N - ԵԱՔԴ/0005/01/18
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

<<03>> հուլիսի 2018թ. ք.Երևան

ԵՐԵՎԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Ֆ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՄԵՂԱԴՐՈՂ Դ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ Է.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Ա.ՔԱԼԱՇՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ Պ.ՕՋՌԱՏԻՌԱԶԱԶԻ
ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ Է.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքիԷդգար Արմենի Հովհաննիսյանի`ծնված 02.07.1994թվականին,քաղաք Երևան, ազգությամբհայ,ՀՀ քաղաքացի, միջնա-
կարգ կրթությամբ,ամուսնացած, խնամքին մեկ անչափահաս երեխա, ֆիզիկապեսվատա-
ռողջ,չի աշխատում, 2/երկու/ անգամ դատված՝
1.06.03.2014թվականինԵրևան քաղաքիՄալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանների ընդհա
նուր իրավասության դատարանի կողմից ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 3-րդ մասի
1.1կետով դատապարտվել է ազատազրկման 4/չորս/տարի ժամկետով,ՀՀ Քրեական օրենս-
գըրքի 69հոդվածի կանոններով վերջնական պատիժ է սահմանվել ազատազրկում 3/երեք/
տարի 11/տասնմեկ/ ամիս 26/քսանվեց/օր ժամկետով, կիրառվել է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի
70հոդվածը և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, սահմանվել է փորձա-
շըրջան 4/չորս/ տարի ժամկետով:ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 13.05.2014թվականի
որոշմամբ 06.03.20014թվականի դատավճիռը թողնվել է օրինական ուժի մեջ: ՀՀ Վճռաբեկ
դատարանի 18.07.2014թվականի որոշմամբ վճռաբեկ բողոքը վերադարձվել է:13.08.2014թվա
կանին ուղարկվել է կատարման: 27.09.2014թվականին կիրառվել է 03.10.2013թվականիհա-
մաներումը,
2.12.02.2016թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների ընդհա-
նուր իրավասության դատարանի կողմից ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի 1-ին մասով
դատապարտվելէազատազրկման1/մեկ/ տարի6/վեց/ ամիս ժամկետով,ազատվել է ժամկե-
տին՝ 21.04.2017թվականին:
Դատվածությունները չմարված, հաշվառվածէև բնակվում է քաղաք Երևան, Շահումյան 16
փողոց,138/5տուն հասցեում, 30.11.2017թվականին որպես խափանման միջոց է ընտրվել
ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Մեղադրվում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի 1-ին մասով:
Դատաքննությամբ և գործի տվյալներով դատարանը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործով ամբաստանյալ Էդգար Արմենի Հովհաննիսյանը մեղադրվում է այն բանում,որ նաուրիշի գույքի բացահայտ հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2017թվականի սեպտեմբերի 18-ին ժամը 10:20-ից մինչև 10:30-ն ընկած ժամանակահատվածում Երևան քաղաքի Ազատության 2-րդ շենքի 1-ին շքամուտքում ԻԻՀ քաղաքացուհի Պարաստու Մահմուդի Օջրատիռազազի պարանոցից բացահայտ հափշտակել է ոսկյա շղթան իր կախազարդով և դիմել փախուստի՝ վերջինիս պատճառելով զգալի չափի 450.000ՀՀ դրամի գույքային վնաս:
Վերը նշված հանցավոր արարքը կատարելու համար նախաքննական մարմինըԷդգար Արմենի Հովհաննիսյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի176հոդվածի 1-ին մասով:
Քրեական գործը 15.01.2018թվականին մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Մինչ դատաքննությունն սկսելը ամբաստանյալ Էդգար Արմենի Հովհաննիսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ:
Մեղադրողը և տուժողը միջնորդության դեմ չառարկեցին:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751 և 3752 հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնել:
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Էդգար Արմենի Հովհաննիսյանը կատարել է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի 1-ին մասովնախատեսված արարք և հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետքէ քրեական պատասխանատվության ենթարկվի:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 22հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` հանցագործությունների ռեցիդիվը վտանգավոր է համարվում՝ դիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե անձը նախկինում երկու անգամից ոչ պակաս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ հանցագործության համար:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` (...) Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկուերրորդից:
Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի և արագացված դատաքննության արդյունքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասի հարաբերակցության հարցերին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է իր 31.05.2014թվականի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշմամբ և արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ արագացված դատաքննության պարագայում ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված պատիժ նշանակելու կարգը հանցանք կատարած անձանց համար ավելի նախընտրելի է ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու՝ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածով նախատեսված կարգի համեմատությամբ, քանի որ օրենսդիրն ամբաստանյալի կողմից արագացված դատաքննություն կատարելուն համաձայնություն տալու և մեղսագրված արարքն ընդունելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մինչդեռ անձի արարքում հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածով նախատեսված են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի սանկցիայի շրջանակներում անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատիժ նշանակելու կանոններ: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների հստակ կիրառության վերաբերյալ իրավական կարգավորման բացակայությունը և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող անորոշություններն ու տարակարծությունները հակասում են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 5հոդվածով ամրագրված օրինականության սկզբունքի պահանջներին, որոնցից բխում է, որ անձի նկատմամբ պատժի նշանակման կարգը և չափը իրավական որոշակիության չափանիշներին բավարարող եղանակով պետք է սահմանված լինեն հստակ, մատչելի և կանխատեսելի օրենքով: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասի և ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի հարաբերակցության իրավական կարգավորման անորոշությունը և դրանց միջև առկա հակասությունը պետք է լուծվի հօգուտ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու բարենպաստ պայմաններ նախատեսող նորմի, ինչը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար դրույթներից: Այլ խոսքով՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը բացառում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հնարավորությունը, և դատարանը զրկվում է կոնկրետ դեպքում կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները գնահատելու և անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու հնարավորությունից: Բացի այդ, բացառվում է վերադաս դատական ատյանի կողմից ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 395հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքի կիրառման հնարավորությունը, որի համաձայն` դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը կամ ամբաստանյալի անձին: Հետևաբար, գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 31.05.2014թվականի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշում/:
Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Պողոսյանի /թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշում/ գործով որոշմամբ արտահայտած և վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը 22.06.2017թվականի թիվ ԼԴ4/0031/01/16որոշմամբ արձանագրել է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասում առկա՝ »սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժ« և ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասում առկա՝ »կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժ«ձևակերպումները ենթադրում են, որ կատարված հանցագործության համար նախատեսված պատիժ հասկացությունը մեկնաբանվում է որպես քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում որոշվող օրենքով սահմանված պատիժ: Հիշյալ մեկնաբանման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միջև մրցակցություն կամ հակասություն կարող է առաջանալ այն դեպքում, երբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ ռեցիդիվի կանոնների կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը մեծ է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանից, կամ հավասար է դրան: Բոլոր այն դեպքերում, երբ համապատասխան կանոնների կիրառման արդյունքում ձևավորված պատժի նվազագույն սահմանը փոքր է առավելագույն սահմանից՝ նման հակասության մասին խոսք չի կարող լինել, քանի որ առաջանում է հարաբերական որոշակի սանկցիա՝ ապահովելով պատժի անհատականացման սկզբունքի իրացման հնարավորությունը /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 22.06.2017թվականի թիվ ԼԴ4/0031/01/16 որոշում/:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունների համար առավել խիստ պատիժն է ազատազրկում 3/երեք/ տարի ժամկետով: Տվյալ դեպքում նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործը անցկացվել է արագացված դատաքննության կարգով, ուստի ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար առավել խիստ պատիժը կկազմի 2/երկու/ տարի ժամկետը, իսկ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժը չի կարող պակաս լինել 2/երկու/ տարի ժամկետից:
Վերը շարադրված իրավական վերլուծությունները սույն գործի փաստերի նկատմամբ կիրառելով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններով, քանի որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ վտանգավոր ռեցիդիվի կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը հավասար է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանին:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, շարժառիթը, հետևանքը, հանցագործության տարածվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, նկատի ունենալով այն, որ քրեական պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին): Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում: Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 62հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ, 10-րդ կետերով, նույն հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Էդգար Արմենի Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, խնամքին է գտնվում մեկ անչափահաս երեխա, ֆիզիկապես վատառողջ է, տառապում է »Օրգանական զառանցական խանգարում« ախտորոշմամբ հիվանդությամբ, ԿՌԲՀ զորակոչային հանձնաժողովը ըստ հիվանդությունների ցուցակի 1-ին սյունակի 7»բ« հոդվածի ճանաչել է ոչ պիտանի զինվորական ծառայության՝ խաղաղ ժամանակ,մասամբ հատուցել է տուժողին պատճառված վնասը:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 63հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Էդգար Արմենի Հովհաննիսյանիպատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է համարում հանցանքը կատարելու վտանգավոր ռեցիդիվը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի1-ին մասովկատարված հանցագործության համար պատիժ է նախատեսվում տուգանք՝նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանք՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի նշված հոդվածի սանկցիանայլընտրանքային է, այն հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը`տուգանք, կալանք կամ ազատազրկում:
Վճռաբեկ դատարանն իր 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11քրեական գործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ »(...) որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման:Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարության՝ որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում:Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ: Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կարգի և չափանիշների հարցը:Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացումն անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյունից:1) պատժի անհատականացում օրենքում: Վերջինս ենթադրում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի նորմերում արտահայտված ընդհանուր դրույթների առկայությունը, որոնք դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս:2) պատժի անհատականացում դատարանում: Վերջինս ենթադրում է կոնկրետ անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերի դրույթների կիրառում՝ հաշվի առնելով հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցագործության կատարման հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը չի բովանդակում բոլոր այն հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենսգիրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են` ա) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցագործության կատարման հանգամանքների տեսանկյունից մասնավորապես,բ) հանցավորի անձը, գ) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Պատժի անհատականացման չափանիշներից առաջինին՝ հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ (տես Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը, կետ 14): Սույն որոշման նախորդ կետում նշված և, համապատասխանաբար, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերլուծված՝ արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը սերտորեն կապված են պատժի անհատականացման երկրորդ չափանիշի՝ հանցավորի անձի հետ: Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ »Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)« (տես Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը): Զարգացնելով մեջբերված դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի ¥»Պատժի նպատակները«) իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հանգամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները: Այս կապակացությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը: Պատժի անհատականացման երրորդ չափանիշը պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն են: Վերջիններիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ռ.Խատոյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ՎԲ-55/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում: Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն է՝ 1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է: 2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հարգում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում:Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը: Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված, ինչպես նաև սույն որոշման 14-21-րդ կետերում շարադրված և զարգացված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ Քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ Քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի: Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (...)«:
Վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալիպատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը` մասնավորապես այն, որ գտնվելով ազատության մեջ գիտակցել էկատարած հանցանքի վտանգավորությունը և մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց,տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, խնամքին է գտնվում անչափահաս երեխան, վատառողջ է, ինչի պատճառով չի անցել պարտադիր զինվորական ծառայությունը, մասամբ հատուցել է տուժողին պատճառված վնասը, Դատարանը գտնում է, որ թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը ու հանցագործությունների կանխմանը: Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխարգելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հանգել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ գնահատման վրա: Վերը շարադրված իրավադրույթները, իրավական վերլուծությունները կիրառելով՝ Դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալին նպատակահարմար է պատժիչ դաստիարակչական ներգործության ենթարկել հասարակությունից չմեկուսացնելու պայմաններում: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը ելնում է այն իրողությունից, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որը՝ որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունը կանխելու համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է գնահատել գործի բոլոր հանգամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները /ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածի 3-րդ մաս/: Միաժամանակ նշված հանգամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս հետևության հանգելու, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել տուգանք, արձանագրելով, որ տվյալ պատիժը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Հաշվի առնելով դատապարտվողի գույքային դրությունը, ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 51հոդվածով սահմանել վճարման ժամկետ 10ամիս ժամկետով և թույլատրել տուգանքը մաս առ մաս վճարել:
Ամբաստանյալ Էդգար Արմենի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժող, քաղաքացիական հայցվոր Պարաստու Մահմուդի Օջրատիռազազի կողմից ներկայացվել է քաղաքացիական հայց, որովհայտնել է, որ ամբաստանյալ Էդգար Հովհաննիսյանի հանցավոր գործողությունների արդյունքում իրեն պատճառվել է 450.000/չորս հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամի գույքային վնաս: 2018թվականի հունիսի 27-ին իրեն վճարվել է 100.000/հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ, ուստի ներկայացնում է 350.000/երեք հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամի քաղաքացիական հայց և խնդրում է այն բավարարել:
Ներկայացված քաղաքացիական հայցի վերաբերյալ ամբաստանյալն հայտնեց, որ ընդունում է քաղաքացիական հայցը և ինքը պատրաստ է հատուցել այն:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեպքում, եթե տվյալ գործով հարուցված է նաև քաղաքացիական հայց, և ամբաստանյալը (մեղադրյալը) կամ քաղաքացիական պատասխանողը ընդունում է այն, ապա դատարանը դատավճռով բավարարում է նաև քաղաքացիական հայցը, եթե այն չի հակասում օրենքին: Այդ դեպքում դատարանը պետք է լրացուցիչ պարզի, թե արդյոք հայցի ընդունումը կամավոր է, և արդյոք այն վերաբերում է այլ անձանց իրավունքներին: Դատարանը, գտնելով, որ հայցի ընդունումը հակասում է օրենքին կամ կամավոր չէ կամ վերաբերում է այլ անձանց իրավունքներին, հայցը թողնում է առանց քննության` քաղաքացիական հայցվորին բացատրելով քաղաքացիական դատավարության կարգով հայց ներկայացնելու նրա իրավունքը:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 154հոդվածի համաձայն՝ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է սույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով: Քաղաքացիական դատավարության օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեական դատավարության օրենսգրքին, և քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն սույն օրենսգրքով: Քաղաքացիական հայցով որոշումն ընդունվում է քաղաքացիական օրենսդրության նորմերին համապատասխան:
ՀՀ Քաղաքացիական օրենսգրքի 1058հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քաղաքացու անձին կամ գույքին, ինչպես նաև իրավաբանական անձի գույքին պատճառված վնասը լրիվ ծավալով ենթակա է հատուցման այն պատճառած անձի կողմից: Վնասի հատուցման պարտականությունն օրենքով կարող է դրվել վնաս չպատճառած անձի վրա:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 60հոդվածի համաձայն` քաղաքացիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս: Ըստ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 158հոդվածի 2-րդ մասի՝ քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար:
Հետևաբար քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հարուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 367հոդվածի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության:
Վերը շարադրվածիրավադրույթները կիրառելով՝ դատարանը գտնում է, որ քաղաքացիական հայցը պետք է բավարարել և հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված 350.000/երեք հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամգույքային վնասը ամբաստանյալից բռնագանձել հօգուտ տուժող Պարաստու Մահմուդի Օջրատիռազազի:
Գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննարկելով դատական ծախսերի հարցը՝դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168հոդվածի 1-ին մաuի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման, քանի որ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման վերաբերյալ տուժողի քաղաքացիական հայցը վերոնշյալ հիմնավորմամբ ենթակա է բավարարման: Ինչ վերաբերում է նույն մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերին, ապա դրանք արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենսգրքի 3753հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-375, 3751 - 3753հոդվածներով դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Էդգար Արմենի Հովհաննիսյանինմեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 176հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել տուգանքի Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի` 500000/հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 51հոդվածի կանոններով, տուգանքի վճարման ժամկետ սահմանել 10/տասը/ ամիս ժամկետով և թույլատրել տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում` ամիսը 50000/հիսուն հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Քաղաքացիական հայցը բավարարել:Ամբաստանյալ Էդգար Արմենի Հովհաննիսյանից հօգուտ տուժող Պարաստու Մահմուդի Օջրատիռազազի բռնագանձել350000/երեք հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան՝ հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 395հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի:

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ


Դատավճիռը չի բողոքարկվել, մտել է օրինական ուժի մեջ

«--------» ------------------------- 2018թ.

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ