ԵԴ1/2649/01/24
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

2025 թվականի դեկտեմբերի 01-ին Երևան քաղաքում

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական
դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)` հետևյալ կազմով

Նախագահությամբ դատավոր՝ Տիգրան Ոսկանյանի
Քարտուղարությամբ՝ Սյուզաննա Բադալյանի

Մասնակցությամբ
Մեղադրող՝ Նարեկ Բարեկյանի
Մահացած տուժողի փոխարեն
տուժող ճանաչված անձ՝ Գարիկ Գալստյանի
Պաշտպան՝ Շուշան Հարությունյանի
Մեղադրյալ` Ավագ Հայրապետյանի

Դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի (ծնված՝ 04.11.1965 թվականին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին մեկ անչափահաս երեխա, դատվածություն չունեցող, հանդիսանում է «Ավագ Հայրապետյան» ԱՁ-ի տնօրենը, հաշվառված և փաստացի բնակվող՝ ք.Երևան, Նորաշեն թաղամաս, 26 շենք, 89 բնակարան հասցեում)՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասով,
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2023 թվականի մայիսի 20-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 14197423 քրեական վարույթը:
2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երրորդ բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 08155323 քրեական վարույթը:
2023 թվականի հունիսի 13-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Փիլոյանի որոշմամբ՝ թիվ 08155323 և թիվ 14197423 քրեական վարույթները միացվել են, միացված վարույթին շնորհվել է թիվ 14197423 համարը:
2023 թվականի հունիսի 17-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Փիլոյանի որոշմամբ՝ Գարիկ Գալստյանը ճանաչվել է մահացած տուժողի փոխարեն տուժող ճանաչված անձ:
2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ին՝ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Հ.Խաչատրյանի որոշմամբ՝ Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի սեպտեմբերի 19-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Փիլոյանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
Թիվ 14197423 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 2024 թվականի հոկտեմբերի 07-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 07.10.2024 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին:
Քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/2649/01/24 համարը:
Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 08-ին։
2024 թվականի հոկտեմբերի 09-ին որոշում է կայացվել Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ ԵԴ1/2649/01/24 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին:
Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ:
2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում այն բանի համար, որ նա ըստ ծառայությունների մատուցման և աշխատանքային պայմանագրերի, պարտավոր լինելով պահպանել աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման օրենսդրությամբ սահմանված կանոնը, շինարարական աշխատանքների կատարման ընթացքում խախտել է այդ կանոնը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է Կարեն Ժորայի Գալստյանի մահը:
Այսպես՝
Ավագ Սարգսի Հայրապետյանը, հանդիսանալով անհատ ձեռնարկատեր, «ԷՍ ԹԻ ՍԵՐՎԻՍ» ՍՊ ընկերության հետ կնքված ծառայությունների մատուցման պայմանագրի համաձայն, պարտավորվել է Երևան քաղաքի Ադոնցի փողոցի 2/6 հասցեում կառուցվող շենքի 3-րդ մասնաշենքում իրականացնել բանվորական աշխատանքներ իր աշխատակիցներով, ապա Կարեն Գալստյանն աշխատանքի ընդունվելու օրը՝ 14.02.2023 թվականին՝ որպես բանվոր, անհատ ձեռնարկատեր Ավագ Հայրապետյանի կողմից անցել է առաջնային հրահանգավորում թիվ 2,3,4,5 և 7 հրահանգներով և ստորագրել «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի «Աշխատատեղում հրահանգավորման» մատյանում, ապա 01.04.2023 թվականին՝ դեպքին նախորդող վերջին անգամ Կարեն Գալստյանը նույն հրահանգներով անցել է կրկնվող հրահանգավորում: Նման պայմաններում, պարտավոր լինելով պահպանել աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման օրենսդրությամբ սահմանված կանոնը, շինարարական աշխատանքների կատարման ընթացքում «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի կողմից խախտվել են ՀՀՇՆ 13-02-2022 «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» ՀՀ շինարարական նորմերի 4-րդ՝ «Անվտանգության տեխնիկայի ընդհանուր պահանջներ» գլխի 13-րդ, 82-րդ, 83-րդ և 97-րդ կետերի պահանջները, ինչպես նաև 14.02.2023 թվականին 023-Պ. Ավագ Հայրապետյան Ա/Ձ-ի և Կարեն Գալստյանի միջև կնքված թիվ 11-2023 աշխատանքային պայմանագրի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ կետերի պահանջները, այսինքն՝ Կարեն Գալստյանի մահվան պատճառ է հանդիսացել անհատ ձեռնարկատեր Ավագ Հայրապետյանի կողմից դեպքի վայրում՝ որպես մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոնների ազդեցության գոտի, դրա սահմանագծերին պաշտպանիչ ցանկապատեր չտեղադրելը, բարձրության վրա (մոտ 7.5 մետր) աշխատանքների կատարման ժամանակ տուժող Կարեն Գալստյանին անհատական պաշտպանության միջոցներ, մասնավորապես' անվտանգության պաշտպանական գոտիով չապահովելը, ինչպես նաև վերջինին անվտանգության տեխնիկայի վերաբերյալ ոչ պատշաճ կերպով, այն է' առանց հրահանգավորման բովանդակության լրացման, հրահանգավորելը, և Կարեն Գալստյանի կողմից դեպքին նախորդող պահին անվտանգության տեխնիկայի կանոններով կատարած գործողությունները:
3.Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
Մեղադրյալ Ավագ Հայրապետյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքը հանդիսանում է անհատ ձեռնարկատեր, աշխատում է ինը անձի հետ և վերջիններիս առաջին հերթին ամեն առավոտ բացատրում և հրահանգավորում է անվտանգության կանոնները, որպեսզի կրեն անվտանգության ապահովման համար անհրաժեշտ պաշտպանության միջոցներ, որից հետո անցնեն աշխատանքի։ Ինքը Կարեն Գալստյանի հետ եղել է ընկերական շատ ջերմ հարաբերությունների մեջ, քանի որ Կարենն իր հասակակիցն է եղել, իսկ մյուս աշխատողները համեմատաբար ավելի երիտասարդ են եղել, այդ պատճառով Կարենի հետ ավելի ջերմ են եղել հարաբերությունները։ Իր կողմից բոլորը հրահանգավորվել են այն մասին, որ ծայրամասերում աշխատելու ժամանակ պետք է կրեն համապատասխան պաշտպանության միջոցներ, այսինքն՝ եզրային հատվածներում չաշխատեն առանց ամրակապվելու։ Հրահանգավորումն իրականացվել է գրավոր և բանավոր կերպով, մասնավորապես՝ երեք ամիսը մեկ անգամ աշխատողները գրավոր կերպով են հրահանգավորվել, իսկ յուրաքանչյուր օր՝ բանավոր կերպով։ Նշեց, որ այդ օրը Կարեն Գալստյանը Արմանի և Գեղամի հետ պետք է իրականացնեին պաշտպանիչ ցանկապատման աշխատանքներ, որին պետք է մասնակցեր նաև ինքը։ Կարեն Գալստյանն իր կողմից հրահանգավորվել է, որ ոչ մի դեպքում եզրային հատվածներին չմոտենա, ինքը պետք է կտրեր ամրաձողերը, իսկ Գեղամը և Արմանը, ովքեր եղել են ամրակապված վիճակում, ծայրամասերում պետք է կատարեին պաշտպանիչ ցանկապատման աշխատանքներ։ Ցավում է 2023 թվականի մայիսի 20-ին տեղի ունեցած դեպքի համար։ Նշեց, որ մնացած բոլոր հարցերին հրաժարվում է պատասխանել։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Մահացած տուժողի փոխարեն տուժող ճանաչված անձ Գարիկ Գալստյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ չի կարող ասել, թե իր հայրը որ ժամանակահատվածից է տվյալ կազմակերպությունում աշխատում, սակայն վերջինս երկար տարիներ է ինչ զբաղվում է շինարարական աշխատանքներով, հստակ տարեթիվ չի կարող նշել։ Իմացել է, թե ով է հանդիսանում իր հայրիկի անմիջական ղեկավարը, մինչ տվյալ դեպքը ղեկավարը եղել է ինչ-որ կազմակերպություն, իսկ դեպքից հետո իմացել է, որ անհատ ձեռնարկատեր է հանդիսանում ղեկավարը, ինչքան որ տեղյակ է անհատ ձեռնարկատերը հանդիսացել է մեղադրյալ Ավագ Հայրապետյանը, սակայն մինչ դեպքը հստակ չի իմացել, թե ով է իր հայրիկի անմիջական ղեկավարը։ Իմացել է, թե որտեղ է գտնվում աշխատանքի վայրը, սակայն ներսում երբևէ չի եղել, մոտավոր գիտի, թե ինչ աշխատանքներ է իր հայրն իրականացրել, մասնավորապես՝ կատարել է բետոնապատման հետ կապված աշխատանքներ, շինության կառուցում, բանվորական աշխատանքներ, նաև ենթադրում է, որ իր հայրը աշխատել է որոշակի բարձրության վրա։ Իր և իր ընտանիքի անդամների կողմից զգուշացումներ եղել են իր հայրիկին, որ զգույշ լինի աշխատելու ընթացքում։ Դեպքի մասին իմացել է 2023 թվականի մայիսի 20-ին, ժամը մոտավոր 12:00-ի սահմաններում հեռախոսազանգ է ստացել իրեն անծանոթ հեռախոսահամարից, որից հետո մեկնել է դեպքի վայր, այնտեղ է իմացել, որ դեպք է տեղի ունեցել։ Դեպքի մանրամասներն այդ պահին չի իմացել, հետո է հարց ու փորձ արել աշխատակիցներից, նոր իմացել է, թե ինչ է պատահել։ Ավագ Հայրապետյանն իրեն ֆինանսական օգնություն չի ցուցաբերել, իր կողմից ևս նման պահանջ չի եղել, սակայն ամբողջ աշխատանքային կոլեկտիվը օգնել և մասնակցել է գերեզմանի կառուցման շինարարական աշխատանքներին։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա Ստեփան Խաչատրյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2023 թվականի մայիսի 20-ին իրենք դեպք են ունեցել մահացու ելքով, սակայն դեպքի մանրամասները չի հիշում։ 2023 թվականին ղեկավարել է մի հիմնարկ, որտեղ աշխատել են հարյուրից ավելի կապալառուներ և ենթակապալառուներ, ինքն առնչվում է մոտավոր 1200-1300 հոգու հետ, ենթադրում է, որ տեղամասի պատասխանատուն է իրեն դեպքի մասին հայտնել։ Ինքը դրանից հետո գնացել է դեպքի վայր, այսինքն այնտեղ, որտեղ վայր է ընկել տուժողը, չի հիշում, թե վերջինս ինչ վիճակում է եղել, սակայն գիտակցությունը տեղում է եղել, ավելացրեց, որ ինքը տուժողին չի ճանաչել։ Նման դեպքերում իրենք չեն թողնում անձը տեղաշարժվի մինչև մոտենա շտապ օգնությունը, մինչ իր գալն արդեն իսկ շտապ օգնություն զանգահարած են եղել, հնարավոր է, որ նույնիսկ մինչ իր գալը շտապ օգնությունն արդեն իսկ եկած է եղել։ Չի հիշում, թե տուժողն ինչի արդյունքում է վայր ընկել, ինքը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել և հավանաբար նշել է այդ մասին, պնդում է իր նախաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքը։ Ինքը հանդիսանում է գլխավոր կապալառու, զբաղվում է բարձրահարկ շենքերի արտադրությամբ և շինարարությամբ։ Երբ ինքը մոտեցել է դեպքի վայր տուժողի վրա եղել է համապատասխան հանդերձանք, իսկ անվտանգության կանոնները պահպանված են եղել, նաև համապատասխան գլխարկ է եղել տուժողի գլխին, երևի վերջինս անփութության արդյունքում է վայր ընկել։ Անունով չի կարողանում հիշել, թե ով է այդ անձանց հրահանգավորումն իրականացրել, սակայն համապատասխան հրահանգավորումներն առկա են, չի էլ կարող ասել, թե հրահանգավորումն ինչ հաճախականությամբ է իրականացվում։ Ավագ Հայրապետյանը հանդիսանում է ենթակապալառու, վերջինիս հրահանգավորում են, իսկ վերջինս էլ հրահանգավորում է մնացածին, սակայն ամեն դեպքում հրահանգավորում իրականացվում է։ Իրեն ցույց են տվել, թե որտեղից է տուժողը վայր ընկել, եթե չի սխալվում վերջինս երրորդ հարկից է վայր ընկել։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա Արման Քոչարյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2023 թվականի մայիսի 20-ին ինքն աշխատանքներ է կատարել շինության երրորդ հարկի վրա, ինքն աշխատել է շենքի մյուս հատվածում, իսկ Կարեն Գալստյանը՝ միջնամասում, համապատասխան ամրագոտիով ամրակապված վիճակում կատարել է անվտանգության ապահովման աշխատանքներ, իսկ Ավագ Հայրապետյանն իրենց է տրամադրել համապատասխան շինարարական նյութերը, որով էլ պետք է իրականացնեին իրենց աշխատանքը, ինչ վերաբերում է Կարեն Գալստյանին, ապա վերջինս պետք է կտրեր ամրաձողերը։ Աշխատանքը կատարելու ժամանակ նկատել է, որ Կարեն Գալստյանը մոտենում է շինության եզրային հատված, սակայն վերջինս այդտեղ որևէ գործ չուներ անելու։ Կարենը մոտենալով շինության եզրային հատվածին՝ վայր է ընկել, ինքը չի հասցրել գոռալ կամ կանչել Կարենին, այլ վերջինիս վայր ընկնելուց հետո արագ վազել է և կանչել Ավագ Հայրապետյանին։ Ինքը Կարեն Գալստյանից եղել է 20-25 մետր հեռավորության վրա։ Նշեց, որ Կարենը կռացած է եղել, բարձրացել է և կողքի քայլելով գնացել դեպի եզրային հատված։ Քանի որ ինքն աշխատելիս է եղել չի նկատել, թե տուժողն ինչպես է հասել այդտեղ։ Տուժողը սկզբում դեմքով դեպի շենքի դիմային հատվածն է գնացել, ապա եկել է դեպի աջ։ Իրենք այդ հարկում անվտանգության ապահովման աշխատանքներ են իրականացրել, որպեսզի մնացածը դրանից հետո գան և այդտեղ աշխատեն, այսինքն առաջինն իրենք իրենց անվտանգությունն են ապահովում։ Կարեն Գալստյանը ևս իմացել է, որ դա եզրային հատված է, վերջինս այդտեղ որևէ գործ չի ունեցել անելու, այլ պետք է շենքի մեջտեղում համապատասխան նյութը պատրաստեր, որով էլ իրենք պետք է իրականացնեին իրենց աշխատանքը։ Նշեց, որ քանի որ Կարենը շինության միջնամասում է աշխատել, հետևաբար իրեն ամրագոտի պետք չի եղել, սակայն այդտեղ 5-6 հատ ամրագոտի է եղել, երբ եզրային հատվածում են աշխատում այդ ժամանակ են ամրագոտի կապում։ Եթե միջնամասում են աշխատում, ապա ամրագոտի չեն կապում, եթե գնում են եզրային հատված աշխատելու ամրագոտին կապում են, ապա անվտանգության համար կցում են պարանից։ Այդ ժամանակ Ավագ Հայրապետյանը ամրաձողը բերել և տվել է Կարենին, այնուհետև իջել է, որ նոր ամրաձող բերի, այսինքն դեպքի պահին Ավագը ներքևում է եղել։ Քանի որ ինքը Ավագից և Կարենից հեռու է աշխատել, չի լսել վերջիններիս խոսակցությունը, հետևաբար չգիտի, թե Ավագը Կարենին ինչ է ասել։ Ամրաձողը կտրելուց հետո Կարենը փոխանցել է Ավագ Հայրապետյանին վերջինս էլ ամրաձողը բերել և տվել է իրեն և Գեղամին, որպեսզի իրենք զոդման աշխատանքներ իրականացնեն, այսինքն ամրաձողը եզրային հատված է մոտեցրել Ավագ Հայրապետյանը, միշտ Ավագ Հայրապետյանն է եզրային հատված մոտեցրել ամրաձողը։ Ըստ աշխատանքի պաշտպանության անվտանգության կանոնների՝ ինչ-որ մեկը առանց ամրակապման իրավունք չունի մոտենալու շինության եզրային հատված, նույնիսկ Ավագ Հայրապետյանը։ Նշեց, որ երբ տուժողը վայր է ընկել ինքն արագ իջել է ներքև, տուժողն այդ պահին գիտակցություն է ունեցել, անգամ ինքը վերջինիս հարցրել, թե ինչպես է իրեն զգում, որին ի պատասխան տուժողը նշել է, որ ցավում է, ինքն այդ ժամանակ Կարենին չի հարցրել, թե ինչու է եզրային հատված գնացել, այլ միայն մտածել է, որ որևէ բան չպատահի իր ընկերոջը, այլ հարցեր չի տվել։ Տուժողն ընկած է եղել մեջքի վրա ու վերջինիս չեն տեղաշարժել, գիտակցությունը տեղն է եղել։ Նշեց, որ շենքի եզրային հատվածներում միշտ իրենք ամրագոտիով են աշխատում, այդ օրը առավոտյան սկսել են անվտանգության ապահովման աշխատանքներ իրականացնել, որից հետո նոր պետք է շինարարական աշխատանքներ իրականացնեին։ Նշեց, որ ամեն երեք ամիսը մեկ անգամ իրենք գրավոր են հրահանգավորվում և ստորագրում, իսկ յուրաքանչյուր աշխատանքային օր բանավոր հրահանգավորվում են, որից հետո նոր սկսում են աշխատել, հրահանգավորումն իրականացրել է Ավագ Հայրապետյանը, տուժողն էլ իրենց հետ ամեն առավոտ հրահանգավորում է ստացել։ Կարենի աշխատանքի բնույթը իրենց օգնելն է եղել, վերջինիս ինքն ասել է, որ ամրաձողը կտրի, որից հետո կամ ինքը կամ իր ընկերը մոտեցել և վերցրել են ամրաձողը կամ էլ, եթե Ավագ Հայրապետյանն այնտեղ է եղել, ապա վերջինս է ամրաձողը փոխանցել իրենց։ Թե ինչու է Կարենն այդ ժամանակ հայտնվել շինության եզրային հատվածում ինքը չի կարող ասել, քանի որ վերջինս այդտեղ անելիք չի ունեցել։ Ինքը և Կարենն այդ օրը նույն հարկի վրա են աշխատել, սակայն որոշակի հեռավորության վրա։ Ամրաձողի ամրեցման աշխատանքները կատարվել են իր և Գեղամի կողմից, իրենք եղել են ամրակապված վիճակում, այսինքն Ավագ Հայրապետյանի հանձնարարությամբ շինության եզրային հատվածում իրենք են աշխատել, իսկ Կարենն այդտեղ աշխատանք չուներ կատարելու, տեղյակ է, որ նման հանձնարարություն Ավագ Հայրապետյանը Կարենին չի տվել, որ վերջինս որոշակի աշխատանքներ իրականացնի շինության եզրային հատվածներում։ Այն հարցին, թե ինքը որտեղից գիտի, որ Ավագ Հայրապետյանը Կարեն Գալստյանին նման հանձնարարություն չի տվել, վկան պատասխանեց, որ գիտի որովհետև երբ առավոտյան հանձնարարություն են տալիս, ասում են, թե ով ինչ պետք է անի, եթե Ավագ Հայրապետյանն այդտեղ չլիներ, ապա ամրաձողը Կարենի մոտից պետք է բերեր Գեղամը, իսկ եթե նույնիսկ Կարենը բերեր ամրաձողը, ապա պետք է ամրագոտիով ամրակապվեր, որից հետո նոր մոտեցներ ամրաձողը։ Նշեց, որ մինչև շինության եզրային հատված հասնելը ամրագոտի գցելու անհրաժեշտություն չկա, որովհետև վտանգավոր չէ։ Ինքը չգիտի, թե տուժողն ինչ պատճառով է մոտեցել շինության եզրային հատվածին, արդյոք դա կանխամտածված է արել, թե ոչ, այդ պահին վերջինս մենակ է եղել։ Այդ ժամանակ դեռ պաշտպանիչ ցանկապատները տեղադրված չեն եղել, այլ պետք է կեսօրից հետո նոր տեղադրեին, դա ամենավտանգավոր աշխատանքն է։ Նշեց, որ տուժողը դեռ իր հանձնարարությունը չէր կատարել, որ Ավագ Հայրապետյանի կողմից նոր հանձնարարություն ստանար։ Ի պատասխան նախագահող դատավորի այն հարցին, թե հնարավոր է, որ Ավագ Հայրապետյանը տուժողին որոշակի հանձնարարություն է տված եղել, որ վերջինս եզրագծում աշխատանք կատարի, վկան պատասխանեց, որ ինքը Ավագ Հայրապետյանի և տուժողի խոսակցությունը չի լսել, իրենցից մոտ 25 մետր հեռավորության վրա է եղել, տուժողի վայր ընկնելուց 5-10 րոպե առաջ տուժողի հետ չի շփվել, Ավագ Հայրապետյանն է վերջինիս հետ շփվել։ Ինքը տեսել է Կարեն Գալստյանի վայր ընկնելու պահը, կռացած գործ անելու ժամանակ, երբ բարձրացել է տուժողն արդեն մոտենալիս է եղել շենքի եզրային հատվածին, մոտեցել է, որից հետո մի պահ կանգ է առել և վայր է ընկել, ընկնելու պահին չի նկատել, որ տուժողը կռացած ինչ-որ բան է ցանկացել վերցնել։ Ի պատասխան այն հարցին, թե ինչու են կենտրոնացել, որ միայն եզրային հատվածում աշխատանք կատարելու ժամանակ պետք է ամրակապված աշխատել, արդյոք հնարավոր չէ, որ աշխատանքի կատարման ժամանակ մարդու ինքնազգացողությունը վատանա և վայր ընկնի, դրանից ելնելով պետք չէ որ բոլորը ամրակապված աշխատեն՝ անկախ այն հանգամանքից եզրային հատվածում են աշխատում թե օրինակ շինության միջնամասում, վկան պատասխանեց, որ ոչ ոք չի կարող ասել, թե մարդու ինքնազգացողությունը երբ կվատանա, շինության միջնամսում աշխատելու ժամանակ, եզրային հատվածում, թե օրինակ տանը, շինության միջնամսում աշխատանք կատարելը վտանգավոր չէ, որպեսզի ամրակապված աշխատեն, իսկ որտեղ որ վտանգավոր է ինքն է մարդկանց անվտանգությունն ապահովում, որպեսզի մարդիկ անվտանգ աշխատեն, այսինքն ամրակապված աշխատելու հանգամանքը իրենք կապում են շենքի եզրային հատվածներում աշխատանք կատարելու հետ, իսկ եթե օրինակ անձը շինության միջնամասում է աշխատանք իրականացնում, ապա չի էլ կարող ամրակապված աշխատել, որովհետև դա կխանգարի աշխատանքի կատարմանը, որպես օրինակ նշեց անկյունահղկիչով աշխատելը, որի դեպքում ամրակապված հնարավոր չէ աշխատել։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա Գեղամ Հարությունյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2023 թվականի մայիսի 20-ին իրենք շինության համապատասխան ծածկի վրա անվտանգության ապահովման աշխատանքներ են իրականացրել, գտնվել են Կարեն Գալստյանից որոշակի հեռավորության վրա, ով մի փոքր հեռու նստած է եղել։ Հետո ինքը տեսել է, որ վերջինս գնացել է դեպի շենքի եզրային հատված, ինչ-որ բան է վերցրել, կանգնել ու վայր ընկել։ Այդ ժամանակ Կարեն Գալստյանը ամրաձողերն է կտրելիս եղել, որպեսզի իրենք դա տեղադրեն շենքի եզրային հատվածներում։ Ինքը սպասել է, որ Կարեն Գալստյանն ամրաձողը կտրի, որպեսզի տանի շենքի եզրային հատված, սակայն Կարեն Գալստյանը ամրաձողը չի տարել շենքի եզրային հատված։ Այդ ընթացքում ինքն ամրակապված է եղել, որովհետև շենքի եզրային հատվածում է աշխատել, իսկ երբ գնացել է ամրաձողը բերելու ամրագոտին հանել է։ Նշեց, որ տուժողի վայր ընկնելուց մոտ 20 րոպե առաջ Ավագ Հայրապետյանն իջել էր ներքև։ Աշխատանքն իրականացրել են ինքը, Արման Քոչարյանը և Կարեն Գալստյանը։ Մինչև եզրային հատված տուժողը քայլելով է հասել, այսինքն ուղիղ քայլելով դեմ դիմաց, ձեռքին ինչ-որ բան չի նկատել, սակայն կռացել և ինչ-որ բան է վերցրել տուժողը, չի նկատել թե ինչ է վերցրել, որովհետև հեռու է եղել։ Երբ ինքը նկատել է Կարեն Գալստյանին, վերջինս արդեն իր նստած տեղից հասել էր համարյա շենքի եզրային հատված, այդ պահին չի հասկացել, թե ինչ է կատարվել։ Եթե ամրակապված չեն, ապա չպետք է եզրային հատվածներ գնան, իսկ եզրային հատված գնալիս պետք է, անպայման, ամրակապված գնալ և սաղավարտը գլխին, իսկ շինության միջնամասում աշխատելիս ամրակապվելու անհրաժեշտություն չկա, սակայն եթե շինության միջնամասում ևս ինչ-որ անվտանգ բան կա, ապա այդ դեպքում ևս պետք է ամրակապել։ Իրենց հրահանգավորումն իրականացրել է Ավագ Հայրապետյանը։ Մինչ տուժողի վայր ընկնելը Ավագ Հայրապետյանը և տուժողը միմյանց հետ են աշխատել։ Երբ տուժողը վայր է ընկել իրենք միանգամից ամրագոտիները արձակել և իջել են օգնության։ Նշեց, որ տուժողը կռացել է, որ ինչ-որ բան վերցնի, հետո բարձրացել է, կարծես ցանկացել է դա դեն նետել, սակայն վայր է ընկել։ Ինքը չգիտի, թե տուժողը ինչ է ցանկացել դեն նետել, որովհետև չի տեսել, տուժողը կանգնած վիճակում է վայր ընկել, այսինքն՝ դեմ դիմաց է եղել շենքի եզրային հատվածին։ Ինքը տուժողին վայր ընկած վիճակում տեսել է, վերջինս ընկել է մեջքի վրա, ձախ կողմի վրա է եղել, իրեն չեն տեղաշարժել, որովհետև մտածել են, որ կարող է մարմնի ինչ-որ հատված կոտրված լինի, հետո իրենք շտապ օգնություն են կանչել, կանչել են նաև Ավագ Հայրապետյանին։ Նշեց, որ իրենց աշխատելու հատվածը արդեն ցանկապատված է եղել, մի հատված արդեն փակել էին։ Կարեն Գալստյանը իրենցից 15-20 մետր հեռավորության վրա է եղել։ Ի պատասխան այն հարցին, որ թե վկան և թե Արման Քոչարյանը կատարել են որոշակի ուշադրություն պահանջող աշխատանք այդ ինչպես են ֆիքսել, որ Կարեն Գալստյանը մոտեցել է եզրային հատված, վկան պատասխանեց, որ այդ պահին այդտեղ երեքով են եղել, այլ աղմուկ չի եղել այդ պատճառով ոտնաձայները լսել են, վերջինս քայլել է հանգիստ, իրենք ամեն քայլողի չեն նկատում, սակայն քանի որ աղմուկ չի եղել, նկատել են թե ինչպես է Կարեն Գալստյանը վայր ընկել։ Կարեն Գալստյանն իրենց հետ որոշակի աշխատանքներ չի կատարել եզրային հատվածում։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա Հակոբ Մնացականյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2023 թվականի մայիսի 20-ին տեղի ունեցած դեպքի մասին կասի, որ ինքն ամեն օր առավոտյան ժամը 09:00-ից մինչև 18:00-ն գտնվում է շինհրապարակում, ժամը հստակ չի հիշում, սակայն ցերեկային ժամի Ավագ Հայրապետյանը զանգահարել է իրեն և տեղեկացրել, որ դեպք է պատահել, ինքը մոտեցել և տեսել է, որ Կարենն է տուժողը։ Նշեց, որ Ավագն իրեն ասել է, որ մարդ է վայր ընկել, իսկ մանրամասների մասին ոչինչ չեն խոսել, ինքը մոտեցել և տեսել է, որ մարդ է ընկել ամրաձողերի վրա։ Հետո ինքը տեղեկացել է, որ Կարեն Գալստյանն ինչ-որ անվտանգության ապահովման աշխատանքներ կատարելու ժամանակ վայր է ընկել, այլ մանրամասներից տեղյակ չէ։ Նշեց, որ ինքն անձամբ ամեն առավոտ շինհրապարակում գտնվող բոլոր աշխատողներին բանավոր կերպով հրահանգավորում է, սակայն իրենք նաև գրանցված հրահանգավորման մատյան ունեն, որտեղ երեք ամիսը մեկ անգամ աշխատակիցները հրահանգավորվում են։ Հրահանգավորման բովանդակության հետ ինքը չի առնվում, ինքը բանավոր է հրահանգավորում, որ որոշակի աշխատանքներ կատարելու ժամանակ պետք է կրեն պաշտպանիչ սաղավարտ, օրինակ եզրային հատվածներում կամ բարձրության վրա աշխատանքներ կատարելու ժամանակ օգտագործեն անվտանգության համազգեստներ։ Նշեց, որ ամրագոտիներն աշխատակիցների մոտ է գտնվում, որպեսզի ամրակապվեն, որից հետո նոր եզրային հատվածներում աշխատեն, այսինքն՝ մինչ եզրային հատված գնալը ինչ-որ տեղից ամրակապվում են։ Նշեց, որ ամրագոտին ցանկացած աշխատանք կատարելու ժամանակ էլ կխանգարի, այն անհարմար է, սակայն այլ տարբերակ չկա, պետք է ամրակապվեն, կխանգարի նաև ամրաձող կտրելու ժամանակ։ Ի պատասխան այն հարցին, թե անվտանգության բովանդակությունն իրենից չի ենթադրում, որ պետք է ցանկացած աշխատանք կատարելու ժամանակ ամրակապված կատարեն, վկան պատասխանեց, որ այո, ցանկացած աշխատանք կատարելու ժամանակ պետք է ամրակապվեն նոր աշխատանք կատարեն, սակայն տեղեր կան որտեղ ամրակապվելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, օրինակ՝ երբ տվյալ հատվածում աշխատանքներն ավարտվել են և այդտեղ ուղղակի քայլում են, այնուհետև նշեց, որ ոչ թե բոլորը պետք է ամրակապվեն աշխատանք կատարելու ժամանակ, այլ միայն եզրային հատվածում աշխատողները, նշեց որ եզրային հատվածից 20 մետր հեռավորության վրա ինքն իմաստ չի տեսնում ամրակապվելու, եթե այդպես լինի, ապա նույնիսկ քայլելու ժամանակ պետք է ամրակապվել։ Նշեց, որ, եթե Կարեն Գալստյանը գնացել էր եզրային հատված, ապա պետք է ամրակապվեր։ Դեպքի հետ կապված նշեց, որ շինության տվյալ հարկը 1000 քմ է, ինքը կարծում է որ 1-1.5 մետր հեռավորությունն արդեն իսկ եզրային է համարվում, եթե առկա է ամրակապվելու անհրաժեշտություն, ապա աշխատակիցը ոչ թե հենց եզրային հատվածում է ամրակապվում, այլ եզրային հատվածից երկու մետր այս կող ինչ-որ հարմարանք է պատրաստում, որից էլ ամրակապվում է։ Որպես աշխատակազմի ղեկավար ինքը տեղանքն ուսումնասիրում է, որից հետո նոր աշխատանքի հրահանգավորում է իրականացնում։ Անվտանգության ապահովման աշխատանքներ սկսել են իրականացնել դեպքին նախորդ օրվանից և կարծես թե ինչ-որ հատված արդեն ցանկապատված է եղել, մոտ 20-30% աշխատանք արդեն կատարված էր։ Նշեց, որ իր կողմից իրականացվել է ընթացիկ հսկողություն, ինքը Կարեն Գալստյանին չի ճանաչում։ Ավելացրեց, որ իր կողմից ֆիքսվել է կատարված աշխատանքը, այլ ոչ թե այն, թե աշխատողներն ինչպես են աշխատում, չգիտի թե ով ինչ գործողություններ է իրականացնում կամ որտեղից է ամրակապվում։ Տուժողի գիտակցությունը տեղում է եղել, մինչ իր կողմից շտապ օգնություն զանգահարելը, ևս մեկ անգամ շտապ օգնություն զանգահարել են, սակայն ինքը ևս զանգահարել է։ Ինքը դեպքի մասին իմանալուց հետո անմիջապես տեղեկացրել է իրենց տնօրինությանը, թեև վերջիններս հետաքրքրվել են, թե դեպքն ինչպես է պատահել, սակայն ինքը տեղյակ չի եղել, որ վերջիններիս տեղեկացնի։ Հետագայում դեպքի մանրամասները ճշտել է, մասնավորապես՝ հետագայում աշխատակիցները հայտնել են, որ ամրաձող տանելու ժամանակ տուժողը վայր է ընկել, հստակ անունը չի հիշի, թե աշխատակիցներից ով է հայտնել, քանի որ աշխատողները շատ են, ինքը չի զրուցել Կարեն Գալստյանի հետ աշխատանքներ իրականացնող անձանց հետ, այլ դեպքի մանրամասները հարցրել է իրենց թիմում աշխատող այլ աշխատակիցներից։ Իր կողմից կատարված հրահանգավորումը ինչ-որ ձևով չի ամրագրվել, չի ստորագրվել, ինքն իր հրահանգավորումը բանավոր ձևով է իրականացնում, իսկ Ավագ Հայրապետյանի հրահանգավորումներն արձանագրվել են, այսինքն հրահանգավորվում են, ապա ստորագրում են, որ հրահանգավորվեցին, իսկ հրահանգավորման բովանդակությունը դա անվտանգության կանոններն ապահովելն է։ Կան հրահանգավորման ցուցումներ, որոնց ինքը չի տիրապետում, հրահանգավորումն իրականացնում է տվյալ ԱՁ-ի ղեկավարը, իսկ ինքը հրահանգավորում է բանավոր, մոտ երկու-երեք տարի է ինչ աշխատում է և հրահանգավորում իրականացրել է ամեն օր։ Նշեց, որ շինհրապարակ մուտք գործելուց սաղավարտ կրելը պարտադիր է։ Ի պատասխան այն հարցին, թե ինչու է սաղավարտը միշտ պարտադիր, իսկ ամրակապվելը ոչ, վկան պատասխանեց, որ սաղավարտի դեպքում, օրինակ տարբեր աշխատանքներ են կատարվում շինհրապարակի տարբեր հատվածներում և երբ քայլում ես շինհրապարակում, ապա պետք է սաղավարտով լինես, որովհետև հնարավոր է ինչ-որ բան վերևից ընկնի գլխիդ, իսկ ամրակապվում են կոնկրետ հատվածում աշխատանքներ իրականացնելու ժամանակ, այսինքն սաղավարտ կրում են բոլոր հատվածներում, իսկ ամրագոտին միշտ աշխատողների վրա է գտնվում, սակայն դա օգտագործում են այն ժամանակ, երբ աշխատում են եզրային հատվածում։ Նշեց, որ ինքն աշխատում է շատ ԱՁ-ների հետ և չի տեղեկանում, թե օրինակ Ավագ Հայրապետյանն այդ օրն ինչ հանձնարարություններ է տվել աշխատակիցներին, նաև տուժողի գործողություններից տեղյակ չէ։ Նշեց, որ յուրաքանչյուր ԱՁ-ի ղեկավար ամեն օր առավոտյան հրահանգավորում իրականացնում է, այսինքն բացի իրենից նաև ԱՁ-ի ղեկավարներն են իրականացնում հրահանգավորում, իր կողմից դա վերահսկվում է։ Շինարարական նորմերին տեղյակ է որոշ չափով, նշեց, որ վերահսկողը ինքը չէ, դա իր լիազորությունների մեջ չի մտնում, ինքն ուղղակի տեսնում է, որ հրահանգավորում են։ Նշեց, որ կա հաստիք, որը կոչվում է անվտանգության ղեկավար, հաստիքը զբաղեցնում է Մուսոյանը և վերջինս բոլորին հրահանգավորում է, իսկ իր գործառույթը շինարարության որակը ստուգելն է, ինքը որպես այդպիսին անվտանգության հետ կապ չունի, ուղղակի բանավոր հրահանգավորում է, պատասխանատու չէ որևէ անհատ ձեռնարկատիրոջ աշխատողի վայր ընկնելու և մահանալու համար։ Իր գործառույթը աշխատանքի որակը ստուգելն է։ Ինքը նույնպես հրահանգավորվում է, այսինքն՝ հրահանգավորումը ստանում, կարդում և ստորագրում է։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա, ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Աշոտ Բադեյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ փորձագիտական եզրակացության օգտագործված գրականության ցանկում առկա է ՀՀՇՆ 21Ն 26.08.2022 թվականի որոշումը, որն իրեն հայտնի է դարձել իր թարգմանվելուց մի քանի ամիս հետո, այսինքն 21.08.2022 թվականի նորմատիվ ակտը քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի Ն հրամանով գործողության մեջ է դրվել սեպտեմբերի կեսերին, իսկ երբ 02.11.2023 թվականին գրվել է փորձաքննությունը, ինչպես նաև դեպքը, որը տեղի է ունեցել 20.05.2023 թվականին, արդեն այդ ակտն իրենց մոտ եղել է և իրենք դա են կիրառել, իսկ այն թե իրենց ինչու է այդ ակտը մի քանի ամիս հետո հայտնի դարձել նշեց, որ իրենք տեղյակ չեն եղել և առաջնորդվել են նախկին «ՍՆիՊ III-4-80* «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» ռուսերեն ՍՆԻՊ-ով, սակայն այդ երկուսը բովանդակային առումով ինչ-որ փոփոխության չեն ենթարկվել, ուղղակի կատարվել է թարգմանություն, ուստի կիրառվել է այդ շինարարական նորմը։ ՀՀՇՆ 21Ն շինարարական նորմը ավելի ընդգրկուն է դարձել, քան ռուսերենը։ Նշեց, որ վտանգավոր գոտին դա տվյալ տարածքում մեկ մետր երեսուն սանտիմետրից բարձր մշտական գործող վտանգավոր արտադրական գոտի է, այսինքն՝ վտանգավորությունը բարձրությամբ է պայմանավորված։ Իսկ հասկացություններ բաժնի 3-րդ գլխի 16-րդ ենթակետի համաձայն՝ բարձրության վրա աշխատանք է համարվում 1․31 մետր և ավելի բարձրությունից աշխատողի վայր ընկնելու ռիսկի առկայությամբ կատարվող աշխատանքը, իսկ այդ աշխատանքը կատարվել է վտանգավոր գոտում, որը գետնից մոտ 7.5 մետր բարձրության վրա է կատարվել, բացի այդ էլ չցանկապատված հատված է։ Այսինքն` վտանգավորությունը միանշանակ կապվում է բարձրության հետ։ Բարձրության հատման գոտուց երկու մետր հեռավորության վրա գտնվող հատվածը հանդիսանում է արտադրական վտանգավոր գոտիներով մշտական գոտի, իսկ դրանից այն կողմ ներքին հատվածները չեն համարվում վտանգավոր գոտի և, բնականաբար, այդտեղից հնարավոր չէ, որ մարդ վայր ընկնի, իսկ այն հատվածը, որը մոտ է անկման հատվածին, համարվում է վտանգավոր գոտի, ուստի այդտեղ կամ պետք է տեղադրված լինի ցանկապատ կամ եթե ցանկապատ առկա չէ, բնականաբար, հնարավոր չէ բոլոր անկման հատվածները ցանկապատել, ուստի երբ տվյալ հատվածներում աշխատանք է կատարվում, պետք է այդ աշխատանքը կատարվի, սակայն ամրագոտիով ամրակապված վիճակում։ Իսկ եզրակացության մեջ նույնպես այդ խախտումներն են նշված, որն ամրագրված է նաև ՀՀ շինարարական նորմերի մեջ։ Համաձայն ՀՀՇՆ 97-րդ կետի՝ պետք է համապատասխան հարմարանք ստեղծվի, որին էլ կկցվի ամրագոտու զսպանակակեռիկը, օրինակ՝ երկու սյուներին ամրակցված մետաղական ճոպաններին, այսինքն՝ անհրաժեշտ է ամրագոտու զսպանակակեռիկը գցել մետաղական ճոպանների վրա, որպեսզի սայթաքելու դեպքում անձը վայր չընկնի, այսինքն անվտանգության նկատառումներից ելնելով անհրաժեշտ է համապատասխան զսպող հարմարանք կառուցել, որպեսզի ամրագոտին այդտեղից ամրացվի։ Նշեց, որ նորմը դրան չի անդրադառնում, թե երբ պետք է կառուցվեն առաջին ցանկապատները, սակայն երբ ցանկապատներ առկա չեն տվյալ հատված կարելի է բարձրանալ ամբարձիչ կռունկի միջոցով և կատարել գործողությունը, այսինքն տվյալ դեպքում պետք է տվյալ աշխղեկի տրամաբանությունը աշխատի, թե ինչպես կազմակերպի աշխատանքը։ Ինչպես ինքը նշել է իր եզրակացության հետևություններ բաժնի 1-ին կետում, տվյալ դեպքի անմիջական պատճառը դա տուժողի կողմից կատարված գործողություններն են, որովհետև եթե տուժողն այդտեղ աշխատանք չկատարեր և այն էլ այն պայմաններում, երբ չունի ամրագոտի, չկա պաշտպանիչ ցանկապատ, ապա դեպքը տեղի չէր ունենա, իսկ մնացած խախտումներն այս ամենի հետ գտնվում են պատճառահետևանքային կապի մեջ։ Նշեց, որ հրահանգավորումն իրականացվել է ոչ պատշաճ ձևով, այսինքն այդ հրահանգավորումը չի կատարվել այնպես, ինչպես նշված է ԳՈՍՏ-ում՝ աշխատանքի անվտանգության ուսուցման կազմակերպությունը միջպետական ստանդարտի պահանջներով, այսինքն նշված է մատյան, որի մեջ առկա է մեկից վեց համարակալում հրահանգների ձևով և առկա են ստորագրություններ, որոնցից պարզ չէ, թե ինչ թեմայով է հրահանգավորում իրականացվել, ինչի մասին են աշխատակիցները հրահանգավորվել, արդյոք հրահանգավորվածը լիարժեք տիրապետել է հրահանգավորման բովանդակությանը, այսինքն այստեղ առկա է ԳՈՍՏԻ պահանջների խախտում։ Ինքը չի ասում, թե աշխատակիցները չեն հրահանգավորվել, սակայն հրահանգավորումը եղել է ոչ պատշաճ, նախ ընդհանրապես բացակայում է ներածական հրահանգավորումը, իսկ ցանկացած աշխատող պետք է անցնի ներածական հրահանգավորում, հետո առաջնահերթ հրահանգավորում, որից հետո նոր աշխատողը պետք է անցնի աշխատանքի։ Այս դեպքում չկա ներածական հրահանգավորում, չկա դրա վերաբերյալ համապատասխան մատյան, իսկ առաջնային հրահանգավորման մեջ միայն թվեր են նշված, որից պարզ չէ թե ինչի վերաբերյալ են աշխատակիցները հրահանգավորվել և, հետևաբար դա պատշաճ հրահանգավորում չի կարող համարվել։ Իր կողմից նշվածը առկա է նաև պատշաճ ձևով հայերեն թարգմանված տարբերակով։ Դեպքի ժամանակ ԳՈՍՏ-ը թարգմանված չի եղել, սակայն թարգմանությունը կատարվել է տառացի և նույնանման, սակայն անձի հասանելիության առումով թարգմանված չի եղել։ Իրենք եզրակացության մեջ չեն նշել ոչ պատշաճ հրահանգավորման վերաբերյալ, այսինքն՝ ընդունել են, որ դա անձին հասանելի չի եղել, հետևաբար չէր կարող հրահանգավորել, այսինքն իրենք մեկնաբանել են որ հրահանգավորումը պատշաճ է, քանի որ այդ փաստաթուղթը թարգմանված տարբերակով անձին հասանելի չի եղել, դա դեպքից հետո, մասնավորապես՝ 2023 թվականի օգոստոսի 1-ից է հասանելի դարձել հայերեն թարգմանված տարբերակով, թեև ինքը եզրակացությունը գրել է նոյեմբերին, սակայն քանի որ դեպքը 2023 թվականի մայիսին է տեղի ունեցել, ինքը հայերեն թարգմանված ԳՈՍՏ-ը չի մեջբերել իր եզրակացության մեջ, այսինքն այդ մասով ինքը խախտում չի արձանագրել։ Իր եզրակացության մեջ որպես խախտում արձանագրել է ցանկապատի և ամրագոտու մասով, որը սահմանված է ՀՀՇՆ-ի 2022 թվականի 21Ն հրամանով։ Այն հարցին, թե պատկերացնենք, որ անձը երրորդ հարկում պետք է որոշակի աշխատանքներ կատարի, որտեղ չկան պաշտպանիչ ցանկապատներ, անձը ունի առաջնային պարտավորություն տարածքը ցանկապատելու, վկան պատասխանեց, որ հնարավոր է այդտեղ հնարավոր չլինի ցանկապատման աշխատանք կատարել, քանի որ ամբարձիչ կռունկով աշխատելու համար անհրաժեշտ նյութեր են տեղափոխում, տվյալ պարագայում պետք է այդ անձնավորությանը տրամադրել ամրագոտի, իսկ եթե շինության միջնամասում պետք է աշխատանք կատարվի, ապա այդտեղ ոչ ցանկապատ է անհրաժեշտ և ոչ էլ ամրագոտի, սույն դեպքում տուժողը եզրային հատվածում աշխատանք կատարելիս ընկել է ներքև, նորից է կրկնում, որ տուժողն իր իսկ գործողության արդյունքում է ընկել ներքև, կարող էր և չընկնել։ Ի պատասխան նախագահող դատավորի այն հարցին, թե եթե տուժողին հանձնարարված չլիներ եզրագծի մոտ աշխատանք կատարել, այլ հանձնարարված լիներ եզրագծից 10 մետր այս կողմ աշխատանք կատարել, սակայն տուժողը այդ հանձնարարությունը ոչ պատշաճ կատարեր կամ ինչ-ինչ հանգամանքներում գնար եզրագծի մոտ և այնտեղից վայր ընկներ, դա որևէ կերպ խախտում կարձանագրվեր, վկան պատասխանեց, որ քրեական վարույթի նյութերում նման տեղեկատվություն առկա չէ, որ տուժողը պետք է աշխատանք կատարեր այս ինչ վայրում, սակայն եթե նման տեղեկություն լիներ, որ տուժողը պետք է աշխատանք կատարեր կենտրոնում, սակայն ինքնակամ գնացել է եզրագիծ, ապա դա բնականաբար խախտում չէր առաջացնի, այսինքն ինքը նման հանձնարարություն չի ստացել, որ եզրային հատվածում աշխատի, այլ ինքնակամ է գնացել այդտեղ։ Սույն քրեական վարույթի նյութերից ինքը չունի նման տեղեկատվություն, թե տուժողը որտեղ պետք է իր աշխատանքը կատարեր, այդ պատճառով էլ այդ խախտումներն իր կողմից արձանագրվել են, այսինքն խախտման արձանագրման համար ելակետային տվյալն այն է, որ այդ անձին պետք է հանձնարարված լիներ աշխատանքը կատարել հենց վտանգավոր եզրագծի մոտ, ավելացրեց, որ եթե անձը հանձնարարություն է ստացել աշխատելու վտանգավոր գոտում, ապա վերջինս պետք է ապահովվեր նաև համապատասխան անվտանգության ապահովման միջոցներով, որից հետո նոր պետք է այդ անձի կողմից աշխատանք կատարվեր։ Եթե անձին հանձնարարվել է վտանգավոր գոտում աշխատանք կատարել, սակայն այդ անձը չի ապահովվել համապատասխան անվտանգության ապահովման միջոցներով, ապա դա խախտում է համարվում, սակայն լինում են նաև դեպքեր, երբ անձը ապահովվում է համապատասխան անվտանգության ապահովման միջոցներով, սակայն իր իսկ մեղքով է դեպքը տեղի ունենում։ Ի պատասխան այն հարցին, որ ըստ վկաների ցուցմունքների տուժողը եզրային հատվածում աշխատելու հանձնարարություն չի ունեցել, եթե համարենք, որ տուժողը նման հանձնարարություն չի ունեցել և իրավունք էլ չի ունեցել եզրային հատվածում գտնվելու, փորձագետի եզրակացությունը արդյոք կփոխվեր, օրինակ, որ Ավագ Հայրապետյանը որևէ խախտում չի կատարել, որովհետև հրահանգավորել է, որ տուժողը պետք է եզրային գոտիներում չգտնվի, սակայն ինքն է գնացել եզրային գոտի, վկան պատասխանեց, որ ինքը միայն վկաների ցուցմունքներով չի առաջնորդվում, փորձը ցույց է տալիս որևէ մեկը ինքնակամ եզրային հատվածում աշխատանք չի կատարում, բացի այդ էլ սույն դեպքում նման ցուցմունքներ առկա չեն, ըստ ցուցմունքների իրենք տեսել են, որ տուժողն այդ հատվածում աշխատելիս է եղել, ապա ձայն են լսել և տեսել են, որ վերջինս վայր է ընկել։ Եթե իրականում տուժողն ինքն է ասել, որ պետք է այդտեղ աշխատանք կատարի, ապա այդ դեպքում պատասխանատու անձը խախտում թույլ չի տվել, որովհետև վերջինս նման հանձնարարություն չի տվել։ Ինքը ևս բուն դեպքի վայրում իրականացրել է զննություն, տեսնելով դեպքի վայրից լուսանկարներ վկան մատնացույց արեց այն վայրը, որտեղ ընկել է տուժողը։ Ավելացրեց, որ եթե եզրային հատվածում աշխատանք չի կատարվում, ապա պետք չէ անվտանգության միջոց կիրառել, որովհետև ամբողջ բացվածքները փակելու անհրաժեշտություն չկա, այդտեղ աշխատանք է կատարվում, իսկ անվտանգության ապահովման միջոցներ պետք է կիրառել, երբ աշխատանքը պայմանավորված է եզրային գծում որոշակի աշխատանքներ կատարելու հետ։ Նշեց, որ սկզբից տեղադրում են փայտամածերը, այնուհետև կաղապարների տակ տեղադրում են սյուները, բետոնացնում են, սույն դեպքում առաջին, երկրորդ, երրորդ հարկերի ծածկերն առկա են, լուսանկարի մեջ երևում է, որ արդեն չորրորդ հարկի ծածկն են տեղադրում, իսկ պաշտպանիչ ցանկապատ չկա, որովհետև տվյալ հատվածում աշխատանք չի կատարվել, եթե տվյալ հատվածում աշխատանք կատարվի և օրինակ ցանկապատ չլինի, ապա կաշխատեն ամրագոտիով։ Երբ ինքը դեպքից երկու ամիս անց գնացել է դեպքի վայր, արդեն այդտեղ աշխատանքներ չէին կատարվում։ Դեպքի կատարման պահին վերևի հարկերը դեռ կառուցված չեն եղել։ Եթե օրինակ երկրորդ կամ երրորդ հարկում կառուցվում է պաշտպանիչ ցանկապատ, որը հաջորդող աշխատանքների կատարմանը կխանգարի, ապա, երբ այդ հարկի աշխատանքն ավարտվում է, այդ ցանկապատը կարող են քանդել, իսկ եթե ոչ, ապա կարող են այդպես էլ թողնել, սակայն քանի որ շենքերի մատակարարումը այդ բացվածքների միջոցով է կատարվում, ապա ժամանակի ընթացքում այդ ցանկապատները քանդում են։ Նշեց, որ այս ամենը կարգավորող ինչ-որ նորմ գոյություն չունի, իսկ ինչ վերաբերում է ցանկապատներին, ապա դրանք լինում են պաշտպանիչ և ազդանշանային։ Պաշտպանիչ ցանկապատը դա այն ցանկապատն է, որը կիրառվում է վտանգավոր գոտիներում։ Գոյություն ունի նաև ազդանշանային ցանկապատ, որը կիրառվում է պոտենցիալ վտանգավոր գործոններով օժտված գոտիներում, որպես ազդանշանային ցանկապատի օրինակ նշեց, որ երբ վերևի հարկում ինչ-որ աշխատանք են կատարում և ժապավեն են կապում փողոցներում, քանի որ հնարավոր է ինչ-որ բան ներքև ընկնի։ Ինչ վերաբերում է պաշտպանիչ ցանկապատին, ապա այն օժտված է որոշակի հատկանիշներով, մասնավորապես՝ պետք է ունենա 110 սանտիմետր բարձրություն, պետք է 40 կիլոգրամ ծանրությանը դիմադրի, ունենա գետնից 40 մետր հորիզոնական հատվածներ, այս ամենը չի նախատեսվում ԳՈՍՏ-ում։ Հիմնականում ինչ-որ սահմանված ձևաթուղթ առկա չէ, թե յուրաքանչյուր աշխատող ինչ աշխատանքներ պետք է իրականացնի, այլ նշվում է, որ օրինակ տվյալ մարդը բանվոր է, իսկ վերջինիս գործառույթները բանվորական աշխատանքներ կատարելն է, դա արդեն տվյալ աշխատողի ղեկավարն է որոշում, թե կոնկրետ ինչ գործառույթներ պետք է իրականացնի աշխատողը։ Հրահանգավորումը մեծամասամբ կատարվում է բոլորը բանվորների մասով միանգամից, սակայն հնարավոր է, որ օրինակ բետոնագործի մասով առանձին հրահանգավորում իրականացվի, այսինքն սույն փաստական հանգամանքների շրջանակներում կարող ենք որոշել միայն ղեկավարի և այնտեղ աշխատանք իրականացնող անձանց ցուցմունքներով, թե վերջիններիս ինչ աշխատանք է հանձնարարված եղել որ կատարեն, որևէ այլ փաստաթուղթ կամ իրավական նորմ առկա չէ դա որոշելու համար։ Եթե անձը պատշաճ ձևով հրահանգավորվել է, ստացել է համապատասխան անվտանգության ապահովման միջոցներ, սակայն չի կատարել իր հանձնարարությունը, չի ենթարկվել հրահանգավորմանը և վայր է ընկել, ապա այդտեղ պատասխանատու անձը կապ չունի, հետևանքները վրա են հասել այդ տուժողի գործողությունների հետևանքով։ Եթե աշխատանքը վտանգավոր գոտու հատվածում չի կատարվում, ապա այդտեղ կարող են չկիրառվել անվտանգության ապահովման միջոցներ։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Հետազոտվել են նաև.
Դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Ստեփան Սամվելի Խաչատրյանի մասնակցությամբ զննության է ենթարկվել Երևան քաղաքի Ադոնց 2/6 հասցեում գտնվող շինհրապարակի 3-րդ կիսակառույց 2-րդ հարկը և դիմացի երկաթյա ամրանների հատվածը, որի արդյունքում պարզվել է, որ Կարեն Ժորայի Գալստյանն ընկել է մոտ 6 մետր բարձրությունից՝ երկաթյա ամրանների վրա։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 11-20)
Փորձագետի թիվ 23-1472 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ նշված դեպքի անմիջական պատճառ է հանդիսացել Երևան քաղաքի Ադոնցի փողոցի 2/6 հասցեում «Էս Թի Սերվիս» ՍՊԸ-ի կողմից կառուցվող շենքերից՝ նշված ընկերության հետ «Ծառայությունների մատուցման վերաբերյալ» կնքված պայմանագրով «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի կողմից շինարարական աշխատանքներն իրականացնող՝ 3-րդ մասնաշենքի 2-րդ հարկի ծածկի տարածքի պաշտպանիչ ցանկապատով չկահավորված «բաց» վիճակում գտնվող եզրային հատվածում՝ 1/2-ում որպես բանվոր աշխատող Կարեն Գալստյանի՝ կողմից դեպքին նախորդող պահին անվտանգության տեխնիկայի կանոնների խախտումներով կատարած գործողությունները (ըստ տրամադրված թիվ 14197423 քրեական վարույթի նյութերում առկա ելակետային տվյալների՝ 2023 թվականի մայիսի 20-ին ժամը 12։00-ի սահմաններում «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ում՝ որպես բանվոր աշխատող Կարեն Ժորայի Գալստյանն առանց անվտանգության պաշտպանական գոտիով ամրակապված վիճակում՝ Երևան քաղաքի Ադոնցի փողոցի 2/6 հասցեում կառուցվող շենքի 3-րդ մասնաշենքի երկրորդ հարկի ծածկի վրայից՝ պաշտպանիչ ցանկապատով չկահավորված եզրային հատվածից մոտ 75 մետր բարձրությունից վայր է ընկել գետնին դրված՝ երկաթյա ամրանների վրա, ստացել է մարմնական վնասվածքներ տեղափոխվել հիվանդանոց, որտեղ 2023թ.-ի մայիսի 25-ին մահացել է):Դեպքի կայացման պատճառ է հանդիսացել նաև անհատ ձեռնարկատեր Ավագ Հայրապետյանի կողմից՝ դեպքի վայրում՝ որպես մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոնների ազդեցության գոտի՝ դրա սահմանագծերին՝ պաշտպանիչ ցանկապատեր չտեղադրելը, բարձրության վրա /մոտ 7.5 մետր աշխատանքների կատարման ժամանակ տուժող՝ Կարեն Գալստյանին՝ ԱՊՄ-ներով՝ անհատական պաշտպանության միջոցներ, մասնավորապես՝ անվտանգության պաշտպանական գոտիով չապահովելը, ինչպես նաև վերջինիս անվտանգության տեխնիկայի վերաբերյալ ոչ պատշաճ կերպով հրահանգավորելը։ Դեպքի պահին տուժող Կ.Գալստյանի համար՝ փաստացի «Գործատու» հանդիսացող անհատ ձեռնարկատեր՝ Ավագ Հայրապետյանի կողմից՝ խախտվել են ՀՀՇՆ 13-02-2022 «Անվտանգության տեխնիկա շինարարությունում» ՀՀ շինարարական նորմերի 4-րդ՝ «Անվտանգության տեխնիկայի ընդհանուր պահանջներ»-ը գլխի 13-րդ 82-րդ, 83-րդ և 97-րդ կետերի պահանջները: Խախտվել է նաև 14.02.2023թ.-ին 023p.Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի և Կարեն Գալստյանի միջև կնքված թիվ 11-2023 աշխատանքային պայմանագրի 2.3.4. կետի պահանջը խախտումները (տես՝ սույն եզրակացության հետազոտական մասում): Տուժող Կ. Գալստյանի և անհատ ձեռնարկատեր Ավագ Հայրապետյանի կողմից թույլ տված վերը նշված խախտումներն իրենց համակցության մեջ գտնվում են պատճառահետևանքային կապի մեջ տեղի ունեցած սույն դեպքի հետ։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 138-146)
Փորձագետի թիվ 0563 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ Կ.Գալստյանի անվամբ լրացված մեծահասակի հիվանդության պատմագրի տվյալների մահը վրա է հասել 25.05.2023 թ.-ին՝ ժամը 13:00-ին: Կ.Գալստյանի մահը հետևանք է վնասվածքային տրավմատիկ, արյունահոսական/հեմոռագիկ շոկի, որոնք պայմանավորված են գլխուղեղի, կրծքավանդակին ողնաշարի կրծքային հատվածի, զույգ վերին վերջույթների, ձախ ստորին վերջույթի փակ, բութ վնասվածքներով, որոնք էլ գտնվում են է ուղղակի պատճառական կապի մեջ՝ նրա մահվան անմիջական պատճառի հետ: Սույն հետևությունը հիմնավորվում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված՝ աջից գլխի հետին գագաթային շրջանի թվով երկու, արմնկահոդի պատռած վերքերով, կրծքավանդակի հետին մակերեսին թվով երկու, աջից՝ ծնկահոդի, սրունքի վերին երրորդականի, ձախից՝ սրունքի վերին երրորդականի թվով երկու սրունք-թաթային հոդի, ոտնաթաթի շրջանների քերծվածքներով, ձախ ոտնաթաթի արյունազեղումով, գլխի մաշկի ներսային մակերեսի աջ գագաթ-քունքային շրջանների աջ քունքամկանի արյունազեղումներով, ենթաոստայնային սուբարախնոիդալ շրջանների արյունազեղումով՝ ներխուժումով փորոքային համակարգ, ձախ կողմնային փորոքում հեղուկ արյան առկայությունով, ուղեղանյութի արտահայտված այտուցով, կրծոսկրի, կողաճառների աջից՝ 2-3-4-5-6-7-րդ, ձախից՝ 7-8-րդ գծային ձևի, կողոսկրերի բազմաթիվ տարբեր անատոմիական գծերով, զույգ թիակոսկրերի, ձախ երկրորդ մետատարզալ ոսկրի, կրծքային 1-2-3-4-5-6-7-8-րդ ողերի փուշելունների գծային, կրծքային 1-2-րդ ողերի աջ լայնաձիգ ելունների, կրծքային 1-ին, 9-րդ ողերի մարմինների կոտրվածքներ՝ վերջինիս բազմաբեկոր տեղաշարժով դեպի ողնաշարային խողովակ զուգորդված ողնուղեղի սալջարդով, ստորին պարապլեգիայով, զույգ թոքերի ծանր աստիճանի սալջարդով, երկկողմանի հեմոպնևմոթորաքսով, սուր ռեսպիրատոր դիսթրես համախտանիշով, լյարդի պատվածքով զուգորդված որովայնի խոռոչում արյան կուտակումով, որոնք էլ անմիջական պատճառական կապի մեջ են գտնվում նրա մահվան պատճառի հետ: Կ.Գալստյանը կենդանության օրոք տառապել է նաև՝ պառկելհարուկով /պառկելախոց/, հետտրավմատիկ էպիլեպսիայով, երկկողմանի շճաթարախային թոքաբորբով, երիկամային կիստոզ հիվանդությունով, որոնք տվյալ դեպքում մահվան անմիջական պատճառի հետ պատճառահետևանքային կապի մեջ չեն գտնվում։ Հայտնաբերվել են նաև՝ բերանի աջ և ձախ անկյունների քերծվածքներ, աջ ենթաանրակային, ձախ արմնկափոսի շրջանների կետային բնույթի վերքեր, որոնք հետևանք են բժշկական միջամտության (համապատասխանաբար՝ ինտուբացիայի, ներերակային ներարկման և/կամ ներերակային կաթետերիզացիայի): Դատակենսաբանական ուսումնասիրությամբ Կ.Գալստյանի դիակից վերցրած արյան նմուշը պատկանում է արյան առաջին «Օ» խմբին։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 148-155)
16.02.2024 թվականին կատարված զննության արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննության է ենթարկվել Ավագ Հայրապետյանի կողմից ներկայացված աշխատատեղում հրահանգավորում կատարելու մատյանը և «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի ու Կարեն Ժորայի Գալստյանի միջև կնքված աշխատանքային պայմանագիրը, համաձայն որի՝ Կարեն Գալստյանը 14.02.2023 թվականին անցել է առաջնային հրահանգավորում թիվ 3,4,5,7 հրահանգավորման թեմաներով, սակայն զննությամբ պարզ չէ, թե նշված թեմաները որոնք էին: Հրահանգավորումն անցկացրել էր Ա.Հայրապետյանը, որից հետո առկա էին վերջիններիս սոտրագրությունները: Կարեն Գալստյանը 01.04.2023 թվականին Ա.Հայրապետյանի կողմից անցել է կրկնակի հրահանգավորում, իսկ որպես հրահանգավորման թեմա նշված էր' «---»: Առկա էին վերջիններիս ստորագրությունները: Երկու տեղում էլ Կարեն Գալստյանը նշված էր որպես բանվոր: Կ.Գալստյանին հրահանգավորելու 2 դեպքում էլ Ն.Մուսոյանի կողմից ստուգում չէր անցկացվել:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 158-159)
19․09․2024 թվականին արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված և Ավագ Հայրապետյանի կողմից ներկայացված աշխատատեղում հրահանգավորում կատարելու մատյանը։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 182-188)
Դատարանի արձանագրային որոշմամբ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված պաշտպան Շ.Հարությունյանի կողմից ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարություն «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲ ընկերության 06.12.2023 թվականի թիվ ԱՉԱՄ-1765 գրությունը, համաձայն որի՝ «(…)ԳՕՍՏ 12.0.004-2015 «Աշխատանքի անվտանգության ստանդարտների համակարգ. Աշխատանքի անվտանգության ուսուցում. Ընդհանուր դրույթներ» միջպետական ստանդարտը Հայաստանի հանրապետությունում ռուսերեն լեզվով գործողության մեջ է դրվել 2017 թվականի հունվարի 1-ից «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲ ընկերության տնօրենի N 71-Լ առ 08.11.2016թ. հրամանով: Հաշվի առնելով, որ բազմաթիվ քննչական վարույթների շրջանակներում իրականացվող փորձագիտական եզրակացություններում հղում է արվում ԳՕՍՏ 12.0.004-2015 միջպետական ստանդարտի դրույթներին՝ ՀՀ արդարադատության նախարարության կողմից ԳՕՍՏ 12.0.004-2015 ստանդարտը թարգմանվել է հայերեն:
Ստանդարտի հայերեն պաշտոնական թարգմանությունը 2023 թվականի օգոստոսի 1-ից ներառվել է ՀՀ ստանդարտների ազգային ֆոնդում, որի մասին տեղեկատվությունը հասանելի է «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲ ընկերության պաշտոնական կայքէջում՝ www.armstandard.am:
Միաժամանակ տեղեկացնում ենք, որ շինարարության ոլորտի կանոնների և նորմերի (ՍՆԻՊ) ՀՀ-ում գործունեության վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրումը «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ իրավասությունից դուրս է:»:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, քրեական գործի նյութեր)
4.Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները:
-Մեղադրյալ Ավագ Սարգսի Հայրապետյանը հանդիսանում է անհատ ձեռնարկատեր,
-«ԷՍ ԹԻ Սերվիս» ՍՊ ընկերության և «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի միջև 24.06.2020 թվականին կնքվել է ծառայությունների մատուցման վերաբերյալ թիվ 1 պայմանագիրը, ըստ որի՝ «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ն պարտավորվել է իրականացնել բանվորական աշխատանքներ իր աշխատակիցներով,
-«Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի և Կարեն Գալստյանի միջև 14.02.2023 թվականին կնքվել է թիվ 11-2023 աշխատանքային պայմանագիրը, ըստ որի՝ Կ.Գալստյանը նշանակվել է բանվորի հաստիքում և պարտավորվել է կատարել բանվորական աշխատանքներ,
-Ըստ «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի «Աշխատատեղում հրահանգավորման մատյան»-ի Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի կողմից Կ.Գալստյանը 14.02.2023 թվականին առաջնային հրահանգավորվել է թիվ 2.3.4.5.7 հրահանգներով, որի համար ստորագրել է,
-Ըստ «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի «Աշխատատեղում հրահանգավորման մատյան»-ի Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի կողմից Կ.Գալստյանը 01.04.2023 թվականին կրկնակի հրահանգավորվել է թիվ 2.3.4.5.7 հրահանգներով, որի համար ստորագրել է,
-2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ժամը 13:00-ին Կարեն Գալստյանը շինության 3-րդ մասնաշենքի 2-րդ հարկից վայր ընկնելու հետևանքով մահացել է:
-Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի արարքին տրվել է իրավական գնահատական և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
5.Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»:
ՀՀ Սահմանադրության 20-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետության պետական լեզուն հայերենն է:»:
ՀՀ Սահմանադրության 79-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հիմնական իրավունքները և ազատությունները սահմանափակելիս օրենքները պետք է սահմանեն այդ սահմանափակումների հիմքերը և ծավալը, լինեն բավարար չափով որոշակի, որպեսզի այդ իրավունքների և ազատությունների կրողները և հասցեատերերն ի վիճակի լինեն դրսևորելու համապատասխան վարքագիծ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«4. Մեղադրական վերդիկտը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ մեղադրյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատաքննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ մեղադրյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ ապացուցման արդյունքների վրա, հանգում է մեղադրյալի մեղավորության մասին հետևության»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
6. Արդարացման դատավճիռը կայացվում է արդարացման վերդիկտի հիման վրա: Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալի անմեղությունն այն փաստական հանգամանքներով, որոնք դրվել են մեղադրանքի հիմքում:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը:»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…)եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ է պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Անդրադառնալով «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արձանագրել, որ այդպիսիք են.
1)անմեղության կանխավարկածը,
2)վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները:
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետից՝ «4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են»:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման:
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը):
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները: Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը:
Գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) : Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Դատարանը հիմք ընդունելով վերևում մեջբերած ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները, անհրաժեշտ է համարում առավել հանգամանորեն անդրադառնալ «չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու» կանոնի էության պարզաբանմանը:
Դատարանի գնահատմամբ, չփարատված կասկածները հասկացությունը վերաբերում է ինչպես մեղադրանքի ողջ ծավալին, այնպես էլ մեղադրանքի առանձին դրվագներին, մեղքի ձևին, հանցագործությանը անձի մասնակցության աստիճանին և բնույթին, պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին, առանձին վերցրած ապացույցներին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
1) անձը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը.
(…)
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-9-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքները ռեաբիլիտացնող են։
(…):»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի համաձայն՝
1.Շինարարական, լեռնահանքային կամ այլ աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքի պաշտպանության կամ անվտանգության ապահովման` օրենսդրությամբ սահմանված կանոն կամ պահանջ խախտելն այն անձի կողմից, որը, ըստ պայմանագրի կամ ծառայողական դիրքի, պարտավոր էր պահպանել այդ կանոնը կամ պահանջը, եթե դրա հետևանքով մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
(…)
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ կամ այլ ծանր հետևանք՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ չորսից ութ տարի ժամկետով:»:
ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի «ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի հրամանը ՀՀ տարածքում գործող` տեղայնացման ենթակա մի շարք նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթեր հաստատելու և ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի N 82 հրամանն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» 2022 թվականի հունիսի 14-ի N 11-Ն որոշման համաձայն՝
«1. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող՝ տեղայնացման ենթակա մի շարք նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթեր՝ համաձայն հավելվածի:
2. Ուժը կորցրած ճանաչել՝
Հայաստանի Հանրապետության քաղաքաշինության նախարարի 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի «Նորմատիվատեխնիկական ակտերի կանոնակարգման մասին» N 82 հրամանը:
3. Սույն հրամանն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:
(…):»:
ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի «ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի հրամանը ՀՀՇՆ 13-02-2022 «Անվտանգության տեխնիկա շինարարությունում» ՀՀ շինարարական նորմերը հաստատելու և ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի 2022 թվականի հունիսի 14-ի N 11-Ն հրամանում փոփոխություն կատարելու մասին» 2022 թվականի օգոստոսի 26-ի N 21-Ն որոշման համաձայն՝
«1. Հաստատել ՀՀՇՆ 13-02-2022 «Անվտանգության տեխնիկա շինարարությունում» Հայաստանի Հանրապետության շինարարական նորմերը` համաձայն հավելվածի:
2. Ուժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի 2022 թվականի հունիսի 14-ի «Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող՝ տեղայնացման ենթակա մի շարք նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթեր հաստատելու և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքաշինության նախարարի 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի N 82 հրամանն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» N 11-Ն հրամանով հաստատված հավելվածի «ՍՆիՊ III-4-80* «Անվտանգության տեխնիկա շինարարությունում» 100-րդ կետը:
3. Սույն հրամանն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:»
(…):»:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ավագ Սարգսի Հայրապետյանին վերագրվող արարքի քրեական հակաիրավականությունն ապացուցված լինելու հարցին՝ Դատարանը արձանագրում է հետևյալը.
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված չէ Ավագ Սարգսի Հայրապետյանին վերագրվող արարքը վերջինիս կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Մասնավորապես՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական վարույթով Ավագ Հայրապետյանին վերագրված հանցանքի կատարման հիմքում դրված ելակետային ապացույցը հանդիսանում է փորձագետի թիվ 23-1472 եզրակացությունը, համաձայն որի ի թիվս այլնի արձանագրվել է, որ.
- նշված դեպքի անմիջական պատճառ է հանդիսացել Երևան քաղաքի Ադոնցի փողոցի 2/6 հասցեում «Էս Թի Սերվիս» ՍՊԸ-ի կողմից կառուցվող շենքերից՝ նշված ընկերության հետ «Ծառայությունների մատուցման վերաբերյալ» կնքված պայմանագրով «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի կողմից շինարարական աշխատանքներն իրականացնող՝ 3-րդ մասնաշենքի 2-րդ հարկի ծածկի տարածքի պաշտպանիչ ցանկապատով չկահավորված «բաց» վիճակում գտնվող եզրային հատվածում՝ 1/2-ում որպես բանվոր աշխատող Կարեն Գալստյանի կողմից դեպքին նախորդող պահին անվտանգության տեխնիկայի կանոնների խախտումներով կատարած գործողությունները:
- Դեպքի կայացման պատճառ է հանդիսացել նաև անհատ ձեռնարկատեր Ավագ Հայրապետյանի կողմից՝ դեպքի վայրում՝ որպես մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոնների ազդեցության գոտի՝ դրա սահմանագծերին՝ պաշտպանիչ ցանկապատեր չտեղադրելը, բարձրության վրա /մոտ 7.5 մետր աշխատանքների կատարման ժամանակ տուժող՝ Կարեն Գալստյանին՝ ԱՊՄ-ներով՝ անհատական պաշտպանության միջոցներ, մասնավորապես՝ անվտանգության պաշտպանական գոտիով չապահովելը, ինչպես նաև վերջինիս անվտանգության տեխնիկայի վերաբերյալ ոչ պատշաճ կերպով հրահանգավորելը:
- Անհատ ձեռնարկատեր Ա.Հայրապետյանի կողմից խախտվել է ՀՀՇՆ 13-02-2022 «Անվտանգության տեխնիկա շինարարությունում» ՀՀ շինարարական նորմերի 4-րդ՝ «Անվտանգության տեխնիկայի ընդհանուր պահանջներ»-ը գլխի 13-րդ 82-րդ, 83-րդ և 97-րդ կետերի պահանջները: Խախտվել է նաև 14.02.2023թ.-ին 023p.Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի և Կարեն Գալստյանի միջև կնքված թիվ 11-2023 աշխատանքային պայմանագրի 2.3.4. կետի պահանջը խախտումները:
- Տուժող Կ.Գալստյանի և անհատ ձեռնարկատեր Ա․Հայրապետյանի կողմից թույլ տված վերը նշված խախտումներն իրենց համակցության մեջ գտնվում են պատճառահետևանքային կապի մեջ տեղի ունեցած սույն դեպքի հետ:
Դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշման համար հիմք է հանդիսանում մեղադրյալին առաջադրված մեղադրանքի սահմանները, որի համաձայն՝ մեղադրյալին մեղսագրվել է արարք, ըստ որի նա պարտավոր լինելով պահպանել աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման օրենսդրությամբ սահմանված կանոնը՝ շինարարական աշխատանքների կատարման ընթացքում «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի կողմից խախտվել է այդ կանոնը՝ ՀՀՇՆ 13-02-2022 «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» ՀՀ շինարարական նորմերի 4-րդ՝ «Անվտանգության տեխնիկայի ընդհանուր պահանջներ» գլխի 13-րդ, 82-րդ, 83-րդ և 97-րդ կետերի պահանջները, ինչպես նաև 14.02.2023 թվականին 023-Պ. Ավագ Հայրապետյան Ա/Ձ-ի և Կարեն Գալստյանի միջև կնքված թիվ 11-2023 աշխատանքային պայմանագրի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ կետերի պահանջները, այն է՝ Ավագ Հայրապետյանի կողմից դեպքի վայրում՝ որպես մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոնների ազդեցության գոտի, դրա սահմանագծերին պաշտպանիչ ցանկապատեր չեն տեղադրվել, բարձրության վրա (մոտ 7.5 մետր) աշխատանքների կատարման ժամանակ տուժող Կարեն Գալստյանը անհատական պաշտպանության միջոցներով, մասնավորապես՝ անվտանգության պաշտպանական գոտիով չի ապահովվել, ինչպես նաև Կարեն Գալստյանը անվտանգության տեխնիկայի վերաբերյալ ոչ պատշաճ կերպով, այն է' առանց հրահանգավորման բովանդակության լրացման է հրահանգավորվել, որի և Կարեն Գալստյանի կողմից թույլ տրված համակցված խախտումների արդյունքում Կարեն Գալստյանը 2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ժամը 13:00-ին հիշյալ հասցեի շինության 3-րդ մասնաշենքի 2-րդ հարկից վայր ընկնելու հետևանքով մահացել է:
Նախ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հիմնական դատալսումների ընթացքում հաստատվել է հանգամանքն առ այն, որ «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի կողմից կատարվել են համապատասխանաբար առաջնային և կրկնակի հրահանգավորումներ, որպիսի փաստական տվյալը հաստատվել է «Ավագ Հայրապետյան» Ա/Ձ-ի «Աշխատատեղում հրահանգավորման» մատյանում ի թիվս այլոց նաև մահացած տուժող Կ.Գալստյանի ստորագրությամբ։
Դատարանն անդրադառնալով մահացած տուժող Կարեն Գալստյանի կողմից որպես մշտապես գործող արտադրական վտանգավոր գործոնների ազդեցության գոտում, երբ դրա սահմանագծերին պաշտպանիչ ցանկապատեր չեն տեղադրվել, մոտ 7.5 մետր բարձրության վրա աշխատանքներ կատարելու հանգամանքին, արձանագրում է, որ հիմնական դատալսումների ընթացքում հաստատվել է, որ մահացած տուժող Կ.Գալստյանը դեպքի օրը և ժամին շինության եզրային հատվածում գտնվելու լիազորություն և/կամ աշխատանքային անհրաժեշտությամբ պայմանավորված այնտեղ գտնվելու իրավասություն չի ունեցել, և այնտեղ գտնվել է իր սեփական նախաձեռնությամբ: Նշված հանգամանքի մասին է վկայում հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Ա.Հայրապետյանի, վկաներ Ա.Քոչարյանի և Գ․Հարությունյանի ցուցմունքները, մասնավորապես՝
- Մեղադրյալ Ավագ Հայրապետյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքը հանդիսանում է անհատ ձեռնարկատեր, աշխատում է ինը անձի հետ և վերջիններիս առաջին հերթին ամեն առավոտ բացատրում և հրահանգավորում է անվտանգության կանոնները, որպեսզի կրեն անվտանգության ապահովման համար անհրաժեշտ պաշտպանության միջոցներ, որից հետո անցնեն աշխատանքի։ Իր կողմից բոլորը հրահանգավորվել են այն մասին, որ ծայրամասերում աշխատելու ժամանակ պետք է կրեն համապատասխան պաշտպանության միջոցներ, այսինքն՝ եզրային հատվածներում չաշխատեն առանց ամրակապվելու։ Նշեց, որ այդ օրը Կարեն Գալստյանը Արմանի և Գեղամի հետ պետք է իրականացներ պաշտպանիչ ցանկապատման աշխատանքներ, որին պետք է մասնակցեր նաև ինքը։ Կարեն Գալստյանն իր կողմից հրահանգավորվել է, որ ոչ մի դեպքում եզրային հատվածներին չմոտենա, ինքը պետք է կտրեր ամրաձողերը, իսկ Գեղամը և Արմանը, ովքեր եղել են ամրակապված վիճակում, ծայրամասերում պետք է կատարեին պաշտպանիչ ցանկապատման աշխատանքներ։
- Վկա Արման Քոչարյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2023 թվականի մայիսի 20-ին ինքն աշխատանքներ է կատարել շինության երրորդ հարկի վրա, ինքն աշխատել է շենքի մյուս հատվածում, իսկ Կարեն Գալստյանը՝ միջնամասում, համապատասխան ամրագոտիով ամրակապված վիճակում կատարել է անվտանգության ապահովման աշխատանքներ, իսկ Ավագ Հայրապետյանն իրենց է տրամադրել համապատասխան շինարարական նյութերը, որով էլ պետք է իրականացնեին իրենց աշխատանքը, ինչ վերաբերում է Կարեն Գալստյանին, ապա վերջինս պետք է կտրեր ամրաձողերը։ Աշխատանքը կատարելու ժամանակ նկատել է, որ Կարեն Գալստյանը մոտենում է շինության եզրային հատված, սակայն վերջինս այդտեղ որևէ գործ չուներ անելու։ Կարենը մոտենալով շինության եզրային հատվածին՝ վայր է ընկել, ինքը չի հասցրել գոռալ կամ կանչել Կարենին, այլ վերջինիս վայր ընկնելուց հետո արագ վազել է և կանչել Ավագ Հայրապետյանին։ Կարեն Գալստյանը ևս իմացել է, որ դա եզրային հատված է, վերջինս այդտեղ որևէ գործ չի ունեցել անելու, այլ պետք է շենքի մեջտեղում համապատասխան նյութը պատրաստեր, որով էլ իրենք պետք է իրականացնեին իրենց աշխատանքը։ Նշեց, որ քանի որ Կարենը շինության միջնամասում է աշխատել, հետևաբար իրեն ամրագոտի պետք չի եղել, սակայն այդտեղ 5-6 հատ ամրագոտի է եղել, երբ եզրային հատվածում են աշխատում այդ ժամանակ են ամրագոտի կապում։ Եթե միջնամասում են աշխատում, ապա ամրագոտի չեն կապում, եթե գնում են եզրային հատված աշխատելու ամրագոտին կապում են, ապա անվտանգության համար կցում են պարանից։ Ամրաձողի ամրեցման աշխատանքները կատարվել են իր և Գեղամի կողմից, իրենք եղել են ամրակապված վիճակում, այսինքն Ավագ Հայրապետյանի հանձնարարությամբ շինության եզրային հատվածում իրենք են աշխատել, իսկ Կարենն այդտեղ աշխատանք չուներ կատարելու, տեղյակ է, որ նման հանձնարարություն Ավագ Հայրապետյանը Կարենին չի տվել, որ վերջինս որոշակի աշխատանքներ իրականացնի շինության եզրային հատվածներում։ Այն հարցին, թե ինքը որտեղից գիտի, որ Ավագ Հայրապետյանը Կարեն Գալստյանին նման հանձնարարություն չի տվել, վկան պատասխանեց, որ գիտի որովհետև երբ առավոտյան հանձնարարություն են տալիս, ասում են, թե ով ինչ պետք է անի, եթե Ավագ Հայրապետյանն այդտեղ չլիներ, ապա ամրաձողը Կարենի մոտից պետք է բերեր Գեղամը, իսկ եթե նույնիսկ Կարենը բերեր ամրաձողը, ապա պետք է ամրագոտիով ամրակապվեր, որից հետո նոր մոտեցներ ամրաձողը։ Նշեց, որ մինչև շինության եզրային հատված հասնելը ամրագոտի գցելու անհրաժեշտություն չկա, որովհետև վտանգավոր չէ։
- Վկա Գեղամ Հարությունյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2023 թվականի մայիսի 20-ին իրենք շինության համապատասխան ծածկի վրա անվտանգության ապահովման աշխատանքներ են իրականացրել, գտնվել են Կարեն Գալստյանից որոշակի հեռավորության վրա, ով մի փոքր հեռու նստած է եղել։ Հետո ինքը տեսել է, որ վերջինս գնացել է դեպի շենքի եզրային հատված, ինչ-որ բան է վերցրել, կանգնել ու վայր ընկել։ Այդ ժամանակ Կարեն Գալստյանը ամրաձողերն է կտրելիս եղել, որպեսզի իրենք դա տեղադրեն շենքի եզրային հատվածներում։ Ինքը սպասել է, որ Կարեն Գալստյանն ամրաձողը կտրի, որպեսզի տանի շենքի եզրային հատված, սակայն Կարեն Գալստյանը ամրաձողը չի տարել շենքի եզրային հատված։ Այդ ընթացքում ինքն ամրակապված է եղել, որովհետև շենքի եզրային հատվածում է աշխատել, իսկ երբ գնացել է ամրաձողը բերելու ամրագոտին հանել է։ Նշեց, որ տուժողի վայր ընկնելուց մոտ 20 րոպե առաջ Ավագ Հայրապետյանն իջել էր ներքև։ Աշխատանքն իրականացրել են ինքը, Արման Քոչարյանը և Կարեն Գալստյանը։ Մինչև եզրային հատված տուժողը քայլելով է հասել, այսինքն ուղիղ քայլելով դեմ դիմաց, ձեռքին ինչ-որ բան չի նկատել, սակայն կռացել և ինչ-որ բան է վերցրել տուժողը, չի նկատել թե ինչ է վերցրել, որովհետև հեռու է եղել։ Երբ ինքը նկատել է Կարեն Գալստյանին, վերջինս արդեն իր նստած տեղից հասել էր համարյա շենքի եզրային հատված, այդ պահին չի հասկացել թե ինչ է կատարվել։ Եթե ամրակապված չեն, ապա չպետք է եզրային հատվածներ գնան, իսկ եզրային հատված գնալիս պետք է, անպայման, ամրակապված գնալ և սաղավարտը գլխին, իսկ շինության միջնամասում աշխատելիս ամրակապվելու անհրաժեշտություն չկա, սակայն եթե շինության միջնամասում ևս ինչ-որ անվտանգ բան կա, ապա այդ դեպքում ևս պետք է ամրակապել։ Իրենց հրահանգավորումն իրականացրել է Ավագ Հայրապետյանը։
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով վկաներ Ա․Քոչարյանի և Գ․Հարությունյանի ցուցմունքներն ունեն ելակետային նշանակություն նկատի ունենալով, որ Կ.Գալստյանի ընկնելու հանգամանքը հենց իրենք են տեսել: Բացի այդ՝ Ա․Քոչարյանը և Գ․Հարությունյանն են մահացած տուժող Կ․Գալստյանի հետ շինության 3-րդ մասնաշենքի 2-րդ հարկում իրականացրել շինարարական աշխատանքներ։ Վերջիններիս ցուցմունքներով հաստատվում է այն հանգամանքը, որ մահացած տուժող Կ․Գալստյանը դեպքի օրը և ժամին շինության եզրային հատվածում գտնվելու լիազորություն և/կամ աշխատանքային անհրաժեշտությամբ պայմանավորված այնտեղ գտնվելու իրավասություն չի ունեցել, և այնտեղ գտնվել է իր սեփական նախաձեռնությամբ։
Իսկ ինչ վերաբերվում է այն հանգամանքին, որ մահացած տուժող Կ․Գալստյանն անհատական պաշտպանության միջոցներով, մասնավորապես՝ անվտանգության պաշտպանական գոտիով ապահովված չի եղել և չի ամրակապվել, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ հաստատված համարելով, որ մահացած տուժող Կ.Գալստյանը կատարված դեպքի օրը և ժամին շինության եզրային հատվածում գտնվելու լիազորություն և/կամ աշխատանքային անհրաժեշտությամբ պայմանավորված այնտեղ գտնվելու իրավասություն չի ունեցել, վերջինս պետք է աշխատանքներ կատարեր շինության 3-րդ մասնաշենքի 2-րդ հարկի միջնամասում, ուստի և հիմնական դատալսումների ընթացքում հաստատվել է նաև այն հանգամանքը, որ եթե շինության միջնամասում պետք է աշխատանքներ կատարվի, ապա այդտեղ պաշտպանիչ ցանկապատ կառուցելու և/կամ ամրակապված աշխատելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, ընդ որում՝ այդ մասին իր ցուցմունքով հայտնել է նաև փորձագետ Ա․Բադեյանը (ըստ ցուցմունքի՝ եթե շինության միջնամասում պետք է աշխատանք կատարվի, ապա այդտեղ ոչ ցանկապատ է անհրաժեշտ և ոչ էլ ամրագոտի, սույն դեպքում տուժողը եզրային հատվածում աշխատանք կատարելիս ընկել է ներքև, նորից է կրկնում, որ տուժողն իր իսկ գործողության արդյունքում է ընկել ներքև, կարող էր և չընկնել), բացի այդ՝ վկա Ա․Քոչարյանը (ըստ ցուցմունքի՝ շինության միջնամսում աշխատանք կատարելը վտանգավոր չէ, որպեսզի ամրակապված աշխատեն, իսկ որտեղ որ վտանգավոր է ինքն է մարդկանց անվտանգությունը ապահովում, որպեսզի մարդիկ անվտանգ աշխատեն, այսինքն ամրակապված աշխատելու հանգամանքը իրենք կապում են շենքի եզրային հատվածներում աշխատանք կատարելու հետ, իսկ եթե օրինակ անձը շինության միջնամասում է աշխատանք իրականացնում, ապա չի էլ կարող ամրակապված աշխատել, որովհետև դա կխանգարի աշխատանքի կատարմանը, որպես օրինակ նշեց անկյունահղկիչով աշխատելը, որի դեպքում ամրակապված հնարավոր չէ աշխատել), վկա Գ․Հարությունյանը (ըստ ցուցմունքի՝ եթե ամրակապված չեն, ապա չպետք է եզրային հատվածներ գնան, իսկ եզրային հատված գնալիս պետք է անպայման ամրակապված գնալ և սաղավարտը գլխին, իսկ շինության միջնամասում աշխատելիս ամրակապվելու անհրաժեշտություն չկա, սակայն եթե շինության միջնամասում ևս ինչ-որ անվտանգ բան կա, ապա այդ դեպքում ևս պետք է ամրակապել), վկա Հ․Մնացականյանը (ըստ ցուցմունքի՝ ցանկացած աշխատանք կատարելու ժամանակ պետք է ամրակապվել, նոր աշխատանք կատարել, սակայն տեղեր կան որտեղ ամրակապվելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, օրինակ՝ երբ տվյալ հատվածում աշխատանքներն ավարտվել են և այդտեղ ուղղակի քայլում են, այնուհետև նշեց, որ ոչ թե բոլորը պետք է ամրակապվեն աշխատանք կատարելու ժամանակ, այլ միայն եզրային հատվածում աշխատողները, նշեց որ եզրային հատվածից 20 մետր հեռավորության վրա ինքն իմաստ չի տեսնում ամրակապվելու, եթե այդպես լինի, ապա նույնիսկ քայլելու ժամանակ պետք է ամրակապվել)։
Սույն դեպքում Դատարանը հարկ է համարում նաև մանրամասնորեն անդրադառնալ վկա, ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Աշոտ Բադեյանի հիմնական դատալսումների ընթացքում տրված ցուցմունքին, մասնավորապես ի թիվս այլնի Ա․Բադեյանը հայտնել է, որ.
- Ինչպես ինքը նշել է իր եզրակացության հետևություններ բաժնի 1-ին կետում, տվյալ դեպքի անմիջական պատճառը դա տուժողի կողմից կատարված գործողություններն են, որովհետև եթե տուժողն այդտեղ աշխատանք չկատարեր և այն էլ այն պայմաններում, երբ չունի ամրագոտի, չկա պաշտպանիչ ցանկապատ, ապա դեպքը տեղի չէր ունենա, իսկ մնացած խախտումներն այս ամենի հետ գտնվում են պատճառահետևանքային կապի մեջ,
- Նշեց, որ հրահանգավորումն իրականացվել է ոչ պատշաճ ձևով, այսինքն այդ հրահանգավորումը չի կատարվել այնպես, ինչպես նշված է ԳՈՍՏ-ում՝ աշխատանքի անվտանգության ուսուցման կազմակերպությունը միջպետական ստանդարտի պահանջներով, այսինքն նշված է մատյան, որի մեջ առկա է մեկից վեց համարակալում հրահանգների ձևով և առկա են ստորագրություններ, որոնցից պարզ չէ, թե ինչ թեմայով է հրահանգավորում իրականացվել, ինչի մասին են աշխատակիցները հրահանգավորվել, արդյոք հրահանգավորվածը լիարժեք տիրապետել է հրահանգավորման բովանդակությանը, այսինքն այստեղ առկա է ԳՈՍՏԻ պահանջների խախտում։ Ինքը չի ասում, թե աշխատակիցները չեն հրահանգավորվել, սակայն հրահանգավորումը եղել է ոչ պատշաճ, նախ ընդհանրապես բացակայում է ներածական հրահանգավորումը, իսկ ցանկացած աշխատող պետք է անցնի ներածական հրահանգավորում, հետո առաջնահերթ հրահանգավորում, որից հետո նոր աշխատողը պետք է անցնի աշխատանքի։ Այս դեպքում չկա ներածական հրահանգավորում, չկա դրա վերաբերյալ համապատասխան մատյան, իսկ առաջնային հրահանգավորման մեջ միայն թվեր են նշված, որից պարզ չէ թե ինչի վերաբերյալ են աշխատակիցները հրահանգավորվել և, հետևաբար դա պատշաճ հրահանգավորում չի կարող համարվել։ Իր կողմից նշվածը առկա է նաև պատշաճ ձևով հայերեն թարգմանված տարբերակով։ Դեպքի ժամանակ ԳՈՍՏ-ը թարգմանված չի եղել, սակայն թարգմանությունը կատարվել է տառացի և նույնանման, սակայն անձի հասանելիության առումով թարգմանված չի եղել։ Իրենք եզրակացության մեջ չեն նշել ոչ պատշաճ հրահանգավորման վերաբերյալ, այսինքն՝ ընդունել են, որ դա անձին հասանելի չի եղել, հետևաբար չէր կարող հրահանգավորել, այսինքն իրենք մեկնաբանել են որ հրահանգավորումը պատշաճ է, քանի որ այդ փաստաթուղթը թարգմանված տարբերակով անձին հասանելի չի եղել, դա դեպքից հետո, մասնավորապես՝ 2023 թվականի օգոստոսի 1-ից է հասանելի դարձել հայերեն թարգմանված տարբերակով, թեև ինքը եզրակացությունը գրել է նոյեմբերին, սակայն քանի որ դեպքը 2023 թվականի մայիսին է տեղի ունեցել, ինքը հայերեն թարգմանված ԳՈՍՏ-ը չի մեջբերել իր եզրակացության մեջ, այսինքն այդ մասով ինքը խախտում չի արձանագրել,
- Այն հարցին, թե պատկերացնենք, որ անձը երրորդ հարկում պետք է որոշակի աշխատանքներ կատարի, որտեղ չկան պաշտպանիչ ցանկապատներ, անձը ունի առաջնային պարտավորություն տարածքը ցանկապատելու, վկան պատասխանեց, որ հնարավոր է այդտեղ հնարավոր չլինի ցանկապատման աշխատանք կատարել, քանի որ ամբարձիչ կռունկով աշխատելու համար անհրաժեշտ նյութեր են տեղափոխում, տվյալ պարագայում պետք է այդ անձնավորությանը տրամադրել ամրագոտի, իսկ եթե շինության միջնամասում պետք է աշխատանք կատարվի, ապա այդտեղ ոչ ցանկապատ է անհրաժեշտ և ոչ էլ ամրագոտի, սույն դեպքում տուժողը եզրային հատվածում աշխատանք կատարելիս ընկել է ներքև, նորից է կրկնում, որ տուժողն իր իսկ գործողության արդյունքում է ընկել ներքև, կարող էր և չընկնել։
- Հրահանգավորումը մեծամասամբ կատարվում է բոլորը բանվորների մասով միանգամից, սակայն հնարավոր է, որ օրինակ բետոնագործի մասով առանձին հրահանգավորում իրականացվի, այսինքն սույն փաստական հանգամանքների շրջանակներում կարող ենք որոշել միայն ղեկավարի և այնտեղ աշխատանք իրականացնող անձանց ցուցմունքներով, թե վերջիններիս ինչ աշխատանք է հանձնարարված եղել որ կատարեն, որևէ այլ փաստաթուղթ կամ իրավական նորմ առկա չէ դա որոշելու համար։ Եթե անձը պատշաճ ձևով հրահանգավորվել է, ստացել է համապատասխան անվտանգության ապահովման միջոցներ, սակայն չի կատարել իր հանձնարարությունը, չի ենթարկվել հրահանգավորմանը և վայր է ընկել, ապա այդտեղ պատասխանատու անձը կապ չունի, հետևանքները վրա են հասել այդ տուժողի գործողությունների հետևանքով։ Եթե աշխատանքը վտանգավոր գոտու հատվածում չի կատարվում, ապա այդտեղ կարող են չկիրառվել անվտանգության ապահովման միջոցներ։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ փորձագետ Ա․Բադեյանը թիվ 23-1472 փորձագիտական եզրակացության մեջ չի նշել Ա․Հայրապետյանի կողմից ոչ պատշաճ հրահանգավորման վերաբերյալ, այսինքն՝ մեկնաբանել է, որ հրահանգավորումը Ա․Հայրապետյանի կողմից պատշաճ է իրականացվել և այդ մասով խախտում չի արձանագրվել։ Բացի այդ Դատարանն արձանագրում է, որ մահացած տուժող Կ․Գալստյանն իր աշխատանքը շինության վտանգավոր գոտու հատվածում չի կատարել, հայտնի չէ, թե վերջինս ինչ պատճառով է մոտեցել շինության եզրային հատված, իսկ համաձայն փորձագետ Ա․Բադեյանի ցուցմունքի՝ եթե աշխատանքը վտանգավոր գոտու հատվածում չի կատարվում, ապա այդտեղ կարող են չկիրառվել անվտանգության ապահովման միջոցներ։
Դատարանն արձանագրում է, որ մահացած տուժող Կ․Գալստյանը պատշաճ ձևով հրահանգավորվել է, վերջինս պետք է աշխատեր շինության 3-րդ մասնաշենքի 2-րդ հարկի միջնամասում, չպետք է մոտենար շինության եզրային և/կամ վտանգավոր գոտու հատվածին, քանի որ շինության եզրային հատվածում գտնվելու լիազորություն և/կամ աշխատանքային անհրաժեշտությամբ պայմանավորված այնտեղ գտնվելու իրավասություն չի ունեցել, սակայն չի կատարել իր հանձնարարությունը և այնտեղ գտնվել է իր սեփական նախաձեռնությամբ, որի արդյունքում էլ շինության եզրային հատվածից վայր է ընկել և մահացել։
Իսկ ինչ վերաբերվում է այն հանգամանքին, որ մեղադրյալ Ա․Հայրապետյանի կողմից Կ․Գալստյանը անվտանգության տեխնիկայի վերաբերյալ ոչ պատշաճ կերպով, այն է՝ առանց հրահանգավորման բովանդակության լրացման է հրահանգավորվել, ապա նշվածի համատեքստում Դատարանն արձանագրում է․
ՀՀ Սահմանադրական դատարանը 2019 թվականի նոյեմբերի 15-ի թիվ ՍԴՈ-1488 որոշմամբ արձանագրել է. «(…)1) « .… օրենքը պետք է համապատասխանի նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մի շարք վճիռներում արտահայտված այն իրավական դիրքորոշմանը, համաձայն որի՝ որևէ իրավական նորմ չի կարող համարվել «օրենք», եթե այն չի համապատասխանում իրավական որոշակիության (res judicata) սկզբունքին, այսինքն՝ ձևակերպված չէ բավարար աստիճանի հստակությամբ, որը թույլ տա քաղաքացուն դրա հետ համատեղելու իր վարքագիծը» (ՍԴՈ-630),
2) «Իրավական պետության սկզբունքը, ի թիվս այլնի, պահանջում է նաև իրավական օրենքի առկայություն։ Վերջինս պետք է լինի բավականաչափ մատչելի՝ իրավունքի սուբյեկտները պետք է համապատասխան հանգամանքներում հնարավորություն ունենան կողմնորոշվելու, թե տվյալ դեպքում ինչ իրավական նորմեր են կիրառվում։ Նորմը չի կարող համարվել «օրենք», եթե այն ձևակերպված չէ բավարար ճշգրտությամբ, որը թույլ կտա իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց դրան համապատասխանեցնել իրենց վարքագիծը. նրանք պետք է հնարավորություն ունենան կանխատեսել այն հետևանքները, որոնք կարող է առաջացնել տվյալ գործողությունը։
Օրենքի կանխատեսելիությունը գնահատելու համար կարևոր գործոն է նաև տվյալ հարաբերությունները կանոնակարգող տարբեր կարգավորումների միջև հակասությունների առկայության կամ բացակայության հանգամանքը» (ՍԴՈ-753),
(…)4) «Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ իրավական պետությունում, իրավունքի գերակայության սկզբունքի որդեգրման շրջանակներում, օրենքում ամրագրված իրավակարգավորումները պետք է անձի համար կանխատեսելի դարձնեն իր իրավաչափ սպասելիքները։ Իրավակարգավորումների և իրավակիրառ պրակտիկայի հիմքում պետք է դրվի այն հիմնարար մոտեցումը, որ օրինական ակնկալիքների իրավունքի պաշտպանության սկզբունքը հանդիսանում է իրավական պետության ու իրավունքի գերակայության երաշխավորման անբաժանելի տարրերից մեկը» (ՍԴՈ-1148),
5) «ՀՀ Սահմանադրության 1-ին հոդվածով ամրագրված իրավական պետության կարևորագույն հատկանիշներից է իրավունքի գերակայությունը, որի ապահովման գլխավոր պահանջներից են իրավական որոշակիության սկզբունքը, իրավահարաբերությունների կարգավորումը բացառապես այնպիսի օրենքներով, որոնք համապատասխանում են որակական որոշակի հատկանիշների` հստակ են, կանխատեսելի, մատչելի» (ՍԴՈ-1270),
6) «Մի շարք այլ որոշումների (ՍԴՈ-630, ՍԴՈ-1142) համատեքստում, անդրադառնալով իրավական որոշակիության սկզբունքին, Սահմանադրական դատարանը գտել է, որ այն անհրաժեշտ է, որպեսզի համապատասխան հարաբերությունների մասնակիցները ողջամիտ սահմաններում ի վիճակի լինեն կանխատեսել իրենց վարքագծի հետևանքները և վստահ լինեն ինչպես իրենց պաշտոնապես ճանաչված կարգավիճակի անփոփոխելիության, այնպես էլ ձեռք բերված իրավունքների և պարտավորությունների հարցում» (ՍԴՈ-1439),
7) Սահմանադրության 79-րդ հոդվածի համաձայն` հիմնական իրավունքները և ազատությունները սահմանափակելիս օրենքները պետք է սահմանեն այդ սահմանափակումների հիմքերը և ծավալը, լինեն բավարար չափով որոշակի, որպեսզի այդ իրավունքների և ազատությունների կրողները և հասցեատերերն ի վիճակի լինեն դրսևորելու համապատասխան վարքագիծ:
Իրավական որոշակիության սկզբունքի վերաբերյալ դիրքորոշումներն ամրագրված են Սահմանադրական դատարանի մի շարք, մասնավորապես, ՍԴՈ-630, ՍԴՈ-753, ՍԴՈ-1270 որոշումներում, որոնցից բխում է, որ Սահմանադրական դատարանն իրավական որոշակիության սկզբունքը դիտարկում է որպես Սահմանադրության 1-ին հոդվածով ամրագրված՝ իրավական պետության և, հատկապես, վերջինիս կարևորագույն հատկանիշներից` իրավունքի գերակայության գլխավոր պահանջներից մեկը, և հիշյալ սահմանադրաիրավական սկզբունքի գործողությունը տարածվում է բոլոր օրենքների վրա` անկախ այն հանգամանքից, թե վերջիններս ունեն հիմնական իրավունք սահմանափակող, թե հիմնական իրավունքի իրացումը կարգավորող բնույթ (ՍԴՈ-1357):
Անդրադառնալով իրավական որոշակիության սկզբունքին` Սահմանադրական դատարանն իր որոշումներում արտահայտել է իրավական դիրքորոշումներ առ այն, որ, մասնավորապես, որևէ իրավական նորմ չի կարող համարվել «օրենք», եթե ձևակերպված չէ բավարար աստիճանի հստակությամբ, որը թույլ տա քաղաքացուն դրա հետ համատեղելու իր վարքագիծը (ՍԴՈ-630), վերջինս պետք է լինի բավականաչափ մատչելի՝ իրավունքի սուբյեկտները պետք է համապատասխան հանգամանքներում հնարավորություն ունենան կողմնորոշվելու՝ թե տվյալ դեպքում ինչ իրավական նորմեր են կիրառվում (ՍԴՈ-753), օրենսդրության մեջ օգտագործվող հասկացությունները պետք է լինեն հստակ, որոշակի և չհանգեցնեն տարաբնույթ մեկնաբանությունների կամ շփոթության (ՍԴՈ-1176, ՍԴՈ-1449),
8) « .… Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ իրավական որոշակիության սկզբունքը ենթադրում է ինչպես հնարավորինս հստակ իրավակարգավորման առկայություն, այնպես էլ դրա կանխատեսելիության ապահովում: Մասնավորապես, իրավակարգավորման ձևակերպումը պետք է հնարավորություն տա անձին ոչ միայն դրան համապատասխան ձևավորելու իր վարքագիծը, այլև կանխատեսելու, թե ինչպիսի՞ն կարող են լինել հանրային իշխանության գործողությունները, և ի՞նչ հետևանքներ կառաջանան տվյալ իրավակարգավորման կիրառման արդյունքում:
.… Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ օրենքի որոշակիության պահանջ նախատեսելով հանդերձ՝ հնարավոր չէ բոլոր հարցերի կարգավորումը նախատեսել բացառապես օրենքով, այդ պատճառով այս հարցում կարևորվում է հատկապես դատական ատյանների կողմից օրենքի հստակ մեկնաբանությունը:
Սահմանադրական դատարանը վերահաստատում է իր՝ 03.05.2016թ. ՍԴՈ-1270 որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ՝ «Նույնիսկ իրավական նորմի առավելագույն հստակությամբ ձևակերպման դեպքում դատական մեկնաբանությունը չի բացառվում: Իրավադրույթների պարզաբանման և փոփոխվող հանգամանքներին` զարգացող հասարակական հարաբերություններին դրանց համապատասխանեցման անհրաժեշտությունը միշտ էլ առկա է: Հետևաբար, օրենսդրական կարգավորման որոշակիությունը և ճշգրտությունը չեն կարող բացարձականացվել՝ նույնիսկ ոչ բավարար հստակությունը կարող է լրացվել դատարանի մեկնաբանություններով»: Վերոգրյալը հաստատվում է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումներով, մասնավորապես, Բուսույոկն ընդդեմ Մոլդովայի (Case of Busuioc v. Moldova, application no. 61513/00, 21/12/2004) վճռում դատարանը գտել է. «...որ թեև օրենքում որոշակիությունը մեծապես ցանկալի է, սակայն դա կարող է հանգեցնել չափազանց կոշտության, և օրենքը պետք է կարողանա հարմարվել փոփոխվող հանգամանքներին։ Հետևաբար, շատ օրենքներ անխուսափելիորեն ձևակերպվում են այնպիսի հասկացություններով, որոնք քիչ թե շատ անորոշ են, և որոնց մեկնաբանությունը և կիրառումը պրակտիկայի խնդիր է» (ՍԴՈ-1452, ընդգծումը՝ Սահմանադրական դատարանի),
9) «Սահմանադրական դատարանն իր՝ 2015 թվականի հունիսի 9-ի ՍԴՈ-1213 որոշմամբ հայտնել է, որ «....իրավունքի գերակայության սկզբունքի որդեգրման շրջանակներում օրենքում ամրագրված իրավակարգավորումները պետք է անձի համար կանխատեսելի դարձնեն իր իրավաչափ ակնկալիքները։ Բացի դրանից, իրավական որոշակիության սկզբունքը, լինելով իրավական պետության հիմնարար սկզբունքներից մեկը, ենթադրում է նաև, որ իրավահարաբերությունների բոլոր սուբյեկտների, այդ թվում՝ իշխանության կրողի գործողությունները պետք է լինեն կանխատեսելի ու իրավաչափ» (ՍԴՈ-1475):
Վերահաստատելով և զարգացնելով իր իրավական դիրքորոշումները` Սահմանադրական դատարանը գտնում է.
1) իրավական որոշակիությունը նաև իրավական անվտանգության կարևոր բաղադրիչ է, որով, ի թիվս այլնի, ապահովվում է նաև վստահությունը հանրային իշխանության և նրա հաստատությունների նկատմամբ,
2) իրավական պետությունում բացառապես որոշակի` կանխատեսելի, հստակ և բոլորի համար մատչելի օրենսդրական կարգավորումների միջոցով պետք է երաշխավորվի առկա իրավակարգի հետագա գոյության նկատմամբ վստահության պաշտպանությունը,
3) որոշակիության սկզբունքն իր արտացոլումն է ստացել ոչ միայն Սահմանադրության 79-րդ հոդվածում` որպես հիմնական իրավունքների և ազատությունների սահմանափակող օրենքներին ներկայացվող բովանդակային պահանջ, այլև՝ որպես օրինականության սկզբունքի հիմնարար բաղադրիչ, ըստ որի` ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտեր ընդունելուն լիազորող նորմերը պետք է համապատասխանեն իրավական որոշակիության պահանջներին (Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի երկրորդ նախադասություն)(…):»:
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ենթադրյալ արարքը կատարելու հանգամանքը ապացուցող փորձագետի թիվ 23-1472 եզրակացությանը, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրելու, որ փորձագետն եզրակացություն տալիս որպես նորմատիվ ակտեր և մասնագիտական գրականություն օգտագործել է՝
-ՀՀՇՆ 13-02-2022՝ «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» ՀՀ շինարարական նորմերը՝ համաձայն հավելվածի (Հաստատված ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի 2022 թվականի օգոստոսի 26-ի թիվ 21-Ն հրամանով)։
-ՀՀ Աշխատանքային օրենսգիրք (Ընդունված է 2004թ. Նոյեմբերի 9-ին, լրացումներով և փոփոխություններով 2022թ. դեկտեմբերի 07-ին):
-ԳՕՍՏ 12.0.004-2015՝ Աշխատանքի անվտանգության ստանդարտների համակարգ. «Աշխատանքի անվտանգության ուսուցում». Ընդհանուր դրույթներ», (ԳՕՍՏ 12.0.004-90-ի փոխարեն), /ГОСТ-12.0.004-2015՝ Система стандартов безопасности труда. «Организация обучения безопасности труда». Межгосударственный стандарт (ВЗАМЕН ГОСТ-12.0.004-90)/:
Հիմնական դատալսումների ընթացքում վկա, ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Աշոտ Բադեյանը ցուցմունք տալիս հայտնել է, որ փորձագիտական եզրակացության օգտագործված գրականության ցանկում առկա է ՀՀՇՆ 21Ն 26.08.2022 թվականի որոշումը, որն իրեն հայտնի է դարձել իր թարգմանվելուց մի քանի ամիս հետո, այսինքն 21.08.2022 թվականի նորմատիվ ակտը քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի Ն հրամանով գործողության մեջ է դրվել սեպտեմբերի կեսերին, իսկ երբ 02.11.2023 թվականին գրվել է փորձաքննությունը, ինչպես նաև դեպքը, որը տեղի է ունեցել 20.05.2023 թվականին, արդեն այդ ակտն իրենց մոտ եղել է և իրենք դա են կիրառել, իսկ այն թե իրենց ինչու է այդ ակտը մի քանի ամիս հետո հայտնի դարձել նշեց, որ իրենք տեղյակ չեն եղել և առաջնորդվել են նախկին «ՍՆիՊ III-4-80* «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» ռուսերեն ՍՆԻՊ-ով, սակայն այդ երկուսը բովանդակային առումով ինչ-որ փոփոխության չեն ենթարկվել, ուղղակի կատարվել է թարգմանություն, ուստի կիրառվել է այդ շինարարական նորմը։ ՀՀՇՆ 21Ն շինարարական նորմը ավելի ընդգրկուն է դարձել, քան ռուսերենը: Ի թիվս այլնի հայտնել է նաև, որ դեպքի ժամանակ ԳՈՍՏ-ը թարգմանված չի եղել, սակայն թարգմանությունը կատարվել է տառացի և նույնանման, սակայն անձի հասանելիության առումով թարգմանված չի եղել։ Իրենք եզրակացության մեջ չեն նշել ոչ պատշաճ հրահանգավորման վերաբերյալ, այսինքն՝ ընդունել են, որ դա անձին հասանելի չի եղել, հետևաբար չէր կարող հրահանգավորել, այսինքն իրենք մեկնաբանել են որ հրահանգավորումը պատշաճ է, քանի որ այդ փաստաթուղթը թարգմանված տարբերակով անձին հասանելի չի եղել, դա դեպքից հետո, մասնավորապես՝ 2023 թվականի օգոստոսի 1-ից է հասանելի դարձել հայերեն թարգմանված տարբերակով, թեև ինքը եզրակացությունը գրել է նոյեմբերին, սակայն քանի որ դեպքը 2023 թվականի մայիսին է տեղի ունեցել, ինքը հայերեն թարգմանված ԳՈՍՏ-ը չի մեջբերել իր եզրակացության մեջ, այսինքն այդ մասով ինքը խախտում չի արձանագրել։
Վերոնշյալ հանգամանքների համատեքստում՝ Դատարանն արձանագրում է, որ փորձագետի կողմից տրամադրված եզրակացության համար հիմք է հանդիսացել վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից տրված ելակետային տվյալները և օգտագործված գրականությունը, որոնց մեջ ի թիվս այլնի առկա է եղել ԳՕՍՏ 12.0.004-2015՝ Աշխատանքի անվտանգության ստանդարտների համակարգ. «Աշխատանքի անվտանգության ուսուցում». Ընդհանուր դրույթներ»,-ը, որը դեպքի կատարման պահին՝ 2023 թվականի մայիսի 20-ին պատշաճ թարգմանված չի եղել:
Դատարանն արձանագրում է, որ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարություն «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲ ընկերության 06.12.2023 թվականի թիվ ԱՉԱՄ-1765 գրությամբ հաստատվում է, որ ԳՕՍՏ 12.0.004-2015 միջպետական ստանդարտի դրույթների պաշտոնական թարգմանությունը միայն 2023 թվականի օգոստոսի 01-ից է ներառվել ՀՀ ստանդարտների ազգային ֆոնդում:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը Դատարանն արձանագրում է, որ թեև թիվ 23-1472 եզրակացությունը տալու պահին ԳՕՍՏ 12.0.004-2015 միջպետական ստանդարտի դրույթների պաշտոնական թարգմանությունն առկա է եղել, սակայն համաձայն ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարություն «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲ ընկերության 06.12.2023 թվականի թիվ ԱՉԱՄ-1765 գրության՝ ԳՕՍՏ 12.0.004-2015 միջպետական ստանդարտի դրույթների պաշտոնական թարգմանությունը միայն 2023 թվականի օգոստոսի 01-ից է ներառվել ՀՀ ստանդարտների ազգային ֆոնդում, այսինքն դեպքի կատարման պահին՝ 2023 թվականի մայիսի 20-ի դրությամբ պաշտոնական թարգմանություն առկա չի եղել, հետևաբար Դատարանն արձանագրում է, որ Ավագ Հայրապետյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել և ի թիվս այլնի մեղսագրվել է նաև ոչ պատշաճ հրահանգավորում իրականացնելու՝ այսինքն այնպիսի իրավական ակտի պահանջները խախտելու հանգամանք, որպիսի իրավական ակտը մեղսագրվող արարքը կատարելու օրվա դրությամբ պատշաճ թարգմանված չի եղել:
Ընդհանրացնելով վերոգրյալը Դատարանն արձանագրում է, որ սույն դատավճռի երրորդ բաժնում թվարկված ապացույցների համակցությամբ չի հիմնավորվում Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը։
Վերը նշվածը հաշվի առնելով՝ Դատարանը գտնում է, որ 2025 թվականի դեկտեմբերի 01-ին կայացված արդարացման վերդիկտի հիման վրա պետք է Ավագ Սարգսի Հայրապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասով արդարացնել՝ ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված հիմքով։
Ավագ Սարգսի Հայրապետյանին վերագրվող արարքը իր կողմից չկատարելու պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նշված հարցերին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում:
Այսպիսով` Դատարանը գտնում է, որ Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի ռեաբիլիտացիայի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում արդարացված մեղադրյալ Ա.Հայրապետյանը և իր պաշտպանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 164-րդ հոդվածով նախատեսված որևէ պահանջ չեն ներկայացրել:
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-14-րդ և 16-րդ կետերով նշված հարցերին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը սույն քրեական գործով բացակայում է:
Նկատի ունենալով, որ վերը նշված հիմնավորումներով պետք է ճանաչվի և հռչակվի Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի անմեղությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու իրավաչափության պայմանները վերանում են, հետևաբար` նրա նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը պետք է վերացնել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը`
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Ավագ Սարգսի Հայրապետյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ներկայացված մեղադրանքի հիմքում դրված փաստական հանգամանքներով արդարացնել՝ ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված հիմքով։
Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի ռեաբիլիտացիայի հարցը համարել լուծված:
Ավագ Սարգսի Հայրապետյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը՝ վերացնել:
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ՏԻԳՐԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆ