ԵԱՔԴ/0205/01/17





ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

8 փետրվարի 2018թ. ք. Երևան
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

նախագահությամբ դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ՝ Ե.Կարապետյանի,

մասնակցությամբ՝
մեղադրող՝ Ա.Սմբատյանի,
ամբաստանյալ՝ Գ.Ասլանյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործը՝ ըստ մեղադրանքի
Գայանե Գագիկի Ասլանյանի՝ (ծնված՝ 09.10.1987թ., Վանաձոր քաղաքում, ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չամուսնացած, չի աշխատում, նախկինում՝ չդատված, փաստացի բնակվող՝ Երևան քաղաքի Դավիթաշեն 3-րդ թաղամաս, 11 շենք, 18 բնակարանում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով,

ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2017 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60118017 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2017 թվականի դեկտեմբերի 11–ին Գայանե Գագիկի Ասլանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին։
2017 թվականի դեկտեմբերի 11–ին Գայանե Գագիկի Ասլանյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2-րդ մասով։
Մեղադրական եզրակացությունը կազմվել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 11-ին։
2017 թվականի դեկտեմբերի 19–ին քրեական գործը ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը՝ թիվ ԵԱՔԴ/0205/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի դեկտեմբերի 20–ին հանձնվել է նույն դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում։
2017 թվականի դեկտեմբերի 27–ին որոշում է կայացվել քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին։
3. Մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասի համաձայն՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով, այն ենթադրյալ հանցանքը կատարելու համար, որ նա 01.11.2016թ. ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու համար թիվ ԱԹ 875875 վարչական իրավախախտման գործով կայացված որոշմամբ և համապատասխան արձանագրությամբ ենթարկվել է 150.000 ՀՀ դրամ վարչական տուգանքի և մեկ տարվա ընթացքում կրկին ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հիմքով թիվ ԱԴ 266418 վարչական իրավախախտման գործով ՀՀ ՎԻՎ օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն ՀՀ ոսստիկանության ՃՈ վարչական գործունեության բաժանմունքի պետ Հ.Կարապետյանի 21.06.2017թ. որոշմամբ զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, սակայն 2017թ. նոյեմբերի 4-ին՝ ժամը 03:30-ի սահմաններում, արդեն զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ Գայանե Ասլանյանն իրեն պատկանող «Մերսեդես» մակնիշի 34 QO 347 հ/հ-ի ավտոմեքենան ոչ սթափ վիճակում վարել է Երևան քաղաքի Պռոշյան փողոցով, որի ժամանակ միջոցառման շրջանակներում նրան կանգնացրել են ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայության աշխատակիցները, նա հրաժարվել է սահմանված կարգի համաձայն սթափության վիճակի զննությունից:
Այսպիսով Գայանե Ասլանյանը 21.06.2017թ. զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, 04.11.2017թ. ոչ սթափ վիճակում վարել է ավտոմեքենա, հրաժարվել սթափության վիճակի զննությունից:

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
4. Սույն քրեական գործով Դատարանը հաստատված է համարում, որ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը՝
ա) 21.06.2017թ. զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, 04.11.2017թ. ոչ սթափ վիճակում վարել է ավտոմեքենա, հրաժարվել սթափության վիճակի զննությունից,
բ) արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասի հատկանիշներին,
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը հայտնեց, որ ընդունում է իր մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում:
6. Դատաքննության ընթացքում ըստ սահմանված ապացույցների հետազոտման կարգի՝ սկզբում Դատարանը հետազոտեց քրեական գործի նյութերը, որից հետո լսեց ամբաստանյալին։
Դատաքննության ընթացքում Դատարանը հետազոտեց քրեական գործի ներքոշարադրյալ փաստական տվյալները.
ա) Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2017 թվականի հունիսի 6-ի թիվ ԱԴ 266418 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում և 2017 թվականի հունիսի 21-ի որոշմամբ 1 տարի ժամկետով զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, քանի որ 1 տարվա ընթացքում կրկին տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 4):
բ) Սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2017 թվականի հունիսի 6-ի թիվ 00082 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.321 մգ/լ (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 5):
գ) Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԱԹ 875875 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 14):
դ) Սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ 00161 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.344 մգ/լ (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 15):
ե) Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2017 թվականի նոյեմբերի 4-ի թիվ ԱԴ 417583 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը կազմվելու ժամանակ հայտնել է, որ օգտագործել է ալկոհոլ, եթե հնարավոր է, ներեն իրեն (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 18):
զ) Սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2017 թվականի նոյեմբերի 4-ի թիվ 103067 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը հրաժարվել է ստուգումից (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 19):
Հետազոտվեցին նաև քրեական գործում առկա այլ փաստաթղթեր:
7. Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը, օգտվելով իր իրավունքից, հրաժարվեց ցուցմունք տալուց:
Հրապարակվեցին Գայանե Գագիկի Ասլանյանի՝ նախաքննության ընթացքում տված հետևյալ ցուցմունքները.
ա) 2017 թվականի դեկտեմբերի 11-ին որպես կասկածյալ տված ցուցմունքը՝ հետևյալ բովանդակությամբ. «(…) 2010թ.-ից ունեցել եմ «BC» կարգի վարորդական վկայական և այդ ժամանակվանից վարել եմ տարբեր ավտոմեքենաներ: 2015թ. գնել եմ «Մերսեդե» մակնիշի, 34 QO 347 համարանիշի ավտոմեքենա, որը հաշվառված է իմ անունով, պատկանում է ինձ և այդ ավտոմեքենան այդ ժամանակվանից մշտապես վարել եմ ես: 2016թ. նոյեմբեր ամսին, օրը չեմ հիշում, գիշերային ժամի ալկոհոլ օգտագործած վիճակում այդ մեքենայով երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Վ.Սարգսյան փողոցով: Այդ ժամանակ իմ ավտոմեքենան միջոցառման շրջանակներում կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցները, ստուգել են իմ սթափության վիճակը և պարզել են, որ ես գտնվել եմ ոչ սթափ վիճակում: Դրա համար իմ նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման արձանագրություն ու որոշում, և ես տուգանվել եմ 150.000 ՀՀ դրամով, որը ես ամբողջությամբ վճարել եմ: 2017թ. հունիս ամսին, օրը կրկին չեմ հիշում, նույն ավտոմեքենայով ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Սարալանջի փողոցով: Այդ ժամանակ համապատասխան ազդանշան չտալով՝ կատարել եմ շարքերի վերադասավորում, որի պատճառով իմ ավտոմեքենան կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցները, ստուգել են իմ սթափության վիճակը և պարզել են, որ ես գտնվել եմ ոչ սթափ վիճակում: Դրա համար վերցրել են իմ վարորդական իրավունքի վկայականը և 21.06.2017թ. որոշում է կայացվել ինձ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով զրկելու մասին, որի մասին այդ ժամանակ հայտնել են ինձ: 2017թ. նոյեմբերի 4-ին՝ ժամը 03.30-ի սահմաններում, արդեն առանց վարորդական վկայականի, ինձ պատկանող նշված ավտոմեքենայով ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Պռոշյան փողոցով, որի ժամանակ իմ ավտոմեքենան նորից միջոցառման շրջանակներում կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատողները, նրանց ասել եմ, որ վատ առիթի պատճառով ալկոհոլ եմ օգտագործել, եթե հնարավոր է, ներեն ինձ, և հրաժարվել եմ սթափության վիճակի զննությունից ու հրաժարվել եմ նաև այդ զննության արձանագրությունը ստորագրելուց: Այդ ժամանակ իմ վարած նշված ավտոմեքենան տեղափոխվել է ՃՈ տուգանային հրապարակ: Կատարվածում ես իմ մեղավորությունը ընդունում եմ, հասկանում եմ, որ չպետք է մեքենա վարեի այն վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում, այն էլ ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, և հրաժարվեի սթափության վիճակի զննությունից, ինչի համար զղջում եմ և խնդրում եմ մեղմ վերաբերվել (…)» (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 34):
բ) Նույն օրը որպես կասկածյալ տված ցուցմունքը՝ հետևյալ բովանդակությամբ. «(…) Պարզաբանվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ինձ առաջադրված մեղադրանքի էությունը, որն ինձ համար պարզ է և հասկանալի, առաջադրված մեղադրանքում ես ինձ լիովին մեղավոր եմ ճանաչում և զղջում եմ կատարվածի համար: (…)
2010թ.-ից ունեցել եմ «BC» կարգի վարորդական վկայական և այդ ժամանակվանից վարել եմ տարբեր ավտոմեքենաներ: 2015թ. գնել եմ «Մերսեդես» մակնիշի, 34 QO 347 համարանիշի ավտոմեքենա, որը հաշվառված է իմ անունով, պատկանում է ինձ և այդ ավտոմեքենան այդ ժամանակվանից մշտապես վարել եմ ես: 2016թ. նոյեմբեր ամսին, օրը չեմ հիշում, գիշերային ժամի ալկոհոլ օգտագործած վիճակում այդ մեքենայով երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Վ.Սարգսյան փողոցով: Այդ ժամանակ իմ ավտոմեքենան միջոցառման շրջանակներում կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցները, ստուգել են իմ սթափության վիճակը և պարզել են, որ ես գտնվել եմ ոչ սթափ վիճակում: Դրա համար իմ նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման արձանագրություն ու որոշում, և ես տուգանվել եմ 150.000 ՀՀ դրամով, որը ես ամբողջությամբ վճարել եմ: 2017թ. հունիս ամսին, օրը կրկին չեմ հիշում, նույն ավտոմեքենայով ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Սարալանջի փողոցով: Այդ ժամանակ համապատասխան ազդանշան չտալով՝ կատարել եմ շարքերի վերադասավորում, որի պատճառով իմ ավտոմեքենան կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցները, ստուգել են իմ սթափության վիճակը և պարզել են, որ ես գտնվել եմ ոչ սթափ վիճակում: Դրա համար վերցրել են իմ վարորդական իրավունքի վկայականը և 21.06.2017թ. որոշում է կայացվել ինձ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով զրկելու մասին, որի մասին այդ ժամանակ հայտնել են ինձ: Ես այդ մասին իմացել եմ, երբ այդ օրն այցելել եմ ճանապարհային ոստիկանություն՝ վարորդական վկայականիս հետևից: 2017թ. նոյեմբերի 4-ին՝ ժամը 03.30-ի սահմաններում, արդեն առանց վարորդական վկայականի, ինձ պատկանող նշված ավտոմեքենայով ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Պռոշյան փողոցով, որի ժամանակ իմ ավտոմեքենան նորից միջոցառման շրջանակներում կանգնացրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատողները, նրանց ասել եմ, որ վատ առիթի պատճառով ալկոհոլ եմ օգտագործել, եթե հնարավոր է ներեն ինձ և հրաժարվել եմ սթափության վիճակի զննությունից ու հրաժարվել եմ նաև այդ զննության արձանագրությունը ստորագրելուց: Այդ ժամանակ իմ վարած նշված ավտոմեքենան տեղափոխվել է ՃՈ տուգանային հրապարակ: Կատարվածում ես իմ մեղավորությունն ընդունում եմ, հասկանում եմ, որ չպետք է մեքենա վարեի այն վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում, այն էլ ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, և հրաժարվեի սթափության վիճակի զննությունից, ինչի համար զղջում եմ և խնդրում եմ մեղմ վերաբերվել (…)» (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 44):
8. Դատական վիճաբանությունների փուլում Մեղադրողը միջնորդեց Գայանե Գագիկի Ասլանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով և նրա նկատմամբ որպես պատիժ սահմանել տուգանք՝ 500.000 ՀՀ դրամ չափով:
Ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը հայտնեց, որ զղջում է կատարածի համար, սակայն աշխատանք չունի, որ կարողանա 500.000 ՀՀ դրամ վճարել:

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
9. Ուսումնասիրելով և հետազոտելով քրեական գործի նյութերն ըստ մեղադրանքի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով, վերլուծելով գործով նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված և դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, համադրելով դրանք այլ ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից՝ դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ՝ Դատարանն անդրադառնում է ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանին մեղսագրվող արարքի որակման իրավաչափության հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է Գայանե Գագիկի Ասլանյանը,
բ) այդ արարքը համապատասխանում է արդյո՞ք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին,
գ) ապացուցված է արդյո՞ք Գայանե Գագիկի Ասլանյանի կողմից իրեն մեղսագրվող այդ արարքը կատարելը.
դ) ապացուցված է արդյո՞ք Գայանե Գագիկի Ասլանյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի ո՞ր հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված դա.
10. Անդրադառնալով սույն որոշման 9–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում՝
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ՝ դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում» երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
11. «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 գործով կայացվաղ որոշման 14-15-րդ, 16–19–րդ կետերում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը՝ վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն՝ օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած»։
12. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահրամ Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31–ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով կայացված որոշման 30-32–րդ կետերում արձանագրել է.
«(…) Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
(…) «Ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր՝ անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ (…)
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
(…)
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
13. Պատասխանելով սույն դատավճռի 9–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանը վերլուծելով և գնահատելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ դրանք prime facie (առերևույթ) հաստատում են այն հանգամանքը, որ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը, 21.06.2017թ. զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, 04.11.2017թ. ոչ սթափ վիճակում վարել է ավտոմեքենա, հրաժարվել սթափության վիճակի զննությունից, մասնավորապես՝
• Առկա է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2017 թվականի հունիսի 6-ի թիվ ԱԴ 266418 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում և 2017 թվականի հունիսի 21-ի որոշմամբ 1 տարի ժամկետով զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, քանի որ 1 տարվա ընթացքում կրկին տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում,
• Առկա է սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2017 թվականի հունիսի 6-ի թիվ 00082 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.321 մգ/լ,
• Առկա է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԱԹ 875875 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում,
• Առկա է սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ 00161 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.344 մգ/լ,
• Առկա է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2017 թվականի նոյեմբերի 4-ի թիվ ԱԴ 417583 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը կազմվելու ժամանակ հայտնել է, որ օգտագործել է ալկոհոլ, եթե հնարավոր է, ներեն իրեն,
• Առկա է սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2017 թվականի նոյեմբերի 4-ի թիվ 103067 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը հրաժարվել է ստուգումից,
• Ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը նախաքննության ընթացքում նույնաբովանդակ ցուցմունքներ է տվել մասին, որ «(…) 2016թ. նոյեմբեր ամսին (…) ալկոհոլ օգտագործած վիճակում (…) երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Վ.Սարգսյան փողոցով: (…) իմ ավտոմեքենան (…) կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցները, ստուգել են իմ սթափության վիճակը և պարզել են, որ ես գտնվել եմ ոչ սթափ վիճակում: (…) 2017թ. հունիս ամսին (…) ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Սարալանջի փողոցով: (…) իմ ավտոմեքենան կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցները, ստուգել են իմ սթափության վիճակը և պարզել են, որ ես գտնվել եմ ոչ սթափ վիճակում: Դրա համար վերցրել են իմ վարորդական իրավունքի վկայականը և 21.06.2017թ. որոշում է կայացվել ինձ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով զրկելու մասին, որի մասին այդ ժամանակ հայտնել են ինձ: (…) 2017թ. նոյեմբերի 4-ին՝ ժամը 03.30-ի սահմաններում, արդեն առանց վարորդական վկայականի, (…) ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Պռոշյան փողոցով, որի ժամանակ իմ ավտոմեքենան նորից միջոցառման շրջանակներում կանգնացրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատողները, նրանց ասել եմ, որ վատ առիթի պատճառով ալկոհոլ եմ օգտագործել, եթե հնարավոր է ներեն ինձ և հրաժարվել եմ սթափության վիճակի զննությունից ու հրաժարվել եմ նաև այդ զննության արձանագրությունը ստորագրելուց (…)»:
Այսպիսով, վերոնշյալ հանգամանքների համադրված վերլուծության արդյունքում, Դատարանը վկայակոչված ապացույցների զանգվածի հիման վրա հաստատված է համարում այն դեպքը, որի կապակցությամբ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանին առաջադրվել է մեղադրանք, այն է՝ 21.06.2017թ. զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ մեկ տարի ժամանակով, 04.11.2017թ. ոչ սթափ վիճակում ավտոմեքենա վարելը, սթափության վիճակի զննությունից հրաժարվելը։
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 9–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ վերոնշյալ հաստատված դեպքի հատկանիշներով արարքը քրեականացված է և ամրագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի «Հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունները» վերտառությամբ տեսակային օբյեկտը կրող հանցագործությունների գլխում։
Այսպես, անդրադառնալով ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով մեղսագրվող արարքին տրված իրավական որակմանը՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի հանցակազմն ունի հետևյալ բովանդակությունը. «1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը (…)։
2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը (…)»։
Վկայակոչված հոդվածի դիսպոզիցիայի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների համակարգային ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ անձին այդ հոդվածով քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի այդ անձը զրկված լինի տրասպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և միևնույն ժամանակ այդ իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում դիտավորությամբ ոչ սթափ վիճակում վարի տրանսպորտային միջոց կամ հրաժարվի սթափության վիճակի զննություն անցնելուց կամ էլ խուսափի դրանից:
15. Հաշվի առնելով վերոգրյալը, ինչպես նաև սույն դատավճռի 13-րդ կետում վկայակոչված փաստական տվյալների հիման վրա հաստատված հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը, 21.06.2017թ. զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, 04.11.2017թ. ոչ սթափ վիճակում վարել է ավտոմեքենա, հրաժարվել սթափության վիճակի զննությունից, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանին մեղսագրվող արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում նախատեսված՝ 243.1 հոդվածի 2-րդ մասի, այն է՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելու կամ խուսափելու հատկանիշներին։
16. Սույն դատավճռի 9–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին պատասխանելու նպատակով և պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով ներքոշարադրյալ փաստական տվյալները՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ.
• Առկա է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2017 թվականի հունիսի 6-ի թիվ ԱԴ 266418 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում և 2017 թվականի հունիսի 21-ի որոշմամբ 1 տարի ժամկետով զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, քանի որ 1 տարվա ընթացքում կրկին տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում,
• Առկա է սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2017 թվականի հունիսի 6-ի թիվ 00082 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.321 մգ/լ,
• Առկա է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԱԹ 875875 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում,
• Առկա է սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ 00161 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.344 մգ/լ,
• Առկա է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2017 թվականի նոյեմբերի 4-ի թիվ ԱԴ 417583 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը կազմվելու ժամանակ հայտնել է, որ օգտագործել է ալկոհոլ, եթե հնարավոր է, ներեն իրեն,
• Առկա է սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ 2017 թվականի նոյեմբերի 4-ի թիվ 103067 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը հրաժարվել է ստուգումից,
• Ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը նախաքննության ընթացքում նույնաբովանդակ ցուցմունքներ է տվել մասին, որ «(…) 2016թ. նոյեմբեր ամսին (…) ալկոհոլ օգտագործած վիճակում (…) երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Վ.Սարգսյան փողոցով: (…) իմ ավտոմեքենան (…) կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցները, ստուգել են իմ սթափության վիճակը և պարզել են, որ ես գտնվել եմ ոչ սթափ վիճակում: (…) 2017թ. հունիս ամսին (…) ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Սարալանջի փողոցով: (…) իմ ավտոմեքենան կանգնեցրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցները, ստուգել են իմ սթափության վիճակը և պարզել են, որ ես գտնվել եմ ոչ սթափ վիճակում: Դրա համար վերցրել են իմ վարորդական իրավունքի վկայականը և 21.06.2017թ. որոշում է կայացվել ինձ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով զրկելու մասին, որի մասին այդ ժամանակ հայտնել են ինձ: (…) 2017թ. նոյեմբերի 4-ին՝ ժամը 03.30-ի սահմաններում, արդեն առանց վարորդական վկայականի, (…) ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել եմ Երևան քաղաքի Պռոշյան փողոցով, որի ժամանակ իմ ավտոմեքենան նորից միջոցառման շրջանակներում կանգնացրել են ճանապարհային ոստիկանության աշխատողները, նրանց ասել եմ, որ վատ առիթի պատճառով ալկոհոլ եմ օգտագործել, եթե հնարավոր է ներեն ինձ և հրաժարվել եմ սթափության վիճակի զննությունից ու հրաժարվել եմ նաև այդ զննության արձանագրությունը ստորագրելուց (…)»,
Դատարանը սույն դատավճռի 13-ից 16-րդ կետերում հաստատված փաստական հանգամանքների և իրավական դիրքորոշումների հիման վրա հաստատված է համարում ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի կողմից իրեն մեղսագրվող արարքի կատարումը, այն է՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելով՝ ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը և սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը:
17. Պատասխանելով սույն դատավճռի 9–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Պատշաճ իրավական գնահատականի ենթարկելով՝, վարչական իրավախախտումների, սթափության վիճակի զննության վերաբերյալ սույն դատավճռի 6-րդ կետում վկայակոչված արձանագրությունները, ամբաստանյալի նախաքննական ցուցմունքները, քրեական գործով մյուս բոլոր նյութերը, որոնք հետազոտվել են դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև ամբաստանյալի վերաբերմունքը դեպքի պահին իր կողմից կատարված հանցանքի նկատմամբ, այն է՝ սուբյեկտիվ կողմը, Դատարանը փաստում է, որ այդ նյութերը սույն դատավճռի նախորդ կետում հաստատված հանգամանքներով բավարար են արձանագրելու, որ՝
ա) ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը 1 տարի ժամկետով զրկված է եղել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավուքնից,
բ) ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավուքնից զրկված լինելու պայմաններում, այնուամենայնիվ վարել է տրանսպորտային միջոց, բացի այդ էլ հրաժարվել է սթափության վիճակի զննություն անցնելուց,
գ) ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը գիտակցել է իր կողմից նման արարքի կատարումը, այսինքն՝ գործել է դիտավորությամբ,
Ուստի, նման պայմաններում հիշյալ փաստական տվյալների համակցությունը բացառում է ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանին առաջադրված մեղադրանքի ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած, որպիսի պարագայում Դատարանը ողջամտորեն եզրահանգում է, որ նախաքննական և դատաքննական ապացույցների ամբողջությունը բավարար է հաղթահարված համարելու «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը՝ հիմնավորելով ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի մեղավորությունն իր կողմից կատարված հանցանքում։
Այսինքն, Դատարանի մոտ առկա է համոզվածություն և վստահություն առ այն, որ ապացուցված է Գայանե Գագիկի Ասլանյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցանքում։
18. Դատարանն ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանին մեղսագրվող արարքի իրավական որակումն իրավաչափ համարելով՝ գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Գայանե Գագիկի Ասլանյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Գայանե Գագիկի Ասլանյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Գայանե Գագիկի Ասլանյանի նկատմամբ.
դ) Գայանե Գագիկի Ասլանյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
19. Անդրադառնալով սույն որոշման նախորդ կետով բարձրացված իրավական հարցերին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71–րդ հոդվածի 1–րդ մասի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10–րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար (…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
«(…) 9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63–րդ հոդվածի 1–ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը, այն է` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը չի կարող հաշվի առնել սույն հոդվածի առաջին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ»։
20. Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերանշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
21. Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն (տե՛ս, Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
22. Պատասխանելով սույն դատավճռի 18–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ՝ Դատարանը որպես ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել՝ դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ, այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը:
Որպես ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի անձը բնութագրող տվյալ է դիտարկում նախկինում դատված չլինելը։ Մասնավորապես՝ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի դեկտեմբերի 28–ին ստացված՝ թիվ 6/7-3757 գրության համաձայն՝ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը դատվածություն չունի:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
23. Պատասխանելով սույն դատավճռի 18–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը՝ հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը՝ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու և սթափության վիճակի զննության ենթարկվելուց խուսափելու փաստական հանգամանքի հետ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, ամբաստանյալին ուղղելու և հետագա հնարավոր հանցագործությունները կանխելու համար, այդ կերպ նպաստելով նրա իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով օրենքի ուժով պատժի ենթակա չլինելու հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի ենթակա է պատժի՝ ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու և սթափության վիճակի զննության ենթարկվելուց խուսափելու համար։
24. Պատասխանելով սույն դատավճռի 18–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 21-րդ կետում արձանագրված՝ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայության և ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված տուգանք պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասի սանկցիայով նախատեսված տուգանք պատժատեսակը, որի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող պատիժը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
25. Պատասխանելով սույն դատավճռի 18–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ՝ ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Մասնավորապես, տվյալ դեպքում նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի կողմից կատարված հանցանքի տեսակային օբյեկտը, այն է՝ հասարակական անվտանգությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների ամբողջությունը, որը խախտվել է ամբաստանյալի կողմից, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գայանե Գագիկի Ասլանյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը՝ համակեցության ընդհանուր կանոններին համապատասխան իրավահպատակ վարքագծի ձևավորումը խթանելու նպատակով։
26. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով բացակայում է քաղաքացիական հայց, ուստի Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360–րդ հոդվածում նախատեսված այդ հարցերին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ՝ Գայանե Գագիկի Ասլանյանի նկատմամբ կիրառված ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին, խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք՝ ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը՝
ՎՃՌԵՑ՝

Գայանե Գագիկի Ասլանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ 400.000 ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 10 (տասը) ամսվա ընթացքում՝ յուրաքանչյուր ամիս 40.000 (քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Գայանե Գագիկի Ասլանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում։




ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ