Գործ թիվ ԵԷԴ/0045/01/11
2011թ

ՈՐՈՇՈՒՄ
ԱՆՁԻՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԵՎ ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԵՎ ՆՐԱ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ ՀԱՐԿԱԴՐԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը հետևյալ կազմով.

Նախագահող դատավոր Վլադիմիր Գրիգորյան
Քարտուղար Արմինե Արղամանյան
Մասնակցությամբ`
Մեղադրող Արիստակես Բարսեղյան
Ամբաստանյալ Շուրա Մկրտչյան
Ամբաստանյալի օրինական
ներկայացուցիչ՝ Սուսաննա Մուշադյան
Ամբաստանյալի պաշտպան Տիգրան Գրիգորյան
Տուժող Տիգրան Ստեփանյան


2011թ-ի հոկտեմբերի 06-ին դատարանում.
Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Շուրա Ալեքսանի Մկրտչյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով.

ՊԱՐԶԵՑ

28.10.2010թ. Երևանի Վարդաշեն թաղամասի 6-րդ փողոցի 59 տան բնակիչ Տիգրան Ստեփանյանը հայտարարություն է տվել ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժին իր 80-ամյա հարևանուհի Շուրա Մկրտչյանի կողմից հերթական անգամ իրեն և իր ընտանիքի անդամներին հայհոյելու և իրենց հանգիստը խանգարելու մասին, ներկայացնելով Շուրա Մկրտչյանի հայհոյանքների ձայնագրառումը, որն ինքն իրականացրել է իր բջջային հեռախոսով` նախապես հայտնելով Շուրա Մկրտչյանին, որ ինքը նրան ձայնագրում է։
Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության 12.11.2010թ. գրավոր ցուցումով 17.12.2010թ. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Էրեբունու քննչական բաժնի քննիչ Հ. Ոսկանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 12148810 քրեական գործը և նախաքննություն է կատարվել։
11.02.2011թ. Շուրա Մկրտչյանին /ծնվ. 01.01.1932թ., կենսաթոշակառու, բնակ. Երևան, Վարդաշեն 6-րդ փող. 59 տանը/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով քննիչ Հ. Ոսկանյանի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2010թ. հոկտեմբերի 28-ին ժամը 09։00-ի սահմաններում Վարդաշեն 6-րդ փողոցի թիվ 59 տան բակում դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով` զուգորդված անձի և նրա ընտանիքի նկատմամբ սեռական բնույթի խուլիգանական հայհոյանքներ տալով, այն է` 2010թ. հոկտեմբերի 28-ին ժամը 09։00-ի սահմաններում Շուրա Ալեքսանի Մկրտչյանը դուրս է եկել Վարդաշեն 6-րդ փողոցի թիվ 59 տան բակ և առանց որևէ պատճառի որոշակի դադարներով սկսել է շուրջ 2 ժամ տևողությամբ սեռական բնույթի հայհոյանքներ տալ հարևանությամբ բնակվող Տիգրան Ստեփանյանի և նրա ընտանիքի անդամների հասցեին։ Տիգրան Ստեփանյանը, նախատելով, նրան զգուշացրել է, որ կդիմի ոստիկանություն, սակայն Շուրա Մկրտչյանը, շարունակելով դրսևորել նույն խուլիգանական վարքագիծը, հայհոյանքներ է տվել Տիգրան Ստեփանյանի և նրա ընտանիքի հասցեին` արհամարհելով հարակից տարածքում բնակվող հարևաններին և խանգարելով նրանց անդորրը։
Մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին։
Նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել են տուժող Տիգրան Ստեփանյանը և նրա ընտանիքի անդամները, հարևանները։
Քննությամբ հիմնավորվել է, որ Շուրա Մկրտչյանը տարիներ շարունակ իր հարևանության շրջանում հայտնի է որպես անհաշտ, գռեհիկ և կոնֆլիկտային անձնավորություն, հարևանները աշխատել են խուսափել ինչպես նրա, այնպես էլ` նրա աղջիկների հետ հնարավոր շփումներից։
Ամբաստանյալ Շուրա Մկրտչյանի թոռը երկրորդ անգամ դատապարտվել է գողություն կատարելու համար։ Իր «անմեղ» թոռանը բռնել տալու, ոստիկանությանը «գործ տալու» մեջ Շուրա Մկրտչյանը մեղադրել է իր անմիջական հարևան, տուժող Տիգրան Ստեփանյանին /ով նախկինում տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել ՀՀ պաշտպանության նախարարության և ՀՀ ոստիկանության համակարգերում/ և նրա ընտանիքի անդամներին, տարիներ շարունակ նրանց նկատմամբ դրսևորել է անհարգալից և ագրեսիվ վարքագիծ, առիթը բաց չի թողել վիրավորելու նրանց արժանապատվությունն ու անձը, յուրաքանչյուր անգամ մի քանի ժամ տևողությամբ բարձրաձայն անեծքներ և սեռական բնույթի խուլիգանական հայհոյանքներ է տվել նրանց հասցեին, իր պրովոկացիոն գործողություններով տուժողին և նրա ընտանիքի անդամներին ցանկացել է դրդել իր նկատմամբ կատարել որևէ նախահարձակ գործողություն։
Տուժող Տիգրան Ստեփանյանն իր ցուցմունքներում հայտնել է, որ Շուրա Մկրտչյանն ու նրա աղջիկ Սուսաննան /որը իր ունեցած ինֆորմացիայով հոգեկան հիվանդ է/ հետևել են իր և իր ընտանիքի անդամների յուրաքանչյուր քայլին, կպչուն կերպով հետաքրքրվել են իրենց ապրելակերպով ու զբաղմունքով, հետաքրքրվել են, թե իրենց տուն ովքե՞ր են գալիս, շրջապատում զրպարտչական լուրեր են տարածել իր կնոջ և աղջկա բարոյական նկարագրի վերաբերյալ։ Շուրա Մկրտչյանը մշտապես խուլիգան տղամարդուն բնորոշ սեռական բնույթի դարձվածքներով հայհոյանքներ ու արտահայտություններ է կատարել իրենց նկատմամբ, հայտնելով, թե իբր, ինքն ու իր ընտանիքի անդամները տիրանում են նրան հասանելիք թոշակին ու նպաստին, գողացել են նրա հանգուցյալ ամուսնու փաստաթղթերը, գողանում են իր լույսը, ջուրը և այլն։
Տուժող Տիգրան Ստեփանյանը իր ցուցմունքներում համոզմունք է հայտնել, որ Շուրա Մկրտչյանը տառապում է «շիզոֆրենիա» հոգեկան հիվանդությամբ։
Շուրա Մկրտչյանի տարօրինակ վարքագծի ու հոգեկան լիարժեքության կասկածների մասին ցուցմունքներ են տվել նաև գործով հարցաքննված վկաները։
Շուրա Մկրտչյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել, ցուցմունք է տվել, որ իբր ինքն ունի երկու բարձրագույն կրթություն, անհասկանալի փաստարկներ է բերել տուժողի կողմից ինչ-որ ժամանակ իր ամուսնուց /մահացել է 2004թ./ ինչ-որ փաստաթղթեր վերցնելու և չվերադարձնելու, տուժողի կողմից իր թոշակին, նպաստին, ջրին, լույսին տիրանալու /գողանալու/ մասին, ժխտել է որևէ մեկին վիրավորելու կամ հայհոյելու, հասարակական կարգը խախտելու հանգամանքը։ Քննիչի այն հարցին, թե արդյոք տառապու՞մ է որևէ հոգեկան հիվանդությամբ, թե ոչ, Շուրա Մկրտչյանը հայտնել է, որ ինքը լիարժեք առողջ մարդ է։
Հատոր 1 Գ.Թ. 55-56

Մեղադրյալի հետ ոչ մի վկա առերես չի հարցաքննվել։ Առերեսում է կատարվել միայն մեղադրյալի և տուժողի միջև, որի ընթացքում մեղադրյալ Շուրա Մկրտչյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ «ես չեմ հիշում, հնարավոր է, որ տվել եմ հայհոյանքներ, եթե տվել եմ, լավ եմ արել ... ես թշնամական հարաբերություններ ունեմ Տ. Ստեփանյանի և նրա ընտանիքի անդամների հետ ... »։

Հատոր 1 Գ.Թ. 72-73

Նախաքննական մարմնի կողմից փորձաքննության է ուղարկվել տուժող Տիգրան Ստեփանյանի կողմից Շուրա Մկրտչյանի ձայնագրառման սկավառակը։ ՀՀ փորձաքննությունների ազգաին բյուրոյի կողմից իրականացված փորձաքննության եզրակացությանը կցվել է ձայնագրառման բովանդակության տեքստային շարադրանքը, որը ոչ պրոֆեսիոնալ ընթերցողի մոտ անգամ չէր կարող կասկած չառաջացնել Շուրա Մկրտչյանի հոգեկան հիվանդությամբ տառապելու հնարավորության մասին։
Նախաքննական մարմինը, սակայն, գործով դատահոգեբուժական փորձաքննություն չի նշանակել և Շուրա Մկրտչյանի մեղսունակ լինելու հարցը չի պարզել։
Տեսնելով, որ մեղադրյալ Շուրա Մկրտչյանը 80-ամյա անգրագետ կին է, գրեթե չի լսում և ընդունակ չէ ակնհայտորեն ընկալել առաջադրված հարցերը և դրանց կապակցությամբ որևէ տրամաբանական պատասխան տալ, դրսևորում է ակնհայտ հիվանդագին և անկառավարելի վարքագիծ և բացահայտ մտավոր անզարգացածություն, չունի բավարար նյութական միջոցներ իրավաբանական օգնության վճարման համար, նախաքննական մարմինը, խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի պահանջները, պաշտպան չի ներգրավել, այդ թվում` ՀՀ փաստաբանական պալատի հանրային պաշտպանի գրասենյակից, մեղադրանք առաջադրելուց առաջ արձանագրություն է կազմել մեղադրյալին պաշտպան ունենալու իրավունքը բացատրելու մասին նշելով, որ իբր, մեղադրյալը կարող է իր շահերը պաշտպանել և դա պայմանավորված չէ նրա ֆինանսական վիճակով, մինչդեռ մեղադրյալի թոշակառու լինելը, աղքատության մեջ բնակվելը և նրա առողջությանը վերաբերող վերը նշված հանգամանքներն ակնհայտ են եղել քննիչի համար։
Դատարանը գտնում է, որ քննիչի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ և 3-րդ կետերի պահանջները։
Այսպիսով, չապահովելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի պահանջները, 17.03.2011թ. հաստատելով մեղադրական եզրակացությունը, 21.03.2011թ. քրեական գործն ուղարկվել է Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան։
Դատարանի որոշմամբ ՀՀ փաստաբանների պալատի հանրային պաշտպանի գրասենյակից պաշտպան է ներգրավվել Շուրա Մկրտչյանի պաշտպանությունն իրականացնելու համար։
Ամբաստանյալ Շուրա Մկրտչյանը դատական նիստերին բազմիցս անհարգելի պատճառներով չի ներկայացել, դատարանի որոշումներով նա մի քանի անգամ բերման է ենթարկվել։
Դատական նիստերի ընթացքում ակնհայտ է դարձել, որ ամբաստանյալ Շուրա Մկրտչյանն ի վիճակի չէր ընկալելու դատական նիստին իր մասնակցելու հանգամանքը և իրեն առաջադրված մեղադրանքի իմաստն ու բովանդակությունը։ 17.05.2011թ. տուժողների և վկաների հարցաքննության ընթացքում Շուրա Մկրտչյանը, դրսևորելով անկառավարելի վարքագիծ, չենթարկվելով նախագահող դատավորի նախազգուշացումներին, անցնելով ինքնատիրապետման սահմանները, սկսեց խանգարել դատական նիստի բնականոն ընթացքը` ցուցմունք տվող անձանց նկատմամբ իր անեծքներով և հայհոյանքներով անհնարին դարձնելով դատաքննությունը շարունակելու հնարավորությունը։
Մեղադրող Ա. Բարսեղյանի միջնորդությամբ դատարանը որոշում կայացրեց դատահոգեբուժական և դատահոգեբանական համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին։ Փորձագիտական հիմնարկի ծանրաբեռնվածության պատճառով փորձաքննությունն իրականացվել է 11.08.2011թ., եզրակացությունը դատարանում ստացվել է 31.08.2011թ.։
Համաձայն ՀՀ ԱՆ կից ամբուլատոր դատահոգեբուժական փորձագիտական հանձնաժողովի 11.08.2011թ. թիվ 296/11 եզրակացության, Շուրա Ալեքսանի Մկրտչյանը իրավախախտմանը նախորդող ժամանակահատվածում, իրավախախտումը կատարելու պահին, ինչպես նաև` ներկայումս, տառապել և տառապում է «Ծերունական փսիխոզ» քրոնիկական հոգեկան հիվանդությամբ։ Իրավախախտումը կատարել է հոգեկան գործունեության հիվանդագին վիճակում /վերաբերման, հետապնդման, վնասի զառանցական մտքեր/, որն ուղեկցվում է նրա մոտ քննադատության բացակայությամբ, ինչը զրկում է փորձաքննվողին իր գործողությունների համար իրեն հաշիվ տալու և դրանք ղեկավարելու հնարավորությունից ինչպես իրավախախտումը կատարելու պահին, այնպես էլ ներկայումս։ Ուստի հանձնաժողովը Շուրա Ալեքսանի Մկրտչյանին իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ ճանաչել է անմեղսունակ։ Հանձնաժողովը գտել է, որ հաշվի առնելով փորձաքննվողի տարիքը, նա կարիք ունի հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողության և հարկադիր բուժման Ավանի հոգեբուժական կլինիկայի պայմաններում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված է, որ հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 28-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ մեղքը դրսևորվում է դիտավորությամբ կամ անզգուշությամբ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով սահմանված է, որ դիտավորությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ուղղակի կամ անուղղակի դիտավորությամբ։ Հանցանքը համարվում է ուղղակի դիտավորությամբ կատարված, եթե անձը գիտակցել է իր գործողության /անգործության/ հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսել է հանրության համար դրա վտանգավոր հետևանքները և ցանկացել է դրանց վրա հասնելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված է, որ ավարտված հանցագործություն է համարվում այն արարքը, որը պարունակում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով նախատեսված խուլիգանությունը դիտավորյալ հանցագործություն է, որի հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը ուղղակի դիտավորությունն է։
Դատահոգեբուժական և դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն, Շուրա Մկրտչյանը անմեղսունակ է ճանաչվել։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական պատասխանատվության ենթակա չէ այն անձը, ով հանրության համար վտանգավոր արարք կատարելու պահին գտնվել է անմեղսունակության վիճակում, այսինքն` քրոնիկ հիվանդության, հոգեկան գործունեության ժամանակավոր խանգարման, տկարամտության կամ հոգեկան այլ հիվանդագին վիճակի հետևանքով չէր կարող գիտակցել իր գործողության /անգործության/ վտանգավորությունը կամ ղեկավարել դա։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 23-րդ հոդվածը սահմանում է, որ քրեական պատասխանատվության ենթակա է միայն մեղսունակ ֆիզիկական անձը, ով հանցանք կատարելու պահին հասել է ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված տարիքին։
Փաստորեն, սույն քրեական գործով բացակայում են խուլիգանության հանցակազմի 2 տարրերը` սուբյեկտը և սուբյեկտիվ կողմը, որի հետևանքով Շուրա Մկրտչյանի անմեղսունակության վիճակում կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքը հանցագործություն չի կարող համարվել, հետևաբար, Շուրա Մկրտչյանին սույն գործով մեղադրանք առաջադրելը և գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելը եղել է անօրինական։
Նախաքննության ընթացքում դատահոգեբուժական փորձաքննություն նշանակելու դեպքում Շուրա Մկրտչյանի անմեղսունակ լինելը պարզելու պայմաններում քրեական գործի վարույթը պետք է ավարտվեր ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 52-րդ գլխի դրույթներին համապատասխան կարգով՝ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցներ կիրառելու վարույթի հարուցմամբ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 361-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված է, որ գտնելով, որ ամբաստանյալն արարքը կատարելու պահին եղել է անմեղսունակ վիճակում կամ հանցագործությունը կատարելուց հետո հիվանդացել է հոգեկան հիվանդությամբ, որը զրկել է նրան իր գործողությունների համար իրեն հաշիվ տալու կամ այդ գործողությունները ղեկավարելու հնարավորությունից, դատարանն ընդունում է համապատասխան որոշում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` անձի կողմից քրեական օրենքով չթույլատրված արարքն անմեղսունակության վիճակում կատարելն ապացուցված համարելով` դատարանը որոշում է կայացնում անձին քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու և նրա նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցներ կիրառելու մասին։
Փորձագիտական հանձնաժողովը իր եզրակացության մեջ Շուրա Մկրտչյանի անձի հասարակության համար մեծ վտանգ ներկայացնելու մասին եզրակացության չի հանգել։ Հանձնաժողովը գտել է, որ հաշվի առնելով փորձաքննվողի տարիքը, նա կարիք ունի արտահիվանդանոցային հսկողության և հարկադիր բուժման Ավանի հոգեբուժական կլինիկայի պայմաններում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված է, որ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները նշված հոդվածի 1-ին մասում նշված անձանց /այդ թվում` անմեղսունակների/ նկատմամբ նշանակվում են միայն այն դեպքում, երբ հոգեկան խանգարումները կապված են այդ անձանց կողմից այլ էական վնաս պատճառելու հնարավորության կամ իր կամ այլ անձանց համար վտանգավորության հետ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 98-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն` բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներից մեկը հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողությունը և հարկադիր բուժումն է։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի համաձայն` հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում կարող է նշանակվել, եթե անձն իր հոգեկան վիճակով հոգեբուժական հիվանդանոցում տեղավորման կարիք չունի։
Նկատի ունենալով վերոգրյալը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 41, 44, 313, 361, 464, 376, 3761, 379-րդ հոդվածների և ՀՀ դատական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածի պահանջներով, դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Դատարանի վարույթում քննվող ԵԷԴ/0045/01/11 քրեական գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող Շուրա Ալեքսանի Մկրտչյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից և պատժից քրեական օրենքով չթույլատրված արարքն անմեղսունակության վիճակում կատարելն ապացուցված համարելով և նրա նկատմամբ կիրառել բժշկական բնույթի հարկադրական միջոց` սահմանելով հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում Ավանի հոգեբուժական կլինիկայի պայմաններում։
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո փորձագիտական հանձնաժողովի եզրակացության հետ ուղարկել Ավանի հոգեբուժական կլինիկա` որոշման կատարումն ապահովելու համար։
Շուրա Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել։
Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված ձայնագրառման սկավառակը պահել քրեական գործում։
Դատավարությանը մասնակցող անձանց կողմից որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։

ԴԱՏԱՎՈՐ Վ. Թ. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ