Գործ թիվ ԵԷԴ/0044/01/11
2011թ.

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն

ԵՐԵՎԱՆԻ ԷՐԵԲՈՒՆԻ ԵՎ ՆՈՒԲԱՐԱՇԵՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ.

Նախագահող դատավոր Վլադիմիր Գրիգորյան
Քարտուղարությամբ Արմինե Արղամանյան
Մասնակցությամբ`
Մեղադրող Արիստակես Բարսեղյան
Ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայան
Սուրեն Թումանյան
Ամբաստանյալների պաշտպաններ Հենրիկ Բաղդասարյան
Սերգեյ Մկրտչյան
Տուժողներ Հրաչյա Խաչատրյան
Արայիկ Խաչատրյան
Գագիկ Սարգսյան

2011թվականի հուլիսի 07-ին Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանում, դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

1. Արմեն Ջիվանի Բաբայանի ծնված 13.09.1975թ. Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքում, ազգությունը հայ, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին մինչև 14 տարեկան 2 երեխա` ծնված 03.03.2000թ. և 26.09.2001թ., նախկինում չդատված, մշտական աշխատանք չունի, բնակվում է Տավուշի մարզ ք. Բերդ Մաշտոցի փող. 26 շենք բնակ. 50, կալանքի տակ է 26.10.2011թ., ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿ հիմնարկի կալանավոր, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով և 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակի։

2. Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանի ծնված 25.05.1976թ. Արագածոտնի մարզի Օշական գյուղում, ազգությունը հայ, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին մինչև 14 տարեկան 1 երեխա` ծնված 11.02.1999թ., նախկինում չդատված, մշտական աշխատանք չունի, բնակվում է Երևան, Նորագյուղ թաղամաս 33 տանը, կալանքի տակ է 26.10.2011թ., ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿ հիմնարկի կալանավոր, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով։
Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակի։

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը։
ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾգնդի 1-ին վաշտի ոստիկաններ, գործով տուժողներ Հրաչյա Խաչատրյանը և Գագիկ Սարգսյանը 2010 թվականի հոկտեմբերի 26-ի երեկոյան հերթապահել են Երևանի Մովսես Խորենացի և Ագաթանգեղոս փողոցների հատման խաչմերուկում` «Այրարատ» կինոթատրոնի հարևանությամբ։ Նրանց հանձնարարված է եղել տվյալ տեղամասում ապահովել հասարակական կարգի պահպանությունը։
Նշված հատվածում հասարակական կարգի պահպանության անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ դա մարդաշատ վայր է, այնտեղից են իրականացվում տաքսիների և երթուղային միկրոավտոբուսների միջքաղաքային և միջմարզային փոխադրումները, այլև նրանով, որ երեկոյան ժամերին նշված հատվածի մայթեզրին են հավաքվում մարմնավաճառուհիները, և նրանց ներկայությունը նշված տեղամասում որոշակիորեն բարդացնում է օպերատիվ իրավիճակը։
Այդ պատճառով ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի ոստիկանները մշտապես մարմնավաճառ կանանց հեռացրել են նշված տեղամասից։
26.10.2010թ. ժ. 10.00-ից մինչև ժ.17.30-ը ընկած ժամանակահատվածում գործով ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանը և Սուրեն Թումանյանը «Հրազդան» տոնավաճառի մոտ գտնվող կիսակառույց օբյեկտներից մեկում շինարարական աշխատանքներն ավարտելուց հետո հաց են կերել, օգտագործել են ոգելից խմիչք, ապա գնացել են «Այրարատ» կինոթատրոնի մոտ, հասարակական սննդի օբյեկտներից մեկում գարեջուր են խմել, քայլել են նշված տեղանքում։
Ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանն իր մոտ ապօրինի կրել է որսորդական նշանակության քաղաքացիական շեղբավոր սառը զենք հանդիսացող ծալովի դանակ։ Ժամը 20։30-ի սահմաններում ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանը մոտեցել է մարմնավաճառուհի Վարսիկ Բադոյանին և գումար վճարելու դիմաց նրան սեռական հարաբերություն ունենալու առաջարկություն է կատարել, սակայն մերժում է ստացել։ Այդ պատճառով ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանը, գտնվելով ոգելից խմիչքի ազդեցության տակ, կոպտորեն խախտելով հասարակական կարգը և բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք ցուցաբերելով հասարակության նկատմամբ, սեռական բնույթի հայհոյանքներ է տվել Վարսիկ Բադոյանի հասցեին, ապա ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանի հետ հեռացել է մոտակա հասարակական սննդի օբյեկտներից մեկը, որտեղ նրանք վերստին ոգելից խմիչք են օգտագործել և երբ նրանք ժ.23։00-ի սահմաններում նորից վերադարձել են դեպքի վայր, արդեն գտնվել են ալկոհոլային հարբածության վիճակում։
Մարմնավաճառ կանայք, տեսնելով հարբած վիճակում գտնվող Արմեն Բաբայանին և Սուրեն Թումանյանին, ինչպես նաև` ոստիկանների պահանջով քայլելով փորձել են հեռանալ մայթեզրից։ Նշված հանգամանքը վրդովվեցրել է ամբաստանյալներին, նրանք սկսել են հայհոյել, որի կապակցությամբ հասարակական կարգի պահպանության գծով իրենց պարտականությունները կատարող, ոստիկանության արտահագուստ հագած ՊՊԾ գնդի ոստիկաններ, տուժողներ Հրաչյա Խաչատրյանն ու Գագիկ Սարգսյանը ամբաստանյալներից պահանջել են չխախտել հասարակական կարգը։ Այդ պահին ոստիկաններին է մոտեցել պատահաբար դեպքի վայրով անցնող, նույնպես ՊՊԾ ոստիկան, տուժող Արայիկ Խաչատրյանը` քաղաքացիական հագուստով։ Տեսնելով իր գործընկեր ոստիկանների հետ ագրեսիվ տոնով խոսող և նրանց օրինական պահանջը կատարել չցանկացող ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանին, տուժող Արայիկ Խաչատրյանը, Սուրեն Թումանյանին ցույց տալով ոստիկանի իր ծառայողական վկայականը, հայտնել է, որ ինքը նույնպես ոստիկան է, նպատակ ունենալով իր միջամտությամբ զսպել ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանի հակահասարակական պահվածքը։ Սակայն նշված միջամտության արդյունքում ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանը դարձել է առավել ագրեսիվ ու անզուսպ, կոպիտ կերպով խախտելով հասարակական կարգը և բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով հասարակության նկատմամբ և չարամտորեն չենթարկվելով հասարակական կարգի պահպանության պարտականություն իրականացնող ոստիկաններին, նրանց անձն ու արժանապատվությունը նսեմացնող ամենալկտի խուլիգանական հայհոյանքներ տալով ոստիկանների հասցեին, հարձակվել է ոստիկան, տուժող Արայիկ Խաչատրյանին և ծեծի ենթարկել նրան` հարվածելով նրա կրծքավանդակին։ Տուժող Գագիկ Սարգսյանը միջամտել է, ցանկանալով խափանել Սուրեն Թումանյանի գործողությունները, որի ընթացքում ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանը, դիմադրություն ցույց տալով ոստիկանության աշխատակիցներին, բռնել է տուժող Գագիկ Սարգսյանի ծառայողական բաճկոնի օձիքից, քաշքշել ու պատռել է այն, ինչպես նաև` բռունցքներով 3-4 անգամ հարվածել ոստիկան Գագիկ Սարգսյանի գլխին և մարմնի մյուս մասերին և պատճառել մարմնական վնասվածքներ աջ ուսահոդի և արմնկային հոդի, աջ նախաբազկի վերին երրորդի շրջանում սալջարդերի ձևով, որոնք առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում։
Չարամիտ խուլիգանության կատարմանը ներգրավվել է նաև ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանը։ Վերջինս նույնպես, կոպտորեն խախտելով հասարակական կարգը և բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք ցուցաբերելով հասարակության նկատմամբ և չարամտորեն չենթարկվելով հասարակական կարգի պահպանության պարտականություններ կատարող ոստիկանների օրինական պահանջներին և դիմադրություն ցույց տալով ոստիկանության աշխատողներին, նույնպես տվել է սեռական բնույթի խուլիգանական հայհոյանքներև գործադրելով իր մոտ ապօրինի կրած սառը զենք հանդիսացող որսորդական նշանակության քաղաքացիական շեղբավոր ծալովի դանակը, բացելով շեղբը, դանակով դիտավորությամբ հարվածել է ոստիկան, տուժող Գագիկ Սարգսյանի կրծքավանդակին և վնասել նրա համազգեստը։ Ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի խուլիգանական գործողությունները տևել են շուրջ 20 րոպե։
Այն բանից հետո, երբ ՊՊԾ գնդի հերթապահ ոստիկաններ, տուժողներ Հրաչյա Խաչատրյանը և Գագիկ Սարգսյանը ռադիոկապի միջոցով օգնություն են խնդրել, ամբաստանյալները ցանկացել են դեպքի վայրից դիմել փախուստի, սակայն դա նրանց չի հաջողվել։ Նրանցից Սուրեն Թումանյանին բռնել են պատահաբար դեպքի վայրի մոտով անցնող ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի աշխատակիցները, իսկ Արմեն Բաբայանը վազել և ցանկացել է իջնել մետրոպոլիտենի «Զորավար Անդրանիկ» կայարան, սակայն ընկել է ներքև տանող աստիճանների վրա։ Նրա գրպանից ընկել է սառը զենք հանդիսացող ծալովի դանակը, որը տուժող Գագիկ Սարգսյանը վերցրել և ներկայացրել է ոստիկանության Էրեբունու բաժին։
ՀՀ ոստիկանության Էրեբունի բաժին բերման ենթարկվելուց հետո բաժնում շուրջ 30 րոպե տևողությամբ ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանն ու Սուրեն Թումանյանը շարունակել են ոստիկանների հասցեին տալ սեռական բնույթի հայհոյանքներ և ոտքերով հարվածել են ճաղավանդակներին, խանգարելով բաժնի հերթապահ մասի նորմալ աշխատանքը։
Փաստի առթիվ ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Էրեբունու քննչական բաժնի կողմից 27.10.2010թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 12141610 քրեական գործը և նախաքննություն է կատարվել։
Արմեն Բաբայանը և Սուրեն Թումանյանը 27.10.2010թ. ձերբակալվել են։
Արմեն Բաբայանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով և 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Սուրեն Թումանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով։
30.10.2010թ. Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը բավարարել է քննիչի միջնորդությունը մեղադրյալներ Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին։
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատվել է 14.03.2011թ.։
Քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ 16.03.2011թ. ստացվել է Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանում։

2. Դատաքննությամբ ձեռք բերված ու հետազոտված ապացույցները
Դատաքննությամբ հետազոտվել են այն բոլոր ապացույցները, որոնք թվարկված են մեղադրական եզրակացության մեջ։
Ապահովելով դատաքննության լրիվությունը, բազմակողմանիությունը և օբյեկտիվությունը և ղեկավարվելով գործի արդար քննությանը վերաբերող սահմանադրական և դատավարական նորմերի դրույթներով, հիմնվելով պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքի վրա, ամբաստանյալների մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրանց օգտին մեկնաբանելով, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի նկատմամբ պետք է կայացվի մեղադրական դատավճիռ և նրանց նկատմամբ պետք է քրեական պատիժ կիրառվի։
Ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանը նախաքննության ընթացքում հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։ Առաջադրված մեղադրանքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով և 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով դատաքննության ժամանակ իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակի, այն է` մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, այն է` ապօրինի սառը զենք կրելու, դեպքի վայրում խուլիգանություն կատարելու և հայհոյանքներ տալու համար, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում նա իրեն մեղավոր չի ճանաչել, պնդելով, որ ինքը իր կրած սառը զենք հանդիսացող դանակը չի գործադրել խուլիգանություն կատարելու ընթացքում և դանակով չի հարվածել ոստիկան Գագիկ Սարգսյանի կրծքավանդակին ու չի վնասել նրա համազգեստը։ Ամբաստանյալը ցուցմունք է տվել, որ համազգեստը վնասել են ոստիկանները և իր դեմ կեղծ ապացույցներ են ստեղծել, եթե ինքն իրոք դանակով հարվածեր ոստիկան Գագիկ Սարգսյանին, ապա նրա համար, անկասկած, լուրջ հետևանքներ կառաջանային։

Հատոր 1 Գ.Թ. 49-52, 91, 156, 267, 269, 281,
դատաքննության արձանագրություն

Ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանը նախաքննության ընթացքում հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։ Առաջադրված մեղադրանքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով դատաքննության ժամանակ ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակի, այն է` մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով` մյուս ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանի հետ ոգելից խմիչք օգտագործած վիճակում հայհոյանք տալու և հասարակական կարգը խախտելու համար, ժխտելով հասարակական կարգի պահպանությունն իրականացնող ոստիկանության աշխատողների նկատմամբ բռնության գործադրման միջոցով դիմադրություն ցույց տալու հանգամանքը։

Հատոր 1 Գ.Թ. 82, 265, 287, դատաքննության արձանագրություն

Դատաքննությամբ ուսումնասիրելով և գնահատելով գործի նախաքննությամբ և դատաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցները, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանին և Սուրեն Թումանյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավոր է, վերը նշված պատճառաբանություններով ամբաստանյալները նպատակ են հետապնդում խուսափել իրենց կատարած հանցանքի ողջ ծավալի համար նախատեսված պատժից։
Ամբաստանյալներին մեղսագրված հանցանքները հիմնավորվել են հետևյալ ապացույցներով.
Նարկոլոգիական կլինիկայի սթափության վիճակի զննության թիվ 512 և 513 արձանագրություններվ այն մասին, որ 27.10.2010թ. ժ.02։20-ին և ժ.02։30-ին զննված Սուրեն Թումանյանը և Արմեն Բաբայանը գտնվել են ալկոհոլային հարբածության վիճակում։

Հատոր 1 Գ.Թ. 13-14, 15-16

ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին վաշտի ոստիկաններ, գործով տուժողներ Գագիկ Սարգսյանը և Հրաչյա Խաչատրյանը ցուցմունք են տվել և ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանին և Սուրեն Թումանյանին առերես պնդել են, որ 26.10.2010թ. ժ.20։30-ի սահմաններում Երևանի «Այրարատ» կինոթատրոնի մոտ` Մովսես Խորենացի և Ագաթանգեղոս փողոցների հատման խաչմերուկում իրենք ոստիկանական համազգեստով հերթապահություն են իրականացրել։ Տեսել են, որ ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանը և Սուրեն Թումանյանը, ոգելից խմիչք օգտագործած վիճակում, եկել են նշված տեղամաս։ Նրանցից Արմեն Բաբայանը մոտեցել է մարմնավաճառ կանանցից Վարսիկ Բադոյանին և նրա հետ գումարի դիմաց սեռական հարաբերություն ունենալու առաջարկություն է արել, և մերժում ստանալով, անտեսելով դեպքի վայրում գտնված բազմաթիվ մարդկանց ներկայությունը, շուրջ 2-3 րոպե տևողությամբ բարձրաձայն սեռական բնույթի հայհոյանքներ է կատարել Վարսիկ Բադոյանի հասցեին, նրան դեպքի վայրից հեռացրել է մյուս ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանը։
Որոշ ժամանակ անց` ժ.23։00-ի սահմաններում, հարբած վիճակում, ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանը և Սուրեն Թումանյանը վերադարձել են նույն վայրը։ Դա զուգադիպել է այն պահին, երբ իրենք պահանջել են մարմնավաճառ կանանցից` հեռանալ նշված տեղամասից և նույն պահին էլ իրենց է մոտեցել պատահաբար նշված վայրով քայլող իրենց աշխատանքային ընկերը` նույնպես ՊՊԾ ոստիկան, տուժող Արայիկ Խաչատրյանը` քաղաքացիական հագուստով։
Ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանը վրդովվել է մարմնավաճառներին հեռացնելու իրենց քայլից, վիճաբանության մեջ է մտել իրենցից Գագիկ Սարգսյանի հետ, բռնել նրա ոստիկանական բաճկոնի օձիքից, քաշքշել այն ու բռունցքով հարվածել Գագիկ Սարգսյանի գլխին։ Այդ պահին տուժող Արայիկ Խաչատրյանը հանել է իր ծառայողական վկայականը, ասելով, որ ինքը նույնպես ոստիկան է, Սուրեն Թումանյանից պահանջել է դադարեցնել իր խուլիգանական գործողությունները, սակայն Սուրեն Թումանյանը հայհոյելով, բռունցքով մի քանի անգամ հարվածել է Արայիկ Խաչատրյանի կրծքավանդակին։ Խուլիգանությանը ներգրավվել է Արմեն Բաբայանը, որը նույնպես հայհոյանքներ տալով ոստիկանության աշխատողների հասցեին, իր մոտ կրած ծալովի դանակի շեղբը բացելով, հարձակվել է տուժող Գագիկ Սարգսյանի վրա և երկու անգամ դանակով հարվածել նրա կրծքավանդակին` վնասելով համազգեստի բաճկոնը։ Իրենք կապի միջոցով օգնություն են խնդրել։ Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի խուլիգանական գործողությունները տևել են շուրջ 20 րոպե։ Տեսնելով օգնության եկած ուժերին, ամբաստանյալները փորձել են փախնել դեպքի վայրից, սակայն Սուրեն Թումանյանի փախուստը կանխել են ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի ոստիկանները, իսկ Արմեն Բաբայանը վազել է դեպի մետրոպոլիտենի «Զորավար Անդրանիկ» կայարանի գետնանցում, ընկել է աստիճանների վրա, նրա գրպանից ընկած դանակը վերցրել է տուժող Գագիկ Սարգսյանը և ներկայացրել ոստիկանության Էրեբունի բաժին, որի հերթապահ մասում 30-40 րոպե տևողությամբ բերման ենթարկված ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանն ու Սուրեն Թումանյանը հայհոյել են ոստիկաններին և ոտքերով հարվածել հերթապահ մասի ճաղավանդակներին։

Հատոր 1 Գ.Թ. 21-23, 225-226, 271-272
26-28, 218-220, 269-270,
դատաքննության արձանագրություն

Տուժող Արայիկ Խաչատրյանը ցուցմունք է տվել և ամբաստանյալներին առերես պնդել է այն մասին, որ 26.10.2010թ. ժ.23։00-ի սահմաններում քայլելով անցել է Երևանի Մովսես Խորենացի և Ագաթանգեղոս փողոցների հատման վայրից` տուն գնալու համար, իր հագին քաղաքացիական հագուստ է եղել։ Նշված վայրում իրենց ծառայությունն են իրականացրել իր աշխատանքային ընկերներ Գագիկ Սարգսյանը և Հրաչյա Խաչատրյանը։ Վերջիններս պահանջել են տվյալ տեղամասում կանգնած մարմնավաճառ կանանց` հեռանալ։ Տեսել է, որ ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանը և Սուրեն Թումանյանը, գտնվելով հարբած վիճակում, վիճաբանում են ոստիկաններ Գագիկ Սարգսյանի և Հրաչյա Խաչատրյանի հետ, նրանց հասցեին բարձրաձայն տվել են սեռական բնույթի հայհոյանքներ, իսկ Արմեն Բաբայանը, բռնելով Գագիկ Սարգսյանի համազգեստի օձիքից, քաշքշել է այն, ապա բռունցքով հարվածել է Գագիկ Սարգսյանին։ Ինքը միջամտել է, հանել է իր ոստիկանական ծառայողական վկայականը և ներկայանալով, հայտնել է, որ ինքը նույնպես ոստիկան է, Սուրեն Թումանյանից պահանջել է դադարեցնել խուլիգանական գործողությունները և ոստիկաններին դիմադրություն ցույց տալը, սակայն Սուրեն Թումանյանը, դրսևորելով էլ ավելի ագրեսիվ վարքագիծ, հայհոյելով հարձակվել է իր վրա և բռունցքներով հարվածներ է հասցրել իր կրծքավանդակին, իսկ մյուս ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանը հայհոյանքներ տալով հարձակվել է ոստիկան Գագիկ Սարգսյանի վրա և ձեռքին ունեցած դանակով 2 անգամ հարվածել է Գագիկ Սարգսյանի կրծքավանդակին ու վնասել նրա բաճկոնը։ Ամբաստանյալները հասարակական կարգը խախտել, հայհոյանքներ են տվել և ոստիկանների օրինական պահանջներին չեն ենթարկվել շուրջ 20 րոպե տևողությամբ, այնուհետև ցանկացել են դիմել փախուստի, սակայն Սուրեն Թումանյանի փախուստը կանխել են ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի աշխատակիցները, իսկ Արմեն Բաբայանը վազել է դեպի մետրոպոլիտենի «Զորավար Անդրանիկ» կայարանի գետնանցում, որտեղ ընկել է աստիճանների վրա, նրա մոտից վերցվել է դանակը։ ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժնի հերթապահ մասում 30-40 րոպե տևողությամբ ամբաստանյալները հայհոյել են ոստիկաններին, ոտքերով հարվածել ժամանակավոր պահման խցերի ճաղավանդակներին։

Հատոր 1 Գ.Թ. 66-69, 221-222, 267-268,
դատաքննության արձանագրություն

Գործով վկաներ, ոստիկանության Էրեբունու բաժնի օպերատիվ հերթապահ Արթուր Մխիկյանի և հերթապահի օգնական Արման Խչեյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2010թ. հոկտեմբերի 26-ին գտնվել են ծառայության մեջ։ Նույն օրը ժամը 23։30-ի սահմաններում ոստիկանության Էրեբունու բաժնի տեղամասային տեսուչները և ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին վաշտի ոստիկանները հերթապահ մաս բերման են ենթարկել իրենց ինքնատիրապետումը կորցրած երկու հարբած քաղաքացիների, որոնք շուրջ 30-40 րոպե տևողությամբ սեռական բնույթի հայհոյանքներ են տվել ոստիկանների հասցեին, ոտքերով հարվածել հերթապահ մասի ժամանակավոր պահման խցերի ճաղավանդակներին։ Բերման ենթարկող ոստիկաններից տեղեկացել են, որ նրանցից Արմեն Բաբայանը դանակով հարվածել է ՊՊԾ գնդի ոստիկան Գագիկ Սարգսյանին և պատռել նրա ոստիկանական բաճկոնը։ Բերման ենթարկված անձինք հանդիսացել են ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանը և Սուրեն Թումանյանը։

Հատոր 1 Գ.Թ. 114-115, 116-117,
դատաքննության արձանագրություն

ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժնի տեղամասային տեսուչներ, գործով վկաներ Վազգեն Վարդանյանի և Դավիթ Ասատրյանի նույնաբովանդակ ցուցմունքներով այն մասին, որ 2010թ. հոկտեմբերի 26-ին գտնվել են շուրջօրյա հերթապահության մեջ։ Նշված օրը ժամը 23։00-ի սահմաններում օպերատիվ հերթապահից տեղեկանալով, որ Ագաթանգեղոս և Մովսես Խորենացի փողոցների հատման խաչմերուկի մոտ միջադեպ է տեղի ունեցել, անհապաղ մեկնել են այնտեղ։ Հասնելով դեպքի վայր` նկատել են քաղաքացիների մեծ բազմություն և դեպի «Այրարատ» կինոթատրոնի ուղղությամբ վազող երկու քաղաքացիների, որոնց հետապնդել են ոստիկանության ՊՊԾ գնդի ոստիկանները։ Շուրջ 30-40 մետր անցնելուց հետո նրանցից Սուրեն Թումանյանի փախուստը կանխել են քաղաքացիական համազգեստով երկու անձինք, որոնք հետագայում ներկայացել են որպես ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի քրեական հետախուզության բաժանմունքի աշխատակիցներ, իսկ Արմեն Բաբայանին շարունակել են հետապնդել։ Փախուստի ժամանակ Արմեն Բաբայանը մետրոպոլիտենի «Զորավար Անդրանիկ» կայարանի գետնանցման աստիճանների վրա վայր է ընկել։ Իրենք բռնել են Արմեն Բաբայանին և նրա ընկած վայրում նկատել են դանակ, որը վերցրել են ՊՊԾ գնդի ոստիկանները։ Արմեն Բաբայանին և Սուրեն Թումանյանին բերման են ենթարկել ոստիկանության Էրեբունու բաժին, որտեղ վերջիններս շուրջ 30-40 րոպե շարունակել են սեռական բնույթի հայհոյանքներ տալ ոստիկանների հասցեին, ոտքերով հարվածել հերթապահ մասի ժամանակավոր պահման խցերի ճաղավանդակներին։ ոստիկանությունում տեղեկացել են, որ նրանցից Արմեն Բաբայանը դանակով հարվածել է ՊՊԾ գնդի ոստիկան Գագիկ Սարգսյանին և պատռել նրա ոստիկանական բաճկոնը։

Հատոր 1 Գ.Թ. 139-140, 141-142, 229-230,
253-254, դատաքննության արձանագրություն

Գործով վկա Մարինա Աթաբեկովան ցուցմունք է տվել այն մասին, որ զբաղվում է մարմնավաճառությամբ։ 2010թ. հոկտեմբերի 26-ին ժամը 21։00-ի սահմաններում ընկերուհի Կարինեի հետ գնացել է «Այրարատ» կինոթատրոնի հետնամասում գտնվող խաչմերուկների հատման կետը, որտեղ կանգնած են եղել իր ընկերուհիներ Գայանեն, Վարսիկը և Լյուդան, որոնք հաճախորդների հետ գնացել են օբյեկտ։ Շուրջ երկու ժամ անց Գայանեն վերադարձել է, ինքը, Կարինեն, Սվետան և Գայանեն շարունակել են մնալ կանգնած։ Այդ ընթացքում իրենց են մոտեցել երկու հարբած քաղաքացիներ, որոնցից կարճահասակը քայլել է իր ուղղությամբ և փորձել զրույցի բռնվել։ Տեսնելով հեռվից եկող երկու ոստիկաններին ու մեկ քաղաքացիական համազգեստով անձի` իրենք քայլելով փորձել են հեռանալ, որի ընթացքում նկատել է, որ հարբածներից բարձրահասակը քայլելով մոտեցել է իրենցից 6-7 մետր հեռավորության վրա գտնվող ոստիկաններին, սեռական բնույթի հայհոյանքներ տվել նրանց հասցեին ու բռունցքով հարվածել նրանցից քաղաքացիական համազգեստով ոստիկան Արայիկի կրծքավանդակին, որից հետո իրեն մոտեցող անձնավորությունը շուռ է եկել ու հայհոյելով գնացել նրանց ուղղությամբ։ Տեսնելով, որ վիճաբանությունը շարունակվում է, իրենք թողել ու հեռացել են։ շուրջ 20 րոպե անց վերադարձել են իրենց նույն վայրը, տեսել, որ այնտեղ հավաքվել է քաղաքացիների մեծ բազմություն, իսկ ոստիկանները բռնել են երկու հարբածներին ու բերման են ենթարկել։

Հատոր 1 Գ.Թ. 36-37, 277-278, դատաքննության արձանագրություն

Նույնաբովանդակ ցուցմունք է տվել նաև գործով վկա, մարմնավաճառ Կարինե Հարությունյանը։

Հատոր 1 Գ.Թ. 32-33, 251-252

Գործով վկա Վարսիկ Բադոյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ զբաղվում է մարմնավաճառությամբ։ 2010թ. հոկտեմբերի 26-ին ժամը 20։00-ի սահմաններում գնացել են «Այրարատ» կինոթատրոնի հետնամասում գտնվող խաչմերուկների հատման կետը, որտեղ կանգնած է եղել ընկերուհիներից Գայանեն։ Այդ ընթացքում իրենց են մոտեցել երկու հարբած քաղաքացիներ, որոնցից կարճահասակը գումարի դիմաց իրեն սեռական հարաբերության առաջարկություն է արել։ Հարբած լինելու պատճառով նրան մերժել է, որից վրդովված այդ անձնավորությունը վիճաբանության մեջ է մտել իր հետ, շուրջ 2-3 րոպե տևողությամբ սեռական բնույթի հայհոյանքներ է տվել իր հասցեին, այնուհետև ընկերոջ պահանջով հեռացել է։ Դրանից հետո հաճախորդի հետ գնացել է օբյեկտ, իսկ երեկոյան ուշ ժամի ոստիկանների հրավերով ներկայացել է ոստիկանություն ու տեղեկացել, որ այդ երկու հարբած քաղաքացիները վեճի են բռնվել ոստիկանների հետ, հայհոյել ու ծեծի են ենթարկել նրանց։

Հատոր 1 Գ.Թ. 34-35, 231-232, 273

Նույնաբովանդակ ցուցմունքներ են տվել նաև գործով վկաներ, մարմնավաճառներ Գայանե Կոստանյանը և Սվետլանա Մկրտչյանը։

Հատոր 1 Գ.Թ. 29-31, 233-234, 104-106, 236-237

Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 2780 եզրակացության համաձայն, տուժող Գագիկ Սարգսյանի մոտ հայտնաբերվել են առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող աջ ուսահոդի և արմնկային հոդի կապանային գերձգվածություն, աջ նախաբազկի վերին երրորդի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով վնասվածքներ, որոնք հասցվել են բութ, կոշտ առարկաներով։

Հատոր 1 Գ.Թ. 112-113

Դատահետքաբանական և դատաքրեաբանական համալիր փորձաքննության թիվ 2734 եզրակացությամբ այն մասին, որ փորձաքննությանը տրամադրված ՀՀ ոստիկանության համազգեստի բաճկոնի ճարմանդի աջ կիսամասի կտորի կարի վրա առկա վնասվածքը պատռվածք է, որը կարող էր առաջանալ տվյալ հատվածներում ֆիզիկական ուժի ներգործության` քաշել-ձգելու արդյունքում, իսկ աջ կիսամասի վրա առկա կտորի անցողիկ վնասվածքը ծակած-կտրած է և կարող էր առաջանալ ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայի, հնարավոր է ներկայացված դանակի շեղբի ներգործության հետևանքով։ Դանակը հանդիսանում է գործարանային արտադրության ընդհանուր նշանակության որսորդական դանակ, հարմար է ծակող-կտրող հարվածներ հասցնելու համար, համապատասխանում է ԳՈՍՏ Ռ 51500-99 և քրեագիտական պահանջներին, դասվում է քաղաքացիական շեղբավոր սառը զենքի շարքին։

Հատոր 1 Գ.Թ. 134-136

Սառը զենք հանդիսացող դանակը և ոստիկանական վնասված բաճկոնը ճանաչվել են իրեղեն ապացույց, բաճկոնը զննվել է դատաքննության ժամանակ, իսկ սառը զենք հանդիսացող դանակն ի պահ է հանձնվել ՀՀ ոստիկանության փորձաքրեագիտական վարչությունում։

Հատոր 1 Գ.Թ. 150-151, դատաքննության արձանագրություն

3. Դատարանի իրավական վերլուծությունը
Դատաքննությամբ բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգելով գործով ձեռք բերված ապացույցները, դրանք միմյանց հետ համադրելով և գնահատելով իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության և իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից և հիմնված ներքին համոզմամբ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Արմեն Ջիվանի Բաբայանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 258-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով, իսկ Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ հիմնավորված է, նշված հոդվածների սանկցիաներով նրանց նկատմամբ պետք է քրեական պատիժ կիրառվի։
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։ Դրանք բնութագրելով ամբաստանյալների անձնավորության ու կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, հնարավորություն են տալիս անհատական մոտեցում ցուցաբերելով` որոշել նշանակվող պատժի տեսակն ու չափը և լուծել այն կրելու նպատակահարմարության հարցը։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արմեն Ջիվանի Բաբայանի նկատմամբ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են հանդիսանում նախկինում դատապարտված չլինելը, դրական բնութագրվելը, խնամքին մինչև 14 տարեկան 03.03.2000թ. և 26.09.2001թ. ծնված երկու երեխա ունենալը։
Ամբաստանյալ Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանի նկատմամբ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են հանդիսանում նախկինում դատապարտված չլինելը, դրական բնութագրվելը, խնամքին մինչև 14 տարեկան 11.02.1999թ. ծնված երեխա ունենալը, անկեղծորեն զղջալը։
Ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի նկատմամբ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է հանդիսանում հանցանքն ալկոհոլի ազդեցության տակ կատարելը, իսկ հանցագործություն խմբով կատարելը, ինչպես նաև` իր ծառայողական պարտքը կատարողների նկատմամբ հանցանքը կատարելը, որպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի որակյալ հատկանիշներ, որոնք դրված են մեղադրանքի հիմքում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հիմքով տվյալ գործով կրկին չեն կարող հաշվի առնվել որպես պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում քննարկելով հարցը, այն է` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել այնպիսի պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներից, այն է` արդարադատության արդյունավետության շահերից և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից, որն անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանք կատարելը կանխելու համար։
Գնահատելով վերոշարադրյալը, տվյալ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերելով, պատժի տեսակը և չափը որոշելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը հանգում է այն հիմնավոր եզրակացության, որ ամբաստանյալների նկատմամբ որպես պատիժ անհրաժեշտ է նշանակել ազատազրկում որոշակի ժամկետով։
Պատիժ նշանակելիս և պատժաչափը որոշելիս դատարանը հաշվի է առնում այն հանգամանքը, որ ՀՀ Ազգային ժողովը 26.05.2011թ. ընդունել է «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» որոշումը։
Նշված որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետով պատժից ենթակա են ազատման /բացառությամբ որոշման 8-րդ կետի 4-րդ և 5-րդ ենթակետերով նախատեսված դեպքերի/ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժների դատապարտված անձինք։ Համաներման ակտի 13-րդ կետի 1-ին «ա» ենթակետի համաձայն` որոշման կատարումը վերապահված է դատարաններին այն անձանց նկատմամբ, որոնց վերաբերյալ գործերը գտնվում են դատարաններում, սակայն մինչև համաներում հայտարարելու մասին որոշումն ուժի մեջ մտնելը չեն քննվել, կամ այն անձանց նկատմամբ, որոնց վերաբերյալ գործերը քննվել, բայց դատավճիռներն օրինական ուժի մեջ չեն մտել։
Այս առումով դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանին մեղավոր ճանաչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով, նրա նկատմամբ քրեական պատիժ կիրառելով, անհրաժեշտ է դատապարտել ազատազրկման 3 /երեք/ տարի ժամկետով և համաներման ակտի ուժով նրան ազատել պատժից, վերացնել նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը` ամբաստանյալ Սուրեն Թումանյանին ազատ արձակելով դատական նիստերի դահլիճում։
ՀՀ Ազգային ժողովի 26.05.2011թ. ընդունած «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» որոշման 6-րդ կետի 2-րդ ենթակետի համաձայն` ենթակա են կարճման դատարանի վարույթում գտնվող այն քրեական գործերը /բացառությամբ նշված որոշման 8-րդ կետի 4-րդ և 5-րդ ենթակետերով նախատեսված դեպքերի/, որոնցով անձինք մեղադրվում են այնպիսի հանցագործություններ կատարելու մեջ, որոնց համար նախատեսված է պատիժ` ոչ ավելի, քան երեք տարի ժամկետով։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 13-րդ կետի և 6-րդ մասի հիմքով` քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե ընդունվել է համաներման ակտը, ինչպես նաև` նշված հիմքով գործի վարույթի կարճում և քրեական հետապնդման դադարեցում չի թույլատրվում, եթե դրա դեմ առարկում է մեղադրյալը։ Այս դեպքում գործի վարույթը շարունակվում է սովորական կարգով։
Վերոնշվածի հիմնավորմամբ ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրված մեղադրանքի մասի քրեական գործը ենթակա է կարճման և քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, որի դեմ ամբաստանյալը չի առարկել։
Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքին, ապա նշված հոդվածի սանկցիայով Արմեն Բաբայանի նկատմամբ անհրաժեշտ է քրեական պատիժ նշանակել, որը ենթակա է մեկ քառորդով կրճատման համաներման ակտի 8-րդ կետի 5-րդ ենթակետի հիման վրա։ Համաներման ակտի 13-րդ կետի 4-րդ ենթակետի հիմքով պատժի կրճատման իրավասությունը վերապահված է ՀՀ ԱՆ ՔԿ հիմնարկների պետերին` այն անձանց նկատմամբ, ովքեր պատիժը կրում են ՔԿ հիմնարկներում, հետևաբար` պատժաչափի հաշվարկը պետք է կատարվի ՔԿ հիմնարկի կողմից։
Նկատի ունենալով կատարված հանցագործության ծանրության աստիճանը, հանցանքը կատարողի անձը և հանցանքը կատարելու հանգամանքները, դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասի սանկցիայով ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանի նկատմամբ պետք է նշանակել քրեական պատիժ` ազատազրկում 4 /չորս/ տարի ժամկետով։ Մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ։ Պատժի սկիզբը պետք է հաշվել 26.10.2010թ.` ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանին ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժին բերման ենթարկելու օրվանից։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո անհրաժետ է իրեղեն ապացույց ճանաչված բաճկոնը վերադարձնել տուժող Գագիկ Սարգսյանին, իսկ իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության ՓՔ վարչությունում պահվող սառը զենք հանդիսացող դանակը թողնել ՓՔ վարչության տնօրինությանը։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35, 41, 44, 357-358, 360, 365, 368-372, 376, 3761, 379 հոդվածների և ՀՀ դատական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածի պահանջներով, դատարանը.

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Ամբաստանյալ Արմեն Ջիվանի Բաբայանի նկատմամբ քրեական գործի վարույթը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով նրան առաջադրված մեղադրանքի մասով կարճել և նշված հոդվածներով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` հիմք ընդունելով ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից 26.05.2011թ. ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» որոշման 6-րդ կետի 2-րդ ենթակետի և 13-րդ կետի 1 «ա» ենթակետի պահանջները։
Ամբաստանյալ Արմեն Ջիվանի Բաբայանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրա նկատմամբ քրեական պատիժ նշանակել` Արմեն Ջիվանի Բաբայանին դատապարտել ազատազրկման 4 /չորս/ տարի ժամկետով։ Համաներման ակտի 8-րդ հոդվածի 5-րդ ենթակետի հիման վրա նշանակված պատիժը ենթակա է կրճատման մեկ քառորդով։
Պատժի սկիզբը հաշվել 2010 թվականի հոկտեմբերի 26-ը` ամբաստանյալ Արմեն Բաբայանին ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժին բերման ենթարկելու օրը։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ ՔԿՎ համապատասխան ՔԿ հիմնարկում։
2. Ամբաստանյալ Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նշված հոդվածի սանկցիայով նրա նկատմամբ քրեական պատիժ կիրառել` նշանակելով ազատազրկում 3 /երեք/ տարի ժամկետով։
ՀՀ ԱԺ կողմից 26.05.2011թ. ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետի և 13-րդ հոդվածի 1-ին «ա» ենթակետի հիմքով ամբաստանյալ Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանին պատժից ազատել։
Ամբաստանյալ Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերացնել և նրան ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված ոստիկանության բաճկոնը վերադարձնել տուժող Գագիկ Սարգսյանին, իսկ սառը զենք հանդիսացող որսորդական շեղբավոր դանակը թողնել ՀՀ ոստիկանության փորձաքրեագիտական վարչության տնօրինությանը։
Դատավարության մասնակիցների կողմից դատավճիռը կարող է վերաքննության կարգով բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկ ամսվա ընթացքում։

ԴԱՏԱՎՈՐ Վ. Թ. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԵԷԴ/0044/01/11






ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության
վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում
Քրեական գործ թիվ ԵԷԴ/0044/01/11
Նախագահող դատավոր՝ Գ.Մելիք-Սարգսյան
Դատավորներ` Մ.Պետրոսյան
Ս.Համբարձումյան


ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան)

նախագահությամբ Դ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ դատավորներ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Հ.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆԻ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ մեղադրող Ա.ՓԱՆՈՍՅԱՆԻ


2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով ամբաստանյալներ Արմեն Ջիվանի Բաբայանի և Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ի որոշման դեմ մեղադրող Ա.Փանոսյանի վճռաբեկ բողոքը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը
1. 2010 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Էրեբունու քննչական բաժնում հարուցվել է թիվ 12141610 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հատկանիշներով` Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի կողմից խուլիգանություն կատարելու փաստի առթիվ։
Նույն օրն Ա.Բաբայանը և Ս.Թումանյանը ձերբակալվել են։
Նախաքննության մարմնի 2010 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշումներով Ս.Թումանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին, 2-րդ կետերով, իսկ Ա.Բաբայանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2010 թվականի հոկտեմբերի 30-ի որոշումներով Ս.Թումանյանի և Ա.Բաբայանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը։
2010 թվականի դեկտեմբերի 16-ին որոշում է կայացվել Ա.Բաբայանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու, լրացնելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին։
Նախաքննության մարմինը 2011 թվականի մարտի 10-ին որոշումներ է կայացրել առաջադրված մեղադրանքները լրացնելու մասին, և Ս.Թումանյանին նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին, 2-րդ կետերով, իսկ Ա.Բաբայանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 258-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով։
2011 թվականի մարտի 14-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան)։
2 . Առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 7-ի դատավճռով Ա.Բաբայանի վերաբերյալ քրեական գործի վարույթը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով կարճվել է, և քրեական հետապնդումը դադարեցվել է «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2011 թվականի մայիսի 26-ի որոշման 6-րդ կետի 2-րդ ենթակետի կիրառմամբ։
Նույն դատավճռով Ա.Բաբայանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և դատապարտվել ազատազրկման 4 տարի ժամկետով։ «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2011 թվականի մայիսի 26-ի որոշման 8-րդ կետի 5-րդ ենթակետի կիրառմամբ Ա.Բաբայանի նկատմամբ նշանակված պատժի չկրած մասը կրճատվել է մեկ քառորդով։
Ս.Թումանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին, 2-րդ կետերով և դատապարտվել ազատազրկման 3 տարի ժամկետով։ «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2011 թվականի մայիսի 26-ի որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետի կիրառմամբ Ս.Թումանյանն ազատվել է պատժի կրումից։ Ամբաստանյալ Ս.Թումանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը վերացվել է, և նա ազատվել է կալանքից դատական նիստի դահլիճում։
3. Երևան քաղաքի դատախազ Հ.Բադալյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործը` Վերաքննիչ դատարանը 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ին որոշում է կայացրել բողոքը մերժելու, Առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 7-ի դատավճիռը` օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին։
4. Վերաքննիչ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ի որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել մեղադրող Ա.Փանոսյանը։
Վճռաբեկ դատարանը 2011 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշմամբ վճռաբեկ բողոքը վարույթ է ընդունել։
Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։

2. Գործի փաստական հանգամանքները
5. Ամբաստանյալներ Ա.Բաբայանին և Ս.Թումանյանին մեղադրանք է առաջադրվել, և նրանք դատապարտվել են հետևյալ արարքների համար։
Ա.Բաբայանը և Ս.Թումանյանը 2010 թվականի հոկտեմբերի 26-ին` ժամը 20։30-ի սահմաններում, գտնվելով ալկոհոլի ազդեցության տակ, մոտեցել են Երևանի Ագաթանգեղոս և Մովսես Խորենացի փողոցների հատման խաչմերուկի մոտ կանգնած մարմնավաճառ կանանց, որտեղ Ա.Բաբայանը Վարսիկ Բադոյանին գումարի դիմաց սեռական հարաբերություն ունենալու առաջարկություն է արել։ Մերժում ստանալով` Ա.Բաբայանը, դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտելով հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով, անհիմն վիճաբանության մեջ է մտել Վ.Բադոյանի հետ և այլ անձանց ներկայությամբ շուրջ 2-3 րոպե տևողությամբ սեռական բնույթի հայհոյանքներ է տվել վերջինիս հասցեին։
Դրանից հետո Ա.Բաբայանը և Ս.Թումանյանը գնացել են «Այրարատ» կինոթատրոնի մոտակայքում գտնվող հասարակական սննդի օբյեկտներից մեկը, որտեղ կրկին ոգելից խմիչք են օգտագործել և ժամը 23-ի սահմաններում, գտնվելով ալկոհոլային հարբածության վիճակում, մոտեցել են նույն մարմնավաճառներին։ Վերջիններս, տեսնելով հարբած վիճակում գտնվող Ա.Բաբայանին և Ս.Թումանյանին, ինչպես նաև ոստիկանների պահանջով փորձել են հեռանալ մայթեզրից։ Նշված հանգամանքից վրդովված` ամբաստանյալները սկսել են հայհոյել, տարածքում հասարակական կարգի պահպանության պարտականություն իրականացնող՝ ՀՀ ոստիկանության պարեկապահակային ծառայության գնդի ոստիկաններ Հրաչյա Խաչատրյանը և Գագիկ Սարգսյանն Ա.Բաբայանից և Ս.Թումանյանից պահանջել են չխախտել հասարակական կարգը։ Այդ պահին նրանց է մոտեցել պատահաբար դեպքի վայրով անցնող, նույն գնդի ոստիկան Արայիկ Խաչատրյանը` քաղաքացիական հագուստով։ Տեսնելով իր գործընկերների հետ ագրեսիվ տոնով խոսող և նրանց օրինական պահանջը կատարել չցանկացող Ս.Թումանյանին` Ա.Խաչատրյանը, նպատակ ունենալով իր միջամտությամբ զսպել նրա հակահասարակական պահվածքը, Ս.Թումանյանին ցույց է տվել իր ծառայողական վկայականը և հայտնել, որ նույնպես ոստիկան է։ Սակայն դրանից հետո Ս.Թումանյանը դարձել է ավելի ագրեսիվ և, կոպիտ կերպով խախտելով հասարակական կարգը և բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով հասարակության նկատմամբ, չարամտորեն չենթարկվելով հասարակական կարգի պահպանության պարտականություն իրականացնող ոստիկանների օրինական պահանջներին, խուլիգանական հայհոյանքներ տալով նրանց հասցեին, հարձակվել է Ա.Խաչատրյանի վրա և բռունցքով հարվածել նրա կրծքավանդակին։ Գ.Սարգսյանը միջամտել է, ցանկանալով խափանել Ս.Թումանյանի գործողությունները, որի ընթացքում վերջինս, դիմադրություն ցույց տալով ոստիկանության աշխատակիցներին, բռնել է Գ.Սարգսյանի ծառայողական բաճկոնի օձիքից, քաշքշել ու պատռել է այն, ինչպես նաև բռունցքներով 3-4 անգամ հարվածել է Գ.Սարգսյանի գլխին ու մարմնի մյուս մասերին` պատճառելով առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ։ Խուլիգանության կատարմանը ներգրավվել է նաև Ա.Բաբայանը, ով նույնպես կոպիտ կերպով խախտելով հասարակական կարգը և բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք ցուցաբերելով հասարակության նկատմամբ, չարամտորեն չենթարկվելով հասարակական կարգի պահպանության պարտականություն իրականացնող ոստիկանների օրինական պահանջներին, դիմադրություն ցույց տալով նրանց՝ տվել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ և գործադրելով ապօրինի կրած սառը զենք հանդիսացող որսորդական շեղբավոր ծալովի դանակը՝ դրանով դիտավորությամբ հարվածել է Գ.Սարգսյանի կրծքավանդակի ուղղությամբ և վնասել նրա համազգեստը։
Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի խուլիգանական գործողությունները տևել են շուրջ 20 րոպե, որից հետո նրանք փորձել են փախնել, սակայն փախուստը կանխվել է ոստիկանության աշխատակիցների կողմից, և Ա.Բաբայանն ու Ս.Թումանյանը բերման են ենթարկվել ոստիկանության Էրեբունու բաժին, որտեղ շուրջ 30 րոպե տևողությամբ շարունակել են ոստիկանության աշխատակիցների հասցեին տալ սեռական բնույթի հայհոյանքներ, ոտքերով հարվածել հերթապահ մասի ժամանակավոր պահման խցերի ճաղավանդակներին։

3. Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը
Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
6. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Վերաքննիչ դատարանը, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ, թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա։
Ի հիմնավորումն ասվածի` բողոքաբերը նշել է, որ սույն գործով նախաքննության մարմինը և դատարանը, հաստատված համարելով Ա.Բաբայանին և Ս.Թումանյանին մեղսագրվող արարքները, դրանց տվել են քրեաիրավական սխալ որակում` անտեսելով հասարակական կարգի պահպանության պարտականություն իրականացնող իշխանության ներկայացուցիչ Գ.Սարգսյանի նկատմամբ ծառայողական պարտականությունները կատարելու կապակցությամբ Ս.Թումանյանի կողմից` կյանքի և առողջության համար ոչ վտանգավոր, իսկ Ա.Բաբայանի կողմից` կյանքի և առողջության համար վտանգավոր բռնություն գործադրելու հանգամանքը։ Ըստ բողոքաբերի` դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքների պայմաններում Ա.Բաբայանի արարքը պետք է լրացուցիչ որակվեր իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ կյանքի և առողջության համար վտանգավոր բռնություն գործադրելու համար քրեական պատասխանատվություն նախատեսող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, իսկ Ս.Թումանյանի արարքը` իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ կյանքի և առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն գործադրելու համար քրեական պատասխանատվություն նախատեսող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Բողոքաբերը նշել է, որ հիմք ընդունելով վերոգրյալը և միևնույն ժամանակ նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածը լիազորում է մեղադրողին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխել և լրացնել բացառապես առաջին ատյանի դատարանում գործի դատական քննության ընթացքում, մեղադրող կողմը վերաքննիչ բողոք է բերել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ՝ խնդրելով բեկանել այն քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառման հիմքով և գործն ուղարկել նույն դատարան` նոր քննության։ Մինչդեռ Վերաքննիչ դատարանը, անտեսելով թույլ տրված նյութական իրավունքի խախտումները, մերժել է բողոքը` դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ։
7. Ըստ բողոքաբերի` Վերաքննիչ դատարանն անտեսել է նաև Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ տրված քրեադատավարական օրենքի էական խախտումը։ Մասնավորապես, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ և 296-րդ հոդվածներից բխում է, որ քրեական գործը վարույթ ընդունելու պահից 15 օրվա ընթացքում գործի նյութերի հետազոտման արդյունքում պարզելով, որ արարքի իրավաբանական որակումը չի համապատասխանում արարքի նկարագրությանը կամ չի բխում առկա ապացույցներից, դատարանը լիազորված է կայացնել գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին որոշում` նշելով ժամկետը, որի ընթացքում դատախազը պետք է վերացնի առկա թերությունները։
Տվյալ դեպքում մեղադրական եզրակացությունում Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի կատարած արարքների նկարագրությունն ակնհայտորեն չի համապատասխանել դրանց տրված որակմանը, որպիսի պայմաններում գործը դատական քննության նախապատրաստելու փուլում Առաջին ատյանի դատարանը պարտավոր էր գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին որոշում կայացնել, սակայն նման որոշում չի կայացրել։
8. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ի որոշումը և գործն ուղարկել ստորադաս դատարան` նոր քննության։

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը
Բողոքարկված դատական ակտը վճռաբեկ վերանայման ենթարկելու նպատակն օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման սահմանադրական գործառույթի իրացումն է։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ գործը դատական քննության նախապատրաստելիս մեղադրողին վերադարձնելու իրավական ինստիտուտի մեկնաբանման և կիրառման կապակցությամբ, ինչպես նաև դատական քննության ընթացքում մեղադրանքը փոխելու՝ մեղադրողի իրավասության սահմանների առումով առկա է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման խնդիր։

I. Գործը դատական քննության նախապատրաստելիս մեղադրողին վերադարձնելը.
9. Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետևյալն է. գործը դատական քննության նախապատրաստելիս պարտավո՞ր է արդյոք դատարանը որոշում կայացնել գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին՝ առաջարկելով փոփոխել կամ լրացնել առաջադրված մեղադրանքը, եթե պարզում է, որ արարքի իրավաբանական որակումը չի համապատասխանում արարքի նկարագրությանը կամ չի բխում գործում առկա ապացույցներից։
10. Գործը դատական քննության նախապատրաստելիս այն մեղադրողին վերադարձնելու դատարանի լիազորությունը և դրա իրականացման կարգը սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ և 296-րդ հոդվածներում։
Այսպես` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածի համաձայն`
«Քրեական գործն իր վարույթ ընդունած դատավորը հետազոտում է գործի նյութերը և քրեական գործը վարույթ ընդունելու պահից 15 օրվա ընթացքում կայացնում հետևյալ որոշումներից մեկը`
(…)
4) գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին որոշում դատավորը կայացնում է այն դեպքում, երբ մեղադրական եզրակացությունը չի համապատասխանում սույն օրենսգրքի պահանջներին, կամ արարքի իրավաբանական որակումը չի համապատասխանում արարքի նկարագրությանը կամ չի բխում գործում առկա ապացույցներից։
2. Գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին որոշման մեջ, բացի նման որոշում կայացնելու հիմքերից, նշվում է այն ժամկետը, որի ընթացքում դատախազը պետք է վերացնի մեղադրական եզրակացությունում առկա թերությունները (…)»։
Այդուհանդերձ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն որոշման 9-րդ կետում բարձրացված իրավական հարցին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել արդարադատության իրականացման ընթացքում դատարանի կարգավիճակը, ինչպես նաև քրեական դատավարության մի շարք կարևորագույն սկզբունքներ։
11. ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի իր խախտված իրավունքները վերականգնելու, ինչպես նաև իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունք (…)»։
ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով։
Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը։ Չփարատված կասկածները մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (…)։
2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով։
(…)
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է մրցակցության սկզբունքի հիման վրա։
2. Քրեական հետապնդումը, պաշտպանությունը և գործի լուծումը տարանջատված են. դրանց իրականացնում են տարբեր մարմիններ և անձինք։
3. Դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը։
4. Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ (…)։
5. Քրեական դատավարությանը մասնակցող կողմերը քրեական դատավարական օրենսդրությամբ օժտված են իրենց դիրքորոշումը պաշտպանելու հավասար հնարավորություններով (…)։
6. Քրեական դատավարության ընթացքում կողմերն իրենց դիրքորոշումը, այն պաշտպանելու եղանակները և միջոցներն օրենքի շրջանակներում ընտրում են ինքնուրույն` անկախ դատարանից, այլ մարմիններից և անձանցից (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի։ Դատավորը, (…) չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբեր[ի] ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն [տա]` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում»։
12. Շարադրված դրույթների համակարգային վերլուծությունը թույլ է տալիս եզրակացություն անել այն մասին, որ քրեական դատավարության փուլային համակարգում հիմնական և վճռորոշ փուլը դատական քննությունն է։ Դատական քննության փուլում են հետազոտվում մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները և ըստ էության այդ փուլում են պատասխան տրվում քրեական գործի հիմնական` ամբաստանյալի մեղավորության կամ անմեղության հարցին։
Դատական քննությունը` որպես քրեական դատավարության կենտրոնական փուլ, իրենից ներկայացնում է դատավարական (դատական) գործողությունների կատարման և որոշումների կայացման բարդ համակարգ, որոնք իրականացվում են քրեադատավարական օրենքով ամրագրված իրավական կանոններին համապատասխան։ Նշված կանոններն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են դատական քննության ընդհանուր պայմանները և պարտադիր են դատական քննության ողջ ընթացքում։ Վերոնշյալ պայմանների նախատեսումը նպատակ է հետապնդում ապահովել քրեական դատավարության բոլոր սկզբունքների կենսագործումը` դրանով իսկ հասնելով արդար դատական քննության հիմնարար արժեքի անխափան իրագործմանը։
13. Սույն որոշման 11-րդ կետում շարադրված իրավանորմերի վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի ապահովման անկյունաքարը, ի թիվս քրեական դատավարության այլ կարևորագույն սկզբունքների, մրցակցության սկզբունքն է։
Մրցակցության սկզբունքը կարող է երաշխավորվել երեք բաղադրատարրերի միաժամանակյա պահպանման դեպքում։ Դրանք են`
ա) կողմերի դատավարական իրավահավասարություն` սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու և մյուս կողմի փաստարկները հերքելու համար,
բ) կողմերի միջև մեղադրանքի և պաշտպանության գործառույթների տարանջատում և դրանց սահմանազատում գործի լուծման գործառույթից,
գ) անկախ և անկողմնակալ դատարանի առկայություն։
Մրցակցային դատավարության ընթացքում դատարանի կարգավիճակի բնութագրական կողմերից մեկն էլ այն է, որ որպես քրեական գործը քննող անկախ և անկողմնակալ մարմին, դատարանը չի կարող հանդես գալ մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և պետք է արտահայտի միայն իրավունքի շահերը։ Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար պետք է ստեղծի գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ՝ դրանով իսկ ապահովելով մրցակցության սկզբունքի կենսագործումը և հասնելով քրեական դատավարության առջև դրված խնդիրների իրագործմանը։
Անդրադառնալով դատարանի անաչառության կարևորությանը` Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը նշել է, որ ժողովրդավարական հասարակությունում հիմնարար նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ դատարանները վստահություն ներշնչեն հասարակությանը, իսկ քրեական վարույթի պարագայում՝ առաջին հերթին վստահություն ներշնչեն մեղադրյալին (տե՛ս Sander v. The United Kingdom, 2000 թվականի մայիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 34129/96, կետ 22)։ Դատարանի անաչառության պահանջն ունի երկու կողմ, նախ` դատարանը պետք է զերծ լինի անձնական նախապաշարումներից կամ կողմնապահությունից։ Երկրորդ` այն պետք է անաչառ լինի նաև օբյեկտիվ տեսանկյունից. այսինքն` պետք է բավարար երաշխիքներ ապահովի այս կապակցությամբ առաջացող որևէ օրինական կասկած բացառելու նպատակով (տե՛ս Findlay v. The United Kingdom, 1997 թվականի փետրվարի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 22107/93, կետ 73)։
14. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդար դատական քննության հիմնարար իրավունքի ապահովումն առանց անմեղության կանխավարկածի պահպանման հնարավոր չէ։ Նշված սկզբունքը ենթադրում է, որ հանցագործություն կատարած յուրաքանչյուր ոք համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքը չի ապացուցվել օրենքով նախատեսված կարգով։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը կանխորոշում է քրեական գործի դատաքննության ողջ բովանդակությունը և էությունը` անկախ քրեական հետապնդման իրավական ելքից։
Անմեղության կանխավարկածի բովանդակությունն արտացոլված է միջազգային իրավունքում համընդհանուր ճանաչում ստացած «կասկածը մեկնաբանվում է հօգուտ մեղադրյալի» (in dubio pro reo) կանոնի մեջ։ Այս կանոնն իր ամրագրումն է ստացել ինչպես մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային իրավական փաստաթղթերում, այնպես էլ ՀՀ Սահմանադրության, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի մեջ և հանդիսանում է մեղադրյալի անմեղության կանխավարկածի իրավունքի գործնական երաշխիք քրեական դատավարության և մասնավորապես, դատական քննության ընթացքում։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կարծիքով, անմեղության կանխավարկածը, inter alia պահանջում է, որ իրենց պարտականությունները կատարելիս դատարանի անդամները չունենան կանխակալ կարծիք առ այն, որ մեղադրյալը կատարել է մեղսագրվող արարքը, իսկ ապացուցման պարտականությունը պետք է կրի մեղադրանքի կողմը, և ցանկացած կասկած պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի։ Այս առումով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի խախտում է համարել այն իրավիճակը, երբ մեղադրյալը դեռևս օրենքին համապատասխան մեղավոր չի ճանաչվել, սակայն նրա վերաբերյալ ընդունված դատական որոշումից կարելի է կարծիք կազմել, որ նա մեղավոր է (տե՛ս Barbera, Messegue and Jabardo v. Spain, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռը, գանգատ թիվ 10590/83, կետեր 77, 91)։
Ինչպես երևում է վերոգրյալից, անմեղության կանխավարկածի նկատմամբ հարգանքի պահանջն առաջին հերթին վերաբերում է դատարանին՝ որպես գործն ըստ էության լուծող անկողմնակալ մարմնի։ Ուստիև դատարանը, մինչև գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի կայացման պահը, իր գործողություններով, այդ թվում որոշումներով որևէ կերպ չպետք է սուբյեկտիվ դիրքորոշում հայտնի ամբաստանյալին ներկայացված քրեական մեղադրանքի հիմնավորվածության կամ անհիմն լինելու մասին։
15. Սույն որոշման նախորդ կետերում շարադրված իրավական վերլուծության լույսի ներքո գնահատելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ և 296-րդ հոդվածները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ գործը դատական քննության նախապատրաստելիս դատարանը, պարզելով, որ արարքի իրավաբանական որակումը չի համապատասխանում արարքի նկարագրությանը կամ չի բխում գործում առկա ապացույցներից, իրավասու չէ որոշում կայացնել գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին՝ առաջարկելով վերջինիս փոփոխել կամ լրացնել առաջադրված մեղադրանքը։ Վճռաբեկ դատարանի կարծիքով, գործը դատական քննության նախապատրաստելիս առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու կամ լրացնելու առաջարկով գործը մեղադրողին վերադարձնելը ոչ այլ ինչ է, քան մինչև գործի ըստ էության լուծումը տվյալ վարույթի հանգուցային հարցերի վերաբերյալ դատարանի սուբյեկտիվ դիրքորոշման արտահայտում։ Ուստի, եթե առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվի այս ինստիտուտի կիրարկմամբ և արարքին դատարանի նախաձեռնությամբ տրված նոր որակմամբ մեղադրական դատավճիռ կայացվի, ապա դատապարտյալն օբյեկտիվ հիմքեր կունենա պնդելու, որ գործը մեղադրողին վերադարձնելու պահից (նախքան դատավճռի կայացումը) դատարանն իր նկատմամբ որոշակի նախատրամադրվածություն է ունեցել։
Այս դեպքում ստացվում է այնպես, որ դատարանն առանց պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների հետազոտման դրանց նախապես տալիս է հաստատված ապացույցի ուժ։ Մինչդեռ մինչդատական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները դատարանի համար ունեն նախնական և օժանդակ նշանակություն, ուստի առանց պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտման` դրանց չի կարող հաստատված ապացույցի ուժ տրվել։
Հետևաբար մեղադրողին առաջարկելով փոփոխել կամ լրացնել առաջադրված մեղադրանքը` դատարանը դուրս է գալիս անկողմնակալության սկզբունքի շրջանակներից և ուղղորդում է մեղադրողին` իրականացնելով արդարադատության գործառույթի հետ անհամատեղելի գործողություններ։ Դատարանը խախտում է նաև կողմերի միջև հավասարության սկզբունքն ի շահ մեղադրող կողմի, արդյունքում տեղի է ունենում քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով երաշխավորված մրցակցության սկզբունքի խախտում։ Դատարանի կողմից նման որոշման կայացումն անհամատեղելի է նաև նշված իրավական ակտերով ամրագրված անմեղության կանխավարկածի հետ։ Նման դատական ակտի կայացմամբ, ըստ էության, շրջանցվում է միջազգային իրավունքում համընդհանուր ճանաչում ստացած՝ «կասկածը մեկնաբանվում է հօգուտ մեղադրյալի» (in dubio pro reo) կանոնը։
16. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ վերոգրյալին համահունչ իրավական դիրքորոշում է հայտնել ՀՀ Սահմանադրական դատարանն իր 2010 թվականի ապրիլի 2-ի ՍԴՈ-872 որոշման մեջ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի 5-րդ մասը ճանաչելով ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածին հակասող և անվավեր։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի 5-րդ մասը սահմանում էր, որ «եթե դատաքննության ընթացքում պարզվում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ, իսկ մեղադրողը խստացնելու առումով արարքը վերաորակելու որոշում չի կայացնում կամ վերաորակելու համար դատական նիստը հետաձգելու միջնորդություն չի ներկայացնում, ապա դատարանն իր նախաձեռնությամբ մինչև 10 օր ժամկետով հետաձգում է դատական նիստը` առաջարկելով գլխավոր դատախազին կամ տեղակալին վերահաստատելու մեղադրական եզրակացությունը (…)»։
Այդ կապակցությամբ ՀՀ Սահմանադրական դատարանն ընդգծել է, որ «(…) դատական իշխանության անկախությունը չի կարող դիտարկվել միայն զուտ իշխանությունների տարանջատման տեսանկյունից։ Այդ անկախությունն առաջին հերթին միջոց ու հնարավորություն է մարդու իրավունքների ու ազատությունների երաշխավորման համար, որը և հանդիսանում է դատական իշխանության հիմնական առաքելությունը։ Այս տրամաբանությանն ամենևին համահունչ չէ օրենսդրական այն դրույթը, համաձայն որի՝ դատավորը մեղադրողի վերադասի կարծիքը լրացուցիչ ճշտելուց հետո միայն կարող է իրավունքի պաշտպանություն երաշխավորել (…)»։
17. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ դատարանն ընդհանրապես, այդ թվում` դատական քննության նախապատրաստության փուլում, իրավասու չէ հանդես գալ առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու կամ լրացնելու նախաձեռնությամբ։ Նման նախաձեռնությունը կհանգեցնի մրցակցության և անմեղության կանխավարկածի սկզբունքերի խախտման, ինչն էլ իր հերթին կբերի արդար դատական քննության հիմնարար արժեքի առարկայազրկման։
Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ և 296-րդ հոդվածներով սահմանված դատական քննության նախապատրաստության փուլում գործը մեղադրողին վերադարձնելու իրավական ինստիտուտին, ապա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ դատարանի կողմից նման որոշման կայացումն արդարացված կլինի միայն մեկ դեպքում, երբ մեղադրական եզրակացությունը կազմված է քրեադատավարական օրենքի պահանջների խախտումներով, օրինակ` դատախազը չի հաստատել մեղադրական եզրակացությունը, այն ստորագրված չէ քննիչի կողմից, չունի նկարագրական-պատճառաբանական մաս, օրենքով սահմանված անհրաժեշտ հավելվածներ և այլն։

II. Դատարանում մեղադրանքը փոփոխելու մեղադրողի իրավասության սահմանները
18. Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետևյալն է. Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալներ Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի նկատմամբ առաջադրված մեղադրանքների սահմաններում կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, թո՞ւյլ է տվել արդյոք քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում։
19. ՀՀ Սահմանադրության 103-րդ հոդվածի համաձայն` «Դատախազությունն օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով`
(…)
3) դատարանում պաշտպանում է մեղադրանքը.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 52-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատախազն օրենքով սահմանված կարգով նշանակված պետական պաշտոնատար անձ է, որն իր իրավասության սահմաններում իրականացնում է քրեական հետապնդում, հսկողություն է իրականացնում հետաքննության և նախաքննության օրինականության նկատմամբ, դատարանում պաշտպանում է մեղադրանքը (…)։ Դատարանում մեղադրանքը պաշտպանող դատախազը կոչվում է մեղադրող։
(…)
3. Քրեական գործի վարույթով իր լիազորություններն իրականացնելիս դատախազն ինքնուրույն է որոշումներ ընդունում` հիմնվելով օրենքների և ներքին համոզմունքի վրա, և պատասխանատու է իր ընդունած որոշումների համար։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ և միայն այն մեղադրանքի սահմաններում, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել։
2. Դատական քննության ընթացքում մեղադրանքի փոփոխություն թույլատրվում է, եթե դրանով չի վատթարանում ամբաստանյալի վիճակը, և չի խախտվում ամբաստանյալի պաշտպանության իրավունքը։ Մեղադրանքը խստացման առումով փոխելը թույլատրվում է միայն սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով և դեպքերում»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե առաջին ատյանի դատարանում դատական քննության ընթացքում մեղադրողը գտնում է« որ առաջադրված մեղադրանքը խստացման կամ մեղմացման առումով ենթակա է լրացման կամ փոփոխման« քանի որ ի հայտ են եկել այնպիսի հանգամանքներ« որոնք հայտնի չեն եղել և չէին կարող հայտնի լինել մինչդատական վարույթում« և եթե գործի փաստական հանգամանքները հնարավորություն չեն տալիս մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու առանց դատական քննությունը հետաձգելու« ապա դատարանին ներկայացնում է առաջադրված մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու համար դատական քննությունը հետաձգելու վերաբերյալ միջնորդություն։ Մեղադրողը նման միջնորդությամբ կարող է հանդես գալ մինչև դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում դատարանը դատախազի միջնորդությամբ հետաձգում է նիստը` անհրաժեշտ քննչական և այլ դատավարական գործողություններ կատարելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու համար։ Նիստը կարող է հետաձգվել ոչ ավելի, քան մեկ ամսով, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ անհրաժեշտ քննչական և այլ դատավարական գործողություններ կատարելու համար ողջամտորեն պահանջվում է ավելի երկար ժամկետ։
Առաջադրված մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու դեպքում մեղադրողը կազմում է առաջադրված մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշում, որը ձեռք բերված նյութերի հետ ներկայացնում է դատարան։
3. Մեղադրողը կարող է մինչև դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը փոխել մեղադրանքը« այդ թվում նաև` խստացման առումով« եթե դատական քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները անհերքելիորեն վկայում են« որ ամբաստանյալը կատարել է այլ հանցանք« քան այն« որը նրան մեղսագրվում է։
(…)»։
20. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունը ճանաչողական գործունեություն է, որն ուղղված է նախկինում տեղի ունեցած դեպքի հանգամանքների հետազոտմանը և վերականգմանը, ինչը ենթադրում է, որ քրեական դատավարության՝ իրար հաջորդող յուրաքանչյուր փուլում ձեռք են բերվում լրացուցիչ տվյալներ, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել դեպքի վերաբերյալ։ Այլ կերպ ասած` քրեական գործի հարուցումից մինչև քրեական գործի լուծումը գործի քննությունը գտնվում է զարգացման վիճակում, իսկ դատավարական ճանապարհով ձեռք բերված նոր տվյալներով պայմանավորված՝ կարող են փոփոխվել գործի հանգամանքները և մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի իրավաբանական որակումը։
Ուստի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածը նախատեսում է առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու կարգ նաև առաջին ատյանի դատարանում` մինչև դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը։ Նշված հոդվածի հիման վրա մեղադրանքը փոփոխելու իրավական ընթացակարգերը Վճռաբեկ դատարանի կողմից մանրամասն վերլուծության են ենթարկվել Ս.Նալբանդյանի վերաբերյալ գործով կայացված որոշման մեջ (տե՛ս Սուրեն Կարոյի Նալբանդյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ՀՅՔՐԴ2/0144/01/09 որոշման 19-25-րդ կետերը)։
21. Միևնույն ժամանակ, ինչպես երևում է սույն որոշման 19-րդ կետում շարադրված իրավանորմերի վերլուծությունից, դատախազը պետության քրեական քաղաքականությունն իրականացնող և դրա համար պատասխանատու պաշտոնատար անձ է, որին վերապահված է դատարանում քրեական մեղադրանքը պաշտպանելու, ինչպես նաև այն փոփոխելու իրավասություն։ Ընդ որում, դատարանում մեղադրանքը փոփոխելու իր իրավասությունը դատախազը կարող է իրագործել միայն առաջին ատյանի դատարանում` մինչև գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ կայացնելու նպատակով դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ թեև մինչդատական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները և կայացված որոշումները դատարանի համար ունեն նախնական և օժանդակ նշանակություն, այդուհանդերձ, մինչդատական վարույթի արդյունքները կանխորոշում են դատական քննության սահմանները, այսինքն` գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ և միայն նրան առաջադրված մեղադրանքի սահմաններում։
22. Ա.Սերոբյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(…) Թե՛ առաջին ատյանի դատարանը, թե՛ վերաքննիչ դատարանը և թե՛ վճռաբեկ դատարանն ամբաստանյալի կամ դատապարտյալի նկատմամբ գործը քննելիս և լուծելիս չեն կարող դուրս գալ նրան առաջադրված մեղադրանքի սահմաններից։ Հակառակ դեպքում կխախտվի Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 19-րդ հոդվածով նախատեսված սկզբունքը` «Կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքը և դրա ապահովումը»։ Մասնավորապես կխախտվեն այն հիմնարար իրավադրույթները, որ «Կասկածյալը և մեղադրյալն ունեն պաշտպանության իրավունք», և որ «Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է կասկածյալին և մեղադրյալին բացատրել նրանց իրավունքները և ապահովել օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով մեղադրանքից նրանց պաշտպանվելու փաստացի հնարավորությունը» (Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասեր)։ Եթե Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 19-րդ հոդվածում օգտագործված «մեղադրանք» եզրույթը հասկացվի սոսկ «քրեաիրավական որակում» իմաստով, և այն իր մեջ չներառի արարքի քրեաիրավական որակման հիմքում ընկած փաստական հանգամանքները, ապա կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքը չի լինի կոնկրետ և իրական, այլ կլինի վերացական և պատրանքային, քանի որ առանց փաստական հիմքի` քրեաիրավական որակումից պաշտպանվելու իրավունքը առարկայազուրկ է։
Մինչդեռ համաձայն Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասի` «Պետությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով` որպես անմիջականորեն գործող իրավունք»։ Իսկ անմիջականորեն գործող իրավունքը չի կարող վերացական լինել։
Այս հարցում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը ևս արտահայտել է համանման դիրքորոշում։ Մասնավորապես, Արտիկոյի գործով Եվրոպական դատարանը նշել է, որ Կոնվենցիան կոչված է երաշխավորելու ոչ թե տեսական և պատրանքային, այլ գործնականում և արդյունավետ իրականացվող իրավունքներ։ Դա հատկապես վերաբերում է պաշտպանության իրավունքին (Artico v. Italy, 13.05.1980թ., կետ 33) (…)» (տե՛ս Արթուր Խաչատուրի Սերոբյանի վերաբերյալ 2007 մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-46/07 որոշումը)։
23. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղադրողը օբյեկտիվորեն կրում է դատարան ներկայացրած մեղադրանքի, այդ թվում` մեղսագրվող արարքին տրված քրեաիրավական որակման հիմնավորվածության ռիսկը և օրենսդրական կարգավորման մակարդակով ստանում է առաջին ատյանի դատարանում այն փոփոխելու իրավական հնարավորություն։ Դատախազի կողմից վերոնշյալ հնարավորությունը չօգտագործելու դեպքում դատարանն իրավասու չէ իր վրա վերցնել մեղադրողի գործառույթները և դուրս գալ ամբաստանյալին նախաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքի սահմաններից։ Դատական քննության փուլում դատարանի խնդիրն է ստուգել ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունն ու ապացուցվածությունը, և եթե ապացույցների հետազոտման արդյունքում մեղսագրվող արարքը կհաստատվի, դատարանը պարտավոր է կայացնել համապատասխան դատական ակտ այն քրեաիրավական որակման սահմաններում, որը նշված հանցավոր արարքին տրվել է մեղադրական եզրակացությամբ` անկախ այն հանգամանքից, թե հաստատված փաստական հանգամանքների պայմաններում ամբաստանյալի արարքը պետք է լրացուցիչ որակվեր նաև այլ հոդվածներով, թե ոչ։
Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ առաջին ատյանի դատարանում մեղադրանքը փոփոխելու իր իրավունքը չիրացնելով՝ մեղադրողը քրեական գործի հետագա քննությունների ընթացքում զրկվում է նման նախաձեռնությամբ հանդես գալու հնարավորությունից։ Այս համատեքստում Վճռաբեկ դատարանն անթույլատրելի է համարում նաև այն իրավիճակը, երբ վերադաս դատարանի կողմից կարող է բեկանվել գործով կայացված դատավճիռը և գործն ուղարկվել առաջին ատյանի դատարան` նոր քննության, որպեսզի նոր քննության ընթացքում մեղադրողը հնարավորություն ստանա շտկելու նախորդ դատական քննության ընթացքում թույլ տրված բացթողումը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածի գործադրմամբ փոփոխի առաջադրված մեղադրանքը։ Նման մոտեցման դեպքում ուղղակիորեն կիմաստազրկվի ամբաստանյալի պաշտպանության իրավունքը։
24. Անդրադառնալով սույն գործի փաստական հանգամանքներին` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմինը, հաստատված համարելով, որ ամբաստանյալները կատարել են սույն որոշման 5-րդ կետում շարադրված արարքները, Ս.Թումանյանին մեղադրանք է առաջադրել միայն խուլիգանության, իսկ Ա.Բաբայանին` խուլիգանության և սառը զենք կրելու համար պատասխանատվություն նախատեսող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածներով։
Նույն փաստական հանգամանքների պայմաններում, միևնույն իրավաբանական որակմամբ կազմվել է նաև մեղադրական եզրակացություն, որը հաստատվել է դատախազի կողմից, և գործն ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննելու (տե՛ս սույն որոշման 1-ին կետը)։
Առաջին ատյանի դատարանում մեղադրողն ամբաստանյալներ Ս.Թումանյանին և Ա.Բաբայանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու կամ լրացնելու միջնորդությամբ հանդես չի եկել, որպիսի պայմաններում դատարանը, ապացույցների հետազոտման արդյունքում հաստատված համարելով մեղսագրվող արարքները, մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից դրանց տրված քրեաիրավական որակման սահմաններում կայացրել է մեղադրական դատավճիռ (տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը)։
25. Սույն որոշման 20-23-րդ կետերում շարադրված իրավական հիմնավորումների լույսի ներքո գնահատելով սույն որոշման 24-րդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալներ Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի նկատմամբ առաջադրված մեղադրանքների սահմաններում կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, թույլ չի տվել քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, որի պայմաններում նշված դատական ակտը բեկանելու օրենսդրական հիմքեր Վերաքննիչ դատարանը չի ունեցել։
26. Հիմք ընդունելով վերոգրյալ հիմնավորումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ներկայացված վճռաբեկ բողոքում նշված հիմքերի սահմաններում Վերաքննիչ դատարանի որոշումն օրինական և հիմնավորված է, նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումների վերաբերյալ բողոքաբերի փաստարկներն իրենց հաստատումը քրեական գործի նյութերում չեն գտնում, ուստի վճռաբեկ բողոքը պետք է թողնել առանց բավարարման։
Հաշվի առնելով վերը շարադրված հիմնավորումները և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 92-րդ հոդվածով, Հայաստանի Հանրապետութ¬յան քրեական դատավարության օրենսգրքի 403-406-րդ, 419-րդ, 422-424-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Վճռաբեկ բողոքը մերժել։ Ամբաստանյալ Արմեն Ջիվանի Բաբայանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին, 4-րդ մասերով, 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և ամբաստանյալ Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին, 2-րդ կետերով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ի որոշումը թողնել օրինական ուժի մեջ` հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։
2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։


Նախագահող՝ Դ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Դատավորներ` Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Հ.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ