արդյոք հանգեցրել նշված հետևանքին, թե միայն ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի հրամանով նախատեսված կանոնները չպահպանելն ինքնին արդեն իսկ կարող էին համարվել պատճառ՝ նշված հետևանքները առաջանալու համար։ Կարևոր է նկատել, որ այդ մասով փորձաքննությամբ որևէ անդրադարձ չի կատարվել (նման հարցի պարզման համար հարց չի առաջադրվել փորձագետին), որպիսի պայմաններում այն անձին մեղսագրելը (միայն հիշյալ կանոնի խախտումը արդեն իսկ բավարար է տրամաբանությամբ) խիստ վիճահարույց է դառնում։
Այդ պայմաններում Արթուր Թադևոսյանը նշված կանոնների (թեկուզև մասամբ) խախտման համար դատապարտելը կհանգեցնի <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> (Nullum crimen, nulla poena sine lege) սկզբունքի խախտման:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի համաձայն՝ դատավճռում պետք է շարադրվի այն հարցի պատասխանը, թե ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ հոդվածի համաձայն՝ արդարացված մեղադրյալն իրավունք ունի պահանջելու անօրինական քրեական հետապնդում հարուցելու, հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու, դատապարտելու, ինչպես նաև իրավունքների կամ ազատությունների անօրինական այլ սահմանափակումների հետևանքով իրեն պատճառված վնասի հատուցում:
Արդարացված մեղադրյալը որպես հատուցում իրավունք ունի ստանալու`
1) աշխատավարձը, թոշակը, նպաստը կամ այլ եկամուտը, որից նա զրկվել է.
2) գույքն առգրավելու, արգելադրելու, բռնագրավելու կամ այլ կերպ տնօրինելու հետևանքով պատճառված վնասը.
3) անազատության մեջ գտնվելու հետևանքով ծախսված գումարը․
4) փաստաբանին վճարված գումարը․
5) վճարված վարութային ծախսերը։
Արդարացված մեղադրյալն իրավունք ունի նաև`
1) վերականգնվելու նախկին աշխատանքում (նախկին պաշտոնում), իսկ դրա անհնարինության դեպքում ստանալու համարժեք աշխատանք (պաշտոն) կամ նախկին աշխատանքը (պաշտոնը) կորցնելու հետևանքով պատճառված վնասի դրամական փոխհատուցում.
2) բոլոր տեսակի աշխատանքային ստաժների մեջ հաշվակցելու անազատության մեջ պահելու ձևով պատիժը կրելու ժամանակը.
3) վերականգնելու պատվավոր կամ զինվորական կոչումը, կարգը, աստիճանը, որակավորման դասը կամ պետական պարգևը:
Արդարացված մեղադրյալի պահանջով քրեական հետապնդում հարուցած մարմինը պարտավոր է հրապարակային ներողություն հայցել նրանից: (...)
Հաշվի առնելով լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում Արթուր Թադևոսյանի դիրքորոշումը վերոգրյալի հարցերի կապակցությամբ՝ Դատարանը գտնում է, որ արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի հետ կապված որևէ միջոցի ձեռնարկման անհրաժեշտություն առկա չէ:
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ պետք է ճանաչել և հռչակել Արթուր Թադևոսյանի անմեղությունը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը վերացել է, ուստի ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել:
Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի, ինչպես նաև 164-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի կարգավորումները, գտնում է, որ արդարացման դատավճիռ կայացնելու պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված վարութային ծախսերը Արթուր Թադևոսյանից ենթակա չեն բռնագանձման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ, 167-րդ, 276-րդ, 342-րդ, 347-349-րդ, 353-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանին 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասին) ճանաչել անմեղ և արդարացնել՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը վերացնել:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

 


ԵԴ1/2705/01/24
ԱՐԴԱՐԱՑՄԱՆ ՎԵՐԴԻԿՏ

04.03.2026թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)` նախագահող դատավոր Ա.Հովհաննիսյանի, քարտուղարությամբ Մ.Հովհաննիսյան, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող Ա․Գրիգորյան, պաշտպաններ Ա․Մելքոնյան, Է․Արամյան, քննարկելով մեղադրյալ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի մեղավորության կամ անմեղության հարցը՝ եկավ հետևյալ եզրահանգման․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն՝ վերդիկտ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:
Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված հարցերից որևէ մեկին ժխտական պատասխան տալու դեպքում դատարանը կայացնում է արդարացման վերդիկտ։
Նկատի ունենալով այն, որ ապացուցված չէ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը) ու վերջինի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ և արդեն իսկ առկա է արդարացման դատական ակտ կայացնելու բավարար հիմքը՝ Դատարանն անհրաժեշտություն չի տեսնում անդրադառնալ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասում թվարկված մնացյալ հարցերին:

ՀԵՏԵՎԱՊԵՍ
ապացուցած չէ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանին 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասին) վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը) և վերջինի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:

ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ





ԵԴ1/2705/01/24

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ
ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

2026թ․ մարտի <<4>> ք․Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Հովհաննիսյան
դատական նիստերի քարտուղար Մ․Հովհաննիսյան
հանրային մեղադրող Ա.Գրիգորյան
պաշտպան Ա․Մելքոնյան, Է․Արամյան

դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի՝ ծնված 1957 թվականի փետրվարի 13-ին Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, նախկինում չդատապարտված, ամուսնալուծված, աշխատում է <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունում, հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Լվովյան փողոցի 25-րդ շենքի 28-րդ բնակարանում: Հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասին). որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
Վարութային նախապատմությունը․
2021 թվականի հուլիսի 30-ին <<Մխիթար Հերացու անվան թիվ 1 համալսարանական>> հիվանդանոցից ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Նոր Նորքի բաժին հաղորդում է ներկայացվել այն մասին, որ բուժօգնության մեջ գտնվող Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանը նշված բժշկական կենտրոնում մահացել է։
2021 թվականի օգոստոսի 9-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Թ․Հարությունյանի որոշմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նաև՝ Նախկին քրեական օրենսգիրք) 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով հարուցվել և ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժին է ուղարկվել թիվ 17201021 քրեական գործը:
2021 թվականի օգոստոսի 10-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Սանթրոսյանի որոշմամբ վարույթ է ընդունվել թիվ 17201021 քրեական գործը։
2021 թվականի օգոստոսի 10-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Սանթրոսյանի որոշմամբ Վաղարշակ Մարկոսյանը տուժող է ճանաչվել:
2021 թվականի օգոստոսի 23-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Սանթրոսյանի որոշմամբ Պարույր Մարկոսյանը տուժողի իրավահաջորդ է ճանաչվել:
2021 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Սանթրոսյանի որոշմամբ թիվ 17201021 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է՝ որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձը հայտնի չլինելու հիմքով:
2023 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Գ.Սիրականյանի որոշմամբ թիվ 17201021 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է:
2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Գրիգորյանի որոշմամբ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքի համար, որ նա 2017 թվականի մայիսի 1-ից անորոշ ժամկետով զբաղեցնելով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (այսուհետ նաև՝ Ընկերություն) ինժեներատեխնիկական ծառայության պետի պաշտոնը և լինելով աշխատանքի պաշտպանության և տեխնիկայի անվտանգության կանոնների պահպանման պատասխանատու անձ, խախտել է օրենսդրությամբ սահմանված պահանջը, այն է՝ չի ապահովել ընկերության աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմանները:
Այսպես. 2021 թվականի հուլիսի 12-ին <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության, (այսուհետ՝ Կապալառու), ի դեմս գլխավոր տնօրեն՝ Ա.Բաղդասարյանի և <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (այսուհետ՝ պատվիրատու), ի դեմս տնօրեն Թ.Թադևոսյանի, միջև կնքվել է կապալի պայմանագիր, համաձայն որի՝ կապալառուն պարտավորվել է պատվիրատուի հանձնարարությամբ Երևան քաղաքի Ա.Միկոյան 15 հասցեում իրականացնել 3 մետաղական չժանգոտվող տարողությունների լվացման գծերի մոնտաժման աշխատանքներ: Ի կատարումն վերոգրյալ պայմանագրի՝ <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության գլխավոր տնօրեն Ա.Բաղդասարյանի թիվ 574-Ա հրամանով Վ.Մարկոսյանը վերոնշյալ աշխատանքները կատարելու նպատակով որպես 6-րդ կարգի փականագործ գործուղվել է Երևան քաղաքի Ա.Միկոյան 15 հասցե: Այնուհետև, Վ.Մարկոսյանի կողմից վերոգրյալ մոնտաժման աշխատանքները կատարելու ընթացքում Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանը, զբաղեցնելով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ինժեներատեխնիկական ծառայության պետի պաշտոնը և լինելով աշխատանքի պաշտպանության և տեխնիկայի անվտանգության կանոնների պահպանման պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով նախատեսված ՀՀ ՇՆ 1-3.01.01-2008 <<Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում>> շինարարական նորմերի IX-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն և շրջակա միջավայրի պահպանություն>> մասի 3-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն>> գլխի՝ 42-րդ և 43-րդ կետերի, ինչպես նաև ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80 <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերի 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերի պահանջները և չի ապահովել ընկերության աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմանները, ինչի արդյունքում 2021 թվականի հուլիսի 16-ին՝ ժամը 11:30-ի սահմաններում, <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության փականագործ Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանը <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը պատկանող սպիրտի պատրաստման արտադրամասում մետաղական տարայի վրա կանգնած վիճակում՝ մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 2,8 մետր բարձրության վրա, տարայի շրջանաձև եզրային մասում փակոցներով չկահավորված տեղամասում՝ առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և սաղավարտի կիրառմամբ մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ընթացքում տարայի եզրային հատվածից վայր է ընկել բետոնապատ գետնին՝ ստանալով կյանքին վտանգ սպառնացող ողնաշարի գոտկային հատվածի, կոնքի, ստորին վերջույթների զուգակցված բաց և փակ, բութ վնասվածքներ, որոնք էլ գտնվում են ուղղակի պատճառական կապի մեջ մահվան հետ:
Այսպիսով՝ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանին մեղսագրվում է Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասին) նախատեսված հանցանքի կատարում:
2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա․Դանիելյանի որոշմամբ Արթուր Թադևոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ին թիվ 17201021 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան։
Ապացույցների հետազոտումը և գնահատումը․
Հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանը ցուցմունք է տվել, որ դեպքի օրը՝ առավոտյան, տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանին տեսել է աշխատանքի վայրում, կատարել է վերջինի և ևս 2 աշխատողների հրահանգավորում։ Իրենց գործարանում ընթացիկ հրահանգավորումները կատարվել են 6 ամիսը մեկ, սակայն եթե աշխատողն իր հիմնական աշխատավայրից տեղափոխվել է այլ աշխատավայր, ապա կատարվել է լրացուցիչ հրահանգավորում։ Նման դեպքերում իր պարտականությունն է եղել աշխատողներին բացատրել աշխատանքի վտանգավորությունը և պաշտպանության միջոցները։ Այդ օրը ևս ինքը կատարել է մանրամասն հրահանգավորում, որի ընթացքում Վաղարշակ Մարկոսյանի վրա որևէ վնասվածք չի նկատել։ Այն վայրում, որտեղ պետք է կատարվեր աշխատանքը, կրակ կամ հոսանքի աղբյուր չի եղել, ամենամոտ հոսանքի աղբյուրը գտնվել է մոտ 50 մետր հեռավորության վրա։ Վաղարշակ Մարկոսյանը կարող էր այրվածք ստանալ միայն եթե գնար կաթսայատուն, սակայն ինքը չգիտի՝ արդյոք վերջինը գնացել է կաթսայատուն, թե ոչ։ Աշխատանքի վայրում մուտքն ու ելքը եղել է ազատ, հետևաբար նա կարող էր այնտեղից դուրս գալ, այլ վայրում ստանալ վնասվածք, ապա վերադառնալ։
Դեպքի օրն ինքը պետք է կատարեր 3 գործողություն՝ մեկը <<Կոննեկտ>> գործարանում, մյուսը՝ <<Ավելիաց>> գործարանում, իսկ երրորդը՝ կաթսայատանը, որն ամենավտանգավորն էր, հետևաբար օրվա մեծ մասը ինքը գտնվել է այնտեղ, սակայն օրվա ընթացքում պարբերաբար գնացել է նաև մյուս գործարաններ։ Առավոտյան եղել է <<Կոննեկտ>> գործարանում, իսկ դեպքի պահին՝ <<Ավելիաց>> գործարանում։ Դեպքի մասին տեղեկացել է Արեն Զարգարյանից՝ զանգի միջոցով։ Դեպքի օրը ինքը գնացել է նաև հիվանդանոց՝ Վաղարշակ Մարկոսյանին տեսակցելու, հարցրել է, թե ինչպես եղավ, որ ընկավ, ինչին ի պատասխան՝ վերջինն ասել է, որ գլուխը պտտվեց՝ ընկավ, դրանից զատ այլ բան չի ասել, քանի որ այդ խոսակցությունից անմիջապես հետո բժիշկները նրան տարել են։ Դեպքի օրը հիվանդանոցում տեսել է նաև Արեն Զարգարյանին։
Դեպքի օրն Վաղարշակ Մարկոսյանին Կիլիկիայի գործարանից տրվել է ամրագոտի և սաղավարտ։ Ինքը ևս իր հետ վերցրել էր սաղավարտներ, սակայն տեսնելով, որ սաղավարտներն ու գոտիներն արդեն տրամադրվել են՝ տարել է հետ։ Աշխատանքի վայրում առկա չի եղել գոտին ամրացնելու հատուկ կահավորում, սակայն խողովակների վրա առկա են եղել գոտիների ամրացման համար պիտանի բազմաթիվ ուժեղ ամրացված տեղեր։ Դրանք նախատեսված չեն եղել հատուկ գոտիների ամրացման համար, սակայն կարող էին օգտագործվել այդ նպատակով։ Խողովակների ամրությունը ինքը ստուգել է անձամբ՝ նույն օրը։ Իսկ 50 տոննայանոց տակառների վերևում խողովակներ չեն եղել, այդ պատճառով հրահանգավորման ժամանակ ասվել է, որ գոտիները գցեն տակառի կեռիկներից։ 10 տոննայանոց տակառների վրա ևս եղել են կեռիկներ՝ յուրաքանչյուր տակառի վրա 4 հատ։ Նույն բրիգադը այդտեղ բազմաթիվ անգամներ կատարել է մոնտաժման աշխատանքներ։ Ըստ իր ունեցած տեղեկության՝ դեպքի օրը բրիգադի մյուս 2 բանվորները դուրս էին եկել ընդմիջման, զանգել էին Վաղարշակ Մարկոսյանին, որպեսզի նա նույնպես դուրս գար, վերջինն անջատել էր հեռախոսը և այդ ժամանակ վայր էր ընկել։ Դրանից առաջ եղել է մեկ կամ երկու դեպք, երբ ինքը նկատել է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը չի կրել իրեն տրամադրված սաղավարտն ու գոտին, մոտեցել և ասել է, որ կրի, Վաղարշակն էլ ասել է, որ այդ պահին դրանք իրեն խանգարել են։ Քանի որ Վաղարշակ Մարկոսյանը եղել է շատ լավ մասնագետ և պարտաճանաչ աշխատող, երբևէ չի մտածել նրան աշխատանքից հեռացնելու մասին։
Ունի մեղքի զգացողություն, քանի որ մարդ է մահացել, սակայն իր գործողություններին նայելով, կոնկրետ սույն դեպքում ինքը մեղք չի ունեցել։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում տուժող ճանաչված Պարույր Մարկոսյանը ցուցմունք է տվել, որ Վաղարշակ Մարկոսյանին տեսել է դեպքի օրը՝ շատ վատ վիճակում, երբ վերջինին ցուցաբերել են առաջին օգնություն և բարձրացրել են վիրահատության։ Այդ ժամանակ նրա վրա փռված է եղել սավան։ Վիրահատությունից հետո միայն կարճ ժամանակով է տեսել հորը, ոչինչ չեն խոսել, քանի որ վերջինը շատ թույլ է եղել։ Այնուհետև Վաղարշակ Մարկոսյանի վիճակը կտրուկ վատացել է, բժիշկներն ասել են, որ ստացել է սրտամկանի ինֆարկտ՝ հավանաբար ցավերի պատճառով։ Ապա նրան կրկին տեղափոխել են վերակենդանացման բաժին, որից հետո ինքը հորը չի տեսել՝ մինչև մահվան լուրը լսելը։ Դեպքի օրը չի փորձել հոր շորերը հիվանդանոցից վերցնել։
Վաղարշակ Մարկոսյանը մոտ 20 տարի աշխատել է Կիլիկիայի գործարանում, դրանից առաջ էլ նույն մասնագիտությամբ աշխատել է այլ տեղերում, ունեցել է մեծ փորձ, եղել է աշխատասեր մարդ, միշտ օգնել է հարևաններին, եթե անհրաժեշտ է եղել որևէ բան նորոգել։ Հոր հետ ունեցած զրույցներից իր մոտ տպավորություն է ստեղծվել, որ աշխատանքի վայրում անվտանգությանը մեծ ուշադրություն է դարձվել։ Սակայն նրան ճանաչելով՝ հնարավոր է, որ հայրն այդ կանոնները չպահպաներ։ Նախքան դեպքը Վաղարշակ Մարկոսյանն ունեցել է ողնաշարի խնդիրներ, գանգատվել է ցավերից, սակայն այրվածքների կամ սրտի վերաբերյալ գանգատներ չի ունեցել։ Հոր մահվան պատճառն իր համար անհասկանալի է, տեղյակ չէ, թե որտեղ կարող էր ստանալ նման այրվածքներ։ Որևէ մեկին չի մեղադրում հոր մահվան մեջ։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Սերժիկ Շաքարյանը ցուցմունք է տվել, որ դատավարության մասնակիցներից ճանաչում է միայն մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանին, ում հետ գտնվել է աշխատանքային հարաբերությունների մեջ։
Աշխատել է Կիլիկիայի գործարանում՝ որպես փականագործ, որտեղից Վաղարշակ Մարկոսյանի և Խաչիկ Ավետիսյանի հետ գործուղվել է <<Կոննեկտ>> ընկերություն, որը հավանաբար <<Ավելիաց>> ընկերության մասնաճյուղն է եղել։ Նախքան գործուղումը Կիլիկիայի գործարանում իրենց հրահանգավորել է այնտեղի անվտանգության ինժեները՝ Հայկ Առաքելյանը, իսկ <<Կոննեկտ>> գործարանում իրենց դիմավորել և հրահանգավորել է Արթուր Թադևոսյանը։ Մասնավորապես՝ նա տվել է հրահանգներ, որ աշխատելիս իրենք կրեն սաղավարտներ, ամրացնեն անվտանգության գոտիները, հրավտանգ աշխատանքներ չկատարեն և այլն։ Կիլիկիայի գործարան իրենք եկել են առանձին-առանձին, իսկ այնտեղից միասին գնացել են <<Կոննեկտ>>։ Դեպքի օրն իրենք կատարել են փականագործական աշխատանքներ։ Նման աշխատանքներ նաև կատարել են նախկինում, որի ընթացքում մշտապես ամրագոտիներն ամրացրել են։ Կիլիկիայի գործարանից իրենց տրամադրվել են անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, որոնք իրենք օգտագործել են աշխատանքի ընթացքում։ Անվտանգության գոտիներն ամրացրել են վերևում գտնվող խողովակներից, իսկ սրահում այլ հատուկ կահավորում չի եղել։ Չգիտի՝ ընկնելու պահին Վաղարշակ Մարկոսյանի գոտին ամրացված եղել է, թե ոչ, քանի որ այդ պահին ինքն ու Խաչիկ Ավետիսյանը դուրս են եկել։ Օրվա ընթացքում Վաղարշակ Մարկոսյանը նույնպես 10-15 րոպեով դուրս է եկել աշխատավայրից՝ հավանաբար ծխելու, սակայն հստակ չի ասել, թե ուր է գնում։ Նկատել է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը մի փոքր դժվար էր շարժվում, սակայն պատճառն իրեն հայտնի չի եղել։ Աշխատելիս երեքն էլ գտնվել են ներքևում՝ տակառների մոտ, մոտ 3 ժամ աշխատել են այնտեղ, ապա պետք է բարձրանային նաև վերև՝ տարայի վրա, որի բարձրությունը եղել է մոտ 3,5-4 մետր։ Ներքևում աշխատանքն ավարտելուց հետո, երբ ինքն ու Խաչիկ Ավետիսյանը դուրս են եկել ծխելու, Վաղարշակ Մարկոսյանը մնացել է ներքևում և ասել է, որ ինքն էլ կգա մի փոքր անց։ Հնարավոր է՝ այդ ժամանակ բարձրացած լինի վերև։ Երբ իրենք հասել են դռան մոտ, որը գտնվում էր մոտ 15 մետր հեռավորության վրա, լսել են թխկոցի ձայն և վերադարձել են աշխատավայր։ Տեսել են Վաղարշակ Մարկոսյանին՝ վայր ընկած վիճակում, նա ցավից ոչինչ չի կարողացել ասել։ Չի կարող ասել՝ ինչու էր վերջինը բարձրացել վերև։ Դեպքի օրն իրենց աշխատավայրում զոդման աշխատանքներ չեն իրականացվել, իսկ ամենամոտ հոսանքի աղբյուրը գտնվել է միջանցքում։ Դեպքի պահին մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանը ներկա չի եղել։
Դատարանը, լսելով կողմերի կարծիքները, հրապարակել է վկա Սերժիկ Շաքարյանի նախաքննական ցուցմունքը:
2024 թվականի հուլիսի 15-ի վկայի հարցաքննության արձանագրության համաձայն. <<Հարց - նախաքննության ընթացքում տվյալներ են ձեռք բերվել այն մասին, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը հանդիսանում է <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության վեցերորդ կարգի փականագործ, ով 2021 թվականի հուլիսի 15-ին փականագործական-գործիքագործական աշխատանքներ կատարելու համար գործուղվել է <<Կոննեկտ>> գործարան: Նույն օրը՝ աշխատանքների կատարման ընթացքում Վաղարշակ Մարկոսյանը ջրի փականներ տեղադրելու նպատակով բարձրացել է Երևան քաղաքի Միկոյան փողոցի 15 հասցեում գտնվող <<Կոննեկտ>> գործարանի գարեջրի պահպանության համար նախատեսված տարայի վրա, որից վայր ընկնելուց հետո՝ 2021 թվականի հուլիսի 30-ին՝ ժամը 07:50-ին, մահացել է: Համաձայն Վաղարշակ Մարկոսյանի մահվան մասին բժշկական վկայականի՝ մահվան հիմնական պատճառը, ի թիվս այլնի, հանդիսանում են ողնաշարի գոտկային հատվածի, կոնքի, ստորին վերջույթների զուգակցված բաց բութ վնասվածքները, աջ ստորին վերջույթի շրջանի այրվածքները, կմախքային ոսկրերի կոտրվածքները, այրվածքային հիվանդությունը և այլն: Նկատի ունենալով վերոգրյալը ինչ կասեք դեպքի վերաբերյալ։
Պատասխան – 2021 թվականի հուլիսի 15-ին կամ 16-ին ես, Խաչիկը և Վաղարշակը գործուղվել ենք <<Կոննեկտ>> գործարան։ Մինչ գործուղվելը հրահանգավորվել ենք անվտանգության ինժեներ Հայկ Առաքելյանի կողմից, ստորագրել ենք մատյանում և գնացել ենք այդ կամ մյուս օրը։ Հասել ենք այնտեղ, սկսել ենք աշխատել։ Գործը սկսելուց մի երկու երեք ժամ հետո ես ու Խաչիկը դուրս եկանք ծխելու, հասանք դրսի դռան մոտ, շխկոց լսեցինք ու շուտ հետ եկանք։ Տեսանք Վաղարշակին ընկած, ասինք՝ <<հը Վաղո>>, ասեց՝ <<ընկել եմ>>։ Տեսանք ոտքը կոտրված է, անմիջապես Խաչիկը զանգեց շտապ օգնություն և այդպես նրան տեղափոխեցին հիվանդանոց, իսկ մենք հետ դարձանք <<Կիլիկիա>> գործարան:
Հարց - <<Ավելյաց>> ՍՊ ընկերությունն ինչ կապ ունի <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերության հետ:
Պատասխան - ինչքան գիտեմ՝ իրար կցված մասնաճյուղեր են:
Հարց - երբ եկաք <<Կոնեկտ>> գործարան, ով դիմավորեց ձեզ:
Պատասխան - պահակներն են դիմավորել, տարել են ներս և իրենք գնացել են։
Հարց - ով է Արթուր Թադևոսյանը և Արթուր Թադևոսյանին այդ օրը տեսել եք, թե ոչ:
Պատասխան - <<Ավելյաց>> ընկերության տնօրեն Թամարա Թադևոսյանի եղբայրն է, այնտեղ ինժեներ է, եթե չեմ սխալվում: Այդ օրը չեմ հիշում Արթուրին տեսել ենք, թե ոչ:
Հարց - Արթուր Թադևոսյանի կողմից ձեզ հրահանգավորում արվել է, թե ոչ: Դուք այդ օրը ստորագրել եք հրահանգավորում, թե ոչ:
Պատասխան - ինչքան հիշում եմ՝ Արթուրին չեմ տեսել:
Հարց - դեպքի պահին անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ եղել են Վաղարշակի վրա, թե ոչ:
Պատասխան - գործ անելու ժամանակ եղել են, հետո իջել ենք, հանել ենք, հետո մենք գնացել ենք, չեմ կարող ասել։
Հարց - երբ գնացիք ընդմիջման, հետ եկաք, տեսաք Վաղարշակ Մարկոսյանին ընկած, այդ ժամանակ նրա վրա անվտանգության գոտի և սաղավարտ եղել է, թե ոչ:
Պատասխան - ոչ, չի եղել:
Հարց - իսկ գետնին գործ անելուց սաղավարտներ և գոտիներ ձեր վրա եղել են, թե ոչ։
Պատասխան - ոչ, գետնին գործ անելուց չենք դնում։
Հարց - դեպքի պահին քանի հոգով եք եղել այդտեղ։
Պատասխան - ինքը մենակ է եղել։
Հարց - ով է զանգել շտապ օգնություն և ով է Վաղարշակ Մարկոսյանին տեղափոխել շտապ օգնության մեքենայի մեջ։
Պատասխան - Խաչիկն է զանգահարել, տեղափոխել ենք ես, բժիշկները և Խաչիկը:
Հարց - մոտավորապես քանի մետր բարձրությունից է վայր ընկել Վաղարշակ Մարկոսյանը:
Պատասխան - մոտավորապես 3-4 մետր բարձրությունից:
Հարց - Ձեր աշխատանքին <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերությունում ով է հետևել, ով է համակարգել։
Պատասխան - ոչ ոք, մենք նախօրոք եղել էինք այդտեղ և գիտեինք ինչ կա անելու, գործ անելիս միայն երեքով ենք եղել այդտեղ:
Հարց - գործուղման որ օրն է եղել դեպքը:
Պատասխան - գործուղման առաջին կամ երկրորդ օրը:
Հարց - մոտավորապես օրվա որ ժամն էր, որ ընկավ Վաղարշակը:
Պատասխան - իմ հիշելով՝ 12:00-ի սահմաններում։
Հարց - ինչ հիվանդությամբ էր տառապում Վաղարշակը, որևէ գանգատից Ձեր մոտ բողոքել է, թե ոչ։
Պատասխան - ինձ մոտ չի բողոքել։
Հարց - այդ օրը այդ սրահում հոսանք եղել է թե ոչ, դուք հոսանքով աշխատել եք, թե ոչ։
Պատասխան - այդ օրը հոսանքի հետ ընդհանրապես գործ չենք արել։
Հարց - տվյալներ են ստացվել, որ Վաղարշակի վրա այրվածքներ են առկա, ինչ կարող եք ասել։
Պատասխան - չեմ կարող ասել, ես մենակ կոտրվածքն եմ տեսել։
Հարց - Հայկ Առաքելյանը անվտանգության տեխնիկայի պահպանման հրահանգավորումը երբ է արել։
Պատասխան - 2021 թվականի հուլիսի 15-ին, եթե չեմ սխալվում:
Հարց - աշխատանքի կատարման հսկողությունը ում վրա է դրված եղել <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունում։
Պատասխան - չգիտեմ, տեղյակ չեմ:
Հարց - <<Ավելյաց>> ՍՊ ընկերությունում ղեկավարության կամ որևէ այլ աշխատողի կողմից ձեզ հրահանգավորում արվել է, թե ոչ։
Պատասխան - ոչ։
Հարց - Դուք սաղավարտներն ու գոտիները ձեզ հետ տարել եք <<Ավելիաց>> գործարան, թե ոչ։
Պատասխան - այո։
Հարց - իսկ Վաղարշակին չեք ասել, որ հագնի դրանք։
Պատասխան - մենք բոլորս հագած ենք եղել, հետո հանել ենք, գնացել ենք ընդմիջման։ Երևի այդ ընթացքում ինքը բարձրացել է։
Հարց - երբ դուրս եք եկել ընդմիջման, Վաղարշակը վերևում էր, թե ներքևում։
Պատասխան - ներքևում էր։ Մեր դուրս գալուց հետո է ինքը բարձրացել։ Տարայի վրայից է ընկել, թե աստիճանի վրայից՝ մենք չենք տեսել։
Հարց - իսկ հնարավոր է ասած լինի՝ ինչ-որ բան էլ անեմ, նոր գամ։
Պատասխան - Հնարավոր է մտածել է, բայց մեզ նման բան չի ասել, ասել է գնացեք՝ ես կգամ։
Հարց - որևէ անձնական խնդիրներ ունեցել է Վաղարշակը, թե ոչ։
Պատասխան - իմ իմանալով՝ ոչ, տարօրինակություններ էլ չի ունեցել։
Հարց - ցուցմունքին ավելացնելու բան ունեք:
Պատասխան - ոչ, ինչ գիտեի՝ ասացի>>:
Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկա Սերժիկ Շաքարյանը նշել է, որ ինքն ունեցել է լսողության հետ կապված խնդիրներ, որոնք սրվել են կորոնավիրուսային համաճարակից հետո։ Հնարավոր է՝ քննիչի հարցերին սխալ է պատասխանել, քանի որ վատ է լսել։
Վաղարշակ Մարկոսյանն ունեցել է հանգիստ բնավորություն։ Հնարավոր է, որ հիմնական աշխատանքից բացի կատարել է նաև այլ աշխատանքներ, սակայն իրեն այդ մասին տեղեկություններ հայտնի չեն եղել։ Դեպքի օրը՝ ընդմիջման դուրս գալուց առաջ, իրենք 3-ն էլ հանել են սաղավարտները։ Մինչ այդ Վաղարշակն առանձին դուրս եկել էր ընդմիջման, սակայն վերադառնալուց հետո որևէ անսովոր պահվածք չէր դրսևորել։ Բարձր վայրերում իրենք ամրագոտիներն ամրացրել են իրենց անվտանգության համար, նույնիսկ այն դեպքում, երբ այդ մասին հատուկ հրահանգավորում չի իրականացվել։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Խաչիկ Ավետիսյանը ցուցմունք է տվել, որ դատավարության մասնակիցներից ճանաչում է մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանին և տուժողի իրավահաջորդ Պարույր Մարկոսյանին, որոնց հետ գտնվել է գործնական հարաբերությունների մեջ։
Աշխատել է Կիլիկիայի գարեջրի գործարանում՝ որպես զոդող։ <<Կոնեկտ>> և <<Ավելիաց>> ընկերություններ այցելել է միայն երբ իրեն գործուղել են այնտեղ։ Վաղարշակ Մարկոսյանի և Սերժիկ Շաքարյանի հետ <<Կոնեկտ>> գործարան գնացել են մոնտաժման աշխատանքների կատարման համար։ Կիլիկիայի գործարանում իրենք հրահանգավորվել են Հայկ Առաքելյանի կողմից՝ անվտանգության կանոնների վերաբերյալ, ապա այնտեղից վերցրել են սաղավարտներն ու անվտանգության գոտիները և գնացել են <<Կոնեկտ>> գործարան։ Այնտեղ իրենց հրահանգավորել է Արթուր Թադևոսյանը՝ իրենց աշխատելու վայրում, որի վերաբերյալ իրենք ստորագրել են համապատասխան մատյանում։ Աշխատավայրում տակառները եղել են իրար կողք կողքի դրված, իսկ առաստաղին եղել են խողովակներ։ Աշխատելիս կրել են թե՛ սաղավարտները, թե՛ անվտանգության գոտիները։ Գոտիները երբեմն ամրացրել են առաստաղի խողովակներից, երբեմն տակառի բռնակներից։ Սերժիկ Շաքարյանն այդ օրը վերև չի բարձրացել, բարձրացել են միայն ինքն ու Վաղարշակ Մարկոսյանը՝ աստիճանների օգնությամբ։ Այդ ժամանակ իրենց գոտիները եղել են ամրացված։ Գոտիներն իրենք կրել են իրենց անվտանգության համար, նույնիսկ եթե հրահանգավորում կատարված չլիներ, իրենք գոտիները միևնույն է կկրեին։ Դեպքի օրը իրենք կատարել են միայն նախապատրաստական աշխատանքներ, իսկ զոդման և հոսանքի հետ կապված որևէ աշխատանք չեն կատարել։ Աշխատավայրում հոսանք չի եղել։ Դեպքից առաջ ինքն ու Սերժիկ Շաքարյանը հանել են սաղավարտներն ու գոտիները և դուրս են եկել ընդմիջելու, Վաղարշակն էլ ասել է, որ մի փոքր հետո կմիանա, սակայն դռան մոտ հասնելու պահին լսել են բարձր ձայն և վերադարձել են։ Տեսնելով, որ Վաղարշակն ընկել է՝ զանգել են շտապ օգնություն, Վաղարշակին շտապ օգնության մեքենան տեղափոխել է հիվանդանոց, իրենք էլ գնացել են Կիլիկիայի գործարան։ Հավանաբար Վաղարշակն իրենց դուրս գալուց հետո բարձրացել է վերև և վայր է ընկել, սակայն ինքը դա չի տեսել։ Իր հիշելով՝ այդ ժամանակ Վաղարշակ Մարկոսյանը կրել է սաղավարտն ու գոտին։ Դեպքի պահին Արթուր Թադևոսյանն այնտեղ չի եղել։ Եթե Արթուր Թադևոսյանը տեսներ, որ իրենք աշխատում են առանց սաղավարտների և գոտիների, հավանաբար իրենց կհեռացներ աշխատանքից։
Վաղարշակ Մարկոսյանն աշխատանքի ընթացքում ևս դուրս է եկել ընդմիջման, սակայն չգիտի, թե որտեղ է վերջինը գնացել։ Դեպքի օրն ինքը Վաղարշակին հարցրել է, արդյոք նա իրենն լավ է զգում, թե ոչ, քանի որ նկատել է, որ վերջինը կարծես թե իրեն լավ չի զգում, սակայն Վաղարշակը պատասխանել է, որ ամեն ինչ նորմալ է։
Դատարանը, լսելով կողմերի կարծիքները, հրապարակել է վկա Խաչիկ Ավետիսյանի նախաքննական ցուցմունքը:
2024 թվականի հուլիսի 15-ի վկայի հարցաքննության արձանագրության համաձայն. <<Հարց - նախաքննության ընթացքում տվյալներ են ձեռք բերվել այն մասին, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը հանդիսանում է <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության վեցերորդ կարգի փականագործ, ով 2021 թվականի հուլիսի 16-ին փականագործական-գործիքագործական աշխատանքներ կատարելու համար գործուղվել է <<Կոնեկտ>> գործարան: Նույն օրը՝ աշխատանքների կատարման ընթացքում Վաղարշակ Մարկոսյանը ջրի փականներ տեղադրելու նպատակով բարձրացել է Երևան քաղաքի Միկոյան փողոցի 15 հասցեում գտնվող <<Կոնեկտ>> գործարանի գարեջրի պահպանության համար նախատեսված տարայի վրա, որից վայր ընկնելուց հետո՝ 2021 թվականի հուլիսի 30-ին՝ ժամը 07:50-ին, մահացել է։ Նկատի ունենալով վերոգրյալը՝ ինչ կասեք դեպքի վերաբերյալ:
Պատասխան – 2021 թվականի հուլիսի 16-ին` ես, Շաքարյան Սերժիկը և Վաղարշակը գործուղվել ենք <<Կոնեկտ>> գործարան։ Անվտանգության պետը՝ Հայկ Առաքելյանը Երևանի գարեջրատանը մեզ հրահանգավորում է և մենք շարժվում ենք գործ անելու: Մոտ 4 ժամ աշխատելուց հետո ես և Սերժիկը դուրս եկանք ծխելու, Վաղոն ասեց՝ գնացեք, ես կգամ։ Հենց հասանք դրսի դռան մոտ շխկոց լսեցինք և հետ գնացինք, տեսանք, որ Վաղոն ընկած է։ Ես զանգեցի շտապ օգնություն, ցույց տվեցինք առաջին օգնություն՝ մինչև շտապ օգնությունը եկավ։ Տեսա, որ Վաղարշակի ոտքի վրայի ոսկորը ջարդված և դուրս ցցված էր։ Անմիջապես զանգահարեցինք շտապ օգնություն: Շտապ օգնությունը հասավ մոտ 10 րոպեից։ Վաղարշակին օգնել ենք, դրել ենք շտապ օգնության մեքենայի մեջ։ Ես, Սերժիկը և շտապ օգնության աշխատակիցներն ենք նրան տեղափոխել շտապ օգնության մեքենայի մեջ: Այդ ընթացքում աշխատողները հավաքվեցին՝ տեսան ինչ է եղել։ Վաղարշակին ճանապարհեցինք և ես ու Սերժիկը հետ վերադարձանք Կիլիկիա գործարան՝ նույն մեքենայով, որով որ եկել էինք։ Այնտեղ տեղյակ պահեցինք ղեկավարությանը` ցեխի պետ Վոլոդյա Առաքելյանին, որին զանգել էինք նաև մինչև հասնելը:
Հարց - <<Երևանի Գարեջուր>> ՓԲ ընկերությունում ում կողմից և ինչու եք հրահանգավորվել։
Պատասխան - հրահանգավորվել ենք Հայկ Առաքելյանի կողմից, ստորագրել ենք անվտանգության մատյանի մեջ։ Գործուղման գնալուց առաջ միշտ հրահանգավորվում ենք։
Հարց - <<Ավելյաց>> ՍՊ ընկերությունն ինչ կապ ունի <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերության հետ:
Պատասխան - <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերությունն <<Ավելիաց>>-ի մասնաճյուղն է։
Հարց - երբ եկաք <<Կոնեկտ>> գործարան, ձեզ ով դիմավորեց:
Պատասխան - պահակապետը, անունը չգիտեմ, դիմավորեց և քանի որ մենք մեր գործը գիտեինք անմիջապես անցանք գործի: Մեզ պետք չէր ուղեկցել, քանի որ առաջին անգամ չէինք այնտեղ գնում գործ անելու։ Մոտ 3-4 ժամ գործ ենք արել։
Հարց - ով է Արթուր Թադևոսյանը և Արթուր Թադևոսյանին այդ օրը տեսել եք, թե ոչ:
Պատասխան - <<Ավելյաց>> ընկերության տնօրենի եղբայրն է, այդ օրը չեմ հիշում, Արթուրին տեսել ենք, թե ոչ:
Հարց - դեպքի օրը դուք գործարանից ձեզ հետ սաղավարտներ ու անվտանգության գոտիներ բերել եք, թե ոչ:
Պատասխան - այո, բերել ենք, բայց այդ պահին դրանք մեր վրա չեն եղել, քանի որ մենք ներքևում՝ գետնի վրա ենք գործ արել, այսինքն՝ դրա կարիքը չի եղել։
Հարց - երբ Վաղարշակ Մարկոսյանը բարձրացավ տարայի վրա, նրա վրա անվտանգության գոտի և սաղավարտ եղել է, թե ոչ։
Պատասխան - երբ մենք դուրս եկանք ընդմիջելու, ինքը վերևում չի եղել։
Հարց - Դուք նշում եք, որ ինքը բարձրացավ, մենք դուրս եկանք ծխենք, ինքն ասաց գնացեք, ես էլ եմ գալիս, դուրս եկաք, հասաք ելքի դռան մոտ, շխկոցի ձայն լսեցինք, հետ եկաք, տեսաք նրան ընկած։ Այդ պահին նրա վրա գոտի եղել է, թե ոչ։
Պատասխան - ոչ, չի եղել։
Հարց - Վաղարշակ Մարկոսյանի վայր ընկնելու պահին քանի հոգով եք եղել սրահում։
Պատասխան - սրահի մեջ ինքն է եղել մենակ, մենք միջանցքում էինք, դուրս էինք գալիս ծխելու։ Երբ հասանք դռան մոտ՝ վայր ընկնելու ձայնը լսեցինք, անմիջապես վերադարձանք:
Հարց - ով է զանգել շտապ օգնություն և ով է Վաղարշակ Մարկոսյանին տեղափոխել շտապ օգնության մեքենայի մեջ։
Պատասխան - ես եմ զանգահարել, շտապ օգնության մեքենա տեղափոխել ենք ես, բժիշկները և Շաքարյան Սերժիկը:
Հարց - մոտավորապես քանի մետր բարձրությունից է վայր ընկել Վաղարշակ Մարկոսյանը:
Պատասխան - մոտավորապես 4-5 մետր:
Հարց - Ձեր աշխատանքին <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերությունում ով է հետևել, ով է ընդունել աշխատանքը։
Պատասխան - մեր ցեխի պետը՝ Վոլոդյան՝ ամենավերջում, երբ աշխատանքը վերջացրել ենք։
Հարց - իսկ մինչև աշխատանքը ավարտելն ով է աշխատանքը համակարգել։
Պատասխան - ոչ մեկ, մենք գիտենք մեր աշխատանքը, միայն երեքով ենք եղել։
Հարց - գործուղման որ օրն է եղել դեպքը:
Պատասխան - առաջին կամ երկրորդ, հստակ չեմ հիշում։
Հարց - Ձեր գործուղման հրամանը եղել է հուլիսի 15-ին, այդ օրը գնացել եք Կոնեկտ գործարան, թե ոչ։
Պատասխան - այո, եթե չեմ սխալվում, դեպքը գործուղումից 1-օր անց՝ հուլիսի 16-ին է եղել:
Հարց - որտեղ եք ստորագրել որ հրահանգավորվել եք։
Պատասխան - մատյանի մեջ։
Հարց - բայց մատյանի մեջ նշված է հուլիսի 11-ին, հստակ հիշում եք, որ ստորագրել եք գործուղման օրը։
Պատասխան - այո, հիշում եմ։
Հարց - ինչ հիվանդությամբ էր տառապում Վաղարշակը, որևէ գանգատից ձեր մոտ բողոքել է, թե ոչ:
Պատասխան - ես Վաղարշակին մոտիկից չեմ ճանաչել, չեմ իմացել, ինչ հիվանդություն ունի, ինձ մոտ չի բողոքել։
Հարց - դեպքի օրը այդ սրահում հոսանք եղել է թե ոչ, դուք հոսանքով աշխատել եք, թե ոչ:
Պատասխան - այդ օրը հոսանքի հետ ընդհանրապես գործ չենք արել:
Հարց - տվյալներ են ստացվել, որ Վաղարշակի վրա այրվածքներ են առկա, ինչ կարող եք ասել:
Պատասխան - ես այրվածք չեմ տեսել իր վրա, հստակ ասում եմ, այդ օրը հոսանքի հետ մենք գործ չենք ունեցել, միգուցե այդ այրվածքները մինչ դեպքն է եղել:
Հարց - Հայկ Առաքելյանը անվտանգության տեխնիկայի կանոնների պահպանման հրահանգավորումը երբ է արել:
Պատասխան - 2021 թվականի հուլիսի 15-ին, գործուղումից մեկ օր առաջ, եթե չեմ սխալվում, հստակ չեմ կարող ասել։
Հարց - աշխատանքի կատարման հսկողությունը ում վրա է դրված եղել: Ով է ձեզ հսկել։
Պատասխան - չգիտեմ, տեղյակ չեմ:
Հարց - <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության և Կիլիկիայի գործարանի ղեկավարներն ովքեր են։
Պատասխան - Կիլիկիայի գործարանի տնօրենը Աշոտ Բաղդասարյանն է, <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարին չգիտեմ։
Հարց - <<Ավելյաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կամ որևէ այլ աշխատողի կողմից ձեզ հրահանգավորող եղել է, թե ոչ:
Պատասխան - գործուղման գնալուց առաջ մեզ ասել են, թե ինչ պետք է արվի։ Հրահանգավորումը ես հիշում եմ Հայկի կողմից կատարվել է, Արթուրին չեմ հիշում այդ օրը տեսել եմ, թե չէ։
Հարց - սաղավարտները, գոտիները ձեզ մոտ է եղել։
Պատասխան - այո, բայց գետնի վրա գործ անելուց չենք կապել։
Հարց - Դուք նշում եք, որ Վաղարշակը բարձրացավ մոտ 4 մետր, այդ ժամանակ ինչու չի կապել գոտին։
Պատասխան - չգիտեմ։ Մենք վերևը գործ անելուց գոտիները կապել ենք, վերևի գործը համարյա ավարտել էինք։ Ներքևում գոտի կապելու կարիք չի եղել։ Երևի Վաղարշակը չի համբերել, ուզել է գործը առաջ գցի, դրա համար է բարձրացել։
Հարց - ցուցմունքին ավելացնելու բան ունեք:
Պատասխան - ոչ, ինչ գիտեի՝ ասացի>>:
Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկա Խաչիկ Ավետիսյանը նշել է, որ Արթուր Թադևոսյանին իրենք տեսել են դեպքի օրը՝ առավոտյան, իսկ դեպքի պահին Արթուր Թադևոսյանն այնտեղ չի գտնվել։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Թամարա Թադևոսյանը ցուցմունք է տվել, որ <<Կոնեկտ>> և <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերություններն առանձին ընկերություններ են, <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունն իր սեփականությունն է, ինքն է այն հիմնադրել։ 2021 թվականին <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերության հետ իրենք կնքել են պայմանգրեր, որով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունը պարտավորվել է աշխատանքներ կատարել <<Կոնեկտ>> ՍՊ ընկերության տարածքում։ Աշխատանքների անվտանգության պահպանման պարտականությունը դրված է եղել իր եղբոր՝ Արթուր Թադևոսյանի վրա, ով զբաղեցրել է տեխնիկական բաժնի պետի պաշտոնը։ Արթուր Թադևոսյանը գտնվել է իր վերահսկողության տակ, իր բոլոր պարտականությունները կատարել է պատշաճ։ Նա ուսումնասիրել է ընկերության կնքած պայմանագրերը, հանդիպել է աշխատողների հետ, հրահանգավորել է նրանց և այլն։ Ինքն աշխատակիցներից պահանջել է ապահովել անվտանգության պահանջները, սակայն դրանց կոնկրետ բովանդակությունը չի հիշում։ Վաղարշակ Մարկոսյան անունով անձի չի մտաբերում։ Սույն դեպքի մասին իրեն զեկուցել են, ինքն էլ պարբերաբար հետաքրքրվել է տուժողի առողջական վիճակով։ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելու պատճառի և հանգամանքների մասին ևս հետաքրքրվել է, սակայն մանրամասն չի հիշում, թե ինչ են իրեն հայտնել։ Հիշում է, որ տուժողը տեղափոխվել է հիվանդանոց և սկզբում նրա առողջական վիճակը լավ է եղել։ Արթուր Թադևոսյանը տեղի ունեցած դեպքում որևէ մեղք չի ունեցել, նա իր պարտականությունները կատարել է պատշաճ։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Արեն Զարգարյանը ցուցմունք է տվել, որ դատավարության մասնակիցներից ճանաչում է մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանին, ում հետ գտնվել է աշխատանքային հարաբերությունների մեջ։
Վաղարշակ Մարկոսյանին ևս ճանաչել է, վերջինի հետ ևս ունեցել է աշխատանքային հարաբերություններ։ Ինքն աշխատել է գարեջրի գործարանում՝ որպես արտադրամասի պետ, սակայն ժամանակ առ ժամանակ տարբեր հանձնարարություններով եղել է նաև սեփականատիրոջ մյուս գործարաններում։ Կիլիկիայի գործարանի հրահանգավորումը կատարվել է Հայկ Առաքելյանի կողմից, ով հանդիսացել է գործարանի անվտանգության ինժեները, իսկ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության հրահանգավորումը, իր իմանալով, կատարել է Արթուր Թադևոսյանը։ Դեպքի օրը ինքը եղել է Կիլիկիայի գործարանում, որտեղ գնացել էր այլ գործով։ Հավանաբար այնտեղ գնացել է դեպքից հետո, քանի որ բոլորն արդեն հավաքված էին, եկել էր շտապ օգնություն։ Չի հիշում՝ Արթուր Թադևոսյանին այդ օրը տեսել է, թե ոչ։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Հայկ Առաքելյանը ցուցմունք է տվել, որ 2021 թվականի ապրիլից աշխատել է Երևանի գարեջրի գործարանում՝ որպես աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ինժեներ։
Դեպքի օրը՝ 2021 թվականի հուլիսի 16-ին, գտնվել է իր աշխատավայրում։ Ժամը մոտ 14։00-ին կամ 15։00-ին տեղեկացել է, որ իրենց աշխատակիցներից մեկը վնասվածք է ստացել՝ այլ գործարանում աշխատելիս։ Հետագայում տեղեկացել է, որ խոսքը Վաղարշակ Մարկոսյանի մասին է, ով աշխատանքի ընթացքում վնասել է ոտքը, որից հետո նրան տեղափոխել են հիվանդանոց։ Քանի որ նման դեպքերում իրավապահ մարմինները փաստաթղթեր են պահանջում, փորձել է մինչև այդ օրվա ավարտը պատրաստել բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերի պատճենները, որպեսզի հետագայում խնդիրներ չառաջանան։ Քանի որ Վաղարշակ Մարկոսյանն ընկերությունում աշխատել է երկար ժամանակ՝ մինչև իր կողմից նշված պաշտոնը զբաղեցնելը, վերջինի աշխատանքի ընդունման և հրահանգավորման վերաբերյալ անհրաժեշտ մատյաններն արխիվից գտնելը զբաղեցրել է գրեթե ամբողջ օրը։
Իրենց ընկերությունում աշխատակիցների հրանգավորումները կատարվել են մոտ 6 ամիսը մեկ, դրանք կրել են ինֆորմացիոն բնույթ, և յուրաքանչյուր անգամ դրանց վերաբերյալ կազմվել են համապատասխան փաստաթղթեր։ Հրահանգավորումները կատարվել են ընդհանուր, եթե խոսքը որևէ սպեցիֆիկ աշխատանքի մասին չի եղել։ Ինքը աշխատակիցների հրահանգավորում իրականացրել է այն դեպքում, երբ իրեն տնօրինության կողմից եկել է համապատասխան հրաման։ 2021 թվականի հուլիսի 15-ին կատարել է հրահանգավորում, քանի որ տնօրինությունից փոստի միջոցով ստացել է դրա վերաբերյալ հրաման։ Եթե նման հրաման չլիներ, ինքը կհիմնվեր 6 ամիսը մեկ իրականացվող հերթական հրահանգավորումների վրա։ Հրամանի մեջ բարձրության մասին նշում չի եղել, սակայն ինքը ենթադրել է, որ աշխատանքը կարող է կապված լինել բարձրության հետ։ Հրահանգավորումների ժամանակ ինքն աշխատողների հետ երկար բացատրական աշխատանքներ չի կատարել, տվել է սովորական հրահանգներ, որ պետք է աշխատել անվտանգության պարագաներով, բարձրադիր վայրում աշխատանք կատարելիս կապվել գոտիներով, ներքևում աշխատելիս կրել սաղավարտ, եթե ձեռքերի վնասման վտանգ կա՝ կրել ձեռնոցներ և այլն։ Համապատասխան պարագաներն աշխատողներն իրենց արտադրամասի պահեստից վերցրել և տարել են աշխատանքի վայր։ Վստահ է, որ աշխատակիցները գիտեն, որ իրենց հետ վերցրած ամրագոտիները պետք է կապեն, եթե աշխատում են առնվազն 3 մետր բարձրության վրա և եթե ընկնելու դեպքում առկա է վնասվածք ստանալու վտանգ։ Եթե աշխատանքի վայրում չկա հատուկ կահավորում, ապա գոտիները պետք է կապվեն որևէ ամրություն ունեցող վայրից, օրինակ՝ կեռիկից, որը կարող է պահել մարդուն։ Եթե աշխատողը չի պատկերացնում, արդյոք դա կպահի իրեն, թե ոչ, ապա կարող է հարցնել համապատասխան գիտելիքներ ունեցող ինժեներից, ովքեր աշխատում են տվյալ գործարանում, իսկ եթե նման հարմարանք առհասարակ չկա, ապա նրանք կարող են հրաժարվել համապատասխան աշխատանքը կատարելուց։ Հրահանգավորումների ժամանակ ինքը ևս միշտ նշել է, որ եթե աշխատողը գտնում է, որ տվյալ պայմաններում աշխատանքը շարունակելը կարող է հանգեցնել վնասվածքների, ապա կարող է դադարեցնել աշխատանքը, մինչև կապահովվեն համապատասխան անվտանգության պայմաններ։ Համոզված է, որ այդ մասին 3 աշխատակիցներն էլ տեղյակ կլինեին, նույնիսկ եթե հրահանգավորում կատարված չլիներ, քանի որ 3-ն էլ ունեցել են մեծ աշխատանքային փորձ։ Քանի որ ինքը ներկա չի եղել դեպքի վայրում, որտեղ կատարվում էր շինարարությունը, չի կարող ասել՝ համապատասխան պայմաններ այդ գործարանում եղել են, թե ոչ։ Դեպքից հետո իմացել է, որ այդ գործարանում անվտանգության համար պատասխանատուն եղել է Արթուր Թադևոսյանը։ Իր կարծիքով՝ <<Կոնեկտ>> գործարանում ևս պետք է կատարվեր աշխատողների հրահանգավորում՝ աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ինժեների՝ այսինքն` Արթուր Թադևոսյանի կողմից, սակայն վստահաբար չի կարող ասել, քանի որ այդպես աշխատում են իրենց գործարանում, իսկ այլ ընկերությունների աշխատանքի կազմակերպման կարգից ինքը տեղյակ չէ։ Լրացուցիչ հրահանգավորում իրենք իրականացրել են անվտանգության ապահովման համար, և գործուղված աշխատակիցները դրա վերաբերյալ ստորագրել են իրենց մատյաններում։ Ամեն դեպքում, անվտանգության համար պատասխանատուն պարտավոր չէ մշտապես գտնվել աշխատողների մոտ, դա անիրատեսական է։
Հստակ չի կարող ասել, սակայն կարծում է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը դեպքի օրը ամրագոտիով կապված չի եղել, ընկել է և կոտրել ոտքը, սակայն վերջինի մահվան պատճառն իրեն հայտնի չէ։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա Իրինա Մալխասյանը ցուցմունք է տվել, որ հանդիսացել է ԵՊԲ համալսարանի Անեսթեզիոլոգիայի և ինտենսիվ թերապիայի ամբիոնի վարիչը և Հերացի թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցի Անեսթեզիոլոգիայի և ինտենսիվ թերապիայի կլինիկայի ղեկավարը, ղեկավարել է 2 ծառայություների ամբողջ բուժական պրոցեսը, իրականացրել է խորհրդատվություններ, բուժման ընթացքի հսկում, մասնագետների հրավիրում և այլն։ Ինքը կարող է որոշել անձին հասցված վնասվածքների ծանրության աստիճանը, և արդյոք տվյալ վնասվածքը կարող էր հասցնել մահվան, թե ոչ, սակայն հասցված վնասվածքի ծանրությունն իրենք գնահատում են ոչ թե դատական բժշկության, այլ բժշկական չափանիշներով՝ որպես միջին, ծանր կամ ծայրահեղ ծանր, գնահատում են նաև գիտակցության մակարդակը, շնչառական խանգարումների աստիճանը, սիրտ-անոթային համակարգի խաթարման աստիճանը և այլն։ Վնասման մեխանիզմը գնահատելու իրավասություն իրենք չունեն, գնահատում են միայն հայտնաբերված ախտանիշների համակցությունը, որոնք հանգեցրել են համապատասխան դեպքին։ Ամեն տարի իրենց կլինիկա բերել են առնվազն 15-20 շինարարությամբ զբաղվող կամ գործարաններում աշխատող բանվորների՝ ծանր վնասվածքներով, ուստի 5 տարի առաջ տեղի ունեցած դեպքը չի կարող հիշել, Վաղարշակ Մարկոսյան անունով անձի չի մտաբերում։ Ենթադրաբար վերջինը ստացել է գանգուղեղային վնասվածք, քանի որ սովորաբար նման դեպքերն են ավարտվում մահվան ելքով։ Մոտ 2 տար առաջ ինքը մասնակցել է հարցաքննության՝ դիմածնոտային վիրաբուժության պատահարի կապակցությամբ, 2024 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ իր հիշելով չի հարցաքննվել։
Դատարանը, լսելով կողմերի կարծիքները, հրապարակել է վկա Իրինա Մալխասյանի նախաքննական ցուցմունքը:
2024 թվականի սեպտեմբերի 9-ի վկայի հարցաքննության արձանագրության համաձայն. <<Վկային ներկայացվել է դատաբժշկի եզրակացությունը՝ ծանոթանալու և վերաբերելի փաստական տվյալները վերհիշելու նպատակով և հնչեցվել է հարցը․
Հարց - ինչ կարող եք ասել դեպքի մասին։
Պատասխան - այս դեպքի մասին չեմ հիշում ոչ մի բան, ցանկալի կլիներ ծանոթանալ պատմագրի մեջ, սակայն ձեր կողմից ներկայացված փաստաթղթերի հիման վրա կարող եմ ասել, որ կլինիկական առումով բոլոր ախտորոշումները կատարված են ճիշտ։
Հարց - ըստ Ձեզ՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի վնասվածքներն ուղիղ կապ ունեն մահվան հետ, այո թե ոչ, եթե ունի, ապա ինչու։
Պատասխան - իհարկե ունի։
Հարց - ըստ Ձեզ՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի վայր ընկնելը մահվան հետ անմիջական պատճառական կապ ունի, թե ոչ։
Պատասխան - ունի իհարկե, եթե վայր չընկներ, նրա արդեն իսկ զուգորդվող հիվանդությունների զարգացմանն է նպաստել և դրանք նաև կարող են պատճառ դառնալ ինֆարկտի։
Հարց - այրվածքների մասով ինչ կարող եք ասել, դրանք ինչ վաղեմության են։
Պատասխան - այրվածքների մասով ոչ մի բան չենք կարող ասել, քանի որ բերվել է հիվանդանոց այրվածքներով, և երբ և որտեղ ստանալու հանգամանքի վերաբերյալ չեմ կարող ասել ոչինչ>>։
Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկա Իրինա Մալխասյանը նշել է, որ մտաբերում է, որ իր աշխատասենյակ է մոտեցել երիտասարդ քննիչ և այնտեղ հարցաքննել է իրեն, սակայն դեպքի հանգամանքները միևնույն է՝ չի հիշում։
Ցանկացած հարցաքննությունից առաջ իրեն ներկայացնում են հիվանդության պատմագիրը և հնարավորության դեպքում դատաբժշկական եզրակացությունը՝ այն իրենց կազմած արձանագրության հետ համեմատելու համար։ Տվյալ դեպքի առթիվ ինքը հավանաբար նույն բանն է ասել, ինչ որ գրված է հիվանդության պատմագրում՝ հիմնական հիվանդությունը, ուղեկցող հիվանդությունները և բարդությունները։ Բոլոր հիվանդները, որոնք ընդունվում են հիվանդանոց, առաջին հերթին անցնում են սրտի հետազոտություն, բացառվում է, որ սրտի պաթոլոգիան բաց թողած լինեն։
Հիմնական դատալսումների ընթացքում փորձագետ Ռիգել Վարդանյանը ցուցմունք է տվել, որ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանը վայր ընկնելու արդյունքում ստացել է կոնքի և ողնաշարի վերջույթների ոսկրերի կոտրվածքներ, որոնցով 2021 թվականի հուլիսի 16-ին ընդունվել է հիվանդանոց, ասել է, որ իրեն հիվանդ է համարում 3 ժամ։ Անամնեստիկ տվյալների համաձայն՝ վերջինը չի ունեցել ուղեկցող հիվանդություններ։ 2021 թվականի հուլիսի 18-ին Վաղարշակ Մարկոսյանը տեղափոխվել է վնասվածքաբանական բաժանմունք, այդ ժամանակ վերջինի վիճակը գնահատվել է միջին ծանրության, իսկ նույն թվականի հուլիսի 21-ին նկատվել է հիվանդի վիճակի վատթարացում՝ ցավ կրծքավանդակի շրջանում, ապա հիվանդը դիտվել է սրտաբանի կողմից, ախտորոշվել է սրտամկանի սուր ինֆարկտ, որից հետո հիվանդը տեղափոխվել է սրտաբանական ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք։ Վաղարշակ Մարկոսյանի վայր ընկնելը սրտամկանի ինֆարկտի հետ ուղղակի պատճառական կապի մեջ չի գտնվել, սակայն կարող էր ունենալ անուղղակի կապ, քանի որ կոտրվածքներից սովորաբար առաջանում են թրոմբոէմբոլիկ վիճակներ, որոնք էլ բերում են սրտամկանի ինֆարկտի։ Վաղարշակ Մարկոսյանի մահը վրա է հասել բազմաօրգանային անբավարարության արդյունքում, վերջինի մոտ առկա են եղել բութ վնասվածքներ, ջերմային այրվածքներ, հետագայում զարգացել է նաև սրտամկանի ինֆարկտ, որոնք էլ իրենց համակցությամբ բերել են մահվան։ Եթե կոնկրետ տվյալ դեպքում չլիներ նման համակցություն, հնարավոր չէ ասել, արդյոք կառաջանար մահ, թե ոչ, քանի որ բազմաօրգանային անբավարարություն առաջացրած հիվանդությունների ու վնասվածքների անջատ հետևանքները հնարավոր չէ առանձնացնել։
2021 թվականի օգոստոսի 6-ի դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրության համաձայն՝ դեպքի վայր է հանդիսանում Երևան քաղաքի Միկոյան 15 հասցեում գտնվող <<Կոննեկտ>> գործարանի տարածքը, որը վարձակալությամբ տրամադրված է <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը: Զննությամբ պարզվել է, որ գործարանի դռները երկշերտ փայտյա դռներ են և բացվում են դեպի ներս, մուտք գործելուց հետո սրահում առկա են եղել 3 մեծ մետաղյա տարաներ, որոնց բարձրությունը գետնից կազմել է մոտավորապես 3 մետր: Դեպքի վայրի զննությամբ պարզվել է, որ սրահի հատակը սալիկապատ է, իսկ առաստաղին առկա են եղել օդատար համակարգեր, արձանագրվել է, որ գործարանում հոսանք առկա չէ։
2021 թվականի նոյեմբերի 19-ի փորձագետի թիվ 1692 եզրակացության համաձայն՝ Վ.Մարկոսյանի մահը վրա է հասել բազմաօրգանային անբավարարությունից, որը պայմանավորված է ողնաշարի գոտկային հատվածի, կոնքի, ստորին վերջույթների զուգակցված բաց և փակ, բութ վնասվածքների ու ջերմային այրվածքների հետևանքով զարգացած՝ այրվածքային հիվանդությամբ, արտահայտված երկկողմանի կանգային թարախաֆիբրինային միաձույլ թոքաբորբով, թարախաֆիբրինային բրոնխիտով, պլևրիտով, ինչպես նաև՝ պսակաձև զարկերակների խցանող աթերոսկլերոզով, մանրօջախային կարդիոսկլերոզով, սրտամկանի սուր ինֆարկտով, սուր լյարդային, երիկամային անբավարարությամբ, որոնցով տառապել է հանգուցյալը կենդանության օրոք, և որոնք էլ գտնվում են ուղղակի պատճառական կապի մեջ մահվան անմիջական պատճառի հետ: Սույն հետևությունը հիմնավորվում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված ստորին վերջույթների շրջաններում՝ արյունազեղումների, սալջարդ-պատռված վերքերի, գոտկային ողերի, աջ նստոսկրի, կրունկոսկրերի կոտրվածքների, աջ գոտկամկանի, հարերիկամային ճարպաբջջանքի արյունազեղման, արյունահավաքի առկայություններով, որոնք պատճառվել են՝ կենդանության օրոք, բութ առարկաներով, հնարավոր է նաև՝ որոշմամբ նշված հանգամանքներում կենդանի անձանց մոտ համարվում են առողջությանը ծանր վնաս պատճառող՝ կյանքին վտանգ սպառնացող, իսկ տվյալ դեպքում, այրվածքային հիվանդությամբ զուգորդված՝ աջ դաստակի, հետույքային, աջ ազդրի, ծնկահոդի շրջանների 2-3-րդ աստիճանի ջերմային այրվածքների հետ միասն, որոնք պատճառվել են տաք գործոնի ազդեցությամբ, կենդանի անձանց մոտ նույնպես համարվում են առողջությանը ծանր վնաս պատճառող՝ կյանքին վտանգ սպառնացող, հանգեցրել են մահվան: Ըստ համապատասխան հիվանդության պատմագրի տվյալների՝ Վ.Մարկոսյանի մահը վրա է հասել 2021 թվականի հուլիսի 30-ին՝ ժամը 07։50-ին: Վ.Մարկոսյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել է նաև սալջարդ վերք՝ աջ արմնկահոդի շրջանում, որը նույնպես պատճառվել է բութ առարկայով, դրա առաջացումը ևս հնարավոր է բարձրությունից վայր ընկնելու արդյունքում, կենդանի անձանց մոտ նման վնասվածքը համարվում է առողջությանը թեթև վնաս պատճառող՝ առողջության կարճատև քայքայումով, և չի գտնվում պատճառական կապի մեջ մահվան հետ, իսկ հայտնաբերված պարանոցի, զույգ վերին վերջույթների, ձախ աճուկային շրջանների կետային բնույթի վերքերը հանդիսանում են բժշկական միջամտության հետևանք՝ ներարկումների տեղում։ Վ.Մարկոսյանի անվամբ լրացված համապատասխան հիվանդության պատմագրում, ընդունվելիս չկա որևէ գրառում վերջինի կողմից ալկոհոլի, թմրամիջոցների օգտագործման հետ կապված, որից հետո վերջինը շուրջ 14 օր գտնվել է ստացիոնար բուժման մեջ և ստացել տարբեր տեսակի դեղորայք։ Վ.Մարկոսյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում, նրա ստամոքսում որևէ սննդային զանգված չի հայտնաբերվել։ Դիակից վերցված արյունը պատկանում է B (երրորդ) խմբին:
2022 թվականի դեկտեմբերի 22-ի փորձագետի թիվ 21-1872 եզրակացության համաձայն՝ նշված դեպքի անմիջական պատճառն է հանդիսացել տուժող Վ․Մարկոսյանի կողմից Երևան քաղաքի Միկոյան փողոցի 15 հասցեում գտնվող <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը պատկանող արտադրամասում սպիրտի պահման համար նախատեսված մետաղական տարայի վրա մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ժամանակ՝ անվտանգության տեխնիկայի և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտումներով կատարած գործողությունները (ըստ սույն դեպքի վերաբերյալ հարուցված թիվ 17201021 քրեական վարույթի նյութերում առկա ելակետային տվյալների՝ 2021 թվականի հուլիսի 16-ին՝ ժամը 11:30-ի սահմաններում <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության փականագործ Վաղարշակ Մարկոսյանը <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը պատկանող սպիրտի պատրաստման արտադրամասում մետաղական տարայի վրա կանգնած վիճակում՝ մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 2,8 մետր բարձրության վրա, տարայի շրջանաձև եզրային մասում փակոցներով չկահավորված տեղամասում առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և սաղավարտի կիրառմամբ մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ընթացքում՝ տարայի եզրային հատվածից վայր է ընկել բետոնապատ գետնին և ստացած մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել է Մխիթար Հերացու անվան թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոց, որտեղ էլ 2021 թվականի հուլիսի 30-ին մահացել է)։
Դեպքի կայացման պատճառ է հանդիսացել նաև <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կողմից դեպքին նախորդող պահին մոնտաժման աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմաններ չապահովելը, մասնավորապես՝ մետաղական տարայի վերին հատվածը փակոցներով չկահավորելը, ինչպես նաև մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 2,8 մետր բարձրության վրա տուժողին առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և պաշտպանիչ սաղավարտի տրամադրմամբ՝ տարայի վերին հատվածում մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու հանձնարարություն, թույլտվություն տալը և սահմանված կարգով աշխատանքի անվտանգության պաշտպանության մասով հսկողություն չիրականացնելը։
Համաձայն <<Ավելիաց>> ՍՊ և <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերությունների միջև 2021 թվականի հուլիսի 12-ին կնքված <<Կապալի>> պայմանագրի՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունում նշված ժամանակահատվածում (2021 թվականի հուլիսի 15-ից 2021 թվականի հուլիսի 30-ը) <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության կողմից գործուղված աշխատակիցների, մասնավորապես՝ տուժող Վ.Մարկոսյանի աշխատանքների կատարման անվտանգ պայմանների ապահովման պատասխանատուն տեղում հանդիսացել է Պատվիրատուն՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունը՝ համաձայն պայմանագրի 3.2.1. կետի պահանջի. Պատվիրատուն պարտավորվել է՝ <<Սույն պայմանագրով նախատեսված դեպքերում, ծավալով և կարգով աջակցել Կապալառուին՝ աշխատանքները կատարելիս, ինչպես նաև ապահովել աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմաններ>>։
Վերը նշվածի պարագայում՝ <<Պատվիրատու>> հանդիսացող <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության կողմից դեպքին նախորդող պահին թույլ են տրվել ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով հաստատված ՀՀ ՇՆ 1-3.01.01-2008 <<Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում>> շինարարական նորմերի IX-րդ՝ «<<Աշխատանքի պաշտպանություն և շրջակա միջավայրի պահպանություն>> մասի 3-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն>> գլխի՝ 42-րդ և 43-րդ կետերի պահանջների խախտումներ։
Խախտվել են նաև ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80* <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերի 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերի պահանջները։
Տուժող Վ.Մարկոսյանի և <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կողմից թույլ տված վերը նշված խախտումներն իրենց համակցության մեջ գտնվում են պատճառահետևանքային կապի մեջ տեղի ունեցած դեպքի հետ։
Միաժամանակ հարկ է նշել, որ սույն փորձաքննության տրամադրության տակ առկա տվյալներով հնարավոր չէ պարզել <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կողմից վերը նշված խախտումների համար կոնկրետ պատասխանատու անձի (անձանց) տվյալները, ինչը ենթակա է պարզման քննչական ճանապարհով։
Ըստ քրեական վարույթի նյութերի տվյալների՝ տուժող Վ.Մարկոսյանին <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության կողմից դեպքին նախորդող պահին անհատական պաշտպանության միջոցներ, մասնավորապես՝ անվտանգության ապահովիչ գոտի և պաշտպանիչ սաղավարտ չեն տրամադրվել, ինչպես նաև վերջինի աշխատանքի տեղում՝ մետաղական տարայի վերին շրջանաձև եզրային հատվածներում չի տեղադրվել պաշտպանիչ փակոցներ։
Եզրակացությանը կից առկա է հանձնման-ընդունման ակտ, համաձայն որի՝ վճարման ենթակա գումարը կազմում է 252.000 ՀՀ դրամ:
2024 թվականի սեպտեմբերի 2-ի փաստաթղթերի զննություն կատարելու մասին արձանագրության համաձայն՝ զննությամբ պարզվել է, որ դեռևս 2021 թվականի մարտի 2-ին <<Կոննեկտ>> ՓԲ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00907842), ի դեմս տնօրեն Սարգիս Խուդոյանի (ՀԾՀ՝ 1809500168) և <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00044655) ի դեմս տնօրեն Թամարա Ցոլակի Թադևոսյանի միջև կնքվել է Երևան քաղաքի Նոր Նորք Միկոյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գտնվող անշարժ գույքի մասի՝ 2021.2 քառակուսի մետր մակերեսով տարածքի վարձակալության պայմանագիր։ Համաձայն պայմանագրի՝ յուրաքանչյուր ամիս 600.000 ՀՀ դրամ վարձավճարով վարձակալը՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունը (ՀՎՀՀ՝ 00044655) վարձակալում է տարածքը: Պայմանագրին կցված են նաև վարձակալվող տարածքի հատակագիծը:
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ 2021 թվականի հուլիսի 12-ին <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00044655)՝ ի դեմս տնօրեն Թամարա Ցոլակի Թադևոսյանի <<պատվիրատու>> և <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության՝ ի դեմս տնօրեն Արթուր Բաղդասարյանի՝ <<կապալառու>> միջև կնքվել է Կապալի պայմանագիր, համաձայն որի՝ կապալառուն պարտավորվում է պատվիրատուի հանձնարարությամբ կատարել թվով 3 մետաղական չժանգոտվող տարողությունների լվացման գծերի մոնտաժման աշխատանքներ, իսկ պատվիրատուն պարտավորվում է ընդունել աշխատանքը և վճարել դրա դիմաց։ Կնքված պայմանագրի 3.2.1 կետով պատվիրատուն՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությունը պարտավորվել է ապահովել աշխատանքների կատարման համար անհրաժեշտ անվտանգ պայմաններ, իսկ նույն պայմանագրի 3.2.2 կետով պատվիրատուն պարտավորվել է աշխատանքում թերություններ կամ արդյունքը վատթարացնող շեղումներ հայտնաբերելու դեպքում այդ մասին անհապաղ հայտնել Կապալառուին:
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանի և <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության՝ ի դեմս տնօրեն Արթուր Բաղդասարյանի միջև կնքվել է աշխատանքային պայմանագիր և Վաղարշակ Մարկոսյանը նշանակվել է որպես Մեխանիկական արտադրամասի վեցերորդ կարգի փականագործ:
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության՝ դեմս տնօրեն Արթուր Բաղդասարյանի և Հայկ Վլադիմիրի Առաքելյանի միջև կնքվել է N 956 աշխատանքային պայմանագիրը, համաձայն որի՝ Հայկ Վլադիմիրի Առաքելյանը նշանակվել է Էլեկտրո արտադրամասի չորրորդ կարգի էլեկտրիկի պաշտոնին, ամսական 61.600 ՀՀ դրամ դրույքաչափով, այնուհետև <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության տեխնիկայի գծով ինժեների պաշտոնին՝ ամսական 117.000 ՀՀ դրամ դրույքաչափով:
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00044655)՝ ի դեմս տնօրեն Թամարա Ցոլակի Թադևոսյանի և Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի միջև կնքվել է N 327 աշխատանքային պայմանագիր և Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանը 2017 թվականի մայիսի 1-ից անորոշ ժամկետով զբաղեցրել է ընկերության ինժեներատեխնիկական ծառայության պետի պաշտոնը: Համաձայն կնքված պայմանագրի 2.1.4 և 2.1.5 կետերի՝ Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանը պարտավորվել է կատարել աշխատանքի սահմանված նորմերը և պահպանել աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման միջոցները։ Համաձայն կնքված N 327 աշխատանքային պայմանագրի Հավելված 1-ի, որն իրենից ներկայացնում է պաշտոնի հրահանգ, Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանը պարտավորվել է իրականացնել անվտանգության տեխնիկայի ինժեների պարտականությունները, հրահանգավորել աշխատակիցներին աշխատանքի պաշտպանության, անվտանգության տեխնիկայի և հակահրդեհային պաշտպանության վերաբերյալ, վերահսկել աշխատակիցների կողմից անվտանգության տեխնիկայի աշխատանքի պաշտպանության և հակահրդեհային պաշտպանության հրահանգների կատարումը։
Զննությամբ պարզ է դարձել, որ հիմք ընդունելով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00044655) և <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության միջև կնքված կապալի պայմանագիրը՝ <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության տնօրենը հրամայել է Սերժիկ Սամսոնի Շաքարյանին, Խաչիկ Հրաչյայի Ավետիսյանին և Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանին իրենց համաձայնությամբ գործուղել <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերություն: Գործուղման հրամանի և կից փաստաթղթերի մեջ երևում է, որ ի թիվս այլ աշխատակիցների՝ Վաղարշակ Մարկոսյանը մինչ գործուղվելը <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության աշխատակցի՝ Հայկ Առաքելյանի կողմից անցել է հրահանգավորում և ստորագրել է համապատասխան մատյանի մեջ։
2024 թվականի սեպտեմբերի 10-ի արտավարութային փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու մասին որոշման համաձայն՝ Արեն Զարգարյանի դիմումով վարույթն իրականացնող մարմնին ներկայացված և դեպքին վերաբերելի վարձակալության, կապալի, աշխատանքային պայմանագրերի, գործուղման հրամանի վերաբերյալ 60 թերթ փաստաթղթերն ապացույց են ճանաչվել և թողնվել կցված քրեական վարույթի նյութերին։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի պահանջագրի համաձայն՝ Արթուր Թադևոսյանը 1987 թվականի հունիսի 25-ին ՀԽՍՀ քրեական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է ուղղիչ աշխատանքների՝ 1 տարի 6 ամիս ժամկետով: Պատժի կրման և ազատման վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Դատարանը, նախքան ամբաստանյալի մեղավորության հարցին անդրադառնալը, հարկ է համարում քննարկել սույն դատական ակտի կայացման նյութական և ընթացակարգային հիմքերը․
Այսպես՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն վարույթի շրջանակներում կիրառելի են նոր քրեական դատավարության օրենսգրքի վերաբերելի դրույթները՝ նկատի ունենալով հետևյալ կարգավորումները․
2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 482-րդ հոդվածի համաձայն՝ սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ է մտնում 2022 թվականի հուլիսի 1-ից, բացառությամբ այն դրույթների, որոնց համար սույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածով սահմանված են ուժի մեջ մտնելու այլ ժամկետներ:
Օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգիրքը` հետագա բոլոր փոփոխություններով և լրացումներով, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի:
Նույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ այն քրեական գործերը, որոնցով մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը դատական քննություն նշանակելու մասին որոշում է կայացվել, քննվում և լուծվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով:
Այսպես՝ վերոգրյալ կարգավորումների շրջանակներում հարկ է արձանագրել, որ սույն վարույթի քննության ընթացակարգային հարցերի լուծման կապակցությամբ կիրառման են ենթակա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի վերաբերելի դրույթները՝ հաշվի առնելով այն, որ սույն քրեական վարույթը դատարան է ուղարկվել 2022 թվականի հուլիսի 1-ից հետո (2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ին):
Անդրադառնալով դատական ակտի կայացման քրեաիրավական հիմքին՝ պետք է սահմանել, որ Նախկին քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
Հանցանքը կատարելու ժամանակ է համարվում հանրության համար վտանգավոր գործողությունը (անգործությունը) իրականացնելու ժամանակը` անկախ հետևանքները վրա հասնելու պահից:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն` արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը հետադարձ ուժ ունի, այսինքն` տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում` այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն:
Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի:
Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ, եթե դա նախատեսված է օրենքով։
2022 թվականի հունիսի 9-ի <<ՀՀ քրեական օրենսգիրքը գործողության մեջ դնելու մասին>> ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ սույն օրենքով 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործողության մեջ է դրվում Հայաստանի Հանրապետության 2021 թվականի մայիսի 5-ի քրեական օրենսգիրքը:
Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության 2003 թվականի ապրիլի 18-ի քրեական օրենսգիրքը և <<Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգիրքը գործողության մեջ դնելու մասին>> 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՕ-529-Ն օրենքը:
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական օրենքի ընդհանուր դրույթների կարգավորումների համատեքստում արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը, իսկ նոր կարգավորումների ուժով նաև քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են հանցանքի կատարման պահին գործող քրեական օրենքով։ Վերոգրյալ կանոնից բացառություն է միայն այն, երբ նոր ընդունված քրեական օրենքը հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող է։ Նման պայմաններում հետադարձ ուժի կիրառմամբ նոր ընդունված օրենքն իր գործողությունը տարածում է մինչ այդ ծագած իրավահարաբերությունների վրա։
Մնացյալ բոլոր դեպքերում անձը կարող է մեղավոր ճանաչվել, պատասխանատվության ենթարկվել և պատիժ կրել միայն այն հանցանքի(ների) կատարման համար, որը դրա կատարման ժամանակահատվածում գործող քրեական օրենքով նախատեսված է եղել որպես հանցագործություն։
Հետևաբար՝ սույն դատական ակտի նյութական հիմք է, ընդհանուր կանոնի համաձայն, ծառայելու 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգիրքը:
Այսպես՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանին Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավոր է, թե ոչ․
Նախ՝ Դատարանը հարկ է համարում քննարկումն իրականացնել Արթուր Թադևոսյանին մեղսագրվող արարքի հանցակազմի օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ կողմի վեր հանման, փաստերի հետ համադրման համատեքստում և այնուհետև վերջինին մեղսագրվող արարքի իրավական որոշակիության ասպեկտում:
Այսպես՝ Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու համար՝ դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից, եթե մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս կամ մասնագիտական հիվանդություն:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում նույն արարքի համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժողի մահ:
2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԿԴ/0032/01/12 որոշմամբ արձանագրվել է, որ աշխատողի անվտանգությունը և առողջությունն աշխատանքային գործունեության ընթացքում աշխատողների կյանքի և առողջության պահպանման համակարգ է, և պետությունը պարտավոր է`
ա) սահմանել աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման իրավական կանոններ՝ ամրագրելով դրանք օրենքներով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով,
բ) նախատեսել համապատասխան քաղաքացիական, վարչական, քրեական սանկցիաներ, որոնք կոչված են կանխելու աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման կանոնների խախտումները:
Շարադրված վերլուծության հիման վրա՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք ուղղված են մարդու` անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանը, իսկ լրացուցիչ օբյեկտ են հանդիսանում մարդու կյանքը և առողջությունը:
Օբյեկտիվ կողմից Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունը բնութագրվում է ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգործությամբ, որը կարող է դրսևորվել տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելով:
Ուստի անձի արարքում Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի առկայությունը հավաստելու համար անհրաժեշտ է հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունը.
1) խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված՝ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
2) առաջացել են հանրորեն վտանգավոր այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են տուժողի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնասի կամ մասնագիտական հիվանդության պատճառումը (Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մաս) կամ մահվան առաջացումը (Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
3) առկա է պատճառական կապ արարքի (գործողության կամ անգործության) և վրա հասած հետևանքների միջև:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է մեղքի անզգույշ ձևով՝ ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ: Հանցավոր ինքնավստահության դեպքում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտվում են գիտակցաբար, որի դեպքում հանցավորը նախատեսում է իր արարքի հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի, ինքնավստահորեն հույս է ունենում, որ դրանք կկանխվեն:
Մինչդեռ, անփութության դեպքում հանցավորը նշված կանոնները կարող է խախտել նաև՝ չնախատեսելով վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում ոչ միայն պարտավոր էր, այլև կարող էր նախատեսել դա:
Դատարանն արձանագրում է, որ Արթուր Թադևոսյանին վերագրվող արարքը՝ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելը, իրենից ենթադրում է նյութական հանցակազմ, այսինքն՝ ավարտված հանցագործության առկայությունն օրենսդիրը կապում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքի առաջացման հետ: Այլ կերպ՝ նշված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ են հանդիսանում` արարքը, հանրորեն վտանգավոր հետևանքը, արարքի ու հետևանքի միջև պատճառահետևանքային կապը:
2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԳԴ5/0004/01/16 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը սահմանել է, որ արարքի և հանրորեն վտանգավոր հետևանքի միջև պատճառահետևանքային կապի առկայությունը հաստատելու համար անհրաժեշտ է յուրաքանչյուր դեպքում անդրադառնալ հետևյալ հարցերին`
ա) հանցավորի արարքը ժամանակային առումով նախորդել է հետևանքի (հանցավոր արդյունքի) առաջացմանը, թե՝ ոչ.
բ) հանցավորի արարքն արդյո՞ք հետևանքի առաջացման անհրաժեշտ պայման է (այսինքն, այնպիսի պայման, առանց որի հետևանքը վրա չէր հասնի), թե՝ ոչ.
գ) հանցավորի արարքը տվյալ իրադրության մեջ տվյալ հետևանքն առաջացնելու իրական հնարավորություն պարունակել է, թե հետևանքն առաջացել է նրա արարքի հետ պատահականորեն կապված այլ անձի արարքի կամ այլ հանգամանքների ազդեցության արդյունքում:
Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների համադրված վերլուծության լույսի ներքո պետք է արձանագրել, որ Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշի՝ արարքի և հանրորեն վտանգավոր հետևանքի միջև պատճառական կապի առկայության մասին հնարավոր է հետևության հանգել միայն վերոնշյալ երեք հարցերին դրական պատասխան տալու դեպքում: Հակառակ պարագայում, պետք է արձանագրել, որ բացակայում է համապատասխան պատճառական կապը, հետևաբար նաև՝ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը:
Վրա հասած հանրորեն վտանգավոր հետևանքների համար անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու մասին կարելի է խոսել միայն այն դեպքում, երբ այդ հետևանքները պատճառական կապի մեջ են գտնվում տվյալ անձի կողմից կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի (գործողության կամ անգործության) հետ: Այսինքն՝ քրեական իրավունքի սկզբունքային պահանջներից մեկն այն է, որ անձին հանրորեն վտանգավոր հետևանքների համար կարելի է պատասխանատվության ենթարկել միայն այն դեպքում, երբ դրանց առաջացման պատճառը նրա արարքն է: Այդ իսկ պատճառով երբ քրեական պատասխանատվության հարցի լուծումը կախված է լինում հանցակազմում նշված այս կամ այն հանցավոր հետևանքի վրա հասնելուց կամ չհասնելուց, արարքի և հետևանքների միջև պատճառական կապը հանդես է գալիս որպես համապատասխան հանցակազմի հատկանիշ, որի առկայության հարցը հատուկ պետք է քննարկվի դատարանի կողմից:
Դրան զուգահեռ, հանցավոր անգործության դեպքում պատճառական կապի բացահայտումն ունի որոշ առանձնահատկություններ։ Մասնավորապես՝ անգործությունը քրեաիրավական իմաստով միշտ կապված է անձի կողմից իր վրա դրված պարտականության չկատարման հետ: Ուստի՝ անձի անգործության և վրա հասած հետևանքների միջև պատճառական կապի առկայության հնարավոր է հաստատված համարել բացառապես այն դեպքերում, երբ անձի վրա դրված է եղել որոշակի ակտիվ գործողություններ կատարելու պարտականություն, որը նա չի կատարել, ինչի արդյունքում առաջացել են հանրորեն վտանգավոր հետևանքներ: Այսինքն՝ նման պարտականության բացակայության դեպքում պատճառական կապի առկայության մասին որևէ խոսք լինել չի կարող: Այլ կերպ՝ անգործությամբ սույն հանցակազմի կատարման դեպքում անհրաժեշտ է, որ անձի վրա հստակորեն դրված լինի որոշակի գործողություններ կատարելու, ակտիվ վարքագիծ դրսևորելու ուղղակի պարտավորություններ:
Տվյալ դեպքում Արթուր Թադևոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել հանրորեն վտանգավոր այն արարքի կատարման համար, որ նա, զբաղեցնելով <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ինժեներատեխնիկական ծառայության պետի պաշտոնը և լինելով աշխատանքի պաշտպանության և տեխնիկայի անվտանգության կանոնների պահպանման պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով նախատեսված ՀՀՇՆ 1-3.01.01-2008 <<Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում>> շինարարական նորմերի IX-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն և շրջակա միջավայրի պահպանություն>> մասի 3-րդ՝ <<Աշխատանքի պաշտպանություն>> գլխի՝ 42-րդ և 43-րդ կետերի, ինչպես նաև ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80 <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերի 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերի պահանջները և չի ապահովել ընկերության աշխատանքների կատարման անհրաժեշտ անվտանգ պայմանները, ինչի արդյունքում <<Երևան գարեջուր>> ՓԲ ընկերության փականագործ Վաղարշակ Պարույրի Մարկոսյանը <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերությանը պատկանող սպիրտի պատրաստման արտադրամասում մետաղական տարայի վրա կանգնած վիճակում՝ մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ընթացքում տարայի եզրային հատվածից վայր է ընկել բետոնապատ գետնին՝ ստանալով կյանքին վտանգ սպառնացող ողնաշարի գոտկային հատվածի, կոնքի, ստորին վերջույթների զուգակցված բաց և փակ, բութ վնասվածքներ, որոնք էլ հանգեցրել են վերջինի մահվան:
Գնահատելով հիմնական դատալսումների ընթացում հետազոտված ապացույցները, դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ողջ ապացույցներն իրենց բավարարության համատեքստում՝ Դատարանը գտնում է, որ Արթուր Թադևոսյանին մեղսագրվող հանցանքի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ հանդիսացող արարքը և հետևաբար պատճառահետևանքային կապը բացակայում են այն հիմնավորմամբ, որ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանի մահը վրա է հասել մեղադրյալի գործողությունների հետ առնչություն չունեցող, պատահականորեն կապված այլ հանգամանքների ազդեցության արդյունքում, որոնց նկատմամբ Արթուր Թադևոսյանն օբյեկտիվորեն չէր կարող ազդեցություն ունենալ։
Մասնավորապես՝ թիվ 21-1872 ճարտարագիտատեխնիկական փորձաքննությամբ պարզվել է, որ ի թիվս այլնի, դեպքի պատճառ է հանդիսացել նաև <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ղեկավարության կողմից դեպքին նախորդող պահին մետաղական տարայի վերին հատվածը փակոցներով չկահավորելը, ինչպես նաև մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված վայր հանդիսացող՝ գետնից մոտ 2,8 մետր բարձրության վրա տուժողին առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և պաշտպանիչ սաղավարտի տրամադրմամբ՝ տարայի վերին հատվածում մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու հանձնարարություն, թույլտվություն տալը և սահմանված կարգով աշխատանքի անվտանգության պաշտպանության մասով հսկողություն չիրականացնելը։
Այսինքն՝ ակնհայտ է դառնում, որ փորձագետի կողմից առաջ են քաշվել երկու հիմնական պատճառներ, որոնք ենթադրաբար հանգեցրել են հանրորեն վտանգավոր հետևանքին․ մասնավորապես՝ խոսքը գնում է մետաղական տարայի վերին հատվածը փակոցներով չկահավորելու և տուժողին նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և պաշտպանիչ սաղավարտ չտրամադրելու մասին։
Անդրադառնալով այն հանգամանքին, որ տուժողին տրամադրված չի եղել նախապաշտպանական անվտանգության գոտի և պաշտպանիչ սաղավարտ, ապա քրեական գործով ձեռք բերված և հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցներով կարելի է պնդել, որ Արթուր Թադևոսյանը հանդիսացել է <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության ինժեներատեխնիկական ծառայության պետը, կրել է տվյալ ընկերությունում կատարվող աշխատանքի՝ սահմանված նորմերի և աշխատանքի պաշտպանության ու անվտանգության ապահովման միջոցների պահպանման պարտականությունը, մասնավորապես՝ պարտավորվել է իրականացնել անվտանգության տեխնիկայի ինժեների պարտականությունները, հրահանգավորել աշխատակիցներին աշխատանքի պաշտպանության, անվտանգության տեխնիկայի և հակահրդեհային պաշտպանության վերաբերյալ, վերահսկել աշխատակիցների կողմից անվտանգության տեխնիկայի աշխատանքի պաշտպանության և հակահրդեհային պաշտպանության հրահանգների կատարումը։
Այլ կերպ ասած, Արթուր Թադևոսյանն ընկերությունում անվտանգային կանոնների պահպանության համար պատասխանատու անձն է հանդիսացել, որպիսի փաստի ուժով վերջինի աշխատանքային պարտականություններից մեկը եղել է նաև իրեն ենթակա աշխատակիցներին անվտանգային կանոնների կիրառման և պաշտպանության վերաբերյալ համապատասխան հրահանգներ տալը և պարզաբանումներ անելը։
Այսպես՝ դեպքի օրը՝ 2021 թվականի հուլիսի 16-ի առավոտյան, մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանը հրահանգավորել է <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերություն գործուղված 3 աշխատակիցներին, այդ թվում՝ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանին։ Այդ մասին իրենց ցուցմունքներում նշել են ինչպես Արթուր Թադևոսյանը, այնպես էլ Վաղարշակ Մարկոսյանի հետ տվյալ ընկերություն գործուղված մյուս 2 աշխատակիցները՝ Սերժիկ Շաքարյանը և Խաչիկ Ավետիսյանը։
Հիշյալ անձանց ցուցմունքներով հիմնավորվում է նաև, որ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանը, ինչպես նաև՝ նույն գործառույթներն իրականացնող մյուս աշխատակիցները՝ Սերժիկ Շաքարյանը և Խաչիկ Ավետիսյանը, բազմաթիվ անգամ կատարել են նմանատիպ մոնտաժման աշխատանքներ (այդ թվում այն ընկերությունում, որտեղից գործուղվել էին), նախքան գործուղման մեկնելը անցել են հրահանգավորում նաև <<Երևանի գարեջուր>> ՓԲ ընկերության աշխատակցի՝ Հայկ Առաքելյանի կողմից, բացի այդ՝ Կիլիկիայի գործարանից իրենց տրամադրվել են անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, որոնք նրանք կրել են բարձրության վրա աշխատելու ժամանակահատվածում։
Այս համատեքստում հարկ է անդրադառնալ նաև Արթուր Թադևոսյանի կողմից գործուղված աշխատակիցներին նախապաշտպանական անվտանգության գոտի և պաշտպանիչ սաղավարտ տրամադրելու պարտականության իրավական հիմքերին։ Մասնավորապես՝ <<Ավելիաց>> ՍՊ ընկերության և <<Երևան Գարեջուր>> ՓԲ ընկերության միջև 2021 թվականի հուլիսի 12-ին կնքված պայմանագրի 2․1 կետի համաձայն՝ <<Կապալառուն աշխատանքը կատարում է Պատվիրատուի նյութերով, իր ուժերով, սարքավորումներով, գործիքներով և պատասխանատվություն է կրում դրանց որակի համար>>։ Նույն պայմանագրի 3․2․1 կետի համաձայն՝ <<Պատվիրատուն պարտավոր է պայմանագրով նախատեսված դեպքերում, ծավալով և կարգով աջակցել Կապալառուին՝ աշխատանքները կատարելիս, ինչպես նաև ապահովել աշխատանքների կատարման համար անհրաժեշտ անվտանգ պայմաններ>>։
Նշված իրավահարաբերության կարգավորումից երևում է, որ Արթուր Թադևոսյանն ունեցել է աշխատանքի անվտանգ պայմաններ ապահովելու պարտականություն, որը վերջինի կողմից կատարվել է հրահանգավորում իրականացնելու, անվտանգության միջոցների ամրացման պատշաճ պայմաններ ստեղծելու և դրանց հուսալիությունը ստուգելու եղանակով։ Միևնույն ժամանակ, Արթուր Թադևոսյանը պարտավոր չի եղել գործուղված աշխատակիցներին տրամադրել անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, քանի որ աշխատանքի կատարման համար անհրաժեշտ սարքավորումներ և գործիքներ տրամադրելու պարտականությունը կրել է Կապալառուն, տվյալ դեպքում՝ <<Երևան Գարեջուր>> ՓԲ ընկերությունը։ Այնուամենայնիվ, թեև սաղավարտներն ու անվտանգության գոտիները Վաղարշակ Մարկոսյանին չեն տրամադրվել անմիջականորեն Արթուր Թադևոսյանի կողմից, սակայն վերջինը տեղեկացված է եղել, որ աշխատակիցներն ապահովված են համապատասխան հանդերձանքով։ Դեռ ավելին՝ Արթուր Թադևոսյանն իր ցուցմունքում հայտնել է, որ դեպքի օրը՝ առավոտյան ինքն իր հետ վերցրել էր սաղավարտներ, սակայն տեսնելով, որ սաղավարտներն ու գոտիներն աշխատակիցներին արդեն տրամադրվել են՝ դրանք տարել է հետ։
Այլ կլիներ իրավիճակը, եթե Արթուր Թադևոսյանը, տեսնելով, որ գործուղված աշխատակիցները չունեն համապատասխան անվտանգության միջոցներ, անտեսեր այդ հանգամանքը և վերջիններին թույլ տար աշխատանքն իրականացնել առանց անվտանգության գոտիների և սաղավարտների։
Ավելին՝ սաղավարտները և անվտանգության գոտիները աշխատակիցները կրել են ոչ միայն հրահանգավորման պահանջները պահպանելու, այլ առաջին հերթին՝ իրենց անվտանգությունն ապահովելու նպատակով, քանի որ վկա Խաչիկ Ավետիսյանն անգամ Դատարանում նշեց, որ այդ ժամանակ իրենց գոտիները եղել են ամրացված։ Գոտիներն իրենք կրել են իրենց անվտանգության համար, նույնիսկ եթե հրահանգավորում կատարված չլիներ, իրենք գոտիները միևնույն է՝ կկրեին։
Այսինքն՝ մոնտաժման աշխատանքներ իրականացնող անձանց, այդ թվում՝ նաև հենց տուժողի համար որոշակիորեն և միանշանակ այդ պահանջը եղել է ընդունելի և հասկանալի, քանի որ վերջինները մշտապես հրահանգավորված եղել են անվտանգության պահանջների պահպանման՝ պաշտպանիչ սաղավարտ կրելու վերաբերյալ, հետևաբար նաև հստակ իմացել են, որ բոլոր դեպքերում անհրաժեշտ է կրել սաղավարտը (խոսքը բարձրության վրա աշխատելու մասին է)։
Նախաքննական մարմնի կողմից Վաղարշակ Մարկոսյանի կողմից առանց նախապաշտպանական անվտանգության գոտու և սաղավարտի կիրառման մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու փաստի հաստատման հիմքում, ըստ էության, դրվել են վկաներ Սերժիկ Շաքարյանի և Խաչիկ Ավետիսյանի նախաքննական ցուցմունքները, սակայն կարևոր է արձանագրել, որ դատաքննության ընթացքում վերջինների նախաքննական ցուցմունքների տեսաձայնագրությունների հետազոտմամբ պարզ է դառնում, որ տեսաձայնագրությամբ ֆիքսված ցուցմունքները որոշակի անհամապատասխանության մեջ են գտնվում դրանց թղթային արձանագրման հետ։ Մասնավորապես՝ վկա Խաչիկ Ավետիսյանի հարցաքննության արձանագրության մեջ նշված է հետևյալը․
<<Հարց - Դեպքի պահին անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ եղել են ձեր վրա թե ոչ։
Պատասխան – Ոչ, չեն եղել։
Հարց -Երբ Վաղարշակ Մարկոսյանը բարձրացավ տարայի վրա նրա վրա անվտանգության գոտի և սաղավարտ եղել է, թե ոչ։
Պատասխան – Ոչ, չի եղել։>>
Հատկանշական է, որ Վկա Խաչիկ Ավետիսյանի հարցաքննության արձանագրության մեջ ևս առկա է տառացիորեն նույնաբովանդակ հարց ու պատասխան։
Մինչդեռ Խաչիկ Ավետիսյանի հարցաքննության տեսաձայնագրությամբ պարզվում է, որ գործուղված աշխատակիցներն ունեցել են անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, սակայն դրանք չեն կրել միայն ներքևում՝ գետնի վրա գործ անելիս, քանի որ դրա անհրաժեշտությունն օբյեկտիվորեն բացակայել է։ Ինչ վերաբերում է Վաղարշակ Մարկոսյանի կողմից տարայի վրա աշխատելիս անվտանգության գոտի և սաղավարտ չկրելուն, ապա հարցաքննության տեսաձայնագրությամբ պարզ է դառնում, որ դա վերաբերում է Խաչիկ Ավետիսյանի և Սերժիկ Շաքարյանի կողմից ընդմիջման գնալուց հետո ընկած ժամանակահատվածին, երբ Վաղարշակ Մարկոսյանն ինքնակամ (ինքնագլուխ) բարձրացել է տարայի վրա՝ առանց անվտանգության գոտի և սաղավարտ կրելու և վայր է ընկել։
Սերժիկ Շաքարյանի հարցաքննության տեսաձայնագրությամբ ևս հաստատվում է, որ գործուղված աշխատակիցներն իրենց տրամադրության տակ ունեցել են թե՛ անվտանգության գոտիներ, թե՛ սաղավարտներ։ Դեռ ավելին՝ Սերժիկ Շաքարյանը նշել է, որ վերևում գործ անելու ժամանակ իրենք կրել են անվտանգության գոտիներ և սաղավարտներ, որոնք հանել են վերևից իջնելուց հետո՝ ընդմիջման գնալու նպատակով։ Վերջինը ևս հայտնել է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանի վրա ընկնելու պահին անվտանգության գոտի և սաղավարտ չի եղել։
Վերը նշված ցուցմունքներից պարզ է դառնում, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը տակառների վրա մոնտաժման աշխատանքներ կատարելու ընթացքում կրել է անվտանգության գոտի և սաղավարտ, միայն իջնելուց հետո հանել է դրանք, ապա կրկին բարձրացել է տակառների վրա՝ արդեն առանց անվտանգության գոտի և սաղավարտ կրելու, որից հետո էլ ընկել է։
Ավելին՝ տուժող Վաղարշակ Մարկոսյանի որդին հայտնել է հոր կողմից աշխատանքի վայրում անվտանգության կանոնները իմանալով հանդերձ դրանք չպահպանելու հավանականության (հավակնության) մասին, ինչը հաստատվել է նաև Արթուր Թադևոսյանի ցուցմունքով։
Այլ կերպ ասած՝ մոնտաժման աշխատանքներ իրականացնող անձինք հստակ իմացել են նշված պահանջի մասին, իրենց այդ մասով հավուր պատշաճի կատարվել է հրահանգավորում, որպիսի փաստի ուժով վերջինները աշխատանքներ կատարելիս կրել են նշված պաշտպանիչ սաղավարտը։ Հատկանշական է, որ տուժողի հետ աշխատող մյուս երկու աշխատակիցներն անգամ ուղիղ նշում են, որ մինչ շենքից դուրս գալը, երբ միասին աշխատել են, տուժողը նույնպես մշտապես կրել է սաղավարտը, այսինքն՝ տուժողը ևս իմացել է այդ պահանջի մասին և պահպանել է այն, և միայն այն ժամանակ, երբ մյուս երկու աշխատակիցները դուրս են եկել ընդմիջման, Վաղարշակը, ամենայն հավանականությամբ, կրկին բարձրացել է աշխատելու (կամ ինչ-որ բան անելու), սակայն այս անգամ արդեն առանց սաղավարտի և անվտանգության գոտու, որի արդյունքում էլ վայր է ընկել։ Այդ մասով աշխատակիցները նշել են նաև, որ ետ վերադառնալով և տուժողին գետնին ընկած տեսնելով՝ ֆիքսել են, որ նա եղել է առանց սաղավարտ և հավանաբար շտապողականություն ցուցաբերելու հետևանքով չի կրել սաղավարտը։
Այսինքն՝ Դատարանը ցանկանում է ի ցույց դնել այն, որ Արթուր Թադևոսյանը, նույնիսկ ունենալով որոշակի պարտավորություններ համապատասխան կանոնների ապահովմամբ աշխատանքային գործունեություն կազմակերպելու մասով, միևնույն է, չէր կարող վերահսկողություն ունենալ աշխատակիցների՝ իր հրահանգներից դուրս չգործելու կապակցությամբ: Այլ կերպ ասած՝ անգամ եթե առավելագույն ձևով ապահովեն աշխատանքի գործունեության որոշակի պայմանները, միևնույն է՝ աշխատողը կարող է սեփական կամահայտնությամբ այնպիսի գործունեություն ձեռնարկել (օրինակ՝ այնպիսիք, որոնք իրենց ընկալմամբ ավելի դյուրին կդարձնեն իրենց աշխատանքը կամ որը վերջինները մշտապես իրականացրել են՝ թեկուզև այդ կանոններից դուրս գալով), որը դուրս է գործատուի կամ աշխատանքի նկատմամբ ղեկավարում իրականացնող անձի հրահանգներից, հսկողությունից և նույնիսկ բոլոր օրենքների պահպանմամբ աշխատանքների կատարման վայրերում չի կարող պատշաճ անվտանգություն ապահովվել, քանի որ այդ դեպքերում հնարավոր անբարենպաստ հետևանքների կրողը հենց այն սուբյեկտն է, ով դուրս է եկել հրահանգումներից և կատարել այնպիսի գործողություներ, որոնք ի վերջո հանգեցրել են ծանր հետևանքների:
Բացի այդ, Դատարանի գնահատմամբ՝ ցանկացած ոլորտում, աշխատանքային տարբեր հարաբերություններում, աշխատողների անվտանգության համար պատասխանատու անձի վրա պետք է դրվի այնպիսի պարտականություններ, որը ողջամտորեն հնարավոր կլինի իրագործել, ապահովել և կանխատեսել, այլ ոչ թե ելնել այն կանխավարկածից, որ եթե աշխատողին ինչ-որ բան է պատահում (կլինի պատահար կամ իր իսկ ոչ ստանդարտ, վտանգավոր քայլերի հետևանք), ապա միևնույնն է, դրա մեղավորը պատասխանատու անձն է։ Ընդ որում, ենթադրյալ պատասխանատուի համար հնարավոր վտանգների առաջացումը, դրա կանխատեսումը ևս պետք է լինի խելամտության և իր իսկ պարտականությունների սահմաններում, ինչի դեպքում էլ, դրանց չկատարումն անմիջական պատճառ հանդիսանա վրա հասած հետևանքի համար։
Այնուամենայնիվ, եթե անգամ Դատարանը հաստատված չհամարի Արթուր Թադևոսյանի կողմից գործուղված աշխատակիցներին դեպքի օրը հրահանգավորած լինելու փաստը, միևնույն է, նման պայմաններում ևս վերջինի մեղավորությունը բացակայում է։ Դատարանը ցանկանում է շեշտել, որ տվյալ դեպքում խոսքը գնում է ոչ թե նոր և փորձառություն չունեցող աշխատակիցների մասին, ովքեր դեռևս լիովին ծանոթ չեն աշխատանքի բնույթին, անվտանգության կանոններին և աշխատանքի տեղանքին, որի պայմաններում վերջինների հրահանգավորումը, համապատասխան հանդերձանքի և պարագաների տրամադրումը, ինչպես նաև՝ անվտանգության կանոնների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը շատ ավելի խիստ անհրաժեշտություն են ներկայացնում, այլ խոսքը վերաբերում է նույն ոլորտում նմանաբնույթ աշխատանքների կատարման տարիների փորձ և հմտություն ունեցող աշխատակիցներին։ Դեռ ավելին՝ <<Կիլիկիա>> և խնդրո առարկա <<Կոննեկտ>> գործարանները միմյանց հետ աշխատել են նաև դեպքից առաջ, ինչի մասին իրենց ցուցմունքներում նշել են Խաչիկ Ավետիսյանը և Արթուր Թադևոսյանը։ Վերջինը հայտնել է, որ Վաղարշակ Մարկոսյանը եղել է շատ լավ մասնագետ և պարտաճանաչ աշխատող։ Ուստի նման պայմաններում մեղադրյալը ողջամտորեն կարող էր ենթադրել, որ նախքան գործուղվելը աշխատակիցները <<Կիլիկիա>> գործարանում հրահանգավորվել են և ստացել են աշխատանքի համար անհրաժեշտ սարքավորումները, հակառակ դեպքում հենց այդ փորձառու աշխատակիցները, առանց հանդերձանքի, իրենց իսկ անվտանգությունից ելնելով՝ բարձր դիրքում չեն իրականացնի աշխատանքները։
Նման պայմաններում Արթուր Թադևոսյանի կողմից լրացուցիչ հրահանգավորում չիրականացնելը (եթե անգամ ընդունում ենք, որ այդպես է եղել) չէր կարող դառնալ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելու անմիջական պատճառ, քանի որ, ինչպես նշվեց, վերջինը նախ ապահովված է եղել անվտանգության գոտիով ու սաղավարտով և դրանք կրել է վերևում՝ աշխատանք կատարելու սկզբնական ժամանակահատվածում (անկախ հրահանգավորումից) և երկրորդ՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելու և վնասվածքներ ստանալու հիմնական պատճառը եղել է այն, որ վերջինը, ամենայն հավանականությամբ, ընդմիջման ժամին, ամրագոտիները հանելուց հետո, պահի ազդեցության տակ ինքնագլուխ բարձրացել է վերևում ինչ-որ գործողություն անելու նպատակով և վայր է ընկել։
Հետևաբար, ընդմիջման գնալու ժամանակահատվածում (այլ ոչ թե բուն աշխատանքի իրականացման ընթացքում) Վաղարշակ Մարկոսյանի կողմից գոտի և սաղավարտ չկրելու հանգամանքը չի կարող մեղսագրվել Արթուր Թադևոսյանին, քանի որ վերջինը յուրաքանչյուր պահի աշխատակիցների վարքագիծը վերահսկելու պարտականություն, ըստ էության, չունի և ամենակարևորը՝ դա նույնիսկ իրատեսական չէ։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանը հանգում է հետևության, որ Արթուր Թադևոսյանը՝ աշխատանքի անվտանգության պահանջների պահպանման մասին Վաղարշակ Մարկոսյանին նախապես հրահանգավորում արած լինելու պայմաններում չէր կարող մշտապես վերահսկել վերջինի կողմից այդ պահանջները պահպանելը և չէր կարող նախատեսել նման վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը (խոսքն առհասարակ նման պարտականություն ունենալու մասին է)։ Այլ կերպ՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի մահը վրա է հասել Արթուր Թադևոսյանին վերագրվող անգործության հետ առնչություն չունեցող, տուժողի կողմից դրսևորած անփութության հետևանքով, որի նկատմամբ Արթուր Թադևոսյանը մեծ ցանկության դեպքում էլ չէր կարող վերահսկողություն ունենալ:
Պարզ ասած՝ սույն գործով ողջամտորեն խոսք է գնում այնպիսի իրավիճակի մասին, երբ մեղադրյալի արարքը տվյալ իրադրության մեջ նման հետևանքն առաջացնելու իրական հնարավորություն չի պարունակել և հետևանքն առաջացել է այլ անձի գործողությունների (տվյալ դեպքում՝ տուժողի) և այլ հանգամանքների ազդեցության արդյունքում:
Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ աշխատանքի իրականացման վայրում չի եղել հատուկ կահավորում, այդ թվում՝ գոտիների ամրացման համար նախատեսված, ապա Դատարանը թեև ընդունելի է համարում այն փաստը, որ հատուկ կահավորումներ, որպես այդպիսին, չեն եղել, այնուամենայնիվ, եթե խոսքը վերաբերում է պաշտպանիչ փակոցների մասին, ապա նախ դա միայն նախատեսված է ՍՆԻՊ նորմերով (դրա վերաբերելիության մասին անդրադարձ կկատարվի ստորև), և երկրորդ՝ պարզ չէ՝ այդ փակոցներն ինչ տեսք (ինչպիսի սարքավորման մասին է խոսքը) պետք է ունենային և արդյոք կարող էին ծառայել նաև գոտիների ամրացման համար, թե ոչ։ Ընդ որում, նշված ՍՆԻՊ նորմերով արձանագրված է, որ այն դեպքում, երբ պաշտպանիչ փակոցների տեղադրումն ինչ-ինչ պատճառներով անհնարին է, ապա աշխատակիցները բարձրության վրա աշխատելիս պետք է օգտագործեն անվտանգության գոտիներ։
Միևնույն ժամանակ, գոտիները, ըստ էության, հնարավոր է եղել ամրացնել ինչպես խողովակներից, այնպես էլ տակառների բռնակներից, ինչի մասին աշխատակիցները ևս եղել են տեղեկացված։ Այսպես՝ Արթուր Թադևոսյանն իր ցուցմունքում ընդունել է գոտիների ամրացման համար նախատեսված հատուկ կահավորման բացակայության փաստը, միևնույն ժամանակ, նշել է, որ դրանք հնարավոր է եղել ամրացնել աշխատանքի վայրում առկա խողովակներից կամ տակառներից, որոնք եղել են չափազանց ամուր, դրանց միջոցով բարձրացվել են նույնիսկ տակառները, իսկ դեպքի նախորդ օրը դրանց հուսալիությունն ու ամրությունն ինքը ստուգել է անձամբ։ Իսկ վկաներ Սերժիկ Շաքարյանը և Խաչիկ Ավետիսյանը հայտնել են, որ այդ օրն իրենք գոտիներն ամրացրել են այդ խողովակներից և բռնակներից։ Այսինքն՝ գոտիների ամրացման հիշյալ կարգի մասին վերջիններն իրենց ցուցմունքով ևս նշել են, որից ուղղակիորեն պարզ է դառնում, որ այդ մեխանիզմը նրանց կողմից կիրառելի և արդյունավետ է եղել, այլ կերպ ասած՝ ծառայել է իր նպատակներին։
Հետևաբար, խողովակները և բռնակները, ըստ էության, փաստացի պիտանի եղել են գոտիների ամրացման համար։ Ընդ որում, նախաքննական մարմինը չի ձեռնարկել միջոցներ՝ պարզելու, թե արդյոք այդ խողովակները կամ տակառի բռնակները կարող էին իրականում ծառայել որպես գոտիների ամրացման պատշաճ հարմարանք և/կամ ընդհանրապես ծառայել են նման աշխատանքների համար, թե ոչ։
Եվ ի վերջո, գործի նյութերում առկա չէ որևէ տվյալ այն մասին, որ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելու պատճառը եղել է անվտանգության գոտու ամրացման հարմարանքի կամ կահավորման բացակայությունը կամ դրա հուսալի չլինելը (օրինակ՝ բռնակը պոկվել է և այլն)։ Դեռ ավելին՝ ապացույցների հետազոտման արդյունքում պարզ է դառնում, որ Վաղարշակ Մարկոսյանն ընկնելու պահին եղել է առանց սաղավարտ և անվտանգության գոտու, ուստի անկախ նրանից, թե գոտիների ամրացման հարմարանք եղել է, թե ոչ, միևնույն է՝ վերջինը դրանք ընկնելու պահին չի կրել։
Վերը նշվածից պարզ է դառնում, որ Արթուր Թադևոսյանը, ըստ էության, իր պարտականությունների մեջ մտնող գործողությունները կատարել է, այն է՝ գործուղված աշխատակիցներին հրահանգավորել է աշխատանքի անվտանգության կանոնների մասին, զգուշացրել է բարձրադիր վայրերում աշխատելիս անվտանգության գոտիների և սաղավարտների կրման անհրաժեշտության մասին, աշխատանքի վայրում ապահովել է գոտիների ամրացման փաստացի հարմարանքների առկայությունը, նախքան աշխատանքն սկսելը անձամբ ստուգել է դրանց հուսալիությունը, համոզվել է, որ աշխատակիցներն ապահովված են անհրաժեշտ հանդերձանքով։
Հետևաբար՝ Արթուր Թադևոսյանի արարքում բացակայում է ինչպես Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ հանդիսացող արարքի և հանրորեն վտանգավոր հետևանքի միջև պատճառական կապը, այնպես էլ արարքի սուբյեկտիվ կողմը։
Բացի այդ, Դատարանը որոշակիորեն խնդիր է տեսնում բուն դեպքի և մահվան առաջացման պատճառների մասով։ Մասնավորապես՝ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1692 եզրակացության համաձայն՝ Վ.Մարկոսյանի մահվան անմիջական պատճառ է հանդիսացել բազմաօրգանային անբավարարությունը, որն առաջացել է մարմնի տարբեր հատվածներում առկա բութ վնասվածքների ու ջերմային այրվածքների հետևանքով զարգացած այրվածքային հիվանդության, կենդանության օրոք հանգուցյալի մոտ առկա մի շարք այլ հիվանդությունների (սուր լյարդային, երիկամային անբավարարություն, պսակաձև զարկերակների խցանող աթերոսկլերոզ և այլն), ինչպես նաև հիվանդանոց տեղափոխելուց հետո զարգացած սրտամկանի ինֆարկտի արդյունքում։
Վերը նշվածից պարզ է դառնում, որ տուժողը մինչ ընկնելն ունեցել է մի շարք հիվանդություններ (այդ թվում՝ մահվանից առաջ ստացել է սրտամկանի ինֆարկտ) և ընկնելուց հետո առաջացած վնասվածքների զուգակցությամբ առաջացել է վերջինի մահը։ Այսինքն՝ Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելը հանդիսացել է վերջինի մահվան առաջացման պայմաններից մեկը, սակայն ոչ անմիջական պատճառը, քանի որ պարզ չէ՝ արդյոք ընկնելու արդյունքում առաջացած վնասվածքներն ինքնին՝ առանձին վերցրած կհանգեցնեին վերջինի մահվան և տուժողի մոտ կառաջանար բազմաօրգանային անբավարարություն, թե վերջինի մահվան համար որպես պայմաններ հանդիսացել են ինչպես նախկինում ունեցած հիվանդությունները, ընկնելու հետևանքով առաջացած վնասվածքները, մարմնի այրվածքը, ինչպես նաև՝ հիվանդանոցում սրտամկանի ինֆարկտը։ Ընդ որում` գործով ձեռք չի բերվել որևէ տվյալ Վաղարշակ Մարկոսյանի մարմնի տարբեր հատվածներում առկա այրվածքների առաջացման պատճառների մասին։ Ավելին՝ Արթուր Թադևոսյանը, Սերժիկ Շաքարյանը և Խաչիկ Ավետիսյանը իրենց ցուցմունքներում նշել են, որ դեպքի օրը իրենք հոսանքի հետ կապված որևէ աշխատանք չեն կատարել, իսկ մոտակա հոսանքի աղբյուրը գտնվել է իրենց աշխատավայրից մոտ 50 մետր հեռավորության վրա։
Այս առնչությամբ փորձագետ Ռիգել Վարդանյանն իր ցուցմունքում նշել է, որ եթե կոնկրետ տվյալ դեպքում չլիներ նման համակցություն, հնարավոր չէ ասել, արդյոք կառաջանար մահ, թե ոչ, քանի որ բազմաօրգանային անբավարարություն առաջացրած հիվանդությունների ու վնասվածքների անջատ հետևանքները հնարավոր չէ առանձնացնել։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ անգամ եթե Վաղարշակ Մարկոսյանի ընկնելը պայմանավորված է եղել Արթուր Թադևոսյանի դրսևորած անզգուշությամբ, ապա նման պարագայում նույնպես հնարավոր չէ պնդել, որ մահն առաջացել է հենց ընկնելու հետևանքով (ընկնելը մահվան իրական պատճառ է, թե պայման)։
Թեև վերը նշված պատճառաբանությունները բավարար են Արթուր Թադևոսյանի մեղավորությունը հերքելու համար, այնուամենայնիվ, Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ Արթուր Թադևոսյանին մեղսագրվող հանցանքի (այդ թվում նաև մեղադրանքի) իրավական որոշակիությանը նաև:
ՀՀ Սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն՝ ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել: Չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը ենթակա էր կիրառման հանցանք կատարելու պահին: Արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ:
<<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> կոնվենցիայի (այսուհետ՝ Եվրոպական կոնվենցիա) 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն՝ այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:
Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված՝ հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, (այսուհետ նաև՝ Եվրոպական դատարան) իր ձևավորված կայուն նախադեպային դիրքորոշումների շրջանակներում քննարկելով Եվրոպական Կոնվենցիային 7-րդ հոդվածը նշել է, որ
-Օրինականության սկզբունքը պահանջում է, որպեսզի հանցագործությունները և համապատասխան պատիժները հստակորեն նախատեսված լինեն օրենքով։ <<Օրենք>> հասկացությունը 7-րդ հոդվածի իմաստով, ինչպես և Կոնվենցիայի մյուս հոդվածներում իր մեջ ներառում է որակական պահանջներ, մասնավորապես՝ հասանելիությունը և կանխատեսելիությունը :
-Քրեական իրավունքը չպետք է լայնորեն մեկնաբանվի ի վնաս մեղադրյալի, օրինակ՝ անալոգիայով: Այս սկզբունքներից հետևում է, որ իրավախախտումը պետք է օրենքում հստակ սահմանվի :
-Անձը համապատասխան դրույթի տառացի ընկալումից և, անհրաժեշտության դեպքում, դրա կապակցությամբ դատարանների տված մեկնաբանությունից պետք է հասկանա, թե որ գործողությունների և անգործության համար է քրեական պատասխանատվություն նախատեսվում և ինչ պատիժ կնշանակվի այդ գործողությունների կատարման և/կամ անգործության համար :
- Հետևաբար` Դատարանը պետք է հաստատի, որ այն պահին, երբ մեղադրյալը կատարել է արարքը, որը հանգեցրել է վերջինի քրեական հետապնդմանը և նրան մեղադրանք առաջադրելուն, եղել է գործող իրավական դրույթ, որով այդ արարքը պատժելի է եղել, և որի համար սահմանված պատիժը չի գերազանցել այդ դրույթով ամրագրված սահմանաչափերը :
-Միևնույն ժամանակ Եվրոպական դատարանն ընդգծել է, որ Կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածը չի կարող ընկալվել որպես դատական մեկնաբանման միջոցով քրեական պատասխանատվության կանոնների աստիճանական հստակեցման բացառում, պայմանով, եթե հետևող զարգացումը համապատասխանում է արարքի էությանը և կարող է ողջամտորեն կանխատեսելի լինել :
Բլանկետային նորմերի կապակցությամբ թիվ P16-2019-001 խորհրդատվական կարծիքի շրջանակներում Եվրոպական Դատարանի Մեծ պալատը նշել է, որ հստակության և կանխատեսելիության ապահովման ամենաարդյունավետ միջոցն այն է, որ հղումը պետք է լինի պարզ, իսկ հղում կատարող դրույթը պետք է սահմանի իրավախախտման բաղկացուցիչ տարրերը: Ավելին՝ հղում կատարված դրույթները չեն կարող ընդլայնել հղում կատարող դրույթով սահմանված քրեականացման շրջանակը: Ամեն դեպքում, թե հղում կատարող դրույթը և թե հղում կատարված դրույթը կիրառելիս դատարանը պետք է գնահատի՝ արդյոք գործի հանգամանքներում քրեական պատասխանատվությունը կանխատեսելի է եղել։
2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0122/01/13 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի որևէ նորմում առկա օրենսդրական բացը չի կարող վերացվել, հաղթահարվել կամ լրացվել դատական մեկնաբանման միջոցով, քանի որ օրինականության սկզբունքի անքակտելի տարրն է քրեական օրենքը տարածական մեկնաբանելու և անալոգիայով կիրառելու արգելքը: Հետևաբար` նման իրավիճակն օրենսդրական կարգավորման խնդիր է:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԱՎԴ/0002/01/14 որոշմամբ արձանագրել է, որ նորմի որոշակի լինելու պահանջը հատուկ նշանակություն ունի քրեական օրենքի համար` հաշվի առնելով այն իրավական հետևանքների առանձնահատուկ բնույթը, որոնք առաջանում են քրեաիրավական նորմի պահանջների խախտման պարագայում: Այս պահանջի խախտումը արժեզրկում է ոչ միայն օրինականության, այլ նաև քրեական իրավունքի մյուս սկզբունքները: Քրեաիրավական նորմը պետք է պարունակի հստակ կարգադրագրեր (վարքագծի կանոններ), հակառակ պարագայում այդ նորմի հասցեատերը զրկվում է իր վարքագիծը դրա պահանջներին համապատասխանեցնելու և համապատասխան իրավական հետևանքները կանխատեսելու հնարավորությունից: Անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելը նման դեպքում հանգեցնում է նաև օբյեկտիվ մեղսայնացման` խախտելով ըստ մեղքի պատասխանատվության սկզբունքը:
Վերոգրյալ նորմերի և միջազգային և ներպետական իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո պետք է նկատել, որ Եվրոպական կոնվեկցիայի 7-րդ հոդվածի մաս կազմող <<Nullum crimen, nulla poena sine lege>> սկզբունքից բխում են իրավական հետևյալ ենթասկզբունքները.
1) օրինականություն,
2) հասանելիություն.
3) կանխատեսելիություն:
Օրինականության սկզբունքը պահանջում է, որպեսզի հանցագործությունները և համապատասխան պատիժները հստակորեն նախատեսված լինեն օրենքով։ Այս ենթասկզբունքը սահմանում է նաև անալոգիայի արգելքը, այսինքն՝ համապատասխան հարաբերությունը կարգավորող օրենքի բացակայության պարագայում անթույլատրելի է այդ բացը լրացնել նույն օրենքով ամրագրված նմանատիպ այլ կարգավորմամբ։ Մասնավորապես՝ ի տարբերություն իրավունքի այլ ճյուղերի, եթե քրեական օրենսգրքի որևէ նորմում առկա է օրենսդրական բաց, ապա այն չի կարող հաղթահարվել կամ լրացվել դատարանի տրված մեկնաբանությունների միջոցով, քանի որ քրեական օրենքի շրջանակներում դրա տարածական մեկնաբանումն անթույլատրելի է: Այլ կերպ ասած՝ քրեական օրենքում հատկապես այն հարաբերություններում, որոնք առաջ են բերում պատասխանատվություն առկա բացերի լրացման միակ եղանական օրենսդրականն է:
Հասանելիության սկզբունքը պատասխանում է այն հարցին, թե արդյոք քրեական <<օրենքը>>, որի վրա հիմնվել է անձի մեղքը, բավարար չափով հասանելի է եղել, այսինքն՝ արդյոք այն եղել է հրապարակված։
Քրեական օրենքի կանխատեսելիությունը ենթադրում է անձի հնարավորությունը համապատասխան դրույթի ձևակերպումից և, եթե անհրաժեշտ է, դրան դատարանի տված մեկնաբանությունից հասկանալ, թե ինչ վարքագծի դրսևորման դեպքում վերջինի նկատմամբ կարող է վրա հասնել քրեական պատասխանատվությունը: Ընդ որում, այս նույն չափանիշները վերաբերում են նաև բլանկետային նորմերին, որոնք, չընդգրկվելով քրեական օրենքում, դրա բաղկացուցիչ մաս են կազմում և պարունակում են իրավաչափ կամ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ձևերն ու եղանակները:
Հետևաբար՝ թե քրեական օրենսգրքի դրույթները և թե նրանից արված հղումները պետք է լինեն հստակ և որոշակի, ու բավարարեն իրենց ներկայացվող կանխատեսելիության չափանիշին, իսկ համապատասխան անձը, ով այդ նորմերի կրողն է, դրանց ուսումնասիրության արդյունքով պետք է օրինական վարքագծի դրսևորման պատկերացում կազմելու իրական հնարավորություն ունենա:
Այլ կերպ ասած՝ անձը, որն իրավական դրույթի կրողն է, պետք է իմանա, թե պետությունն ինչ սահմաններ է գծել իր համար որևէ դրույթ նախատեսելիս, և այդ դրույթի պահանջը խախտելու դեպքում ինչ իրավական հետևանքներ կարող են վրա հասնել։
Այս կապակցությամբ Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ այն իրավիճակներին, երբ օրենքը որոշակի վարքագիծը հանցավոր է համարում միայն այն դեպքում, երբ այդ գործողություն(ներ)ը մեկ այլ օրենքով նախատեսված կարգադրագրերի խախտմամբ է իրականացվում:
Այսինքն՝ համանման քրեական նորմերի առկայությունը ևս վկայում է այն մասին, որ որևէ օրենք կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտ նախատեսում է վարքագծի այն լեգիտիմ շեմերը, որի շրջանակներում գործելով՝ անձը չի ներխուժում քրեաիրավական տիրույթ և չի դառնում քրեաիրավական հարաբերությունների սուբյեկտ:
Ընդ որում, այս պարագայում շեշտակի կարևորություն է ձեռք բերում, ինչպես քրեական նորմի որոշակիության, այնպես էլ դրանից հղում արված օրենքի համապատասխան դրույթների որոշակիության հարցը: Հղումը պետք է լինի պարզ, իսկ հղում կատարող դրույթը պետք է սահմանի իրավախախտման բաղկացուցիչ տարրերը կամ սահմանի օրինական վարքագծի սահմանները:
Տվյալ դեպքում Նախկին քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածը նկարագրված է բլանկետային դիսպոզիցիայով, որպիսի պայմաններում հոդվածի որոշակիությունը պետք է գնահատել հղում կատարված համապատասխան օրենսդրության կարգավորումների շրջանակներում:
Վճռաբեկ դատարանն իր 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵՇԴ/0131/01/15 որոշմամբ փաստել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասի ձևակերպումից հետևում է, որ այն նկարագրված է բլանկետային դիսպոզիցիայով. քրեական պատասխանատվություն նախատեսելով օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտման համար` այն չի սահմանում այդ կանոնները և, ըստ այդմ, ենթադրում է հղում նորմատիվ իրավական այլ ակտի (ակտերի), որը պետք է ամրագրի դրանք: Դրանից հետևում է, որ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները բացահայտելու համար անհրաժեշտ է դիմել դրանք սահմանող համապատասխան նորմատիվ իրավական ակտերի օգնությանը, որոնք պետք է համապատասխանեն իրավական որոշակիության սկզբունքի` (...) <<հասանելիության>> և <<կանխատեսելիության>> չափանիշներին։
Պետք է նկատել, որ սույն դեպքում, որպես բլանկետային նորմեր են դիտարկվել ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով նախատեսված ՀՀ ՇՆ 1-3.01.01-2008 <<Շինարարական արտադրության կազմակերպման աշխատանքների կատարում>> շինարարական նորմերը, ինչպես նաև ՀՀ-ում գործող ՍՆԻՊ III-4-80 <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերը (ավելի կոնկրետ՝ 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերը) և որոնք նշվել են քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման, ինչպես նաև՝ փորձաքննության եզրակացության մեջ։
Ուշադրության արժանի է այն, որ 2022 թվականի դեկտեմբերի 22-ի փորձագետի թիվ 21-1872 եզրակացությունը, ի թիվս այլնի՝ հիմնված է եղել նաև այնպիսի կանոնների՝ նորմերի (ՍՆԻՊ) վրա, որոնց կանխատեսելիությունը և հասանելիությունը խնդիր է հարուցում, մասնավորապես՝ հետևություններ բաժնում նշվել է, որ Արթուր Թադևոսյանի կողմից խախտվել են ՍՆԻՊ III-4-80 <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> շինարարական նորմերի 2.2., 2.5.*, 2.26.* և 1.11.* կետերը:
Այսպես՝ <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> ՍՆԻՊ III-4-80-ը ռուսալեզու է, որին հնարավոր է ծանոթանալ հետևյալ հղումով՝ <<https://meganorm.ru/Data2/1/4294854/4294854898.htm>>:
Վկայակոչվածից կարելի է ենթադրել, որ այս ստանդարտները, որոնք սահմանում են վարքագծի կանոններ, և որոնց չպահպանումը որոշակի հանգամանքների համակցության դեպքում կարող է քրեական պատասխանատվությունը առաջացնել, ՀՀ իրավական համակարգի մաս չի կազմում, իսկ ՀՀ-ում բացակայում են դրա անալոգները (կոնկրետ արարքի կատարման պահին), մինչդեռ փորձաքննությունն իրականացվել է հենց այս նորմատիվներով և փաստորեն Արթուր Թադևոսյանը, ի թիվս այլնի, մեղադրվել է նաև այս կանոնների չպահպանման համար, չնայած նրան, որ վերջինը նույնիսկ օբյեկտիվորեն զրկված է այս կանոններին (ՍՆԻՊ-երին) ծանոթանալու հնարավորությունից:
Այլ կերպ ասած՝ առերևույթ <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> ՍՆԻՊ III-4-80 ստանդարտները չեն համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքի մաս կազմող քրեական օրենքի կանխատեսելիության և հասանելիության պահանջներին, քանի որ դրանք ուղղակիորեն ՌԴ-ի իրավական համակարգից են վերցված և որպես սովորույթ օգտագործվել են ՀՀ-ում այնքան ժամանակ մինչև ընդունվել են դրանց համարժեք կանոններ:
Մասնավորապես, պետք է նկատել, որ Արթուր Թադևոսյանին մեղսագրվող արարքը կատարվել է 2021 թվականի հուլիս ամսին, երբ ՀՀ-ում կիրառելի են եղել ՌԴ-ում գործող ՍՆԻՊ կանոնները և միայն ՀՀ Քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի 2022 թվականի օգոստոսի 26-ի N 21-Ն հրամանի հավելվածով են նախատեսվել (հայերեն տարբերակով) շինարարության ոլորտում նախատեսվող այն պայմանները, որոնք պետք է պահպանվեն իրավասու սուբյեկտների կողմից և որոնց չպահպանման դեպքում վրա են հասնելու համապատասխան իրավական հետևանքները։
Այս հանցակազմի վերլուծության կապակցությամբ համանման իրավական դիրքորոշում է հայտնել նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2020 թվականի հունվարի 10-ի թիվ ԿԴ/0002/01/18 որոշմամբ, որտեղ քննարկման ենթարկելով այլ ԳՕՍՏ կանոնների կանխատեսելիությունը, արձանագրել է ստորադաս դատարանները պատշաճ ուշադրության չեն արժանացրել այն, որ վերոնշյալ ՍՆԻՊ և ԳՕՍՏ կանոնները անձանց համար հասանելի եղանակով պաշտոնական որևէ աղբյուրում հրապարակված չեն, այդ կանոնները կարելի է գտնել միայն համացանցային տիրույթում առկա ոչ պաշտոնական կայքէջերում, ինչը չի երաշխավորում դրանց համապատասխանությունը բնօրինակին և առաջացնում է ողջամիտ կասկած` դրանցով սահմանված աշխատանքի պաշտպանության կանոնների արժանահավատության վերաբերյալ։
Ընդ որում, հարկ է նաև ընդգծել, որ այդ կանոններն ի սկզբանե կազմված են եղել օտար լեզվով, իսկ դրանց հայերեն թարգմանված օրինակը հասանելի չէ որևէ աղբյուրում։ Ավելին՝ ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի` 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի թիվ 82 հրամանը, որով Հայաստանի Հանրապետությունում հաստատվել են <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները, ոչ թե ամրագրում է անվտանգության տեխնիկայի նորմեր կամ վերարտադրում այդ կանոնների ամբողջությունը մայր աղբյուրից, այլ ընդամենը կից ցանկում հղում է կատարում ԽՍՀՄ Պետշինի 1980 թվականի հունիսի 9-ի որոշմամբ ընդունված` ՍՆԻՊ կանոնների վերնագրերին: Այսինքն, թեև նշված հրամանը հաստատում է ՍՆԻՊ կանոնների գործողությունը Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, սակայն այն չի պարունակում ոչ այդ կանոնների բովանդակությունը, ոչ էլ համապատասխան հղում այդ կանոնները գտնելու պատշաճ աղբյուրին:
Վերոնշյալ հանգամանքների համակցությունը ցույց է տալիս, որ վերոշարադրյալ ՍՆԻՊ և ԳՕՍՏ կանոնները պետական իրավասու մարմնի կողմից Հայաստանի Հանրապետությունում պաշտոնապես հրապարակված չլինելու պայմաններում, ապահովված չի եղել նվազագույն ջանքերի գործադրմամբ դրանք գտնելու և ընթերցելու հնարավորությունը։ Ուստի նշած կանոնները, որոնց խախտումը մեղսագրվում է Արթուր Թադևոսյանին, չեն համապատասխանել <<հասանելիության>> չափանիշին: Նման պայմաններում դրանք չեն համապատասխանել նաև <<կանխատեսելիության>> չափանիշին:
Ուստի նկատի ունենալով վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները և դրանք մեկնաբանելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային դիրքորոշման լույսի ներքո՝ պետք է նկատել, որ <<Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում>> վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները կանոնները չեն կարող համարվել <<օրենք>> (բլանկետ), քանի որ դրանք չեն համապատասխանում իրավական որոշակիության (res judicata) սկզբունքին:
Արդյունքում ստացվում է, որ փորձագետի կողմից արձանագրված այն նորմերը և կանոնները, որոնց չպահպանումը հանգեցրել է տուժողի մահվան, մի մասով՝ չեն համարվում իրավական որոշակի նորմեր, ուստի դրանց չպահպանումը չի կարող մեղսագրվել նաև Արթուր Թադևոսյանին։
Հետևաբար, խոսք կարող է գնալ միայն ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2008 թվականի հունվարի 14-ի թիվ 11-Ն հրամանով նախատեսված պայմանների պահպանված չլինելու մասին, որպիսի հանգամանքի դեպքում պարզ չէ, թե միայն դրանց չպահպանումը կարող էր հանգեցնել հանրորեն վտանգավոր հետևանքին, թե ոչ։ Այլ կերպ ասած, նշված հրամանի և ՍՆԻՊ կանոնների համակցությամբ չպահպանելն է արդյոք հանգեցրել նշված հետևանքին, թե միայն ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի հրամանով նախատեսված կանոնները չպահպանելն ինքնին արդեն իսկ կարող էին համարվել պատճառ՝ նշված հետևանքները առաջանալու համար։ Կարևոր է նկատել, որ այդ մասով փորձաքննությամբ որևէ անդրադարձ չի կատարվել (նման հարցի պարզման համար հարց չի առաջադրվել փորձագետին), որպիսի պայմաններում այն անձին մեղսագրելը (միայն հիշյալ կանոնի խախտումը արդեն իսկ բավարար է տրամաբանությամբ) խիստ վիճահարույց է դառնում։
Այդ պայմաններում Արթուր Թադևոսյանը նշված կանոնների (թեկուզև մասամբ) խախտման համար դատապարտելը կհանգեցնի <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> (Nullum crimen, nulla poena sine lege) սկզբունքի խախտման:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի համաձայն՝ դատավճռում պետք է շարադրվի այն հարցի պատասխանը, թե ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ հոդվածի համաձայն՝ արդարացված մեղադրյալն իրավունք ունի պահանջելու անօրինական քրեական հետապնդում հարուցելու, հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու, դատապարտելու, ինչպես նաև իրավունքների կամ ազատությունների անօրինական այլ սահմանափակումների հետևանքով իրեն պատճառված վնասի հատուցում:
Արդարացված մեղադրյալը որպես հատուցում իրավունք ունի ստանալու`
1) աշխատավարձը, թոշակը, նպաստը կամ այլ եկամուտը, որից նա զրկվել է.
2) գույքն առգրավելու, արգելադրելու, բռնագրավելու կամ այլ կերպ տնօրինելու հետևանքով պատճառված վնասը.
3) անազատության մեջ գտնվելու հետևանքով ծախսված գումարը․
4) փաստաբանին վճարված գումարը․
5) վճարված վարութային ծախսերը։
Արդարացված մեղադրյալն իրավունք ունի նաև`
1) վերականգնվելու նախկին աշխատանքում (նախկին պաշտոնում), իսկ դրա անհնարինության դեպքում ստանալու համարժեք աշխատանք (պաշտոն) կամ նախկին աշխատանքը (պաշտոնը) կորցնելու հետևանքով պատճառված վնասի դրամական փոխհատուցում.
2) բոլոր տեսակի աշխատանքային ստաժների մեջ հաշվակցելու անազատության մեջ պահելու ձևով պատիժը կրելու ժամանակը.
3) վերականգնելու պատվավոր կամ զինվորական կոչումը, կարգը, աստիճանը, որակավորման դասը կամ պետական պարգևը:
Արդարացված մեղադրյալի պահանջով քրեական հետապնդում հարուցած մարմինը պարտավոր է հրապարակային ներողություն հայցել նրանից: (...)
Հաշվի առնելով լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում Արթուր Թադևոսյանի դիրքորոշումը վերոգրյալի հարցերի կապակցությամբ՝ Դատարանը գտնում է, որ արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի հետ կապված որևէ միջոցի ձեռնարկման անհրաժեշտություն առկա չէ:
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ պետք է ճանաչել և հռչակել Արթուր Թադևոսյանի անմեղությունը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը վերացել է, ուստի ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, պետք է վերացնել:
Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի, ինչպես նաև 164-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի կարգավորումները, գտնում է, որ արդարացման դատավճիռ կայացնելու պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված վարութային ծախսերը Արթուր Թադևոսյանից ենթակա չեն բռնագանձման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ, 167-րդ, 276-րդ, 342-րդ, 347-349-րդ, 353-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանին 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասին) ճանաչել անմեղ և արդարացնել՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Արթուր Ցոլակի Թադևոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը վերացնել:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ