ԵԱՔԴ/0211/01/17





ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


10 ապրիլի 2018թ. ք. Երևան

Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),


նախագահությամբ դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ՝ Ե.Կարապետյանի,

մասնակցությամբ՝
մեղադրող՝ Դ.Աղաջանյանի,
ամբաստանյալներ՝ Հ.Մանուկյանի,
Հ.Սարգսյանի
պաշտպաններ՝ Մ.Ֆարմանյանի,
Ա.Ֆանյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝
Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի (ծնված՝ 15.11.1982թ. ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին՝ 2 անչափահաս երեխա, նախկինում՝ չդատված, հաշվառված՝ ք.Երևան, Գրիբոյեդովի 5 շենք, 12 բնակարանում, բնակվող՝ ք.Երևան, Շերամի 37 շենք, 10 բնակարանում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2-րդ մասով.
Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի (ծնված՝ 22.09.1969թ. ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, նախկինում՝ չդատված, հաշվառված և բնակվող՝ ք.Երևան, Անդրանիկի 10 շենքին կից տնակում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2-րդ մասով.


ՊԱՐԶԵՑ՝

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2017 թվականի օգոստոսի 1-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 14862817 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2017 թվականի օգոստոսի 18–ին Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին։
2017 թվականի օգոստոսի 25–ին Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանը որպես մեղադրյալ են ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2017 թվականի դեկտեմբերի 21–ին Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի գույքի վրա դրվել է կալանք:
2017 թվականի դեկտեմբերի 22–ին Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի գույքի վրա դրվել է կալանք:
Մեղադրական եզրակացությունը կազմվել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 25–ին։
2. 2017 թվականի դեկտեմբերի 26–ին քրեական գործը ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը՝ թիվ ԵԱՔԴ/0211/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի դեկտեմբերի 27–ին հանձնվել է ինձ։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում։
2018 թվականի հունվարի 11-ին որոշում է կայացվել քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին։
3. Հակոբ Նորայրի Մանուկյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն ենթադրյալ հանցանքի համար, որ նա 2017 թվականի հուլիսի 22-ին՝ ժամը 10-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 58-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող կանգառում դիտավորությամբ կատարել է Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելով զուգորդված խուլիգանություն:
Այսպես, թիվ 39 երթուղային միկրոավտոբուսի վարորդ Հակոբ Մանուկյանը, 22.07.2017թ.՝ ժամը 10:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 58-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող կանգառում չնչին առիթով՝ թիվ 59 երթուղային միկրոավտոբուսի վարորդ Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի կողմից միկրոավտոբուսը կայանելու շուրջ վերջինիս հետ ծագած վիճաբանության ընթացքում, սեփական անձի կարծեցյալ առավելությունն ընդգծելու մոլուցքով տարված, դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը և հասարակության՝ հիշյալ երթուղային միկրոավտոբուսների սրահում գտնվող անձանց, ինչպես նաև պատահական անցորդների նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով՝ սեռական բնույթի հայհոյանքներ է հնչեցրել Հրաչյա Սարգսյանի հասցեին և ձեռքերով և ոտքերով հարվածներ է հասցրել վերջինիս մարմնի տարբեր մասերին, ինչի արդյունքում, անտեսելով ներկաների դիտողությունները, շուրջ 5 րոպե խաթարել է նրանց անդորրը:
Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն ենթադրյալ հանցանքի համար, որ նա 2017 արկանի հուլիսի 22-ին՝ ժամը 10-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 58-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող կանգառում դիտավորությամբ կատարել է Հակոբ Նորիկի Մանուկյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելով զուգորդված խուլիգանություն:
Այսպես, թիվ 59 երթուղային միկրոավտոբուսի վարորդ Հրաչյա Սարգսյանը, 22.07.2017թ.՝ ժամը 10:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 58-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող կանգառում չնչին առիթով՝ թիվ 39 երթուղային միկրոավտոբուսի վարորդ Հակոբ Նորիկի Մանուկյանի կողմից միկրոավտոբուսը կայանելու շուրջ վերջինիս հետ ծագած վիճաբանության ընթացքում, սեփական անձի կարծեցյալ առավելությունն ընդգծելու մոլուցքով տարված, դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը և հասարակության՝ հիշյալ երթուղային միկրոավտոբուսների սրահում գտնվող անձանց, ինչպես նաև պատահական անցորդների նկատմամբ, բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով՝ սեռական բնույթի հայհոյանքներ է հնչեցրել Հակոբ Մանուկյանի հասցեին ու ձեռքերով և ոտքերով հարվածներ հասցնելով վերջինիս մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառել է առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող՝ կրծքավանդակի շրջանի արյունազեղման և քերծվածքների ձևով մարմնական վնասվածքներ, ինչի արդյունքում, անտեսելով ներկաների դիտողությունները, շուրջ 5 րոպե խաթարել է նրանց անդորրը:


Արագացված դատական քննություն.
4. Մինչև դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանը միջնորդեցին դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով՝ միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել են կամավոր, խորհրդակցել են Պաշտպանների հետ, գիտակցում են արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրենց պարզ և հասկանալի է, դրա հետ համաձայն են և ընդունում են այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրող Դ.Աղաջանյանը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին 2017 թվականի դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ։
5. Մեղադրողը Դատարանին խնդրեց ամբաստանյալներին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրանց դատապարտել տուգանքի՝ 200.000 ՀՀ դրամի չափով:
Դատական քննության ընթացքում Պաշտպան Ա.Ֆանյանը խնդրեց նշանակել տուգանք՝ նվազագույն չափով՝ միաժամանակ խնդրելով այն տարաժամկետել։
Դատական քննության ընթացքում Պաշտպան Մ.Ֆարմանյանը խնդրեց նշանակել նվազագույն պատիժ։
Ամբաստանյալները Դատարանին խնդրեցին մեղմ վերաբերվել:

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
6. Լսելով ամբաստանյալների դիրքորոշումն իրենց առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իրենց կամքով և Պաշտպանների հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ Մեղադրողի, հայտնած դիրքորոշումը, Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0211/01/17 քրեական գործով՝ ըստ մեղադրանքի Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները՝ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե՝
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից, ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
8. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի՝ մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից՝ ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը՝ ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է՝ անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից՝ մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց՝ դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում՝ հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի՝ արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ՝ հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի.
ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն՝ առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը՝ դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով,
բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը,
գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
9. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
10. Սույն դատավճռի 7–ից 9–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանն իրենց միջնորդության մեջ հայտարարել են առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանը գիտակցել են իրենց ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունները ներկայացվել են կամավոր, պաշտպանների հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) Մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանը մեղադրվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ և 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանը մեղավորությամբ կատարել են սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով իրենց մեղսագրվող արարքները։
11. Հաստատված համարելով ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա են արդյո՞ք պատժի Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանն իրենց կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի նկատմամբ.
դ) Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանն արդյո՞ք պետք է կրեն իրենց նկատմամբ նշանակված պատիժը։
12. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով (…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը:
«(…) 4) պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան երեխայի առկայությունը.
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 26–րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեղսունակ անձը, ով հանցանքը կատարելիս հոգեկան խանգարման հետևանքով չէր կարող ամբողջությամբ գիտակցել իր գործողության (անգործության) փաստացի բնույթն ու հասարակական վտանգավորությունը կամ ղեկավարել դա, ենթակա է քրեական պատասխանատվության:
2. Սահմանափակ մեղսունակությունը, որպես մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առնվում պատիժ նշանակելիս և կարող է հիմք դառնալ պատժի հետ միաժամանակ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելու համար»:
13. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ՝ Դատարանը որպես ամբաստանյալ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ համաձայն պատիժ նշանակելու պահին վերջինս խնամքի տակ ունի մինչև 14 տարեկան 2 երեխա:
Ամբաստանյալ Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ համաձայն ամբուլատոր դատահոգեբուժական փորձագիտական հանձնաժողովի՝ 2017 թվականի դեկտեմբերի 5-ի N 441/17 եզրակացության՝ Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյան իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ ճանաչվել է սահմանափակ մեղսունակ։
Բացի այդ էլ, առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալներն իրենց մեղավոր են ճանաչել՝ դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ՝ այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Որպես ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի անձը բնութագրող հանգամանքներ Դատարանը հաշվի է առնում, որ համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2018 թվականի հունվարի 12-ին ստացված թիվ 6/7-37 և 6/7-38 գրություններ՝ վերջիններս նախկինում դատված չեն եղել:
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը՝ հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը՝ ամբաստանյալ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի կողմից իրենց մեղսագրվող արարքները կատարելու վերաբերյալ հաստատված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Հակոբ Նորայրի Մանուկյանին և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները՝ այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալների պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանը ենթակա է պատժի՝ իրենց կողմից կատարված հանցանքների համար։
15. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից՝ ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
16. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարած հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրանց հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալների դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրանց պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայության, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված տուգանք պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված տուգանք պատժատեսակը, որի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող պատիժը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51–րդ հոդվածի 3–րդ մասը, համաձայն որի, եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալների սոցիալական դրությունը, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում ամբաստանյալները մաս առ մաս կկարողանան վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։
17. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքների կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալների նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալների նկատմամբ՝ ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Հակոբ Նորայրի Մանուկյանը և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանը պետք է կրեն իրենց նկատմամբ նշանակվող պատիժը։
18. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով բացակայում է քաղաքացիական հայց, պատճառված վնաս, ուստի Դատարանը այդ հարցին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով ամբաստանյալների նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալների դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Անդրադառնալով Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի գույքի վրա դրված կալանքին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի՝ ամբաստանյալներից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք՝ ամբաստանյալների նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը՝


ՎՃՌԵՑ՝

Հակոբ Նորայրի Մանուկյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ 180.000 (հարյուր ութսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում՝ յուրաքանչյուր ամիս 15.000 (տասնհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258–րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ 180.000 (հարյուր ութսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում՝ յուրաքանչյուր ամիս 15.000 (տասնհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Հակոբ Նորայրի Մանուկյանի և Հրաչյա Գառնիկի Սարգսյանի գույքի վրա դրված կալանքը վերացնել:
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։



ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ