ԵԱՔԴ/0221/01/17







ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


16 մարտի 2018թ. ք. Երևան


Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),


նախագահությամբ դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ՝ Ե.Կարապետյանի,

մասնակցությամբ՝
մեղադրող՝ Լ.Մանուկյանի,
ամբաստանյալ՝ Հ.Սմբաթյանի,
պաշտպան՝ Գ.Գալիկյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝
Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի (ծնված՝ 22.07.1989թ. ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չամուսնացած, նախկինում՝ չդատված, փաստացի բնակվում է ք.Երևան, Դավթաշեն 2-րդ փողոց, 1/6 տանը) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268–րդ հոդվածի 1-ին մասով.



ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 14816015 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2015 թվականի դեկտեմբերի 7–ին Հայկ Սամվելի Սմբաթյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին:
2015 թվականի դեկտեմբերի 23–ին Հայկ Սամվելի Սմբաթյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով
Մեղադրական եզրակացությունը կազմվել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 23–ին։
2. 2017 թվականի դեկտեմբերի 27–ին քրեական գործը ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը՝ թիվ ԵԱՔԴ/0221/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի դեկտեմբերի 28–ին հանձնվել է ինձ։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում։
2018 թվականի հունվարի 12-ին որոշում է կայացվել քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին։
3. Հայկ Սամվելի Սմբաթյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268–րդ հոդվածի 1-ին մասով այն ենթադրյալ հանցանքի համար, որ նա, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի» մասին 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության՝ 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, առանց իրացնելու նպատակի՝ անձնական օգտագործման համար, Տավուշի մարզի Դիլիջան քաղաքում՝ ճանապարհի հատվածից, քաղելու միջոցով ապօրինի ձեռք է բերել, պահել և Երևան քաղաք փոխադրել զգալի չափերով՝ 1.96 գրամ հաստատուն, չոր քաշով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որը 2015թ. հոկտեմբերի 15-ին Հայկ Սմբաթյանի մոտից հայտնաբերվել է անձնական խուզարկությամբ՝ ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի աշխատակիցների կողմից:




Արագացված դատական քննություն.
4. Մինչև դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով՝ միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է Պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրա հետ համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրող Լ.Մանուկյանը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին 2017 թվականի դեկտեմբերի 26-ի որոշմամբ չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ։
Մեղադրողը Դատարանից խնդրեց ամբաստանյալին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268–րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան դատապարտել կալանքի՝ 1 ամիս ժամկետով:
Դատական քննության ընթացքում Պաշտպանը հայտնեց, որ աջակցել է նախաքննությանը, երիտասարդ է նախկինում դատապարտված չի եղել, ընդունել է մեղքը և զղջացել կատարածի համար և ի թիվս այլնի խնդրեց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։


Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
6. Լսելով ամբաստանյալի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր կամքով և Պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ Մեղադրողի, հայտնած դիրքորոշումը, Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0221/01/17 քրեական գործով՝ ըստ մեղադրանքի Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները՝ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե՝
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից, ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
8. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի՝ մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից՝ ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը՝ ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է՝ անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից՝ մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց՝ դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում՝ հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի՝ արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ՝ հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի.
ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն՝ առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը՝ դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով,
բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը,
գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
9. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
10. Սույն դատավճռի 7–ից 9–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանը գիտակցել է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, պաշտպան Ա.Թամրազյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) Մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Հայկ Սամվելի Սմբաթյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանը մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով իրեն մեղսագրվող արարքը։
11. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Հայկ Սամվելի Սմբաթյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի նկատմամբ.
դ) Հայկ Սամվելի Սմբաթյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
12. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով (…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում (…)»:
13. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ՝ Դատարանը որպես ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել:
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Որպես ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի անձը բնութագրող հանգամանք Դատարանը հաշվի է առնում, որ համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2018 թվականի հունվարի 12-ին ստացված թիվ 6/7-47 գրության՝ վերջինս նախկինում դատված չի եղել:
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը՝ հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը՝ ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի կողմից առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու վերաբերյալ հաստատված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները՝ այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանը ենթակա է պատժի՝ իր կողմից կատարված հանցանքի համար։
Անդրադառնալով Պաշտպանի միջնորդությանը՝ ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառմամբ քրեական գործի վարույթը կարճելու և նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ՝ Դատարանը անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հանցանք կատարելուց հետո կամովին ներկայացել է մեղայականով, աջակցել է հանցագործությունը բացահայտելուն, հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը»:
Այսինքն՝ անձը գործուն զղջալու հիմքով ենթակա է քրեական պատասխանատվությունից ազատման, եթե՝
1) կատարել է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք,
2) հանցանքը կատարելուց հետո կամովին ներկայացել է մեղայականով,
3) աջակցել է հանցագործությունը բացահայտելուն,
4) հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը:
Տեսական գրականության ուսումնասիրությունը վկայում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի ուժով՝ հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից ոչ թե ցանկացած տեսակի զղջման, այլ օրենքով նախատեսված դրական գործողությունների առկայությամբ զղջալու դեպքում: Այստեղից հետևում է, որ նշված հանգամանքներից յուրաքանչյուրը չի կարող հիմք հանդիսանալ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար, եթե հանցավորը, ելնելով օբյեկտիվ հնարավորությունից, կարող էր կատարել նաև մյուսները, բայց նման վարքագիծ չի դրսևորել:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը «(…) Մեղայականով ներկայանալը նշանակում է, որ անձը կամավոր ներկայանում է իրավապահ մարմիններին (ոստիկանություն, դատախազություն և այլն) և հայտնում է իր կողմից միանձնյա կամ այլ անձի հետ կատարած հանցագործության մասին։ Այլ կերպ՝ մեղայականով ներկայացած անձը կամավոր, անկեղծ խոստովանություն է անում, քրեական հետապնդում իրականացնող մարմնին բանավոր կամ գրավոր կերպով հայտնում իր կողմից կամ իր մասնակցությամբ կատարված հանցագործության մասին։ Հնարավոր են իրավիճակներ, երբ հանցագործություն կատարած անձը չի կարող անձամբ ներկայանալ և հայտնել հանցագործության մասին, և Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նման դեպքերում հեռախոսով կամ փոստով հաղորդումները ևս պետք է դիտվեն որպես մեղայականով ներկայանալ։
Շարադրված վերլուծության լույսի ներքո մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ եթե կատարված հանցագործության փաստով հարուցված քրեական գործով այդ հանցանքը կատարած անձը պարզված չէ, ապա հանցանք կատարած անձի կողմից դրա մասին իրավապահ մարմիններին կամավոր հայտնելը ևս պետք է դիտվի որպես մեղայականով ներկայանալ (…)»:
Վերոգրյալի կապակցությամբ և հաշվի առնելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում վկայակոչված փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանը թեև առաջին անգամ կատարել է ոչ մեծ ծանրության հանցանք, իրեն մեղավոր ճանաչելով՝ աջակեցել է հանցագործությունը բացահայտելուն, սակայն վերջինս, ունենալով կամովին մեղայականով ներկայանալու օբյեկտիվ հնարավորություն, այնուամենայնիվ նման վարքագիծ չի դրսևորել, բացի այդ էլ նախաքննության ընթացքում արդեն իսկ տեղեկացված լինելով վարույթի առկայության մասին՝ 2015 թվականի հոկտեմբերի 29-ին լքել է ՀՀ տարածքը, և նրա նկատմամբ դեկտեմբերի 7-ին հայտարարվել է հետախուզում, հետևաբար` Պաշտպանի միջնորդությունը՝ ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառմամբ քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ, ենթակա չէ բավարարման:
15. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից՝ ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
16. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268–րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայության, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված կալանք պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268–րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված կալանք պատժատեսակը, որի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող պատիժը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
17. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (…)»:
Վերոնշյալ քրեաիրավական նորմը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել մի շարք՝ թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումներում և մշտապես վերահաստատվել դիրքորոշումն առ այն, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու անձի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով՝ նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետում արձանագրել է. «(…) յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ջոն Շիրվանյանի և Արսեն Մուրադյանի վերաբերյալ գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18–ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշման 13–րդ կետում հայտնել է. «Հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով՝ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը»։
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով կայացրած որոշման մեջ անդրադառնալով բնակչության առողջության դեմ ուղղված, մասնավորապես՝ թմրամիջոցների, հոգեմետ նյութերի և դրանց պրեկուրսորների ապօրինի շրջանառության վերաբերյալ հանցագործությունների հանրային վտանգավորության և այդ գործերով պատժի անհատականացման հիմնահարցերին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «Նմանօրինակ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (...)» (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
18. Սույն դատավճռի նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանը համակողմանիորեն ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը, այդ թվում՝ նրա անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած վարքագիծը, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, դրսևորած վարքագիծը, այն, որ նա երիտասարդ է, նախկինում դատապարտված չի եղել, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատությունը սահմանափակելու ձևով կիրառման ենթակա քրեաիրավական ներգործության միջոցներն անմիջականորեն չպետք է ներգործեն ամբաստանյալի նկատմամբ, քանի որ Դատարանի մոտ առկա է վստահություն և համոզվածություն առ այն, որ նշանակված պատժատեսակի կիրառման արդյունքում ակնկալվող պատժի նպատակների իրագործումը հնարավոր է նաև առանց նշանակված պատժատեսակը կրելու։
Այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նշանակված պատժատեսակի կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթը կարող է հաղթահարված համարվել նաև ազատությունից զրկելու ձևով արտահայտված պատիժները պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու միջոցով։
Մասնավորապես՝ ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով Դատարանի հիշյալ եզրահանգումը պայմանավորված է այնպիսի հանգամանքներով, ինչպիսիք են՝ նրա նախկինում դատապարտված չլինելը, երիտասարդ լինելը, ամուսնացած լինելը, կատարած արարքի նկատմամբ ունեցած բացասական վերաբերմունքը, անկեղծորեն զղջալը կատարված արարքի համար, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծն արտահայտված պարտաճանաչ կերպով դատական նիստերին ներկայանալու, իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը չխախտելու ձևով։
Բացի այդ, տվյալ դեպքում հանցագործության առարկա թմրամիջոցը հանդիսանում է «մարիխուանա» տեսակի, դրա չափը առավել մոտ է ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 86-րդ կետով տվյալ թմրամիջոցի զգալի չափի համար սահմանված նվազագույն 0.5 գրամին՝ կազմելով 1.96 գրամ:
Ուստի, այդ հանգամանքների համակցությունը Դատարանի մոտ ձևավորվել է համոզվածությունն և վստահությունն առ այն, որ կալանք պատժատեսակի նպատակներին կարելի է հասնել առանց այն փաստացիորեն (ռեալ) կրելու։
Միևնույն ժամանակ, ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի հետագա վարքագծի վերահսկողությունն ապահովելու նպատակով Դատարանը գտնում է, որ պետք է սահմանել փորձաշրջան մեկ տարի ժամկետով՝ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։
19. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով բացակայում է քաղաքացիական հայց, պատճառված վնաս, ուստի Դատարանը այդ հարցին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով որպես իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված կաթուցիչը և թմրամիջոցը պետք է ոչնչացնել:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի՝ ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք՝ ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը՝




ՎՃՌԵՑ՝

Հայկ Սամվելի Սմբաթյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268–րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել կալանք՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով։
Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով՝ վարքի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։
Հայկ Սամվելի Սմբաթյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց թմրամիջոցները և կաթուցիչը՝ ոչնչացնել։
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։



ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ